1863.12.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΡϞΘʹ.

Τῆς 30 Δεκεμβρίου 1863.

(Δευτέρα.)

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, πλήρους γενομένης τῆς Συνελεύσεως, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Σούϊδας ἐζήτησε τὸν λόγον ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§2ΣΟΥΪΔΑΣ. Κύριοι, ἐκτὸς τῆς ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ Κ. Γρίβας εἰς τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὑπῆρχε καὶ μία ἰδική μου, διὰ τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὸν λόγον ὁ Κύριος Ἀντ. Μαυρομιχάλης, καὶ ἡ Κυβέρνησις, δηλαδὴ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ κατόπιν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐπ’ ὀνόματι τῆς Κυβερνήσεως ἐξήγησε τὴν αἴτησιν μου αὐτὴν, ὅτι δηλαδὴ τὸν Μπαλάφαν καὶ τοὺς λοιποὺς, τοὺς ὁποίους ἀποκατέστησεν ἡ Προσωρινὴ Κυβέρνησις, ἥτις εἶχε τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἠνόει καὶ αὐτοὺς ἀποκαταστημένους. Κατόπιν ὁ Κ. Κορωναῖος, συνταγματάρχης καὶ πληρεξούσιος ἀπὸ τῆς θέσεώς του, εἶπεν, ὅτι εἰς τούτους ἐννοεῖ καὶ τοὺς ἀνθυπασπιστὰς τοὺς μαθητεύσαντάς ποτε εἰς τὴν στρατιωτικὴν σχολὴν, τοῦτο ἐπεβεβαίωσα καὶ ἐγὼ κατόπιν· ἡ δὲ Συνέλευσις καὶ τὸ ὑπουργεῖον διὰ τῆς ἐξηγήσεως αὐτῆς παρεδέχθη τὸ τοιοῦτον· ἐπειδὴ δὲ εἰς τὰ πρακτικὰ δὲν ὑπάρχει, παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ.

§3ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἤθελον νὰ κάμω αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, καθόσον αὐτὴ λείπει.

§4ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παραδέχεται ἡ Συνέλευσις, ὅτι εἰς τὴν δοθεῖσαν ἑρμηνείαν, καθόσον ἀποβλέπει τοὺς ἀξιωματικοὺς, περιλαμβάνονται καὶ οἱ μαθητεύσαντες εἰς τὴν Στρατιωτικὴν σχολήν.

§6Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Καὶ ἀποβληθέντες διὰ πολιτικοὺς λόγους.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέτω τὸ ζήτημα· οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ δοθεῖσα ἑρμηνεία ὡς πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης ἐφαρμόζεται καὶ εἰς τοὺς μαθητεύσαντας εἰς τὴν στρατιωτικὴν καὶ ναυτικὴν σχολὴν καὶ ἀποβληθέντας διὰ πολιτικοὺς λόγους.

§8ΤΙΝΕΣ. Ὁπωσδήποτε.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§10ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Προχθές, Κύριοι, ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐκ μέρους τοῦ Κ. Ζιμβρακάκη, ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ζητήσω τὸν λόγον παρὰ τοῦ Κ. Προέδρου· ὁ Κ. Πρόεδρος, δὲν ἠξεύρω πῶς, μὲ ἐσημείωσε μεταξὺ τῶν τελευταίων, ἐγὼ ἐνόμιζον, ὅτι εἶχον μεταξὺ τῶν πρώτων τὸν λόγον· καὶ ἐπειδὴ τρεῖς τέσσαρες ὡμίλησαν, ἠναγκάσθην νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν εἰς τὸν Κ. Πρόεδρον· ἀλλ’ ὁ Κ. Πρόεδρος, εἶπεν, ὅτι δὲν εἶχον τὸν λόγον.

§11ΚΑΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν.

§12ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ γεροντότερος Κ. Σκαραμαγκᾶς νὰ καταλάβῃ τὴν ἕδραν, παρακαλῶ.

§14ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Δὲν εἶναι ζήτημα αὐτό.

§15ΤΙΝΕΣ. Ν’ ἀποδοκιμασθῇ.

§16ΚΑΛΟΣ. Ὁ Κ. πληρεξούσιος εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ ἐξηγήσεις, δὲν εἶναι διόρθωσις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν αὐτή.

§17ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Τὸν λόγον παρακαλῶ.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ νὰ μὴ γίνεται πολὺς θόρυβος, κάμνω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν εἰς τὴν ὁμιλίαν τοῦ Κυρίου πληρεξουσίου. Ὁ Κύριος πληρεξούσιος ἐνόμισεν, ὅτι ἀφῄρουν τὸν λόγον ἀπ’ αὐτοῦ ἀπὸ πάθος, ἐνῷ ἐγὼ δὲν ἠθέλησα νὰ ἐπιτρέψω εἰς τὸν Κύριον πληρεξούσιον νὰ ὁμιλήσῃ, διότι πρὸ μικροῦ, τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἡ ἐθνοσυνέλευσις εἶχε κηρύξει τὴν συζήτησιν περαιωμένην καὶ ἰδοὺ ἐν ὀλίγοις ἡ ἐξήγησις τοῦ τυχαίου αὐτοῦ περιστατικοῦ.

§19Ρ. ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Συνεπείᾳ τῆς ἀποφάσεώς σας ἐπὶ τῆς ἐπανακτήσεως τῶν βαθμῶν, ἔρχομαι νὰ σᾶς φέρω ἓν ἀντικείμενον σχετικὸν, ἀλλὰ περὶ ἀνθρώπου ἀποθανόντος, περὶ τοῦ Τσάμη Καρατάσου.

§20ΚΑΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἐπὶ τῶν πρακτικῶν αὐτά.

§21ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Πολὺ καλὰ, μετὰ τὰ πρακτικὰ ἔχω τὸν λόγον.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν, ἐγκρίνονται τὰ πρακτικά;

§23ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο νὰ σηκωθῶσιν, (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Παρεδέχθη. Κύριοι Πληρεξούσιοι, μοὶ ἀνεκοινώθη, ὅτι ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς τὴν 1 τοῦ ἔτους ἐπιθυμεῖ ν’ ἀκούσῃ τὰς συγχαρητηρίους εὐχὰς τῆς Συνελεύσεως, ὡς εὐηρεστήθη κατὰ τὴν ἰδίαν ἡμέραν νὰ δεχθῇ τὰς συγχαρητηρίους εὐχὰς καὶ τῶν λοιπῶν ἀρχῶν. Φρονῶ δὲ, ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις πρέπει νὰ κληρώσῃ μίαν πρεσβείαν, ἥτις μετὰ τοῦ προεδρείου νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῆς Α. Μ. διὰ νὰ ἐκφράσῃ πρὸς αὐτὴν τὰς συγχαρητηρίους τῆς Συνελεύσεως εὐχάς. Νομίζω, ὅτι ἡ πρεσβεία πρέπει νὰ σύγκειται ἀπὸ 12 πληρεξουσίους.

§25ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος ἀντιπρόεδρος Καΐρης παρακαλεῖται νὰ ἐξάξῃ τὰ ψηφοδέλτια ἀπὸ τὴν κληρωτίδα. Κληροῦνται οἱ ἑξῆς Πληρεξούσιοι. Δ. Βουδούρης, Κ. Βλάμης, Ν. Σακελλαρίδης, Ι. Βάχλας, Σ. Ζῶτος, Ν. Κανάρης, Γ. Παπαγεωργίου, Θ. Βενετσάνος, Ἀναστ. Μαυρομιχάλης, Π. Μαυρομιχάλης, Πρ. Πετιμεζᾶς, Α. Αὐγερινός.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον διὰ νὰ ὑποβάλῃ τὸν προϋπολογισμόν.

§28ΔΡΟΣΟΣ (Ὑπουργ. τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι πληρεξούσιοι! Ὑποβάλλω εἰς τὴν ἐξέτασιν καὶ ἐπιψήφισιν ὑμῶν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1864· ἐν αὐτῷ θέλετε παρατηρήσει ὅτι τὰ ἔσοδα ἀναβαίνουσιν εἰς δραχ. 23,848,685· τὰ δὲ ἔξοδα εἰς δραχ. 23,487,532· ὥστε προκύπτει περίσσευμα ἐσόδων ἐκ δραχ. 361,153. Τὸ πλεόνασμα αὐτὸ, καί τοι μικρὸν, εἶναι ἀξιοσημείωτον, παρουσιαζόμενον μετὰ τὴν γενομένην μεγάλην ἐλάττωσιν τῶν ἐγγείων φόρων. Ἀποδεικνύει δὲ τὴν ὑλικὴν πρόοδον τοῦ ἔθνους, ἐξ ἧς πηγάζει ἡ τῶν δημοσίων προσόδων αὔξησις. Ἀποδεικνύει προσέτι τὴν ἀποτελεσματικὴν προσπάθειαν, ἥτις κατεβλήθη διὰ νὰ ἐξευρεθῶσι νέοι πόροι καὶ διὰ νὰ ἐπενεχθῶσιν εἰς τὰ ἔξοδα ὅλαι αἱ οἰκονομίαι, ὅλαι αἱ ἐλαττώσεις, ὅσαι ἦτο δυνατὸν νὰ γίνωσιν ἄνευ βλάβης τῆς ὑπηρεσίας. Δὲν δύναμαι νὰ συγκρίνω τὰ προϋπολογισθέντα ἔσοδα, οὔτε μὲ τὰ ἔσοδα τοῦ 1861, οὔτε μὲ ἐκεῖνα τοῦ 1862, οὔτε μὲ τὰ τοῦ 1863, διότι τὰ κατὰ τὰ 3 ταῦτα ἔτη μεγάλα συμβάντα οἱ κλονισμοὶ καὶ αἱ ἐκκρήξεις, αἱ ἀνησυχίαι καὶ αἱ ἀνωμαλίαι, αἱ ὁποῖαι μόλις πρὸ ὀλίγου ἔπαυσαν, ἐπηρέασαν μεγάλως τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ἐμπόδισαν τὰς συναλλαγὰς, ἐνέκρωσαν τὸ ἐμπόριον, κατέστησαν δύσκολον τὴν βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τῶν δημοσίων φόρων, καὶ ἐπέφερον οὐσιώδεις ἐλαττώσεις εἰς τὰ ἔσοδα. Συγκρίνω λοιπὸν αὐτὰ μὲ τὰ ἔσοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1860, ὁμαλοῦ καὶ ἡσύχου ἔτους· ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1860 εἰσεπράχθησαν 24,049,188· ὑπελογίσθησαν διὰ τὸ 1864, 23,818,685, ἔλαττον, κατὰ δραχ. 200,503· ἐγένοντο δὲ αἱ ἑξῆς αὐξομειώσεις· Ὑπελογίσθησαν ἔλαττον

Ὑπελογίσθησαν πλέον·

Ἐκ τῆς συγκρίσεως καὶ τῆς ἀναλύσεως ταύτης βλέπετε, ὅτι ἡ βάσις, ἐπὶ τῇ ὁποίᾳ ἐστήριξα τοὺς ὑπολογισμούς μου, εἶναι ἀκριβὴς, καὶ παρέχει πᾶσαν ἐγγύησιν περὶ τῆς ὀρθότητος αὐτῶν. Περὶ δὲ τῆς ὑλικῆς προόδου τοῦ τόπου καὶ τῆς αὐξήσεως τῶν δημοσίων προσόδων, οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφιβάλῃ, ἀφοῦ μάλιστα λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὰ ἔσοδα τοῦ 1850 ἦσαν 14,200,000, τὰ δὲ τοῦ 1860 ἀνέβησαν εἰς 24,050,000· ἤτοι ὑπερέβησαν ἐκεῖνα κατὰ 10 ἑκατομμύρια, ἐνῷ κατὰ τὸ δεκαετὲς αὐτὸ διάστημα, ὄχι μόνον νέοι φόροι δὲν ἐπεβλήθησαν, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ὑπάρχοντας ἐπηνέχθησαν ἐλαττώσεις. Καὶ ἐὰν εἰς τὸ παρελθὸν τοσαύτη ἐγένετο πρόοδος, ὀφειλομένη κυρίως εἰς τὸ ἐπιχειρηματικὸν πνεῦμα τοῦ Ἕλληνος, εἰς τὴν φιλοπονίαν καὶ τὴν δραστηριότητα αὐτοῦ, τὶ δὲν πρέπει νὰ ἐλπίσωμεν εἰς τὸ μέλλον, ἐὰν εἰς τὰς ἐνεργείας του εὕρῃ τὴν ἐμψύχωσιν, τὴν ἐνθάῤῥυνσιν, καὶ τὴν προστασίαν τὴν ὁποίαν συνετὴ καὶ δραστήριος κυβέρνησις ὀφείλει νὰ παρέχῃ εἰς αὐτόν! Ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων παριστάνει σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον δύνανται νὰ φθάσουν αἱ πρόσοδοι τοῦ Κράτους· δύνανται δὲ καὶ νὰ ὑπερβῶσιν αὐτὸ ἐὰν ἀτμοσφαιρικαὶ ἢ ἄλλαι εὐνοϊκαὶ περιστάσεις βοηθήσωσι τὴν παραγωγήν. Ὁ προϋπολογισμὸς ὅμως τῶν ἐξόδων δὲν ἔχει οὕτως, εἶναι ὅριον ἀπαράβατον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ φθάσῃ ἡ Κυβέρνησις· δὲν δύναται ὅμως νὰ ὑπερβῇ, καὶ ἐὰν παρουσιασθῇ ἀνάγκη ὑπερβάσεως, ὀφείλει νὰ ζητήσῃ τὴν συγκατάθεσίν σας, ὀφείλει νὰ λάβῃ ἀναπληρωματικὴν πίστωσιν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι καὶ ἐνταῦθα ὡς καὶ ἀλλαχοῦ ἐγένετο κατάχρησις τοῦ μέσου τῶν ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων, ἀλλὰ κατεβλήθη μεγάλη προσπάθεια, νὰ ἐξακριβωθῶσιν ὅλαι αἱ ἀναγκαῖαι καὶ ἀναπόφευκτοι δαπάναι τοῦ Κράτους καὶ νὰ ὁρισθῶσιν ἀκριβῶς, τὰ δι’ αὐτὰς ἀπαιτούμενα χρηματικὰ ποσά. Πιστεύω ὅτι αἱ ζητούμεναι πιστώσεις θὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, καὶ ὅτι, ἐκτὸς βεβαίως ἐκτάκτων καὶ ἀπροβλέπτων περιστάσεων, δὲν θέλει διὰ τοῦ μέσου τῶν ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων διαταραχθῆ ἡ μεταξὺ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων ἀναλογία, ἥτις εἶναι ἀναγκαία εἰς πᾶσαν καλὴν οἰκονομικὴν διαχείρισιν. Τὰ ὑπολογισθέντα διὰ τὸ 1864 ἔξοδα, παραβαλλόμενα μὲ τὰς μέχρι τοῦδε χορηγηθείσας πιστώσεις διὰ τὸ 1863, παριστάνουσι τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα·

Ἀπὸ τῆς ἐγκαθιδρύσεως τῆς νέας Βασιλείας, καὶ Κυβέρνησις καὶ Συνέλευσις, πάντες ἐνησχολήθημεν ἀνενδότως εἰς τὸ νὰ ἐπαυξήσωμεν τοὺς πόρους τοῦ Κράτους, νὰ ἐπιφέρωμεν τὰς δυνατὰς οἰκονομίας εἰς τὰ ἔξοδα, τὰ δὲ ἀποτελέσματα τῶν ἐνεργειῶν μας καταφαίνονται εἰς τὸν ὑπ’ ὄψιν προϋπολογισμόν. Ἀκριβὴς ἐφαρμογὴ κ’ ἐκτέλεσις τῶν ληφθέντων μέτρων, ἐπιμελὴς κ’ ἐπιτηδεία διοίκησις θέλουν καταστήσει ἀσφαλῆ καὶ βέβαια τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους ὑπηγόρευε καὶ ἡμεῖς ἐπεζητήσαμεν. Οὕτω δὲ πράττοντες θέλομεν συντελέσει εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῆς δημοσίας πίστεως, τῆς ὁποίας ἔχει ἀνάγκην ἀπόλυτον πᾶν ἔθνος μεριμνῶν περὶ τῆς ἰδίας αὑτοῦ ὑπολήψεως καὶ περὶ τῆς ἰδίας αὑτοῦ προόδου.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ νομοσχέδια θέλουν τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ εἰς τοὺς Κυρίους πληρεξουσίους, διότι περὶ τοῦ παραδεκτέου ἢ μὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις. Ὑποβάλλεται πρότασις ὑπὸ τοῦ Κ. Παλαμήδη ἡ ἑξῆς· Ἡ Ἀθήναις Βʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις Ψηφίζει. Ὁ ἀείμνηστος Τσάμης Καρατάσος ἐπανέρχεται εἰς τὰς τάξεις τοῦ Στρατοῦ.» Ποίαν ἡμέραν ὁρίζει ὁ Κ. Παλαμήδης διὰ τὴν ἀνάπτυξιν;

§30ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Τὴν Δευτέραν.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Πληρεξούσιοι! Εὐχαριστῶ τὴν Συνέλευσιν ἐκ βάθους καρδίας διὰ τὰ ὁποῖα μοὶ ἔδειξε κατὰ τὸ διάστημα τῆς δευτέρας προεδρείας μου δείγματα εὐνοίας, καὶ ἐκφράζω τὴν βαθυτάτην εὐγνωμοσύνην μου διὰ τὴν τάξιν, τὴν προθυμίαν καὶ τὴν ἐμβρίθειαν, μεθ’ ὧν κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο προέβη εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑψηλῶν καθηκόντων της. Ἀποχαιρετῶν δὲ τὴν περίβλεπτον ταύτην ἕδραν, τὴν συνοδευομένην καὶ ἀπὸ πολλὰς πικρίας, τὴν ὁποίαν δὲν κατέλαβον ῥᾳδιουργῶν, τὴν ὁποίαν οὐδόλως προσεπάθησα νὰ διατηρήσω ταπεινούμενος, ἢ ἐξευτελιζόμενος, τὴν ὁποίαν ἐσεβάσθην πρῶτος καὶ προσεπάθησα νὰ καταστήσω σεβαστὴν, φέρω τὴν συναίσθησιν, ὅτι εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν δυσχερῶν καθηκόντων μου δὲν ἴσχυσε παρ’ ἐμοὶ καμμία πλαγία σκέψις ἢ σκέψις μεροληψίας, ἀλλ’ ὡρμήθην ἐκ τῆς ἀκαθέκτου ἐπιθυμίας τοῦ νὰ συντρέξω τὴν Συνέλευσιν, ἐργαζομένην διὰ τὴν παγίωσιν τῆς νέας τάξεως τῶν πραγμάτων καὶ εἰς τὴν ῥύθμισιν τῶν δημοσίων πραγμάτων. Παρακαλῶ τὸν γεροντότερον τῶν Κυρίων πληρεξουσίων νὰ καταλάβῃ τὴν ἕδραν, ἵνα προβῇ ἡ Συνέλευσις εἰς τὴν ἐκλογὴν νέου Προεδρείου. Ὁ Κύριος Σκαραμαγκᾶς καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου.

§32ΜΑΣΤΡΑΠΑΣ. Κύριοι Πληρεξούσιοι! (θόρυβος) ...

§33ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, σήμερον πρόκειται περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Προεδρείου· πρέπει νὰ προβῶμεν ἀμέσως.

§34ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Νὰ ὁμιλήσῃ ὁ Μαστραπᾶς.

§35Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ Κ. Πρόεδρος δι’ ἐμοῦ ἐρωτᾷ τὴν Συνέλευσιν ἂν θέλῃ νὰ ἀκούσῃ τὸν Κ. Μαστραπᾶν. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη.

§36ΜΑΣΤΡΑΠΑΣ. Τὸ παρελθὸν Σάββατον ἦλθεν ἐνώπιόν σας μία πρότασις, ἥτις ἀφορᾷ τὴν τιμήν μου. Ἐπειδὴ, Κύριοι, πιστεύω ὅτι κἀνεὶς ἐξ ὑμῶν δὲν θέλει ἀνεχθῆ νὰ ῥίπτηται τὸ ὄνομα ἑνὸς συναδέλφου σας εἰς τὰς ἀγυιὰς, καὶ ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος νὰ δίδῃ τὴν μίαν, ἢ τὴν ἄλλην ἐξήγησιν· διὰ τοῦτο παρακαλῶ ἡ Συνέλευσις πρὸ παντὸς ἄλλου ζητήματος νὰ ὁρίσῃ ὡς πρῶτον ζήτημα πρὸς συζήτησιν περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτη καὶ νὰ μὲ παραδώσῃ ἐκεῖ, ὅπου οἱ νόμοι διατάττουσι· διότι δὲν θέλω ἐνώπιον τοῦ ἔθνους νὰ θεωρῶμαι ὡς ἐγκληματίας. Προτείνω λοιπὸν τόρα πρὸ παντὸς ἄλλου ζητήματος, δηλ. τῆς ἐκλογῆς τοῦ Προεδρείου, νὰ συζητηθῇ ἡ ὑπόθεσις αὕτη.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Παπαμιχαλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§38ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι! Κἀνὲν Σῶμα πολυμελὲς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ οὔτε μία στιγμὴν ἄνευ προεδρείου· ἑπομένως, ἀφοῦ ἔληξε τὸ Προεδρεῖον τῆς Συνελεύσεως, εἶναι ἀνάγκη πρὸ παντὸς ἄλλου νὰ ἐκλεχθῇ τὸ προεδρεῖον, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ προηγηθῇ πρὸ παντὸς ἑτέρου ἀντικειμένου ἡ ὑπόθεσις τοῦ Κ. Μαστραπᾶ. Προτείνω λοιπὸν νὰ προηγηθῇ ἡ ἐκλογὴ τοῦ προεδρείου.

§39ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριοι! δὲν ἔχω πολλὰς λέξεις νὰ εἴπω, λέγω μόνον, ὅτι ὁ Κ. Παπαμιχαλόπουλος κατέφυγεν εἰς τὴν ἀναβολὴν τοῦ ζητήματος, ἵνα σχηματίσῃ ξένην πεποίθησιν, καὶ κερδίσῃ καιρόν· ἄλλως τε, Κύριοι, Προεδρεῖον ὑπάρχει, καὶ νομίζω, ὅτι ἀρκετὰ καλὰ ἔλυσα ἄλλοτε τὸ ζήτημα, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ψηφοφορεῖται τὸ Προεδρεῖον, ὑπάρχει τὸ παλαιὸν, κατὰ συνέπειαν προτείνω, ὅπως προβῶμεν αὐθωρεὶ ὑπὸ τὸ Προεδρεῖον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς.

§40ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἡ γενομένη παρὰ τοῦ προλαλήσαντος Κ. πληρεξουσίου πρότασις ἐγένετο δεκτὴ μόνον καὶ μόνον εἰς τοὺς Κυρίους Ἀντιπροέδρους καὶ Γραμματεῖς, καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὸν Πρόεδρον, δὲν ἠδυνάμην νὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασίν του, διότι τοῦτο ἀντιβαίνει διαῤῥήδην εἰς τὸν κανονισμὸν τῆς Συνελεύσεως, ἑπομένως Πρόεδρος δὲν ὑπάρχει.

§41ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Καὶ ἂν δὲν ἐγίνετο ἡ ἑρμηνεία αὕτη, οὐχ ἧττον δὲν εἶναι πρώτη φορὰ, ὅτε ἀπεφασίσαμεν νὰ ἀναβάλλωμεν τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου, ὅτε ἐπρόκειτο περὶ σπουδαιοτέρων ἄλλων ζητημάτων, διότι τότε ἡ ἐκλογὴ εἶναι πολὺ ἐπουσιώδης, ἄλλως ἀρκετὴν πεποίθησιν ἔχομεν εἰς τὸ ὑπάρξαν μέχρι σήμερον προεδρεῖον. Χάριν τῆς τιμῆς τοῦ συναδέλφου ἡμῶν, καὶ χάριν τῆς διαγωγῆς, καὶ χάριν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐξελέγξωμεν, πρέπει νὰ ἀναβάλωμεν μέχρι τῆς Παρασκευῆς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προεδρείου, καὶ νὰ προβῶμεν αὐθωρεὶ εἰς τὴν συζήτησιν.

§42Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ Κ. Πρόεδρος ἐρωτᾷ τὴν Συνέλευσιν δι’ ἐμοῦ, ἂν ἐφωτίσθη.

§43ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§44Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις διὰ τὸν Κ. Μαστραπᾶν, ὑπὸ τὸ αὐτὸ προεδρεῖον, παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ὁ Κύριος Ι. Μεσσηνέζης καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου. Ἐνταῦθα πολλοὶ ζητοῦσι τὸν λόγον.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ποῖοι ἐζήτησαν τὸν λόγον διὰ νὰ μὴ ἔχῃ τις παράπονον· Μαυρομαρᾶς, Διομήδης Κυριακοῦ, Καλλιγᾶς, Γλαράκης, Δεληγεώργης, Βρατσάνος, Ἀντ. Μαυρομιχάλης, Ζαΐμης, Θ. Δεληγιάννης, Π. Κολοκοτρώνης, Ζυμβρακάκης, Λοιδωρίκης, Γ. Μαυρομιχάλης, Χρηστόπουλος (θόρυβος).

§46ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἀπεφάσισεν ἡ Συνέλευσις νὰ ἀρχίσῃ ἡ ὑπόθεσις περὶ τοῦ Κ. Μαστραπᾶ ἐζήτησα πρῶτος τὸν λόγον, καὶ ἐν τούτοις δὲν εἶμαι σημειωμένος.

§47Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ Κύριος πληρεξούσιος ἐζήτησε τὸν λόγον καὶ τὸν ἐσημείωσα πρῶτον, ἀλλὰ καθόσον ἀφορᾷ ἂν θὰ προηγηθῇ ἡ ἐκλογὴ τοῦ Προεδρείου ἢ ἡ συζήτησις διὰ τὸν Κ. Μαστραπᾶν.

§48ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Δέν με ἐνοήσατε, τὰ δικαιώματά μου δὲν δύναμαι νὰ τὰ παραχωρήσω εἰς ἄλλους.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἡσυχία, πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ τάξις· ὁ Κ. Μαυρομαρᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§50ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, πιστεύω, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἐκλεχθεὶς ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους καὶ ἐλθὼν ἐντὸς τοῦ μεγάλου τούτου συνεδρίου, ὅπως ἐκτελέσῃ οὐ μόνον νομοθετικὰ ἔργα, ἀλλὰ καὶ τὰ ὑψηλότερα τῆς κοινωνίας, τὰ συντακτικὰ, πιστεύω, λέγω, ὅτι οὐδεὶς ἦλθε μὲ τὴν πεποίθησιν νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς κανένα τὴν παραβίασιν τῶν νόμων καὶ τὸ ἀτιμώρητον, καὶ ἑπομένως, ὅταν σήμερον εἰσάγηται ἓν τόσον μέγα ζήτημα καὶ σπουδαῖον, πιστεύω, ὅτι πάντες κατέχεσθε ἐξ ἰδιαιτέρου αἰσθήματος, ἂν εὕρητε ἐνοχὴν, νὰ ζητήσητε τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, καὶ δὲν πιστεύω, ὅτι θέλετε ἐκφέρει ἑτέραν κρίσιν. Ἔχω ὅμως ἀφ’ ἑτέρου τὴν πεποίθησιν ὅτι εἶναι πολύτιμον ἓν προνόμιον, ὅπερ ἐχορήγησαν ἡμῖν ποταμοὶ αἱμάτων, οἵτινες σᾶς ἔφερον ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ μεγάλου συνεδρίου, (ψιθυρισμοί). Λέγω ποταμοὶ αἱμάτων, διότι ἡ συγκάλεσις ἡμῶν δὲν εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν ἐσχάτων παρανομιῶν, εἶναι ἀποτέλεσμα τριακονταετοῦς ψευδοῦς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, καὶ καταπατήσεως, ἡ ὁποία ἐπροκάλεσε σχεδὸν ἀπείρους ἐπαναστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἔχυσαν ἄπειρα αἵματα, διὰ τὰ ὁποῖα ὁ λαὸς ἠγέρθη καὶ μίαν νύκτα ἔκαμε ψήφισμα, δι’ οὗ ἐνταῦθα ἐκάλεσεν ἡμᾶς, ἀκόμη δὲ καὶ διότι τὸ προνόμιον αὐτὸ ἀπέκτησαν τὰ κυριαρχικὰ Σώματα δι’ ἀμετρήτων θυσιῶν εἰς ὅλα τὰ ἔθνη. Λέγω λοιπὸν, ὅτι αἱ τόσαι θυσίαι, τὰ τόσα βάσανα, τὰ ὁποῖα ὑπέστη τὸ ἔθνος, διὰ νὰ καλέσῃ μίαν τοιαύτην Συνέλευσιν, ἔδωκαν εἰς ἡμᾶς ἓν προνόμιον τόσον μέγα, τὸ ὁποῖον εὐκόλως δὲν πρέπει ν’ ἀφήσωμεν νὰ περιφρονηθῇ, καὶ ἑπομένως διὰ ν’ ἀποφανθῶμεν, ἐὰν τὸ προνόμιον αὐτὸ πρέπῃ νὰ ὑποκύψῃ εἰς νόμον, πρέπει νὰ πεισθῶμεν ὅτι ὑπῆρξέ τι, ὅτι τοῦτο φέρει ἐγκληματικὸν χαρακτῆρα, καὶ ἑπομένως μέλος τι τοῦ συνεδρίου τούτου πρέπει νὰ εἰσαχθῇ εἰς δίκην. Κατὰ συνέπειαν τῶν σκέψεων αὐτῶν, τὰς ὁποίας σᾶς ὑπέβαλον, φρονῶ ὅτι τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰσήγαγεν εἰς τὴν Συνέλευσιν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, αὐτὸ καὶ μόνον λαμβανόμενον, δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ διενεργήσωσι τὴν εἰς δίκην εἰσαγωγὴν ἑνὸς πληρεξουσίου. Λέγω τοῦτο, διότι, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς σᾶς τίθεται τὸ ζήτημα ἁπλῶς καὶ καθαρῶς, τοῦ νὰ ἱκανοποιηθῇ ὁ Νόμος, ὅστις καταπατεῖται, ἀφ’ ἑτέρου ἂν ἐξετάσητε τὰ πράγματα κατὰ βάθος, βλέπετε ὅτι τοιαύτη ξηρὰ πρότασις θέτει εἰς κρίσιμον θέσιν τὴν ἀσφάλειαν ὅλων ἡμῶν, καὶ αὐτὴν τὴν ὕπαρξιν τοῦ Σώματος. Τί θὰ εἰπῇ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον λέγει, ἐπειδὴ ἐκ τῆς ἐνεργουμένης ἀνακρίσεως, διὰ τὰ ἐν Τριπόλει συμβάντα, ἀναφαίνονται ἐνδείξεις ἐνοχῆς ἑνὸς πληρεξουσίου, ζητῶ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ τὴν ἄδειαν, ὅπως εἰσάξω τὸ πρόσωπον αὐτὸ εἰς δίκην, καὶ ἡ ἀνάκρισις προβῇ ἀκολούθως εἰς τὰ ἔργα της; Πῶς Κύριοι, νομίζετε, ὅτι δι’ αὐτῆς τῆς ξηρᾶς καὶ γριφώδους προτάσεως δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ προκαλέσῃ καὶ τὴν σύλληψιν πολλῶν ἄλλων ἐξ ἡμῶν; ἁπλούστατα, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν αὐτὴν ὅπως ἔχει, δύναται νὰ εἴπῃ ἐπὶ 60 ἢ 70 πληρεξουσίων ἀποδεικνύεται ἔνδειξις ἐνοχῆς, ἑπομένως δι’ ἑνὸς τοιούτου ἐγγράφου δύναται νὰ ζητήσῃ τὴν εἰς δίκην εἰσαγωγὴν, καὶ ἑπομένως ἐὰν ᾖναι ἐπιτετραμμένον διὰ τοιούτων ἀδειῶν νὰ εἰσάγωνται οἱ πληρεξούσιοι εἰς δίκην, τότε ποῦ ἡ Συνέλευσις; Ποῖον Σῶμα ἤθελε μείνει; Νομίζω ὅτι ὁ ὑπουργὸς δὲν συνεβουλεύθη καὶ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα· καὶ ὤφειλε μετὰ τῆς αἰτήσεως νὰ ὑποβάλῃ ὅλα τὰ ἔγγραφα τὰ δικαιολογητικὰ, ἵνα ἡ Συνέλευσις ᾖναι εἰς θέσιν νὰ τὰ βασανίσῃ καὶ σχηματίσῃ πεποίθησιν· καὶ ἂν πεισθῇ ὅτι ὑπάρχει ἐνοχὴ, τότε ἡ Συνέλευσις ἐντὸς τῆς ἐξουσίας της καὶ ἐντὸς τοῦ καθήκοντός της νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἄδειαν τῆς εἰς δίκην εἰσαγωγῆς τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος προσώπου. Κύριοι, ὅταν κατὰ τὸ φαινόμενον ἀκούῃ τις ἀκούσματα τοιαῦτα, ἐννοεῖται ὅτι καθίσταται ἔντρομος, διότι πολλάκις ἡ σωτηρία τῆς πατρίδος, ἥτις εἶναι τὸ γλυκύτερον πρᾶγμα εἰς τὸν ἐνάρετον πολίτην, ὑποκινεῖ τὸ αἴσθημα τῆς μεγάλης ἀγανακτήσεως, ἥτις τῷ λέγει, ὅτι πᾶς ὁ παρανομῶν πρέπει νὰ τιμωρηθῇ. Ἀλλ’ εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν, εἰς ἣν ἔλαβον χώραν τοσαῦτα ποικίλα συμβεβηκότα, καὶ ἐξήσκησαν σπουδαῖον μέρος εἰς τὴν ἐπανάστασιν, τὰ περισσότερα τῶν προσώπων κατέχονται ἀπὸ τοιαύτας ἰδέας, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σκέπτωνται πάντοτε, ὅπως ἕνας ψυχρὸς δικαστὴς τοῦ τόπου, ὁ ὁποῖος κέκληται νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ ξηρὸν γράμμα τοῦ Νόμου· ἡ Συνέλευσις, ἵνα ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, πρέπει νὰ ἔχῃ ὅλα τὰ ἀναγκαῖα ἔγγραφα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὁ ὑπουργὸς στηριζόμενος καὶ πειθόμενος ὅτι ὑπάρχει ἐνοχὴ, θέλει νὰ στηρίξῃ αὐτὴν, καὶ ἑπομένως νὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν τῆς εἰς δίκην εἰσαγωγῆς, διότι ἡ Συνέλευσις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ βασανίσῃ τὰ ἔγγραφα, νὰ ἴδῃ ποία εἶναι ἡ πρᾶξις, ἐὰν κατὰ τοὺς κειμένους νόμους ᾖναι ἀξιόποινος ἢ ὄχι· καὶ ὅταν βασανίσῃ τὰ γεγονότα, ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ ἢ νὰ ἀρνηθῇ τὴν τοιαύτην ἄδειαν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ πρότασις αὕτη εἶναι ἀπαράδεκτος καὶ ἀποῤῥιπτέα, καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν θέλει εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προβῇ εἰς τὴν οὐσίαν τῆς ὑποθέσεως.

§51ΚΑΛΟΣ. Βεβαίως, Κύριοι, ὅπως σᾶς παρέστησεν ὁ προαγορεύσας τὸ ἀντικείμενον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ ἐνασχοληθῆτε, καὶ τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ λύσητε, εἶναι σπουδαιότατον, διότι συνδέεται οὐ μόνον μὲ τὴν Συνέλευσιν, ἀλλὰ καὶ τὴν κατάστασιν τὴν συνταγματικὴν εἰς τὸ μέλλον. Διατὶ ἡ ἄνευ ἀδείας τοῦ Σώματος εἰσαγωγὴ εἰς δίκην τοῦ πληρεξουσίου ἢ τοῦ βουλευτοῦ διάταξις ἐτέθη εἰς τὰ συντάγματα τῶν νεωτέρων ἐθνῶν; διότι εἰς τὴν Ἀγγλίαν δὲν ὑφίσταται· διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀνεξαρτησίαν, τὴν ψῆφον καὶ τοὺς ἐκλογεῖς αὐτῆς. Ἡ Συνέλευσις, ἐξασκοῦσα σήμερον τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐπιτρέψῃ ἢ μὴ τὴν ἄδειαν τῆς εἰς δίκην εἰσαγωγῆς ἑνὸς τῶν μελῶν της, ἐξασκεῖ δικαίωμα οἱονεὶ προδικαστικὸν, καὶ ὅπως εἰς τὸ δικαστικὸν συμβούλιον ὑποβάλλωνται πάντα τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα ἔχουσι σχέσιν μὲ τὴν παραπομπὴν εἰς δίκην, οὕτω καὶ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ὁ ὑπουργὸς ὤφειλε νὰ ὑποβάλῃ ὄχι μόνον ἁπλῆν αἴτησιν τοῦ ἁρμοδίου ὑπαλλήλου περὶ τὴν εἰς δίκην εἰσαγωγῆς τοῦ πληρεξουσίου, ἀλλὰ νὰ συνοδεύσῃ αὐτὴν καὶ μὲ τὰ ἔγγραφα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ πείσουν τὴν Συνέλευσιν ὅτι ὑπάρχει ἰσχυρὰ ἀφορμὴ πρὸς κατηγορίαν κατὰ τοῦ πληρεξουσίου. Ἡ πρότασις ἦλθεν ἁπλῆ καὶ μόνη χωρὶς κἂν νὰ ὑποδεικνύῃ τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον προέθετο δι’ αὐτῆς τῆς προτάσεώς του ὁ εἰσηγητής. Ἀνατρέχων, Κύριοι, εἰς τὸν νόμον περὶ στρατιωτικῶν ποινῶν, βλέπω ἐκεῖ, ὅτι ὑπάρχουσι διατάξεις, καθ’ ἃς ὁ ὑπουργὸς μόνος ἔχει τὴν ἐξουσίαν νὰ διατάττῃ ἀνάκρισιν καθ’ ἑνὸς ἀξιωματικοῦ, νὰ διατάττῃ κατόπιν τὴν προφυλάκισιν, καὶ τέλος καὶ τὴν ἐνώπιον τοῦ ἀκροατηρίου παραπομπὴν τοῦ κατηγορουμένου ἢ τὴν ἀπόλυσιν αὐτοῦ· ὅπως λοιπὸν ὁ Κ. ὑπουργὸς ἔχει τὴν ἐξουσίαν νὰ ἐπιτρέπῃ ἢ μὴ τὴν προανάκρισιν καὶ τὴν προφυλάκισιν, καὶ κατόπιν, καίτοι γενομένης πλήρους ἀνακρίσεως καίτοι ὑπαρχουσῶν ἐνδείξεων, νὰ ἐπιτρέπῃ, νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ τὴν ἐνώπιον τοῦ ἀκροατηρίου προσαγωγὴν τοῦ κατηγορουμένου, τοιουτοτρόπως, καὶ κατὰ μείζονα λόγον, ἡμεῖς σήμερον πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅλα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα νὰ τὰ βασανίσωμεν, καὶ τότε νὰ ἀποφανθῶμεν ἂν πρέπῃ νὰ εἰσαχθῇ εἰς δίκην ἢ ὄχι ὁ πληρεξούσιος. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐκτὸς τοῦ θέματος αὐτοῦ ἔρχεται ἓν ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἁπλούστατον, ἡ ἁπλῆ προανάκρισις· ἔχοντες τὴν ἐξουσίαν, ὡς προεῖπον, νὰ ἀποφανθῶμεν, ἂν πρέπῃ νὰ εἰσαχθῇ ἢ οὒ εἰς δίκην ὁ πληρεξούσιος, ὅταν λάβωμεν τὰ ἔγγραφα, δικαιούμεθα καὶ νὰ τροποποιήσωμεν τὴν διάταξιν τοῦ στρατιωτικοῦ ποινικοῦ νόμου, τοὐτέστι νὰ εἴπωμεν νὰ ἐνεργηθῇ μόνον ἀνάκρισις ἁπλῆ καὶ τίποτε περισσότερον. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην δὲν ἐδύνατο ὁ εἰσηγητὴς νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἀνακρίσεως, ὁ δὲ ὑπουργὸς δὲν μᾶς λέγει διὰ τοῦ ἐγγράφου του ἂν μίαν ἁπλῆν ἀνάκρισιν, ἄνευ προφυλακίσεως, προτίθεται νὰ ἐνεργήσῃ ὁ εἰσηγητής. Ἂν ἡμεῖς διατάξωμεν τοῦτο, ἀναστέλλομεν τὴν πρόοδον τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας; ὄχι· διότι διὰ τῆς προφυλακίσεως τίνα ἄλλον σκοπὸν προέθετο ὁ νομοθέτης ἢ νὰ κρατήσῃ τὸ πρόσωπον αὐτὸ καὶ ἐξασφαλίσῃ οὕτω τὰς συνεπείας τοῦ νόμου. Ἡ θέσις τοῦ πληρεξουσίου παρέχει τὴν ἐγγύησιν ὅτι ὁ νόμος θέλει ἐφαρμοσθῆ. Καὶ ὅταν ὁ ὑπουργὸς ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ τὴν εἰς δίκην εἰσαγωγὴν ἀξιωματικοῦ τινὸς, διότι ἐνδέχεται νὰ ἔχῃ οὗτος ἐντολὴν νὰ ἐκπληρώσῃ καθήκοντα ὑψηλότερα εἰς τὴν κοινωνίαν, τοὐτέστι νὰ ἐκστρατεύσῃ, νὰ ἐξασφαλίσῃ οἱανδήποτε θέσιν ἐπίκαιρον, δὲν ἔχετε σεῖς τὸ δικαίωμα νὰ εἴπητε, ἔχεις τὴν ἄδειαν, Κ. εἰσηγητὰ, νὰ ἐξετάσῃς τὸν κατηγορούμενον, ὄχι ὅμως καὶ νὰ τὸν προφυλακίσῃς; Ἐὰν, Κύριοι, ἐπὶ τῇ γνώμῃ ταύτῃ δὲν ἀποφασίσητε, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι τὸ προηγούμενον αὐτὸ θέλει καθιερώσει ἀρχὴν ἐπιβλαβεστάτην εἰς τὸ μέλλον. Ἐνδέχεται εἰς τὸν συνταγματικὸν ἡμῶν βίον νὰ παρουσιασθοῦν ἀντιπολιτεύσεις σφοδραὶ ἐθνικαὶ, καὶ ἀπέναντι αὐτῶν Κυβέρνησις στηριζομένη, ὅπως εἰς τὸ παρελθὸν, οὐχὶ εἰς τὸ δίκαιον, εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ εἰς τὴν εὔνοιαν ἡγεμόνος, ζητοῦντος νὰ σφετερισθῇ τὰ δικαιώματα τοῦ ἔθνους, νὰ περιορίσῃ τὰς ἐλευθερίας. Κυβέρνησις τοιαύτη θέλουσα νὰ καταπιέσῃ πᾶσαν φωνὴν ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν πρόκειται σπουδαία συζήτησις νὰ λάβῃ χώραν εἰς τὰ νομοθετικὰ σώματα, σχετιζομένη μὲ τὴν κατάστασιν τὴν κοινωνικὴν, μὲ τὴν διέγερσιν τοῦ λαοῦ κατὰ μιᾶς Κυβερνήσεως ἀντεθνικῆς, καθ’ ἣν στιγμὴν, λέγω, εἷς πληρεξ. ἢ βουλευτὴς, ἔχων τὴν δύναμιν νὰ συγκινήσῃ τὸ ἀκροατήριον, νὰ πείσῃ τὴν Συνέλευσιν εἰς τὴν παραδοχὴν προτάσεώς τινος κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἔρχεται αὕτη καὶ ζητεῖ, τῇ προτάσει ἑνὸς καὶ μόνου ὑπαλλήλου, καὶ γνωρίζετε κάλλιστα ἐκ τῶν προηγουμένων, τίνες ὑπῆρξαν οἱ κατὰ καιροὺς ἀνακριτικοὶ ὑπάλληλοι, ν’ ἁρπάσῃ ἀπὸ τὸν περίβολον τῆς Συνελεύσεως ἢ τῆς Βουλῆς καὶ νὰ εἰσαγάγῃ εἰς δίκην τὸν τοιοῦτον ῥήτορα, ὡς ἐνοχοποιούμενον δῆθεν εἰς πρᾶξιν ἀξιόποινον. Ἂν κατὰ τὴν ἰδέαν τινῶν δὲν ἔχῃ τὸ σῶμα τὴν ἐξουσίαν ν’ ἀρνηθῇ τὴν ἀποδοχὴν τοιαύτης αἰτήσεως, δεσμεύεται τότε ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου, καταστρέφεται τὸ παρὰ τοῦ συντάγματος δοθὲν προνόμιον. Περιττὴ τότε πλέον ἡ διάταξις περὶ τῆς προσωπικῆς ἀσφαλείας τοῦ πληρεξουσίου καὶ τοῦ Βουλευτοῦ. Βλέπετε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι ἐὰν σήμερον τροποποιήσωμεν τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργείου, δὲν προσβάλλομεν τὸ καθεστώς. Οὕτως ἀποφαινόμενοι ἐξασφαλίζομεν τὴν ἐνέργειαν τῆς δικαιοσύνης καὶ τὸν πληρεξούσιον ἐντὸς τῶν κόλπων τοῦ σώματος τούτου τηροῦμεν. Διὰ ταῦτα φρονῶ, ὅτι οὐδόλως θέλομεν προσβάλλει τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν, οὐδὲ παραβῆ τὰ συνταγματικὰ ἔθιμα, ἐὰν εἴπωμεν εἰς τὸν ἀνακριτὴν ἢ εἰσηγητήν· ἔχεις τὴν ἄδειαν ν’ ἀνακρίνῃς τὸν πληρεξούσιον· καὶ πιστεύω, ὅτι θέλει πεισθῆ εἰς τοῦτο καὶ ὁ ἴδιος πληρεξούσιος· ἀλλ’ ὑποχρεοῦσαι νὰ περιορισθῇς εἰς ἁπλῆν ἀνάκρισιν, ἄνευ τῶν συνεπειῶν αὐτῆς κατὰ τὸν στρατιωτικὸν ποινικὸν νόμον. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον φρονῶ, ὅτι λύομεν τὸ ζήτημα καὶ δι’ ἡμᾶς καὶ διὰ τὸ μέλλον, χωρὶς ν’ ἀναστείλωμεν τὴν ἐνέργειαν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας καὶ χωρὶς νὰ ἐξεγείρωμεν καθ’ ἡμῶν τὴν κατάκρισιν, ὡς ἀρνούμενοι τὴν ἄδειαν τῆς ἀνακρίσεως.

§52ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τὸ προκείμενον ζήτημα, Κύριοι, εἶναι ἓν ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ζητημάτων, τὰ ὁποῖά ποτε ἤθελον φερθῆ ἐνώπιον κοινοβουλίου ἐθνικοῦ· εἴμεθα δὲ ὑποχρεωμένοι νὰ τὸ ἐξαντλήσωμεν διὰ σπουδαίας συζητήσεως, διὰ νὰ φωτισθῶμεν, διὰ νὰ σχηματίσωμεν πεποίθησιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Δὲν θέλω ἔλθει οὐδόλως εἰς στρεψοδικίαν οἱανδήποτε, θέλω θίξει τοῦ ζητήματος καθαρῶς καὶ ἁπλῶς. Τὸ ζήτημα τοῦτο, Κύριοι, ἴσως δὲν ἐσκέφθητε ἀκόμη, εἶναι ζήτημα παγίδος κατ’ αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως. Χθὲς ἀκόμη, πιστεύσατε, πολλοὶ μοὶ εἶπον· ἡ Συνέλευσις ὀφείλει νὰ παραδώσῃ τὸν Κ. Μαστραπᾶν εἰς τὸ δικαστήριον, καὶ ἂν δὲν τὸν παραδώσῃ, χάνει ἀπέναντι τῆς κοινῆς γνώμης· βλέπετε; ἔθεσαν ἀμέσως τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ἀπέναντι τῆς κοινῆς γνώμης! καὶ δικαστὴν τὸ ὑπουργεῖον, καὶ τὸ ὑπουργεῖον νὰ κερδίσῃ. Δὲν συμφωνῶ οὐδόλως μὲ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Καλοῦ, ὁ Κ. Καλὸς προτείνει νὰ παραδοθῇ εἰς τὴν δικαιοσύνην εἷς πληρεξούσιος, ν’ ἀνακριθῇ, καὶ μετὰ τὴν ἀνάκρισιν νὰ μείνῃ ἐλεύθερος πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν σπουδαίων καθηκόντων τοῦ πληρεξουσίου. Ἄ! Κύριοι! ὅταν τις ἀνακρίνηται, δύω τινὰ ἕπονται· εἴτε ἐκ τῆς ἀνακρίσεως ἀνακηρύττεται ἀθῶος, εἴτε ὑπαρχουσῶν ἐνδείξεων ἢ ἀποδείξεων ἐνοχῆς, εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον τότε νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸ δικαστήριον· καὶ ὁ Κύριος Καλὸς ἔρχεται καὶ μᾶς λέγει· ἀφοῦ τελειώσῃ ἡ ἀνάκρισις, ὁ Κύριος Μαστραπᾶς, ἂν ἀτυχῶς ᾖναι ἔνοχος φέρων τὸ βάρος προκαταδίκης, ἂν μοὶ ἐπιτρέπηται ἡ λέξις, νὰ εἰσέρχηται μὲ κεφαλὴν ἀνορθωμένην εἰς τὸ συνέδριον τοῦτο καὶ νὰ ψηφίζῃ νόμους αὐτὸς, ὅστις εἶναι καταδικαστέος, καὶ μὲ τὸν καταδικαστέον τοῦτον νὰ συνεργάζωνται οἱ ἄλλοι! Ποτὲ δὲν θέλετε παραδεχθῆ τοιαύτην ἀηδῆ πρότασιν. Εἶναι ἑπομένως ἀνάγκη ἀπαραίτητος, Κύριοι, νὰ εἰσέλθωμεν ταχέως εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην καὶ νὰ τὴν ἐξετάσωμεν μετὰ τῆς μεγαλητέρας λεπτομερείας, καὶ ἂν ἦσθε ἄνθρωποι, καθὼς πρέπει, μετὰ τῆς μεγαλειτέρας ἀπαθείας. Ἀπὸ τῆς συγκροτήσεως τῆς Συνελεύσεως ἕνεκα πολλῶν δυσκολιῶν, ἕνεκα πολλῶν περιπλοκῶν, διῃρέθημεν εἰς πλεῖστα στρατόπεδα, πολιτικῶς ἐπολεμήσαμεν ὁ εἷς κατὰ τοῦ ἄλλου, ἀτυχῶς διὰ τὴν πατρίδα καὶ στρατιωτικῶς, ἠγέρθησαν πάθη χαιρεκακιῶν· ἰδοὺ ἡ περίστασις νὰ φανῆτε ἀνώτεροι ἑαυτῶν, νὰ σιγήσωσι πρὸς στιγμὴν τὰ πάθη. Δὲν ὑπάρχουσι διαιρέσεις εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι εἶναι ἐθνικὸν, πρέπει ν’ ἀφίσητε νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἡ συνείδησις καὶ τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας! Ἔρχεται, Κύριοι, ἓν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν εἶχε τὴν καλοσύνην νὰ τὸ κάμῃ κατά τι τοὐλάχιστον μεγαλείτερον, ὀλίγαι γραμμαὶ εἶναι αἱ περιλαμβανόμεναι εἰς τὸ ἔγγραφον, σᾶς λέγει δὲ, ἐπειδὴ συνάγεται ὅτι πρέπει νὰ εἰσαχθῇ εἰς δίκην ὁ πληρεξούσιος κύριος Μαστραπᾶς «παραδώσατέ τον». Λίαν καλῶς καὶ ἰσχυρότερός μου ὁ πρῶτος λαλήσας σᾶς εἶπε. Ἐὰν στηριζόμενοι εἰς τὸ ξηρὸν τοῦτο ἔγγραφον παραδώσητε ἕνα πληρεξούσιον εἰς τὰς χεῖρας τῆς ἐξουσίας, οὐχὶ τῆς δικαιοσύνης, μετὰ ταῦτα δὲν ὑπάρχει Συνέλευσις· ἐπικυροῦντες τὴν πρότασιν, ὅπως ἐτέθη, ἀναχωρήσατε ἐντεῦθεν, ὅλοι συλλαμβάνεσθε, καὶ συλλαμβάνεσθε ὁ εἷς διὰ τοῦ ἄλλου, θὰ ψηφίσητε σήμερον τὴν σύλληψιν τοῦ Μαστραπᾶ, αὔριον τὴν ἰδικήν μου καὶ μεθαύριον τῶν ἄλλων, διότι δὲν θέλουν νὰ ὑπάρχῃ Συνέλευσις. Ἡ ἐξουσία σᾶς λέγει ὅτι, ἐπειδὴ ὑπῆρξε στάσις εἰς τὴν Τρίπολιν, ἡ ἀνάκρισις προβαίνει, ἡ ἀνάκρισις συνάγει, ὅτι ὁ κύριος Μαστραπᾶς ἔλαβε μέρος εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς στάσεως, εἶναι ἀνάγκη, λέγει ἡ ἐξουσία, νὰ ἀρχίσωμεν νὰ σεβώμεθα τοὺς νόμους, εἶναι ἀνάγκη, λέγει ἡ ἐξουσία, νὰ ὑποστηριχθῶσιν οἱ νόμοι, διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἡ παγίωσις τῆς τάξεως καὶ τῆς εὐημερίας. Ἀλλὰ, κύριοι! διὰ νὰ πεισθῶμεν ὅλοι περὶ τούτου, ὡς εἶπεν ὁ κύριος Μαυρομαρᾶς, διατὶ τὸ ὑπουργεῖον δὲν εἶχε τὴν καλοσύνην νὰ μᾶς φέρῃ ὁλόκληρον τὴν δικογραφίαν; καὶ ὤφειλε νὰ τὴν φέρῃ· ἡ Συνέλευσις εἶναι ἓν πρόσωπον ἠθικόν· ἀδιάφορον ἂν ἡ Συνέλευσις αὕτη σύγκειται ἐκ 300 ὡς ἔγγιστα πληρεξουσίων ἢ ἂν ἤθελε σύγκεισθαι ἐκ 1,500, εἶναι ἓν πρόσωπον ἠθικόν. Καλῄτερα ἐμοῦ γνωρίζετε, κύριοι! ὅτι εἷς ἁπλούστατος ὑπάλληλος, κατηγορούμενος δι’ οἱανδήποτε αἰτίαν, ἐὰν πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ εἰς δίκην, ὁ εἰσαγγελεὺς δὲν ἔχει τὴν ἄδειαν νὰ τὸν συλλάβῃ· ὁλόκληρον τὴν δικογραφίαν θὰ τὴν σφραγίσῃ, θὰ λάβῃ τὸν κόπον νὰ τὴν στείλῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον, καὶ ὁ ὑπουργὸς προδικάζει, οὕτως εἰπεῖν, καὶ ἂν νομίσῃ κατάλληλον, πέμπει εἰς δίκην τὸν ὑπάλληλόν του, ἄλλως κοιμίζει τὸ πρᾶγμα. Σήμερον δὲ προκειμένου περὶ ἑνὸς πληρεξουσίου, εἰς τὸ βούλευμα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ὁ πληρεξούσιος δὲν εἶναι οὔτε κἂν ὑπάλληλος, δὲν ἰσοδυναμεῖ μὲ τὸν ἁλαταποθηκάριον· ἀλλὰ ἔρχονται μὲ τὴν κοινὴν γνώμην αἴφνης νὰ εἴπωσι· θέτω εἰς δύσκολον θέσιν τὴν Συνέλευσιν, τί θὰ κάμῃ ἡ Συνέλευσις; θὰ ἀρνηθῇ; ἐγὼ ἀποκρίνομαι, ὅτι θὰ ἀποκριθῇ ὅλη ἡ Συνέλευσις· θὰ παραδώσωμεν τὸν Μαστραπᾶν, ἂν πρέπῃ νὰ παραδοθῇ εἰς τὰς χεῖρας τῆς δικαιοσύνης· ἀλλὰ κατὰ τὴν συζήτησιν βεβαίως εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ σταματήσωμεν καὶ νὰ σκεφθῶμεν· ὀφείλομεν νὰ μὴ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν, πρὶν λυθῇ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ἐν τῷ μέσῳ ὁ κύριος Καλός. Κατὰ τὴν συζήτησιν, μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἤθελον ἀποδειχθῆ ἴσως ἐνδείξεις ἐνοχῆς κατὰ τοῦ ὑπουργείου, καὶ ἤθελον τολμήσει, κύριοι! νὰ σᾶς προτείνω νὰ συλληφθῇ αἴφνης τὸ ὑπουργεῖον ὁλόκληρον (γέλως). Ἀνατρέξατε, Κύριοι, εἰς τὴν ἀφορμὴν, καὶ θέλετε εὕρει τὸ Ὑπουργεῖον ἔνοχον τῆς στάσεως ἠθικῶς. Ἐχρειάσθη νὰ τακτοποιηθῇ ὁ ἄτακτος Στρατὸς, ἐχρειάσθη ὁ στρατὸς νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν τάξιν. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐνόμισε, καὶ δικαίως, ὅτι, δυνάμει τῶν τότε ὑφισταμένων νόμων, δὲν ἠδύνατο νὰ τὸ πράξῃ. Προσέτρεξεν εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ ἀφήρπασε δικτατορίαν· ἐνόμιζε τὸ Ὑπουργεῖον τότε, ὅτι ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν Κύριος Σμολένσκης ἤθελε γείνει ὄργανον τῶν παθῶν του· ἐνόμιζε τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι, λαμβάνον εἰς χεῖρας τὸ δρακόντειον ἐκεῖνο ψήφισμα, ἤθελε θέσει ἁπλοῦν γραφέα αὐτοῦ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἤθελε διαδραματίσει πρόσωπον πειθήνιον ὁ Κύριος Σμολένσκης. Τὰ πράγματα ἀπέδειξαν μεγάλην πανουργίαν πολιτικὴν ἐκ μέρους τοῦ Κυρίου Σμολένσκη. Δόσατέ μου τὸ ψήφισμα εἰς χεῖρας καὶ ἐγὼ σᾶς διορθώνω, εἶπεν οὗτος. Καὶ ἐν τῷ ἀπείρῳ δικαιώματι, τὸ ὁποῖον ἡ Συνέλευσις ἔδωκεν εἰς τὸν Κύριον Σμολένσκην, ὡς προχθὲς εἶπα ὁ Κύριος Σμολένσκης ἐνήργησε τὴν τακτοποίησιν. Φαίνεται, ὅτι οἱ πολιτικοὶ σκοποὶ τοῦ Ὑπουργείου δὲν εὐχαριστήθησαν διὰ τῆς τακτοποιήσεως ταύτης. Ὅλοι γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ, καὶ ἡ κοινωνία ὁλόκληρος ἐνθυμεῖται τὰς ταραχὰς τῶν ἡμερῶν ἐκείνων· ὅλοι ἐνθυμεῖσθε τὴν πάλην μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν Κυρίου Σμολένσκη. Ὁ Κύριος Σμολένσκης παρουσιάσθη τότε εἰς τὴν κοινωνίαν, ὅτι δὲν ἐσυμμορφώθη μὲ τὰς ἰδέας τοῦ Ὑπουργείου, καὶ μέγας πάταγος περὶ τῆς ὑπουργικῆς ἕδρας αὐτοῦ ὑπῆρξεν· ὅλοι ἐνθυμεῖσθε, καὶ δὲν δύνανται οἱ Ὑπουργοὶ νὰ τὸ ἀρνηθῶσιν, εἰς τοὺς φίλους των ἔλεγον ὅλοι, ἐταράχθημεν ἀπὸ τὴν τακτοποίησιν τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ δὲν πταίομεν ἡμεῖς, ἀλλ’ ὁ ὑπουργὸς ὁ Σμολένσκης, καὶ θὰ τιμωρηθῇ, θὰ ἀποπεμφθῇ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, διότι ἐνήργησεν ἄλλο παρ’ ὅ,τι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐπρότεινε, διότι ὁ Κύριος Σμολένσκης, λέγει τὸ Ὑπουργεῖον, δὲν ἐσεβάσθη τὴν ἐπανάστασιν, διότι κακῶς διεχειρίσθη τὴν γνώμην τῆς Συνελεύσεως. Ὅταν ἔλεγε ταῦτα τὸ Ὑπουργεῖον, τί ἠννόει; βεβαίως, διόρθωσιν. Τοὐλάχιστον αὐτὸ ἔδιδεν εἰς τοὺς φίλους του νὰ ἐννοήσουν. Ἐρωτῶ, Κύριοι, εἰς τὴν μεγάλην αὐτὴν πάλην δὲν εἶχε τὸ ἠθικὸν καὶ πολιτικὸν συμφέρον τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἡττηθῇ καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν ὁ Σμολένσκης; βεβαίως δὲν δύναταί τις νὰ τὸ ἀρνηθῇ, ἐὰν ἡ διχογνωμία ἐκείνη ἦτο ἁπλῆ καὶ τυχαία, θὰ ἦτο γελοῖον νὰ συζητηθῇ ἡ πτῶσις τοῦ Κυρίου Σμολένσκη ἐπὶ 14 ἡμέρας. Ἀλλ’ ὄχι! τὸ Ὑπουργεῖον ἤθελε νὰ στηριχθῇ διὰ τῆς πτώσεως τοῦ Σμολένσκη, καὶ διὰ τῆς ἐξαπατήσεως τοῦ Κοινοῦ! Εἶχεν ἀπόλυτον ἀνάγκην τὸ Ὑπουργεῖον νὰ στηριχθῇ, ἐὰν ἦτο ἀνάγκη καὶ διὰ στάσεως! Ὁ Θεὸς, Κύριοι, βεβαίως, συνέτρεξε τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἐπῆλθεν ἡ στάσις!!! Ἡ στάσις, Κύριοι, ἐκείνη τοῦ 6 τάγματος, βεβαίως κατελύπησε πάντας τοὺς καθαρῶς ἀγαπῶντας τὴν Πατρίδα. Ἀμφιβάλλω, τολμῶ νὰ τὸ εἴπω, ἀμφιβάλλω, ἂν ἐλύπησε τὸν Κύριον Βούλγαρην. Διὰ τί; σᾶς τὸ λέγω· ἀπαντήσατέ μοι, ἂν ἦναι δυνατὸν, ἂν τίποτε δὲν ἐπήρχετο κατὰ τὴν τακτοποίησιν τοῦ στρατοῦ, πρὸς τί ὁ τόσος θόρυβος διὰ τὸ ζήτημα; Ὁ Κύριος Σμολένσκης ἠθικῶς καὶ πολιτικῶς ἦτο νικητὴς, ἀλλ’ ἐπῆλθε στάσις καὶ αὐτὴ ἑδραίωσε τὸ Ὑπουργεῖον, διότι ἀπεδείχθη ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔλεγε τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι ἡ τακτοποίησις, ὅπως τὴν ἐνήργησεν ὁ ὑπουργὸς τοῦ Πολέμου, ἤθελε φέρει εἰς δυσχερείας ὅλον τὸν στρατὸν, καὶ ἤθελεν ἐπέλθει στάσις. Συγχωρήσατέ μοι λοιπὸν, Κύριοι, νὰ πιστεύω, ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τὸ προσωπικὸν τοῦ Κυρίου Μαστραπᾶ συνδέεται τὸ Ὑπουργικὸν ζήτημα. Συγχωρήσατέ μοι λοιπὸν νὰ πιστεύω, ὅτι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν θέλω σᾶς παρουσιάσει συνεχὴς ὑπάρχει καὶ ἡ αὐτή. Προτείνω, ὅπως τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ ἑπομένη πρότασις. «Ἡ Συνέλευσις χορηγεῖ ἀφ’ ἑνὸς τὴν ἄδειαν, ὅπως ὁ πληρεξούσιος Δωρίδος, Κύριος Μαστραπᾶς, προσαχθῇ εἰς τὴν ἀνάκρισιν (ἐννοεῖται, μετὰ τὴν προσαγωγὴν τῶν ἀναγκαίων ἐγγράφων καὶ προεξετάσεων) ἀφ’ ἑτέρου δὲ, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ὁλόκληρον δὲν χαίρει τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Συνελεύσεως.»

§53ΔΙΟΜΗΔΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΥ. Δὲν εἶμαι, κύριοι, ἴσως ὁ κατάλληλος νὰ λάβω τὸν λόγον μετὰ τὸν τελευταῖον λαλήσαντα κύριον πληρεξούσιον, διότι οὗτος ἀνέμιξεν εἰς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν καὶ τὸ ζήτημα τὸ ὑπουργικόν. Τὸ κατ’ ἐμὲ περιορίζομαι νὰ τὸν ἀντικρούσω, παρατηρῶν, ὅτι ἡ κατάστασις ἡ πολιτική μας εἶναι τοιαύτη τὴν σήμερον, αἱ προσδοκίαι ὅλων τῶν Ἑλλήνων εἶναι τοσαῦται ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, ὥστε δὲν ἁρμόζει εἰς ἡμᾶς νὰ δεικνύωμεν ἐν παντὶ μεγάλην σπουδὴν τοῦ νὰ πέσῃ τὸ νῦν ὑπουργεῖον. Περιστοιχιζόμεθα ἀπὸ τοιαῦτα σοβαρὰ καθήκοντα, ὥστε πᾶσα ἔκφρασις ἡμῶν ἀντηχεῖ εἰς τὰς καρδίας καὶ τῶν ἐδῶ καὶ ὅλων τῶν ἔξω Ἑλλήνων (θόρυβος). Δὲν πρέπει νὰ ἀναμιγνύωμεν εἰς ὅλα τὰ ἀντικείμενα ζητήματα ὑπουργικά. Ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον δὲν χαίρῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν πολλῶν πληρεξουσίων, ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ περὶ τούτου πρότασις εἰς τὴν Συνέλευσιν· ἀλλὰ τὸ νὰ ὁρμώμεθα πάντοτε εἰς τὰς σκέψεις καὶ συζητήσεις μας ἐκ τῆς ἰδέας τοῦ νὰ προσβάλωμεν τὸ ὑπουργεῖον (θόρυβος). Ὅσοι μὲ διακόπτετε δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ μοῦ μεταβάλητε τὸν τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι καὶ τοῦ ἐκφράζειν τὰς σκέψεις μου. Ἐγὼ θέτω κατὰ μέρος τὰ ὑπουργικὰ ζητήματα· μὴ παραξενεύεσθε δέ τινες ἂν δὲν πολεμῶ τὸ ὑπουργεῖον, διότι ἐκ πνεύματος συντηρήσεως δὲν ἐπολέμησα καὶ τὰ πρὸ αὐτοῦ καὶ δὲν θὰ πολεμήσω οὔτε ὑμᾶς ἐκ συστήματος, ὅταν αὔριον ἔλθετε εἰς τὰ πράγματα. Ἐνταῦθα λοιπὸν ἐξετάζω τὸ ζήτημα μεμονωμένον. Ἴσως ἐὰν ἤμην ὑπουργός, δὲν ἤθελα σπεύσει νὰ ζητήσω τὴν ἄδειαν τῆς εἰς δίκην εἰσαγωγῆς τοῦ κυρίου Μαστραπᾶ, ἤθελον ἀναβάλλει νὰ ἴδω ποίαν ἔντασιν ἤθελε λάβει ἡ ἀνάκρισις κατὰ τῶν κυρίως αὐτουργῶν, καὶ κατόπιν ἔμενε καιρὸς εἰς τὴν δικαιοσύνην νὰ ἐπιληφθῇ καὶ τοῦ συναυτουργοῦ ἢ συναιτίου πληρεξουσίου· ἀλλ’ ἔγεινεν ἅπαξ ἡ αἴτησις εἰς τὴν Συνέλευσιν· μολονότι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἔκαμεν ἐν ἀρχῇ, δύναται νὰ τὸ κάμῃ κατόπιν, δηλαδὴ ν’ ἀναβάλῃ πρὸς καιρὸν διὰ τὸν πληρεξούσιον τὴν ἀνάκρισιν. Ἐν τούτοις ἐπιλαμβανόμενοι τῆς αἰτήσεως τῆς εἰς δίκην εἰσαγωγῆς τοῦ πληρεξουσίου, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μεγεθύνωμεν τὸ πρᾶγμα καὶ νὰ ἐξογκώσωμεν τὴν θέσιν μας· ἡμεῖς ἐνταῦθα θὰ ἀποφασίσωμεν, ὅπως ἀποφασίζουσι καὶ αἱ Βουλαί, διότι εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν τῶν βουλῶν ὑπάρχει καὶ ἡ Συνέλευσις, ἔχουσα μάλιστα βασιλείαν. Αἱ βουλαί, ἐκ τῆς πείρας ὁδηγηθεῖσαι, ἐθεώρησαν ἀναγκαῖον νὰ προασπίσωσιν ἑαυτὰς κατὰ τῶν πλαγίων ἐνεργειῶν, διὰ τῶν ὁποίων ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἐπιβουλευομένη εἴτε τὴ πλειονοψηφίαν, εἴτε τὴν μειοψηφίαν, ἤθελε μεταχειρισθῇ, ὑποκινοῦσα καταμηνύσεις κατὰ τοῦ μὲν καὶ τοῦ δὲ καὶ ἐκθέτουσα οὕτω εἰς κίνδυνον τὴν ὕπαρξιν ἢ τὴν ὑπόληψίν των, ἢ καὶ γενικώτερον προσβάλλουσα τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος. Χάριν δὲ τῆς ἀσφαλείας καὶ ἀνεξαρτησίας ταύτης κατὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν νομοθετικῶν μας καθηκόντων ἔχομεν τὸ ἀνεύθυνον, δηλαδὴ ἡ θέσις μας εἶναι ἀρκετὰ μεγάλη. Διὰ πᾶν ὅ,τι λέγομεν ἐνταῦθα ὡς πληρεξούσιοι ἢ βουλευταὶ δὲν ὑποκείμεθα εἰς ποινικὴν καταδίωξιν. Δὲν πρέπει ὅλως νὰ ἐπεκτείνωμεν τὸ προνόμιον τοῦτο καὶ πέραν τοῦ περιβόλου τῆς Συνελεύσεως, διότι τότε μένοντες ἐλεύθεροι καὶ ἐκτὸς αὐτοῦ εἰς τὰς ἐνεργείας μας, γινόμεθα τόσοι δικτάτορες. Δὲν πρέπει λοιπὸν ν’ ἀποφανθῶμεν ἀρνητικῶς, λόγῳ ὅτι προσβάλλεται πολιτικῶς τὸ σῶμα, ἀλλὰ πρέπει μόνον νὰ προσέχωμεν ἑκάστοτε μήπως ὑποκρύπτεται σκοπὸς τοῦ ὑπουργείου νὰ προσβληθῇ ἡ αὐτονομία μας, δηλαδὴ ἡ ἠθικὴ ἀνεξαρτησία ἑνὸς ἑκάστου πληρεξουσίου, καὶ μόνον ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην δικαιοῦται μία Συνέλευσις νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἐγκρίνει τὴν καταδίωξιν τοῦ δεῖνος πληρεξουσίου. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχουν σοβαραὶ ἐνδείξεις ἀληθοῦς ἐνοχῆς τοῦ κ. Μαστραπᾶ, τὸν ὁποῖον τιμῶ καὶ ἀγαπῶ τὰ μέγιστα, διότι τὸν θεωρῶ ἕνα τῶν καλλιτέρων ἀγωνιστῶν τοῦ νέου καὶ μεγάλου τούτου ἀγῶνος· φρονῶ δὲ, ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ διορίσῃ μίαν γνωμοδοτικὴν ἐπιτροπὴν, καὶ αὐτὴ νὰ ζητήσῃ πληροφορίας καὶ τὰ ἀναγκαῖα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα θὰ ᾖναι ὀλίγα, διότι δὲν πιστεύω νὰ προέβη ἐπὶ πολὺ ἡ ἀνάκρισις, ἀλλ’ οὔτε εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποβληθοῦν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὅλα τῆς ἀνακρίσεως τὰ ἔγγραφα, ἀλλὰ μόνον ὅσα ἔχουν σχέσιν πρὸς τὸν κύριον Μαστραπᾶν. Τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ πράξωμεν, ἐπαναλαμβάνω δὲ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δώσωμεν μεγάλην σημασίαν εἰς τὸ προκείμενον ζήτημα, διότι δὲν βλέπω ἐπὶ τοῦ παρόντος οὐδένα σκοπὸν εἰς τὸ νὰ ἐπιβουλευθῇ τὸ ὑπουργεῖον τὴν ἀνεξαρτησίαν ἡμῶν. Ἴσως ὁ κύριος εἰσηγητὴς, διότι κακῶς ἢ ἐπιπολαίως διεξάγονται πολλάκις αἱ ὑποθέσεις, ἐνόμισεν ὅτι ἤθελε χαθῇ ὁ κόσμος ἂν παραχρῆμα δὲν ἐξετείνετο ἡ ἀνάκρισις καὶ κατὰ προσώπου τινὸς ἐνοχοποιουμένου, ἔστω καὶ πόῤῥωθεν, εἰς τὴν κυρίαν ὑπόθεσιν. Τὸ ὑπουργεῖον ὅμως σκεπτόμενον πολιτικῶς ἠδύνατο νὰ τῷ εἴπῃ, ὅτι ἀναβάλλει πρὸς τὸ παρὸν τὴν ἐνέργειαν κατὰ τοῦ προσώπου τούτου, καθὸ πληρεξουσίου, ὡς μὴ ἐμποδίζουσαν τὴν κατὰ τῶν πράγματι ἐνεργῶν τῆς ἀπειθείας ἢ στάσεως καταδίωξιν. Συλλογισθῆτε, ὅτι ἐνδέχεται νὰ σκαλίσωσιν οἱ εἰσαγγελεῖς καὶ εὕρωσι καταμηνύσεις κατὰ πληρεξουσίου, πρὸ καιροῦ γενομένας, δι’ ἐξύβρισιν ἢ ἄλλην ἐλαφρὰν πρᾶξιν. Πρέπει νὰ ἐνδώσωμεν εἰς τὴν αἴτησιν τοῦ ὑπουργείου περὶ τῆς παραχρῆμα εἰσαγωγῆς τοῦ πληρεξουσίου τούτου εἰς δίκην, λόγῳ οὐχὶ τοῦ ὅτι ἐπιμένει ὁ πολιτικῶς ἐνάγων, ὅτε διαφέρει τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ λόγῳ ὅτι δὲν πρέπει νὰ μένῃ οὐδὲ στιγμὴν ἄνευ ἱκανοποιήσεως ὁ νόμος; Αὔριον, Κύριοι, καταγγέλλουν ἐμὲ αὐτὸν δι’ ἐλαφρὰν ἐξύβρισιν, καὶ δύναμαι μάλιστα ἐμφανιζόμενος νὰ ἐπιτύχω εὐκόλως τὴν ἀθώωσίν μου· ἀλλὰ τίς ὁ λόγος νὰ ἐκτεθῶ σήμερον εἰς τὴν περιέργειαν τοῦ κοινοῦ καὶ νὰ μὴ ἀναβληθῇ ἡ τυπικὴ καταδίωξίς μου δι’ αὔριον, ὅτε δὲν θέλω εἶσθαι πλέον πληρεξούσιος; Ἐννοεῖτε λοιπὸν ἐκ τούτων, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐνδίδωμεν ἀνεξετάστως εἰς αἰτήσεις ἀνακριτῶν καὶ εἰσαγγελέων Ἀφ’ ἑτέρου ὅμως πρέπει νὰ δείξωμεν ὅτι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἐννοεῖ νὰ μένῃ ἀκαταδίωκτος καὶ ἀτιμώρητος ἂν ᾖναι ἔνοχος. Τὸ συμφέρον τῆς Συνελεύσεως ἀπαιτεῖ νὰ ἐξετάσωμεν τὴν αἴτησιν τοῦ ὑπουργείου καὶ ἀποφασίσωμεν ἐν πληρεστάτῃ ἐλευθερίᾳ καὶ πολιτικῇ συνέσει τί τὸ πρακτέον. Ἀρκεῖ, Κύριοι, ὅτι συκοφαντούμεθα καὶ χλευαζόμεθα, καὶ τὸ δεινότερον παρ’ Ἑλλήνων, διὰ πράξεις μὴ ἀληθῶς κατακριτέας. Βλέπω μὲ λύπην μου, ὅτι Ἕλληνες βάφουν ὡς εἰς τὸ αἷμα τὸν κάλαμόν των, γράφοντες εἰς Ἑλληνικὰς ἐφημερίδας καὶ ἐκτὸς καὶ ἐντὸς, ὅτι οἱ εἰς τὰ πράγματα ὄντες εἴμεθα οἱονεὶ ἀγέλη κακούργων. Ἀφίνω ὅτι ἐφημεριδογράφοι τινὲς ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος ἔχουν σύστημα νὰ παριστάνουν τὰς πράξεις τῆς Συνελεύσεως μὲ τὰ μελανώτερα χρώματα, διότι πιστεύω ὅτι εἰς ἀπαθεστέραν ἐποχὴν θέλει βεβαιωθῇ, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀναλόγως τῶν δεινῶν περιστάσεων ἔπραξε τὸ χρέος της (θόρυβος). Λέγετε τινὲς, ὅτι ἕκαστος δημοσιογράφος ἔχει τὴν γνώμην του· μάλιστα, ἀλλ’ ἡ γνώμη αὐτοῦ δὲν εἶναι κοινὴ γνώμη, εἶναι τάσις τινῶν νὰ παρεξηγῶσι πᾶν ὅ,τι πράττει ἡ Συνέλευσις ἢ μᾶλλον πᾶν ὅ,τι πράττεται πολιτικῶς ἀπὸ τῆς 10 8βρίου καὶ ἐντεῦθεν. Καὶ ἕνεκα λοιπὸν τῶν ἐξαιρετικῶν περιστάσεων, εἰς ἃς διατελοῦμεν ὡς πληρεξούσιοι, λέγω, ὅτι πρέπει νὰ δείξωμεν, ὅτι δὲν ἀξιοῦμεν νὰ διατηρῶμεν ὑπέρογκα εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς προνόμια, ἀλλὰ μόνον νὰ διασώζωμεν τὴν ἠθικὴν τοῦ Σώματος ἀνεξαρτησίαν.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ζητεῖ τὸν λόγον.

§55ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ (ὑπουργ. Παιδείας). Δὲν θὰ εἴπω, Κύριοι, περιττὰ πράγματα· νομίζω, ὅτι εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ἐδόθησαν διαστάσεις μεγάλαι, ἐνῷ ἡ ὑπόθεσις αὕτη δὲν περιλαμβάνει αὐτάς. Ἡ ὑπόθεσις, περὶ ἧς ὁ λόγος εἶναι ἁπλῆ, πρόκειται περὶ τῆς ἐκτελέσεως τύπων καθαρῶν. Οἱ τύποι οὗτοι εἶναι δικαστικοὶ, οἱ τύποι οὗτοι ἀποτελοῦσιν ἐγγυήσεις, ἐγγυήσεις ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται ἡ ἐλευθερία τοῦ πολίτου καὶ ἡ δημοσία τάξις. Ἡ ἁρμοδία δικαστικὴ ἐξουσία ἀπηύθυνε μίαν αἴτησιν πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, κατὰ συνέπειαν τῆς ὁποίας ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔκαμε τὴν αὐτὴν αἴτησιν πρὸς τὴν Συνέλευσιν. Ἐὰν ἦτο ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν Βασιλικὸν Ἐπίτροπον καὶ εἰς τὸν εἰσηγητὴν νὰ ἔλθουν ἀμέσως εἰς σχέσιν μετὰ τῆς Συνελεύσεως, ἤθελον τὸ πράξει οἱ ἴδιοι. Κατὰ τοσοῦτον μόνον ἡ Κυβέρνησις ἐνέχεται εἰς τὴν ὑπόθεσιν, καθόσον ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐκπληρῶν καθῆκον ἀναπόφευκτον ἐπιβαλλόμενον εἰς αὐτὸν ἐκ τῆς θέσεώς του, ἦλθε κατὰ συνέπειαν τῆς διατάξεως τοῦ νόμου, νὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν διὰ νὰ προβῇ ἡ δικαστικὴ ἐξουσία εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων της. Βεβαίως τὸ κώλυμα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται εἰς τὸ νὰ ὑποβληθῇ εἰς ἀνάκρισιν εἷς πληρεξούσιος, εἶναι ἓν κώλυμα δικαιολογημένον, τὸ ὁποῖον ἐπενοήθη πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς ἀνεξαρτησίας τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους διὰ νὰ ἐμποδίσῃ σκοποὺς ἐκδικήσεως καὶ καταδιώξεως, ὁσάκις μάλιστα κακοήθης ἐξουσία, θέλουσα νὰ ἐκδικηθῇ τὰ φρονήματα ἑνὸς ἀντιπροσώπου τοῦ ἔθνους, ἤθελε προβῆ εἰς τοιαῦτα μέσα. Ἀλλὰ τὸ προνόμιον τοῦτο δὲν πρέπει νὰ δώσῃ χώραν εἰς κατάχρησιν, πρὸ πάντων εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις. Ἡ ἐπανάστασις, αὐτὴ ἡ ἔνδοξος ἐπανάστασις, ἡ ὁποία ἀνύψωσε τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, εἶχε σκοπὸν τὴν ἀνόρθωσιν τῶν νόμων, τὴν στερέωσιν τῶν νόμων· μετὰ τὸ πέρας αὐτῆς ἔρχεται τὸ ἔργον τῆς πραγματοποιήσεως τῶν ἀρχῶν τούτων, καὶ πρῶτον καθῆκον τῆς νέας τάξεως τῶν πραγμάτων εἶναι ἡ ἐκτέλεσις τῶν νόμων, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ ἐννοήσῃ Κυβέρνησιν ἄνευ νόμου· εἰς τὸ παρελθὸν ἐμέμφθησαν τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, διότι ἐπέμβαινεν εἰς τὰ καθήκοντα τῆς δικαστικῆς· ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις οὐδέποτε θὰ πράξῃ τὸ ἁμάρτημα αὐτό, καὶ νομίζει ἓν τῶν ἱερῶν της καθηκόντων οὐδέποτε νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἀκώλυτον ἐνέργειαν τῆς δικαιοσύνης· ἑπομένως καὶ εἰς ταύτην τὴν περίπτωσιν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐνήργησεν εἰμὴ συμφώνως μὲ τὸ καθῆκον αὑτῆς, νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν ἑνὸς νόμου. Ἀλλὰ παρουσιάζεται τὸ ζήτημα, ἐὰν ἡ Συνέλευσις, ὡς εἶπον, χωρὶς νὰ λάβῃ αὐτὴ ἡ ἰδία γνῶσιν τῶν στοιχείων τῆς ὑποτιθεμένης ποινικῆς πράξεως, χωρὶς νὰ λάβῃ γνῶσιν τῶν ὑπαρχουσῶν ἐνδείξεων, ὀφείλει νὰ ἐνδώσῃ εἰς τὴν αἴτησιν. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐκ μέρους, τοῦ ὁποίου ὀφείλω νὰ ὁμιλήσω, ἐνόμισεν εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην, ὅτι δὲν ἦτο ὑπόχρεως νὰ ἐκθέσῃ τὰ μυστήρια τῆς ἀνακρίσεως εἰς γνῶσιν τῆς Συνελεύσεως, ἐκτὸς, ἐὰν τοῦτο ἤθελεν ἀπαιτηθῆ, καὶ τοῦτο εἰμπορεῖ νὰ γείνῃ μὲ τρόπον ἔμμεσον, δηλαδὴ νὰ παραδεχθῇ ἡ σύστασις τῆς ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν ὁ προλαλήσας ἐπρότεινε, καὶ τότε νὰ διαταχθῇ ἐνώπιον αὐτῆς νὰ παρουσιάσῃ ὁ ἀνακριτὴς τὰ ἔγγραφα καὶ ὅλας τὰς ἐνδείξεις, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν· ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐνδιαφέρεται παντάπασι ν’ ἀποκρούσῃ τὴν πρότασιν τοῦ προλαλήσαντος, ἐὰν θέλῃ νὰ τὴν παραδεχθῇ ἡ Συνέλευσις, δηλ. νὰ συστηθῇ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία, ἀφοῦ λάβῃ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας νὰ κάμῃ τὴν ἔκθεσίν της ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, κατὰ συνέπειαν τῆς ὁποίας ἡ Συνέλευσις ν’ ἀποφασίσῃ παραχωροῦσα ἢ οὔ τὴν ἄδειαν.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Σαρίπολος.

§57ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Δὲν συμφωνῶ μετὰ τοῦ προλαλήσαντος συναδέλφου μου Κ. Διομήδους Κυριακοῦ, καθόσον οὗτος ἐθεώρησε τὸ πρᾶγμα πολὺ ἁπλοῦν καὶ πολὺ εὔκολον, οὐδόλως δὲ συντάσσομαι πρὸς τὴν γνώμην τοῦ μέσου ὅρου, τὸν ὁποῖον ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν φαίνεται ὅτι παραδέχεται, ἐννοήσας, ὡς ὑποθέτω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ὤθησε τὰ πράγματα πέραν τοῦ δέοντος, καὶ ὅτι μετὰ κουφότητος παῖξαν μὲ τὴν ἀσυλίαν τῶν πληρεξουσίων, πρόσφορος εἶναι ἡ στιγμὴ διὰ νὰ ὀπισθοπορήσῃ, τὸν προταθέντα μέσον ὅρον ὡς ἄγκυραν σωτηρίας δραττόμενον. Ἀλλ’ ἡ ὑπόθεσις δὲν εἶναι κατ’ ἐμὲ τόσον ἁπλῆ, ὅσον ἠθέλητε νὰ τὴν παραστήσῃ ὁ Κ. Διομήδης. Δὲν ἐξετάζω, ἂν ὁ Κ. Μαστραπᾶς ᾖναι ἐκ τῶν πληρεξουσίων ἐκείνων τῶν ὁποίων ἡ σπουδαιότης ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ εἶναι μεγάλη, τοῦ ὁποίου ἡ ῥητορεία εἶναι ἐπίφοβος διὰ τὴν ἐξουσίαν, τοῦ ὁποίου ἡ κοινοβουλευτικὴ θέσις, τὸ πολιτικὸν σύστημα, οὗ ἄρχει, καὶ αἱ πολλαὶ ψῆφοι ἃς σύρει κατόπιν αὐτοῦ δύνανται νὰ ἔχωσι μεγάλην ἐπιῤῥοὴν εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς πλειονοψηφίας ἢ μειοψηφίας, ἂν τέλος ὁ Κ. Μαστραπᾶς ἀνάρπαστος ἀπὸ τοῦ θώκου τῆς Συνελεύσεως γενόμενος, ἤθελεν εἶσθαι σπουδαῖον καὶ ἀποτελεσματικὸν βοήθημα εἰς κλονιζόμενον ὑπουργεῖον. Ἐγὼ θέτω τὸ ζήτημα εἰς πολὺ ἀνωτέραν περιωπὴν, ἐξετάζω τὸν Κ. Μαστραπᾶν, οὐχὶ ὑπὸ τὴν συγκεκριμένην αὐτοῦ κατάστασιν, καὶ ἁπλῶς ὑπὸ τὸν ἀτομικὸν αὐτοῦ χαρακτῆρα, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἀφῃρημένην αὐτοῦ ἰδιότητα καὶ ὑπὸ τὸν μέγαν αὐτοῦ χαρακτῆρα τοῦ Πληρεξουσίου. Ὅπως ζητηθῇ, Κύριοι, νὰ γίνῃ ἀνάρπαστος ἀπὸ τῶν κόλπων τῆς Συνελεύσεως εἷς πληρεξούσιος, νὰ τεθῇ ὑπὸ ἀνάκρισιν, νὰ ὑποστῇ τὰς συνεπείας τῆς ἀνακρίσεως αὐτῆς, εἶναι ζήτημα ἐκ τῶν τὰ μάλιστα σπουδαίων, τὸ κυριώτατον ἴσως τῶν δυναμένων νὰ παρασταθῶσι κοινοβουλευτικῶν ζητημάτων, καὶ πρέπει νὰ προσέξωμεν πολὺ εἰς τοῦτο, διότι ἀπὸ τῆς ἡμέρας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιτρέψετε ἐπιπολαίως νὰ τεθῇ χεὶρ ἐφ’ ἑνὸς ἐξ ὑμῶν, ἀπὸ ἐκείνης τῆς ἡμέρας, Σᾶς τὸ λέγω μετὰ πεποιθήσεως, αἱ προνομίαι τῆς Συνελεύσεως, ἡ ἀσυλία αὐτῆς θέλουσιν εἰς μέγαν ἐκτεθῆ κίνδυνον. Διατί τὸ ὑπουργεῖον παρουσίασε μίαν αἴτησιν τοσοῦτον ἁπλῆν, τοσοῦτον λακωνικήν; δότε μοι τὴν ἄδειαν, λέγει ἁπλῶς, ν’ ἀνακρίνω τὸν Κ. Μαστραπᾶν; ἀλλὰ περὶ τίνος θέλει ἀνακρίνει αὐτὸν, ἀπηξίωσε νὰ τὸ εἴπῃ πρὸς ὑμᾶς. Ἐγὼ ὅμως ἐνίσταμαι καὶ ἐρωτῶ, τίνος ἕνεκα δὲν ἔρχεται παῤῥησιαζόμενον τὸ ὑπουργεῖον καὶ ὁρίζον τοὺς λόγους τῆς καταδιώξεως, καὶ αἰτιολογοῦν τὴν αἴτησίν του, νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι κατὰ τοῦ πληρεξουσίου τούτου παρουσιάζονται αἱ δεῖνα καὶ δεῖνα ἐνδείξεις, τοιάδε ἢ τοιάδε ἐγείρεται μέμψις, ἐν ἄλλοις λόγοις, νὰ παραστήσῃ πρὸς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ὁ πληρεξούσιος αὐτὸς πρέπει νὰ ὑποστῇ τὰς συνεπείας τῆς διαγωγῆς του πρέπει ν’ ἀποστερηθῇ τῆς περιβαλλούσης αὐτὸν ἀσυλίας, δέον ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἀπ’ αὐτοῦ αἱ προνομίαι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἀσφαλίζουσιν αὐτὸν καὶ τὸν κατασταίνουσιν ἀκαταδίωκτον καὶ ἀκαταζήτητον, ὅπως γίνονται συνήθως αἱ τοιαῦται αἰτήσεις; Ἄλλως, Κύριοι, δεδομένης τῆς ἀδείας ἐπ’ ἀγνώστῳ αἰτιάσει, τίς ἐγγυᾶται ὅτι ἀποθρασυνθεῖσα ἐξουσία δὲν θέλει ζητήσει λόγον παρὰ τοῦ ἐκδότου πληρεξουσίου περὶ τῆς ἐν τῇ Συνελεύσει γνώμης καὶ ψήφου αὐτοῦ; Διατί τέλος ἂν ἡ Κυβέρνησις συνήγαγε πάσας τὰς ἐνδείξεις, νόμιμον δ’ ἐξ αὐτῶν ἀρύεται λόγον πρὸς καταδίωξιν, δὲν εἰσάγει τὴν αἴτησιν διὰ τῆς συνήθους ὁδοῦ, διὰ τῆς καταδιωκούσης τὰς ἀξιοποίνους πράξεις ἀρχῆς, διὰ τῆς εἰσαγγελίας; Ναὶ, Κύριοι, παρὰ τοῖς κατὰ σύνταγμα πολιτευομένοις ἔθνεσι δὲν εἶναί ποτε ὁ ὑπουργὸς, ὅστις παρουσιάζεται εἰς τὸ Σῶμα, εἰς ὃ ἀνήκει ὁ ἐκζητούμενος, ὅπως παρ’ αὐτοῦ ζητήσῃ τὴν καταδίωξιν ἑνὸς πληρεξουσίου, ἢ ἑνὸς βουλευτοῦ, ἢ ἑνὸς γερουσιαστοῦ, ἀλλ’ εἶναι ὁ τεταγμένος εἰς τὴν καταδίωξιν τῶν ἀξιοποίνων πράξεων, εἶναι ὁ εἰσαγγελεύς. Ὁ εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν εἶναι ἐκεῖνος ὅστις ἀπευθύνει τὴν αἴτησιν εἰς τὸ Προεδρεῖον τοῦ σώματος, παρὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖ νὰ τῷ δοθῇ τὸ καταδιωκόμενον μέλος, ἐπισυνάπτει δὲ καὶ ὅλας τὰς ἐνδείξεις, ἐφ’ ὧν στηρίζει τὴν κατηγορίαν. Οὕτω δ’ εἰσαχθείσης τῆς ὑποθέσεως, τί γίνεται, Κύριοι, τότε; Ἡ αἴτησις αὕτη παραπέμπεται εἰς τὰ τμήματα· ἕκαστον τῶν τμημάτων ἐξελέγχει αὐτὴν ἰδίᾳ καὶ βασανίζει τὰς ἐνδείξεις· ἀφοῦ δὲ γείνῃ ἡ πολιτικὴ αὕτη προανάκρισις ἐν ἑκάστῳ τμήματι, καὶ ἅπαν τὸ Σῶμα βεβαιωθῇ, ὅτι οὐδεμία κακόνους σκέψις ἐκ μέρους τῆς ἐξουσίας ὑπάρχει, ἀποχρῶντες δὲ λόγοι ὑπάρχουσιν ὅπως δοθῇ ἡ ἄδεια, ἢ τοὐναντίον ὅτι δὲν πρέπει νὰ δοθῇ, ἐξ ἑκάστου τμήματος διορίζεται εἷς εἰσηγητής· συνέρχονται ἀκολούθως οἱ εἰσηγηταὶ ὅλων τῶν τμημάτων ἐπεξεργάζονται αὖθις τὴν ὑπόθεσιν καὶ συντάσσουσι τὴν ἔκθεσιν, ἣν ὑποβάλλουσιν εἰς τὸ Σῶμα, καὶ τότε τὸ Σῶμα ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει μετὰ συζήτησιν καθ’ ἣν ἅπασαι αἱ γνῶμαι ἀκούονται, δίδει ἢ ἀρνεῖται τὴν ἄδειαν, ἄδειαν ὅμως, ἥτις οὐδὲν προδικάζει περὶ τοῦ βασίμου ἢ μὴ τῆς κατηγορίας, διότι τὸ τοιοῦτον εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ δικάσοντος δικαστηρίου· τὸ Σῶμα δίδον τὸ πρὸς καταδίωξιν τοῦ ἑαυτοῦ μέλους ἐλεύθερον ἀποφαίνεται ἁπλῶς ὅτι οὐδεμία ἐκ μέρους τῆς ἐξουσίας ὑπάρχει κακοβουλία κατὰ τῆς ἀσυλίας καὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ χαρακτῆρος τοῦ διωκομένου. Ποῦ ὑπάρχουσι πάντα ταῦτα ἐπὶ τῆς ὑποβληθείσης ὑμῖν κατὰ τοῦ Κ. Μαστραπᾶ αἰτήσεως; Ἤθελον ἴσως εἶσθαι εὐκολώτερος ἄνευ πολλοῦ ἐλέγχου τοῦ πράγματος νὰ δώσω τὴν ἄδειαν, ἵνα εἰσαχθῇ εἰς δίκην εἷς πληρεξούσιος, ἐὰν κατηγορεῖτο ἐπὶ ἰδιωτικῷ ἐγκλήματι, ἀλλ’ ὅταν βλέπω, ὅτι κατήγορος δὲν εἶναι ἡ ἐπιτετραμμένη τὴν καταδίωξιν τῶν συνήθων ἐγκλημάτων Ἀρχὴ, ἀλλ’ ἐπιπίπτει κατὰ τοῦ πληρεξουσίου ὁ ὅλος ὄγκος τῆς ὑπουργικῆς βαρύτητος, δὲν θέλω ποτὲ συγκατατεθῆ νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς ἀδείας, καὶ παρακαλῶ καὶ ὑμᾶς, Κύριοι, ν’ ἀπέχητε μεχρισοῦ τὰ παρ’ ἄλλοις ἔθνεσιν ἰσχύοντα, καὶ παρ’ ἡμῖν αὐτοῖς διὰ προηγουμένων κατὰ τὴν βουλευτικὴν σύνοδον τοῦ 1847 τηρηθέντα ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ κατὰ τὸ 1851, ἂν δὲν μ’ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ἐν τῇ Γερουσίᾳ ἐφαρμοσθέντα, ἀκριβῶς προεκτελεσθῶσιν. Ὤ! μὴ ἀποπλανήσῃ ὑμᾶς εἰς σκολιὰν ὁδὸν ὁ ὑπουργὸς ὁ καταβὰς τοῦ βήματος! Εἶπεν, οὗτος, ὅτι ἡ ἐπανάστασις ἔγεινε διὰ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν νόμων. Τῷ ὄντι σεβασμὸν πρὸς τοὺς Νόμους δεικνύει ὁ ὑπουργὸς ἐκεῖνος, ὅστις ἔρχεται καὶ λέγει ἀπροκαλύπτως καὶ μετ’ ἀσυγγνώστου θρασύτητος, μὴ ἐξετάσητε τοὺς τύπους, δότε ἡμῖν τὸν πληρεξούσιον Κ. Μαστραπᾶν. Ὄχι, Κ. Πετσάλη, θέλομεν τηρήσει τοὺς τύπους, διότι οἱ τύποι σώζουσι τὴν οὐσίαν, διότι ἀρχὴ πολιτικὴ, τὴν ὁποίαν ἴσως ἀγνοεῖτε καὶ πρέπει νὰ μάθητε, εἶναι, ὅτι τὸ ποιὸν τοῦ ἀγαθοῦ πολιτεύματος ἐκτιμᾶται μᾶλλον κατὰ τὸ μέτρον τοῦ κακοῦ ὅπερ κωλύει, παρὰ κατὰ τὸ μέτρον τοῦ καλοῦ ὅπερ παράγει. Συμφωνεῖ μοι δὲ καὶ ὁ Ἀριστοτέλης ἐν τοῖς πολιτικοῖς αὑτοῦ λέγων· «τὸ γὰρ ἐπανακρέμασθαι καὶ μὴ πᾶν ἐξεῖναι ποιεῖν ὅτι ἂν δόξῃ, συμφέρον ἐστὶν, ἡ γὰρ ἐξουσία τοῦ πράττειν, ὅ,τι ἂν ἐθέλῃ τις, οὐ δύναται φυλάττειν τὸ ἐν ἑκάστῳ τῶν ἀνθρώπων φαῦλον». Ἐὰν ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν ἐπιμείνω εἰς τοὺς τύπους, τίς μὲ ἐξασφαλίζει, ὅτι ἡ οὐσία θέλει μείνῃ ἀκεραία καὶ πλήρης; Σεῖς οἱ ὑπουργοὶ εἶσθε οἱ ἀνακριταὶ, σεῖς εἶσθε οἱ εἰσαγγελεῖς, σεῖς εἶσθε τὰ συμβούλια, σεῖς διαχειρίζεσθε καὶ ὅλην τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, διὰ ταῦτα οὐδεμίαν ἔχω ἐμπιστοσύνην εἰς ὑμᾶς. Ἔχω περισσοτέραν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας παρὰ εἰς τὸν ὄγκον τῆς ὑπουργικῆς σας αὐθαιρεσίας, διότι ἀδύνατον νὰ φυλαχθῆτε τοῦ ἐν ἑκάστῳ τῶν ἀνθρώπων φαύλου. Δὲν συμφέρει, σοφιζόμενος ὁ Κ. Πετσάλης προσέθετο, δὲν συμφέρει τὰ μυστήρια τῆς ἀνακρίσεως νὰ ἔλθωσιν εἰς τὸ φανερόν. Ἡ σοβαρότης τοῦ βήματος ἔπρεπε νὰ μὲ ἀποτρέψῃ νὰ σᾶς εἴπω μίαν κοινὴν παροιμίαν, ἀλλ’ εἶναι πολλὰ ἐκφραστικὴ, καὶ διὰ τοῦτο θέλω τὴν εἰπεῖ. «Ὁ κόσμος τὸ ’χει τούμπανο καὶ ’μεῖς κρυφὸ καμάρι.» Ὅλος ὁ κόσμος γνωρίζει ἐπί τινος αἰτίας ζητεῖται ἄδεια κατὰ τοῦ Κ. Μαστραπᾶ, ἀλλ’ ἡ ἀντιπολίτευσις οὐχὶ λίαν ἐπιεικῆ περὶ τοῦ ὑπουργείου προσθέτει ὅτι συνενοχοποιεῖται τῷ Κ. Μαστραπᾶ αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον. Θέλω λοιπὸν νὰ προέλθῃ εἰς φῶς ἡ ἀλήθεια, τότε δ’ ἂν τὸ ὑπουργεῖον φωραθῇ συνένοχον, βαρεῖαν θέλω καταφέρει καὶ κατ’ αὐτοῦ τὴν ψῆφόν μου. Ἡ ἐπίπλαστος μυστικότης, ἡ ἄκαιρος ἐχεμυθία Σας ἐμβάλλει με εἰς ὑπονοίας. Ὑμεῖς ζητεῖτε, νὰ μὴ μάθωμεν τὰ μυστήρια τῆς ἀνακρίσεως, νὰ μὴ μάθωμεν τοὺς κρυφίους ἴσως λόγους, ἐκ τῶν ὁποίων, ὡς διατείνεσθε, κινδυνεύει τὸ κράτος ἐὰν φανερωθῶσιν. Εἴπατέ το καθαρὰ, δὲν ἔχετε ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἀλλὰ τὶ ὑψηλότερον τῆς Συνελεύσεως; τίς μεῖζον αὐτῆς ἔχει συμφέρον πρὸς τὸ σῶσαι τὴν πολιτείαν; δὲν εἶναι αὕτη ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους; Ἐὰν κινδυνεύῃ τὸ κράτος διὰ τὶ δὲν τὸ λέγετε φανερά; διὰ τί δὲν ζητεῖτε νὰ συνέλθωμεν εἰς μυστικὴν συνεδρίασιν, ἵνα ἐκθέσητε ἡμῖν καὶ ἡμεῖς νὰ ἐξετάσωμεν τοὺς λόγους ἕνεκα τῶν ὁποίων κινδυνεύει τὸ κράτος, ἐὰν δὲν συλληφθῇ ὁ Μαστραπᾶς; Ἐπέχω τοῦ νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα τοῦτο ὑπὸ τὴν ἄλλην ἔποψιν, ὅτι σπίλος ῥίπτεται ἐφ’ ἡμῶν· ἂν τοιοῦτόν τι σκοπῆται, λέγω, ὅτι ὁ σπίλος ἀντιῤῥίπτεται ἐπὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄξιοι τοῦ σπίλου, ἐκείνους δὲ, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀνώτεροι τοῦ σπίλου δὲν τοὺς προσβάλλει διόλου. Μὴ φοβεῖσθε, Κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι θέλει τίς ποτε κατήγορος φωνὴ ἐγερθῆ καθ’ ἡμῶν, ἐὰν δὲν δώσωμεν τὴν ἄδειαν αὐτήν. Πρὸς τὶ νὰ μᾶς κατηγορήσωσι; Μήπως ζητοῦμεν νὰ περιβληθῶμεν πλείονα δικαιώματα ὅσων ἐφ’ ὅλης τῆς γῆς περιβάλλονται οἱ πληρεξούσιοι τῶν λαῶν; τοὐναντίον ζητοῦμεν ἴσα ἴσα ν’ ἀσφαλίσωμεν τὸν πληρεξούσιον ἀπὸ τῶν ῥᾳδιουργιῶν τῆς ἐξουσίας· ζητοῦμεν ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Μαστραπᾶ ν’ ἀσφαλίσωμεν τὴν ἰδίαν ἡμῶν ἀσφάλειαν, τὴν ἰδίαν ἡμῶν ἐλευθερίαν, τὴν ἱερὰν ἡμῶν ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους ἀσυλίαν, διότι τίς ἐγγυᾶται, ὅτι αὔριον ἴσως δὲν θέλει ζητήσει νὰ εἰσάξῃ καὶ ἐμὲ εἰς δίκην ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως μὲ τὴν αὐτὴν μυστικότητα, διότι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατακρίνω τὴν πρᾶξίν του, διότι δὲν τὸν τιμῶ;

§58ΤΙΝΕΣ. Τότε θὰ τὴν δώσωμεν.

§59ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι οἱ ἐν τῇ προβατικῇ κολυμβήθρᾳ τοῦ ὑπουργείου βεβαπτισμένοι θὰ τὴν δώσητε (γέλως καὶ θόρυβος)... Κύριοι! Λοιπὸν ἡ Συνέλευσις δὲν σκοπεῖ βεβαίως νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἐνέργειαν τῶν Νόμων, ἡ Συνέλευσις θέλει τὴν ἀνόρθωσιν τῶν Νόμων, ἀλλ’ οὐχὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, καθ’ ἣν ἐκλαμβάνει αὐτὴν ὁ Κ. Πετσάλης, διότι τοιαύτη οὐχὶ ἀνόρθωσις τῶν Νόμων εἶναι, ἀλλὰ καπηλεία καὶ σοφιστεία κατὰ τῶν Νόμων. Ναὶ, ὑπὲρ ὅ,τι ὁ Κ. Πετσάλης θέλει θέλομεν ἡμεῖς τὴν ἰσχὺν τῶν Νόμων. Ἀλλὰ συνάμα ζητοῦμεν τὴν τήρησιν τῶν τύπων, διότι ἐν αὐτῇ, καὶ μόνον ἐν αὐτῇ, ἔγκειται πᾶσα ἐγγύησις, πᾶσα ἀσφάλεια. Μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν δὲν φέρει τὸ ὑπουργεῖον τὰς ἐνδείξεις καὶ τοὺς λόγους τῆς κατηγορίας, μεχρισοῦ δὲν λάβωμεν αὐτὰς πάντες ὑπ’ ὄψιν, καὶ βασανίσωμεν αὐτοὺς ἰδίᾳ ἕκαστος, καὶ πάντες ὁμοῦ, μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης λέγω, μὴ δώσωμεν τὴν ἄδειαν, διότι ἐν τῇ ἀσφαλείᾳ ἑκάστου ἡμῶν ὑπάρχει ἡ ἀσφάλεια ὅλης τῆς Συνελεύσεως. Τὸ δὲ σύστημα τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπερ προτείνεται ὑμῖν, βεβαίως εἶναι προτιμότερον τοῦ νὰ δώσητε ἀνεξετάστως τὴν ἄδειαν τῆς εἰς δίκην εἰσαγωγῆς τοῦ Κ. Μαστραπᾶ· κατ’ ἐμὴν ὅμως γνώμην κατὰ πολὺ μειονεκτεῖ τοῦ συστήματος, ὅπερ ἔσχον τὴν τιμήν ν’ ἀναπτύξω πρὸς ὑμᾶς, καὶ ὅπερ καὶ κοινῶς παραδεδεγμένον ὑπὸ τῶν συνταγματικῶς κυβερνωμένων ἐθνῶν ἐστί, καὶ παρ’ ἡμῖν αὐτοῖς στηρίζεται ἐπὶ δύο προηγουμένων ἀξίων λόγου, διότι μόνον διὰ τῆς ἐπιμονῆς εἰς τὰ καλῶς κείμενα προηγούμενα δύνανται νὰ μορφωθῶσι καὶ παρ’ ἡμῖν ἤθη ἀληθῶς συνταγματικά. Κρεῖττον λοιπὸν ἅπασα ἡ Συνέλευσις ἐν τοῖς τμήμασι νὰ ἐπεξεργασθῇ τὸ ζήτημα, καὶ εἰσηγητὴς ἐξ ἑκάστου τμήματος ἐκπροσωπῶν τὴν πλειοψηφίαν αὐτοῦ νὰ ἐκλεχθῇ, παρὰ νὰ διορισθῇ ἀκατεργάστως καὶ ἐν πλήρει τῶν γεγονότων ἀγνοίᾳ, πενταμελὴς ἢ ἑπταμελὴς ἐπιτροπή. Μὴ διαφύγῃ ποτὲ, Κύριοι, τοῦ νοὸς ὑμῶν ἡ μεγάλη καὶ σώτειρα ἀληθῶς πολιτικὴ ἐκείνη ἀρχὴ, ὅτι μᾶλλον ἀδιάφθοροι καὶ ἀῤῥαδιούργητοι οἱ πολλοί. Διὰ τοῦτο σᾶς προτείνω ν’ ἀποῤῥίψητε τὴν πρότασιν αὐτήν· θέλομεν δὲ τότε μόνον δώσει τὴν ἄδειαν, ὅταν τὸ ὑπουργεῖον φέρῃ ὅλας τὰς ἐνδείξεις, καὶ συνταγματικῶς βασανίσωμεν αὐτὰς καὶ εὕρωμεν βασίμους καὶ μηδὲν κακόνουν ἐχούσας κατὰ τῆς ἀσυλίας τοῦ πληρεξουσίου.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Καλλιγᾶς.

§61ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι, τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον ὡς νομοθετικὸν Σῶμα, καὶ ὡς συντακτικὴ Συνέλευσις πρόκειται σήμερον νὰ ἐξασκήσωμεν, νομίζω, ὅτι δὲν ἡρμηνεύθη ἁρμοδίως παρὰ τοῦ τελευταίου λαλήσαντος, νομίζω, ὅτι ἐξέτεινεν αὐτὸ πέραν τῶν ὁρίων του, εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε σχεδὸν ἀπολήγει εἰς τὸ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀτιμωρησίαν παντὸς μέλους τῆς Συνελεύσεως. Ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ προνομίου, ὄχι μόνον παρ’ ἡμῖν, ἀλλὰ παρὰ πᾶσιν, ὅπου αὐτὸ τὸ προνόμιον ὑπάρχει; Ὁ σκοπὸς τοῦ προνομίου βεβαίως δὲν δύναται νὰ ᾖναι ἄλλος, εἰμὴ εἰς τὸ νὰ μὴ δώσῃ τὰ μέσα εἰς οἱανδήποτε ἐξουσίαν νὰ κινήσῃ ἀνύπαρκτον κατηγορίαν κατὰ Πληρεξουσίου, κατὰ Βουλευτοῦ, εἰς τὸ νὰ μὴ δυνηθῇ ποτε διὰ τοιαύτης ἀνυπάρκτου κατηγορίας νὰ διακόψῃ τὰς πολιτικὰς, τὰς νομοθετικὰς αὐτοῦ ἐργασίας. Τί ἀπαιτεῖται λοιπὸν διὰ νὰ κατασταλῇ τοιαύτη τῆς ἐξουσίας κατάχρησις; Ἓν καὶ μόνον ἀπαιτεῖται, νὰ ὑπάρχῃ βάσιμος κατηγορία. Ὅταν ἡ κατηγορία ᾖναι βάσιμος, ὅταν ὑπάρχῃ πρᾶξις, λόγῳ τῆς ὁποίας κινεῖται ἡ κατηγορία, εἰς τοιαύτην περίπτωσιν, Σῶμα, τὸ ὁποῖον ἀρνεῖται νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν καταδίωξιν, οὐδὲν ἄλλο διεκδικεῖ, εἰμὴ τὴν ἀτιμωρησίαν, καὶ τὴν διεκδικεῖ ἀναφανδὸν πρὸς καταισχύνην, οὕτως εἰπεῖν, τῶν νόμων. Ὅταν λοιπὸν ζητῆται ἡ ἄδεια, εἰς τί καταγίνεται πᾶν νομοθετικὸν Σῶμα; Εἰς τὸ νὰ ἐξετάσῃ, ἂν ὑπάρχῃ τῷ ὄντι πρᾶξις, λόγῳ τῆς ὁποίας δύναται νὰ ἐγερθῇ κατηγορία. Τὸ ζήτημα εἶναι πραγματικὸν, ζήτημα τῆς συνειδήσεως ἑνὸς ἑκάστου, τὸ ὁποῖον ὁ εὐσυνειδήτως κρίνων δὲν δύναται νὰ τὸ λύσῃ, παρὰ κατὰ ἕνα καὶ μόνον τρόπον, κατὰ τὴν ἀλήθειαν. Ἐὰν ἐγίνετο αἴτησις περὶ εἰσαγωγῆς εἰς δίκην ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν, ἐὰν ὑπῆρξεν ἀξιόποινος πρᾶξις, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν, ἐὰν ἐδόθη ἀφορμὴ οἱαδήποτε, τότε ἠδυνάμεθα διὰ πάσης αὐστηρότητος ν’ ἀπαιτήσωμεν ἡμεῖς νὰ βασανίσωμεν, καὶ νὰ μάθωμεν περὶ τίνος γίνεται ἡ κατηγορία, τότε ἠδυνάμεθα ν’ ἀπαιτήσωμεν καὶ ἐξετάσεις, καὶ ἐπιτροπὰς, καὶ τμήματα, καὶ ἀποδείξεις, καὶ ἔγγραφα· ὅταν ὅμως τὸ ἀξιόποινον ὑπάρχῃ, ὅταν ἐντὸς αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως ἔγεινε συζήτησις περὶ τοῦ γεγονότος, πραχθέντος, δὲν ἠξεύρω ὑπὸ ποίων καὶ πόσων τοῦ 6 τάγματος, ὅταν περὶ τούτου ἀπεφάνθησαν πάντες, καὶ πάντες ἐξέφρασαν τὴν αὐτὴν γνώμην, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀνεχθῇ ἡ κοινωνία, δὲν πρέπει νὰ θεωρήσῃ μὲ ἀδιάφορον ὄμμα οἱανδήποτε ἀπείθειαν τοῦ στρατοῦ, ὅταν οὐδεὶς διεφώνησε περὶ τούτου, ἀπορῶ πῶς μετὰ ταῦτα ἔρχεταί τις νὰ ζητήσῃ πολλὴν βάσανον καὶ πολλὴν ἐξέτασιν ἑνὸς γεγονότος, τὸ ὁποῖον εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν. Τί μένει ἀκόμη νὰ ἐξετάσῃ; Μένει νὰ ἐξετασθῇ ἡ σχέσις αὐτοῦ τοῦ προσώπου πρὸς αὐτὴν τὴν πρᾶξιν. Ἡ μόνη δυσπιστία, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ γεννηθῇ, εἶναι, ἐὰν λαμβάνηται ὡς ἀφορμὴ αὐτὸ τὸ γεγονὸς, καὶ ἐξ αὐτοῦ ζητῆται νὰ περιπλεχθῇ εἰς τὴν κατηγορίαν πρόσωπον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐντελῶς ἄσχετον. Δὲν πρόκειται λοιπὸν ἕκαστος κατ’ ἰδίαν νὰ μελετήσῃ καὶ τὰ πάντα νὰ μάθῃ, καὶ ὅλη ἡ ἀνάκρισις νὰ ὑποβληθῇ εἰς σῶμα πολυπληθὲς, τὸ ὁποῖον, νομίζω, ὅτι ἕκαστος καταδικάζει ἐκ τῶν προτέρων. Ὅταν ἡ ἐχεμύθεια ᾖναι ἀναγκαία διὰ τὴν ἀνάκρισιν ἑνὸς ἰδιώτου, νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ παραβιάζηται, διότι πρόκειται περὶ τῆς ἀνακρίσεως ἑνὸς μέλους τῆς Συνελεύσεως; δὲν πρέπει τὰ ἴσα δικαιώματα νὰ ἔχῃ καὶ ὁ ἰδιώτης καὶ ὁ βουλευτής; Δὲν συνίσταται τὸ προνόμιον εἰς τὸ νὰ τίθεται ὁ βουλευτὴς εἰς ἀνωτέραν θέσιν τῆς δικαιοσύνης· ἡ δικαιοσύνη ὅλους ἔχει ἴσους ἐνώπιόν της, καὶ τὸ προνόμιον περιορίζεται νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸν βουλευτὴν ἀπὸ τὰς χεῖρας τῆς ἐξουσίας, δὲν προτίθεται δὲ νὰ δώσῃ ἀνώτερα δικαιώματα εἰς τὸν βουλευτὴν ἢ πληρεξούσιον. Οὐδέποτε ὑποβάλλεται ἡ ὅλη ἀνάκρισις εἰς τὰ τμήματα πολυμελοῦς σώματος, οὔτε κατ’ ἰδίαν δίδεται εἰς ἕκαστον. Ἐὰν ὑπάρχῃ ὁ δισταγμὸς ἢ ἂν αὐτὸς ᾖναι σπουδαῖος, εἰς τοιαύτην περίστασιν δυνάμεθα δι’ ἐπιτροπῆς νὰ ἐξελέγξωμεν καὶ νὰ βασανίσωμεν τὰ κεφαλαιωδέστερα, καὶ οὕτω πως νὰ βεβαιωθῶμεν περὶ τοῦ ἐγκληματικοῦ τῆς πράξεως. Ἂν λοιπὸν ᾖναι ὁμολογούμενον ὅτι εἰς τὸ τάγμα ἐδείχθησαν σημεῖα τινά, τὰ ὁποῖα ὅλοι κατεδικάσαμεν, καὶ εἰς τὰ ὁποῖα ἐφάνη ὅτι δὲν εἶναι ἀμέτοχός τις ἐξ ἡμῶν, τὸ γεγονὸς αὐτὸ δὲν δύναται νὰ ἐξετασθῇ παρὰ δι’ ἐπιτροπῆς, ὥστε δι’ αὐτῆς νὰ μάθωμεν ἂν ὑπῆρξέ τις συνάφεια μεταξὺ αὐτοῦ τοῦ γεγονότος καὶ ἐκείνου τοῦ προσώπου, τὸ ὁποῖον ζητεῖ ἡ κατηγορία· καὶ δὲν πρέπει ν’ ἀποβλέψωμεν οὔτε εἰς τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ὅλοι τιμῶμεν, οὔτε εἰς τὰς πράξεις αὐτοῦ, τὰς ὁποίας νομίζομεν ἀξίας τῶν πατριωτικῶν αὐτοῦ αἰσθημάτων· ἀλλὰ πρέπει ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν τήρησιν τοῦ νόμου, τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ, καὶ τὴν παγίωσιν τῆς τάξεως. Συμφωνῶ λοιπὸν μετὰ τῆς γνώμης ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὁρίζουσι τὴν σύστασιν ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία νὰ φέρῃ ἔκθεσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἂν τὰ διαδιδόμενα ἔχουσι σπουδαῖον χαρακτῆρα, ἢ ὄχι.

§62ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Κύριοι, οὐδεὶς τῶν μέχρι τοῦδε ἀγορευσάντων ἔθεσε τὸ ζήτημα εἰς ἣν ἔπρεπε θέσιν. Ἐσυνείθισα ὁσάκις πρόκειται περὶ πολιτικῶν ζητημάτων, καὶ μάλιστα τόσῳ σπουδαίων, νὰ μὴ δεσμεύωμαι ἀπὸ δικονομίας· διότι ναὶ μὲν ἐσπούδασα τὴν δικονομίαν, καὶ πολλάκις ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ τὴν ἐφαρμόσω, ἀλλὰ διὰ τοῦτο μάλιστα γνωρίζω ὅτι δὲν εἶναι ἡ θέσις της ἐνταῦθα. Ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα ἐν τῇ οὐσίᾳ του καὶ οὐχὶ ὑπὸ νομικὴν ἔποψιν, ἀλλ’ ὑπὸ καθαρῶς πολιτικήν· ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω τί ἔπραξεν ὁ Μαστραπᾶς, ἐκ τίνων περιστάσεων ἔλαβεν ἀφορμὴν, ὁποία ὑπῆρξεν ἡ διαγωγὴ τοῦ ὑπουργείου, ὅπερ εἶχε τὸ χαλκοῦν πρόσωπον νὰ ζητήσῃ τὴν σύλληψίν του, καὶ τίνα τὰ πρόσωπα, ἅτινα ἀμέσως ἢ ἐμμέσως μετέσχον εἰς τὸ προκείμενον δρᾶμα. Γνωρίζετε πάντες πολὺ καλὰ, ὅτι αἴτιον αὐτοῦ ὑπῆρξεν ἡ ἐσχάτως γενομένη τοποθέτησις τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ· γνωρίζετε πάντες ἐπίσης, ὅτι οἱ πλεῖστοι δυστυχῶς ἐξ αὐτῶν ἀπαρτίζουν κατὰ μέγα μέρος τὴν τάξιν ἐκείνην τῶν ἀνθρώπων, ἥτις ἐπολέμησε τὴν τελευταίαν τοῦ ἔθνους ἐπανάστασιν, ἥτις μετ’ αὐτὴν μυριοτρόπως ἐπεβουλεύθη τὴν γενομένην μεταβολὴν, ἥτις τοσάκις ἀπεπειράθη νὰ ἐμπαίξῃ καὶ νὰ ἐξευτελίσῃ τὴν πατρίδα, τὴν τάξιν, λέγω, τῆς ὁποίας τὰ μέλη συνώμοσαν μετὰ τοῦ Βερνάου, ἐστοιχημάτιζον, ὅτι ὁ Γεώργιος δὲν ἔρχεται, καὶ τέλος συνώμοσαν πρὸς διάλυσιν τῆς Συνελεύσεως. Γνωρίζετε προσέτι τίς ἐστὶν ὁ Μαστραπᾶς, τὸ ἁγνὸν αὐτὸ τῆς ἐπαναστάσεως τέκνον, ὁ ἀληθὴς οὗτος πατριώτης, ὁ στρατιώτης τῶν ἐλευθεριῶν. Πρόκειται λοιπὸν περὶ τῆς οὐσίας, πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν ὁποία ὑπῆρξεν ἡ πρᾶξις, δι’ ἣν μᾶς ζητεῖται σήμερον ὁ Μαστραπᾶς.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ προδικαστικοῦ ζητήματος, καὶ ὄχι περὶ τῆς οὐσίας.

§64ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Δὲν δύναται ποτὲ ὁ προαγορεύσας νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον τῆς ὁμιλίας τοῦ ἀγορεύοντος. Ἐὰν ὁ πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσας εἶχε τὴν δεξιότητα ἀναμιγνύων δικονομικοὺς τύπους νὰ διαφύγῃ τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος, ἐγὼ δὲν εἶμαι ὑπόχρεως νὰ τὸν ἀκολουθήσω, ἀλλὰ δικαιοῦμαι μάλιστα νὰ ἐπαναφέρω τὸ ζήτημα εἰς τὴν θέσιν του· διότι θὰ ἐξετάσω αὐτὸ κατ’ οὐσίαν. Ἐγένετο λοιπὸν ἡ ῥηθεῖσα τοποθέτησις καὶ ὁλόκληρος ἡ κοινωνία, ὡς ἦτο ἑπόμενον, κατεταράχθη, τὸ δὲ ὑπουργεῖον, ἂν καὶ ἡ προκειμένη τοποθέτησις εἶναι ἔργον του, ἐφάνη καὶ αὐτὸ καταθορυβηθὲν, ἕνεκα τῆς ἐξεγέρσεως ταύτης τῆς κοινῆς γνώμης, πρὸς φενακισμὸν τῆς ὁποίας ἀπεφάσισε νὰ θυσιάσῃ ἕνα τῶν συναδέλφων του, τὸν ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν, ἂν καὶ οὗτος κατ’ οὐδὲν ἦτο περισσότερον τῶν λοιπῶν ἔνοχος· ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ὑπεκρίθη ὅτι ἐθορυβήθη, καὶ ὅτι συμμερίζεται τὴν γενικὴν ἀγανάκτησιν, ἀπεκήρυξε δὲ καὶ τὸ ἔργον αὐτὸ ὡς δῆθεν ἀλλότριον καὶ προϊὸν τῆς ἀπάτης· οὐ μόνον δὲ ἔδειξεν ὅτι ἐθορυβήθη, ἀλλὰ καὶ τὴν κοινωνίαν ὅλην διεβεβαίωσε καὶ πάντας τοὺς φίλους του, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶχε τὴν ἀτυχίαν νὰ συγκαταριθμηθῇ καὶ ὁ φίλος μου Μαστραπᾶς, ὅτι ἠπατήθη, ὅτι τὸ κατεδολιεύθη ὁ συνάδελφός του, ὅτι εἶναι πρᾶξις ἀντιπολιτικὴ καὶ παράλογος, καὶ τὰ τοιαῦτα· καὶ ὅτι ἢ θὰ μετατραπῇ, ἢ ἄλλως ὁλόκληρον εἶναι πρόθυμον νὰ παραιτηθῇ. Μετὰ τοιαύτην λοιπὸν ἐν τῷ ὑπουργείῳ ῥῆξιν, καὶ τοιαύτας διαβεβαιώσεις αὐτοῦ, καὶ μετὰ τὴν γενικὴν τῆς κοινωνίας ὅλης συντάραξιν, ἦτο δυνατὸν νὰ μείνῃ ἀδιάφορος ἡ μερὶς ἐκείνη τῶν ἀνθρώπων, ἡ μᾶλλον παντὸς ἄλλου ὑπὲρ τῆς καθεστώσης τάξεως μοχθήσασα, καὶ πρὸ πάντων ὁ Μαστραπᾶς, ὅστις ἐν αὐτῇ διακρίνεται; Ἦτο ἀναπόφευκτον βεβαίως νὰ ἀγανακτήσῃ μεγάλως, καὶ ἕνεκα τῆς ζωηρᾶς καὶ τολμηρᾶς φύσεώς του τὴν ἀγανάκτησίν του νὰ μὴ τὴν διατηρήσῃ ἐνδομύχως μόνον, ἀλλὰ καὶ νὰ τὴν διακοινώσῃ εἰς πάντα φίλον του, λαβὼν μάλιστα τὸ παράδειγμα ἀπὸ αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον· ἀνεκοίνωσεν ἑπομένως τὰ διατρέξαντα εἰς τοὺς φίλους του ἀξιωματικοὺς τοῦ 6 τάγματος, ἀναγγέλλων εἰς αὐτοὺς ὡς ἐνδιαφερομένους, διότι ἡ γενομένη τοποθέτησις κατεδικάσθη παρ’ ὅλου τοῦ κόσμου, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον εὑρίσκεται εἰς ῥῆξιν, καὶ ὅτι ἢ θὰ μεταῤῥυθμισθῇ, πίπτοντος καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἢ ἄλλως θὰ παραιτηθῇ τὸ λοιπὸν ὑπουργεῖον, ὅπερ τὴν κηρύττει δολίαν καὶ ἄκυρον, προσέτι τέλος, ὅτι πάντες ἐνταῦθα εἴμεθα ἠγανακτισμένοι, καὶ ὅτι εἶναι βέβαιος, ὅτι καὶ οὗτοι τὰ αὐτὰ θὰ αἰσθάνωνται. Ἀλλὰ ταῦτα ἀποτελοῦσιν ἔγκλημα, καὶ ἔγκλημα δυνάμενον νὰ καταδιωχθῇ ἐπὶ τοῦ παρόντος μάλιστα ὑπουργείου; Τί φυσικώτερον παρὰ νὰ γράψῃ τοὺς λόγους τούτους πᾶς ἄνθρωπος εἰλικρινὴς, πᾶς ἄνθρωπος ἔχων τοσαύτην εὐαισθησίαν, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ μένῃ ἥσυχος ὁσάκις βλέπει τι κακῶς γινόμενον; Ἡ πρᾶξις αὕτη, ὁπωσδήποτε καὶ ἂν θεωρηθῇ, οὐδὲν στοιχεῖον ἐγκλήματος φέρει, ἀλλ’ εἶναι ἁπλῆ ἔκφρασις γνώμης, ἣν τὸ ὑπουργεῖον αὐτὸ πρῶτον ἐξέφρασεν· ᾄδεται μάλιστα ὅτι κατ’ ἐκείνας τὰς ἡμέρας, ὁ διοικῶν τὸ 6ον τάγμα Ζέρβας ἦτο εἰς ἄμεσον μετὰ τοῦ Κ. Βούλγαρη συνεννόησιν διὰ τὸ προκείμενον ζήτημα. Δυστυχῶς ὅμως στεροῦμαι δικανικῶν περὶ τούτου ἀποδείξεων, ὥστε θὰ ἀναγκασθῶ νὰ μὴ ἐπιμένω, ἂν τὸ ἀρνηθῇ. Πλὴν ὁπωσδήποτε τὸ τοιοῦτον ἐκοινολογήθη. Ἀλλ’ ὁ Κ. Βούλγαρης καὶ τὸ ὑπουργεῖον, ὅπερ τυφλῶς τὸν ἀκολουθεῖ, εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν ἀνθρώπων, οἵτινες καὶ ἐπὶ πτωμάτων δύνανται νὰ πατήσωσιν, ὅταν πρόκηται νὰ περιποιήσουν εἰς ἑαυτοὺς ὠφέλειάν τινα· διὸ δὲν ἐθεώρησε τίποτε νὰ θυσιάσῃ τὸ 6ον τάγμα, εἰς ὃ ὀφείλει τὴν ζωήν του, διὰ νὰ διατηρηθῇ ἡμέρας τινὰς ἀκόμη εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ὡς ἐπίσης πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν δὲν θεωρεῖ τίποτε νὰ θυσιάσῃ καὶ τὸν Μαστραπᾶν, νέον, ἀνήκοντα εἰς ὁμάδα τινὰ ἀνθρώπων, οἵτινες καὶ ἐνταῦθα καὶ διὰ τοῦ τύπου καὶ δι’ ὅλων τῶν μέσων ἀκαταπαύστως ἀπὸ τῆς 1ης Φεβρουαρίου μέχρι τοῦδε τὸν ὑπεστήριξαν, θυσιάζοντες καὶ τὴν φιλοτιμίαν των, καὶ τὰ συμφέροντά των, καὶ τὰ πάντα, μόνον καὶ μόνον, διότι δυστυχῶς εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐφαίνετο ὅτι συνέπιπτεν ἡ ἰδέα τῆς ἐπαναστάσεως, μολονότι οὐδόλως τὴν ᾐσθάνετο, ἀλλ’ ἁπλῶς ὑπεκρίνετο ὅτι τὴν ἠκολούθει, μόνον καὶ μόνον, διότι ἔφθασεν ἅπαξ νὰ ὀνομασθῇ ἀρχηγὸς τῆς ἐπαναστάσεως, καὶ ἠλπίζετο ὅτι ἐκ φιλοτιμίας τοὐλάχιστον ἔμελλε νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν νέαν τῶν πραγμάτων κατάστασιν, καὶ νὰ ἐπιτευχθῶσιν οὕτως οἱ σκοποὶ αὐτῆς, ἔστω καὶ ἐν μέρει, ἂν ὄχι ὁλοσχερῶς. Εἰς τὴν ὁμάδα ταύτην ἀνήκων καὶ ἐγὼ, οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν κἂν ἐπλανήθην, γνωρίζων καλῶς τὰς διαθέσεις καὶ τὰ φρονήματα τοῦ Κ. Βούλγαρη· ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἦτο εὔκολον μέχρι τοῦδε νὰ πεισθῶσι καθ’ ὁλοκληρίαν οἱ φίλοι μου, περὶ τούτου, πολὺ δὲ περισσότερον ἡ λοιπὴ κοινωνία. Σήμερον ὅμως χαίρω, διότι εὑρίσκομαι εἰς τὸ εὐτυχὲς σημεῖον νὰ τοῦ ἀποσπάσω τὴν φενάκην, καὶ νὰ καταδείξω τὴν ἀληθῆ αὐτοῦ μορφὴν, διότι τὰ πράγματα αὐτὰ συνηγοροῦσι, διότι ὁ πνεύσας ἄνεμος τοῦ ἀφῄρεσε τὴν λεοντῆν, καὶ κατέδειξεν ὁποῖος εἶναι ὁ ἄνθρωπος, ὅστις τὴν ἔφερεν (θόρυβος). Ἔλεγον, Κύριοι, ὅτι ὁ Βούλγαρης καὶ οἱ λοιποὶ ὑπουργοί, τοιούτων αἰσθημάτων καὶ τοιούτων τάσεων ὄντες, ὡς οὐδὲν ἐθεώρησαν νὰ θυσιάσωσιν ἕνα συναγωνιστήν των, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ὠφελήσουν ἑαυτοὺς διὰ νὰ ἀποδείξουν ὅτι δὲν εἶναι αὐτουργοὶ πράξεως, ἥτις δύναται ἴσως νὰ ἐκληφθῇ παράνομος, ἥτις δύναται νὰ ᾖναι ἐπιβλαβὴς εἰς ἑαυτοὺς, ἤτοι μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ παρατείνουν τὸν χρόνον τῆς διατηρήσεώς των ἐν τῷ ὑπουργείῳ· Ἰδοὺ τὸ ἀληθὲς αἴτιον, ὅπερ ὤθησε τὸ ὑπουργεῖον νὰ ζητήσῃ τὴν σύλληψιν τοῦ Μαστραπᾶ, ἰδοὺ ὁ ἀπώτερος σκοπὸς, ἐξ οὗ ὡρμήθη διὰ νὰ κατηγορήσῃ πρᾶξιν ἁγνοῦ πατριωτισμοῦ· ἀλλ’ ἡμεῖς, οἵτινες δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διατηρήσωμεν ὑπουργεῖον, οὐδὲ νὰ φενακίσωμεν τὴν κοινὴν γνώμην, ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ἀποδιδομένην εἰς τὸν Μαστραπᾶν πρᾶξιν κατὰ βάθος, ὄχι μόνον δὲ ἂν οὗτος ᾖναι ἔνοχος αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ ἂν αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἀποτελῇ ἔγκλημα. Ἀρχόμενος τοῦ λόγου σᾶς εἶπον, ὅτι τὰ πρόσωπα, εἰς τὰ ὁποῖα διὰ τῆς τοποθετήσεως ἀνετέθη ἡ διεύθυνσις τοῦ στρατοῦ, ἦσαν κατὰ τὸ πλεῖστον πρόσωπα ἐνοχοποιούμενα κατὰ τὸ παρελθὸν, ἐνοχοποιούμενα ἐπίσης διὰ τὰς διαφόρους συνωμοσίας τὰς γενομένας κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἐπαναστάσεως. Ἦτο λοιπὸν ἑπόμενον πᾶς εἰλικρινὴς πατριώτης ἀπὸ μόνης τῆς ἀγάπης πρὸς τὸ μέγα γεγονὸς τῆς 10ης Ὀκτωβρίου κινούμενος νὰ φοβῆται, καὶ θεωρῇ τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων ὕποπτον· ἦτο ἑπόμενον, λέγω, νὰ προτιμήσῃ ἴσως, καὶ τὴν τάξιν ἀκόμη νὰ θυσιάσῃ, ἂν αὕτη ἀπεδεικνύετο ἀντικειμένη εἰς τὴν ἀσφάλειαν καὶ τὴν ἐλευθερίαν. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι πολλοὶ τῶν συναδέλφων μας, ὡς ὁ προαγορεύσας Κ. Καλλιγᾶς, δὲν θὰ δύνανται νὰ ὑπομείνωσιν οὐδὲ κἂν προφερομένην τὴν φράσιν ταύτην «νὰ θυσιασθῇ ἡ τάξις»· ἂν περιμένωσιν ὅμως ὀλίγας στιγμὰς θὰ τοῖς ἀποδείξω ὅτι ἔχω δίκαιον, καὶ πρὸς τοῦτο τοὺς ἐρωτῶ, ἂν ὁλόκληρον τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος θεωρῇ τὸ γεγονὸς τῆς 10ης Ὀκτωβρίου ἔργον ἐθνικὸν καὶ σωτήριον, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ ἀπάντησίς των ἔσεται καταφατική· καὶ ὅμως οὐδεμία πρᾶξις μέχρι τοῦδε, ἀφ’ ὅτου ὑφίσταται Ἑλληνικὸν Κράτος, ὑπῆρξε μᾶλλον ἐναντία τῆς τάξεως, οὐδεμία πρᾶξις ὑπῆρξε περισσότερον παράτυπος ἀπὸ τὸ γεγονὸς τοῦτο. Ἐθυσιάσθη λοιπὸν ἡ τάξις, διότι ὅλον τὸ ἔθνος ἐπὶ τέλους ἐπείσθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ σιγήσωσιν οἱ νόμοι καὶ νὰ θυσιασθῇ ἡ τάξις· διότι ἀντεστρατεύετο πρὸς τὴν ἐλευθερίαν, διότι ἀντέκειτο πρὸς τὸ δίκαιον, ἕνεκα τῶν ὁποίων αὕτη ἐπενοήθη. Οὕτω λοιπὸν καὶ σήμερον ἂν πρόκηται χάριν τῆς τάξεως νὰ ἀφήσωμεν ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων τοὺς ἀνθρώπους τοὺς ἐπιβουλευομένους αὐτὸ, τοὺς ἐργαζομένους ἀκαταπαύστως πρὸς ματαίωσιν τοῦ σκοποῦ τῆς ἐπαναστάσεως, πρὸς διάλυσιν τῆς Συνελεύσεως καὶ κατάργησιν τοῦ συντάγματος, πρὸς καθολικὴν ἀνατροπὴν καὶ γενικὴν τοῦ ἔθνους διατάραξιν, ἐὰν πρόκηται, λέγω, ἡ τάξις νὰ μᾶς φέρῃ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, προτιμώτερον νὰ θυσιασθῇ, διότι τότε πλέον δὲν ὑπάρχει τάξις, ἀλλὰ προφανὴς ἀναλγησία. Ἀπὸ τοιούτων δὲ σκέψεων φερόμενος καὶ ὁ Μαστραπᾶς ἔγραψε πρὸς τὸν Ζέρβαν, ὅ,τι προεῖπον, προκειμένου περὶ τοῦ Δημητρακαράκου, ὅστις εὑρισκόμενος κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος ἐν Κύθνῳ ἐστοιχημάτιζεν, ὡς λέγεται, ὅτι ὁ Γεώργιος δὲν ἔρχεται.

§65ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Λέγεις ψεύσματα (θόρυβος).

§66ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Οὐδεμίαν ἀπάντησιν ὀφείλω, διότι εἶναι φυσικὸν πάντες οἱ ὁμόφρονες νὰ θορυβῶνται. Ναὶ, ἦτον ἑπόμενον λέγω, πᾶς πολίτης ἔχων τὰ ὑγιῆ φρονήματα τοῦ Μαστραπᾶ, οὐ μόνον νὰ ἐκφράσῃ τοιαύτην γνώμην, ἀλλὰ καὶ νὰ προτρέψῃ τοὺς φίλους του, ὅπερ ὁ Μαστραπᾶς αὐτὸς δὲν ἔπραξε, ν’ ἀποπέμψωσι τοὺς τοιούτους ἀρχηγούς. Ναὶ, ἦτο δυνατὸν πᾶς ἀληθὴς ἐπαναστάτης νὰ προβῇ εἰς τοιοῦτον βῆμα, καὶ νὰ μένῃ οὐχ ἧττον ἐντὸς τοῦ καθήκοντός του· διὰ δὲ τῆς λέξεως «ἐπαναστάται» δὲν ἐννοῶ ἀνθρώπους, οἵτινες ζητοῦν ἀκαταπαύστως ἀνατροπὰς ἄνευ λόγου, ἀλλ’ ἐκείνους, οἵτινες ὁσάκις τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους τὸ ἀπαιτεῖ θυσιάζουν μετὰ τῆς ζωῆς των τὴν τάξιν. Θεωρῶ λοιπὸν, ὅτι καὶ ἂν παραδεχθῶμεν ἐπὶ στιγμὴν ὡς συνεργὸν τῆς πράξεως ταύτης τὸν Μαστραπᾶν, ὅτι ἡ πρᾶξις οὐχ ἧττον δὲν ἀποτελεῖ ἔγκλημα, καὶ προτείνω ἑπομένως, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐνδιατρίψωμεν περὶ τοὺς τύπους καὶ νὰ ἐξετάζωμεν ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἐγένετο ἡ αἴτησις, ἂν ἁρμοδίως ἢ ἀναρμοδίως εἰσήχθη καὶ τὰ τοιαῦτα, ἀλλ’ ἐμβαίνοντες εἰς τὴν οὐσίαν νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὁ Μαστραπᾶς μὲν δὲν εἶναι ἔνοχος, τὸ δὲ ὑπουργεῖον εἶναι κακῆς πίστεως. Προτείνων τοῦτο, νομίζω ἀναγκαῖον ν’ ἀπαντήσω δι’ ὀλίγων λέξεων πρὸς τὸν ἄλλοτε καθηγητήν μου, Κύριον Διομήδην, ὅστις εἶπεν, ὅτι δὲν πρέπει πᾶν ζήτημα νὰ τὸ καθιστῶμεν ὑπουργικὸν, διότι τοιουτοτρόπως δεικνύομεν, ὅτι ζητοῦμεν ἀφορμὴν νὰ ῥίπτωμεν τὰς Κυβερνήσεις· ἀλλὰ τοῦτο πάντοτε θεωρῶν καὶ ἐγὼ συνετάχθην μετὰ τῆς ὁμάδος, τῆς ὑποστηριζούσης τὸ ὑπουργεῖον καὶ ὑπῆρξα πάντοτε ὑπὲρ αὐτοῦ, χωρὶς οὐδὲ νὰ θέλω, οὐδὲ νὰ δύναμαι νὰ ἐλπίζω ὠφέλειάν τινα, ἀλλὰ τοὐναντίον περιφρονήσεις μᾶλλον λαμβάνων· οὐχ ἧττον ἤμην ὑπὲρ αὐτοῦ, ὁρμώμενος ἀπὸ τῶν ἰδεῶν, ἃς προανέφερα, καὶ ἀπὸ τῆς ἰδέας προσέτι, ὅτι τὰς ἐξουσίας πρέπει νὰ τὰς ῥίπτωμεν μόνον ὅταν παρανομῶσιν ἀλλὰ μεγαλειτέρα παρανομία τῆς σήμερον παρουσιαζομένης δὲν ὑπῆρξεν, οὐδέποτε Κυβέρνησις ἀπετόλμησε νὰ ζητήσῃ τὴν καταδίωξιν ἑνὸς συνενόχου της διὰ ν’ ἀπαλλάξῃ ἑαυτὴν (εὖγε! εὖγε!) οὐδέποτε Κυβέρνησις διὰ νὰ φανῇ ἀθώα ἐδείχθη τοσοῦτον ἀχάριστος πρὸς τοὺς φίλους της. Ἀλλ’ ἴσως ὁ Κύριος Βούλγαρης δὲν θεωρεῖ φίλους του τοὺς ἔχοντας τὸν χαρακτῆρα τοῦ Μαστραπᾶ, ὅστις εὐτόλμως τοῦ κατεδείκνυε τὰ σφάλματά του, καὶ διὰ τοῦτο τὸν ἐμίσει, διότι οὗτος δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπομείνῃ τὰς ἀσιανάς του ἕξεις, καὶ ζητεῖ σήμερον τὴν καταστροφήν του μὴ ἀνεχόμενος χαρακτῆρας ἀνεξαρτήτους, ἀλλ’ ἀπαιτῶν οἱ φίλοι του νὰ ᾖναι δοῦλοί του.

§67ΔΗΜ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Συγχαίρω, Κύριοι, τὸν προαγορεύσαντα διὰ τὴν ἀξιέπαινον εὐγλωττίαν του, δὲν τὸν συγχαίρω ὅμως διὰ τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον μετεχειρίσθη, καὶ διὰ τὰ ἐπιχειρήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἠθέλησε νὰ στηρίξῃ τὸν λόγον του. Μετὰ τοῦ Κυρίου προαγορεύσαντος οὐδεμία μὲ συνδέει σχέσις συναφείας· ὁ Κύριος προαγορεύσας οὐ μόνον δὲν ἔχει ἀφορμὰς νὰ γνωρίζῃ τὰς ἰδέας μου, οὐδὲ τὰς ὁμιλίας τὰς ἰδικάς μου ἤκουσε, καὶ ἑπομένως δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἀναφέρῃ περὶ ἰδεῶν καὶ περὶ λόγων, οἵτινες ἐκ τοῦ στόματός μου δῆθεν ἐξῆλθον. Ἦτο προτιμώτερον εἰς ἐμὲ νὰ μὴ συνερισθῶ τοιαύτην διαγωγὴν, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐλάλησεν ἐνώπιον κοινοῦ, ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, πρέπει νὰ τῷ εἴπω, ὅτι δὲν εἶπε τὴν ἀλήθειαν. Ποῖα ἔγγραφα, ποῖα τηλεγραφήματα ἔκαμε πρὸς ἐμὲ ὁ Κύριος Ζέρβας, ὁ διοικητὴς τοῦ ἀποσπάσματος τοῦ 6 τάγματος ἐν Τριπόλει....

§68ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Εἶπον, ὅτι δὲν ἐπιμένω.

§69ΔΗΜ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Γνωρίζει ταῦτα ἢ ἁπλῶς ἤθελε νὰ πλάσῃ τοιαῦτα ἐπιχειρήματα; Ἔπρεπε νὰ τὰ γνωρίζῃ, ἔπρεπεν ὡς τίμιος ἄνθρωπος νὰ τὰ μάθῃ πρὶν ἢ τὰ ἐκφέρῃ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ· ἐὰν ἐτηλεγράφησεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον ὁ Κύριος Ζέρβας, ἐτηλεγράφησε τὸ συμβὰν ἐν τῷ αὐτῷ ἀποσπάσματι, ἔλαβε δὲ ἀπὸ τὸν πρωθυπουργὸν, ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ὁλόκληρον τὰς ἀπαιτουμένας συμβουλὰς, τὰς ἀπαιτουμένας νουθεσίας, καὶ συγχρόνως τὴν ὑπόδειξιν, ὅτι τὰ ἐν τῷ τάγματι ἐκείνῳ ἐνεργηθέντα δὲν δύνανται νὰ μείνωσιν ἀτιμώρητα, ὡς λίαν ἀξιόποινα. Πῶς τολμᾷ λοιπὸν ὁ προαγορεύσας νὰ χαρακτηρίσῃ τὰ τηλεγραφήματα αὐτὰ ὡς ὅλως διόλου ἐναντία πρὸς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον εἶχον; Διὰ τοῦτο, λέγω, ὅτι δὲν εἶπε τὴν ἀλήθειαν. Κατὰ τί ἐνόμισεν, ὅτι τὸ παρὸν ὑπουργεῖον, ὅτι ὁ πρωθυπουργὸς, τὸν ὁποῖον ὑπέδειξεν, ὡς λαβόντα μέρος ἐνεργὸν εἰς τὴν μεταβολὴν αὐτὴν, ἠθέλησαν νὰ θυσιάσωσιν ἢ νὰ βλάψωσιν ἕνα ὀπαδὸν τῆς μεταβολῆς; Τὸ ὑπουργεῖον οὐδὲν μέρος ἔλαβεν εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην· ἡ δικαιοσύνη τὸν ἐζήτησε, καὶ τὸ ὑπουργεῖον ἔσπευσε νὰ διαβιβάσῃ τὴν αἴτησιν εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ποίαν θυσίαν ἔκαμεν εἰς τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει αὐτὴ ἡ αἴτησις; ἂν ὑπαινίττηται συνδρομὴν, χάριν φιλίας ἢ ταυτότητος αἰσθημάτων κατὰ τὴν μεταπολίτευσιν, εἶναι πολὺ ἠπατημένος· ἂν νομίζῃ, ὅτι ἡ μεταπολίτευσις ἔγεινεν ἵνα ὑποστηρίξῃ τὴν παρανομίαν, ὅτι ἡ μεταπολίτευσις ἔγεινεν ἵνα ὑποστηρίξῃ ἄτομα, ἵνα καλύψῃ αὐτὰ καὶ τὰ ἀπαλλάξῃ ἀπὸ τὴν ἐνέργειαν τῶν νόμων, ἂν ὑποτεθῶσιν ὅτι εἰσὶν ἔνοχοι, αὐτὴν τὴν χάριν δὲν θὰ τὴν κάμωμεν οὔτε εἰς ἐκεῖνον, οὔτε εἰς ἄλλον τινὰ, οἱονδήποτε. Πῶς ἐννοεῖ ὁ προλαλήσας, ὅτι τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σήμερον ζητεῖ ἡ ἀνάκρισις, ἔσωσεν ἐμέ; Οὐδένα κίνδυνον ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν καὶ οὐδένα κίνδυνον ὑπέστην, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστῶ ἐν τῷ μέσῳ τῶν συμπολιτῶν μου καθ’ ὅλην τὴν περίοδον τῆς ἐπαναστάσεως εὑρισκόμενος. Ἑπομένως οὔτε ἀνάγκην τινὸς εἶχα, οὔτε ἐδύνατο νὰ μὲ σώσῃ κανείς. Καὶ ποίαν εἶχεν ἐκεῖνος ἰσχὺν ἀνωτέραν τῶν ἄλλων καὶ τόσην ἀνωτέραν, ὥστε νὰ σώσῃ ἄλλον, ὅστις ὅμως οὐδέποτε ἐκινδύνευσε; Κοινὸς κίνδυνος ἦτο, ὅτε ὅλοι, οἱ ὁποῖοι συνέτρεξαν εἰς τὴν μεταβολὴν, προεκινδύνευσαν· μετὰ ταῦτα οὐδεὶς ὑπῆρχε κίνδυνος εἰς τὰ σπλάγχνα τοῦ ἔθνους, τὸ ὁποῖον ὁλόκληρον ἐπεκρότησε τὴν ἔνδοξον ἐκείνην ἐπανάστασιν. Μετὰ τὴν παγίωσιν τῆς νέας δυναστείας, δὲν εἶναι πλέον νὰ ἀναμιγνύωμεν διαθέσεις, αἵτινες ἐκ τοῦ παρελθόντος ἐξακολουθοῦν ἴσως ἀκόμη νὰ ὑπάρχωσι. Δὲν πρέπει νὰ ἀπαιτῶμεν ὥστε ἡ ἐξουσία νὰ χαρίζεται ἐναντίον τοῦ νόμου εἰς πρόσωπα· Ὄχι, Κύριοι· ὁ σκοπὸς τῆς μεταπολιτεύσεως ἦτο ἱερὸς, ἦτο ὑπὲρ τῶν νόμων, ἦτο ὑπὲρ τῆς παγιώσεως μιᾶς τάξεως. Τὸ παρὸν ὑπουργεῖον δὲν δύναται ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ν’ ἀπομακρυνθῇ ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἀρχήν. Οἱαδήποτε ἄλλη συμπάθεια, ὁποιαδήποτε δικαιώματα καὶ ἂν τῷ παρουσιασθῶσιν, αὐτὸ πρέπει καὶ ἀκλόνητον ἔχει ἀπόφασιν νὰ τὰ ἀπομακρύνῃ, διότι οὕτω πως δύναται ὁ σκοπὸς τῆς μεταπολιτεύσεως νὰ πραγματοποιηθῇ. Ἂν νομίζῃ τις, Κύριοι, ὅστιςδήποτε καὶ ἂν εἶναι, ὅτι δύναται νὰ βαδίσῃ ἀτιμώρητος, ὡς ἐπὶ τῶν ἐρειπίων τοῦ παρελθόντος, καὶ ἐπὶ τῆς ἀνωμάλου ἐποχῆς τῆς ἐπαναστατικῆς περιόδου, καὶ δρόμον, ὅστις δύναται νὰ μολύνῃ τὸν μεγάλον τῆς ἐπαναστάσεως σκοπὸν, πρέπει νὰ συναισθανθῇ ὅτι δὲν σκέπτεται ὀρθῶς, καὶ πρέπει νὰ ἐννοήσῃ ὅτι ποτὲ τὸ τοιοῦτον δὲν θέλει τῷ συγχωρηθῇ. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀπόφασιν σταθερὰν τὴν ἀναρχίαν νὰ τὴν καταπολεμήσῃ, τοὺς νόμους νὰ τοὺς ὑποστηρίξῃ καὶ εἰς τὸ παραμικρὸν νὰ μὴ χαρισθῇ. Τολμῶ νὰ τὸ εἴπω καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἂς μὴ ὑπάρχῃ ἡ ἰδέα εἰς κανένα ὅτι ἡ ἐξουσία θὰ παρεκκλίνῃ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ταύτης, τῆς ὁποίας τὴν ἀπαράβατον καὶ ἀνένδοτον τήρησιν ἀπαιτεῖ ἀνάγκη ἐθνική. Εἶπον, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ συνερισθῶ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἐλάλησεν ὁ προαγορεύσας, ἀλλὰ νὰ παραβλέψω ὀλίγον καὶ εἰς τὴν νεανικὴν ἀπειρίαν του. Ἂς συλλογισθῇ ὅσα εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ θέλει τὰ ἀποδοκιμάσει ὁ ἴδιος, διότι δὲν ἦτο κατάλληλος ἡ ὁμιλία του, οὐδὲ ἁρμόζουσα πρὸς τὴν ὑπόθεσιν καὶ πρὸς τὰς περιστάσεις. Κύριοι, παρῆλθεν ὁ καιρὸς κατὰ τὸν ὁποῖον ἐκλονίζετο καὶ ἐκυματίζετο τὸ ἔθνος ἐντὸς τῆς ἀβεβαιότητος καὶ ἐντὸς τῶν μεγαλειτέρων κινδύνων. Σήμερον ὅλοι πρέπει νὰ συντελέσωμεν ὑπὲρ τῆς τάξεως καὶ ὑπὲρ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, ὅλοι πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι εἰς οὐδένα ἐπιτρέπεται χάρις. Δὲν εἶχε συμφέρον ἡ Κυβέρνησις νὰ μεταχειρισθῇ τρόπον πλάγιον, διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἐν τῇ ἐξουσίᾳ. Ἡ ἐξουσία, κατὰ τὰς σημερινὰς περιστάσεις, εἶναι βάρος, καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες νομίζουν, ὅτι δὲν εἶναι βάρος ἡ πρὸς παγίωσιν τῆς δημοσίας τάξεως φροντὶς καὶ ἐνέργεια, ἴσως κρίνουσιν ἐκ τῶν ἰδίων τὰ ἀλλότρια. Σᾶς λέγω καὶ ἐκ μέρους ἐμοῦ καὶ ἐκ μέρους τῶν συναδέλφων μου, ὅτι τοιαύτη ἐπιθυμία δὲν ὑπάρχει ἐν ἡμῖν, οὔτε διῆλθε ποτὲ ἀπὸ τὴν κεφαλήν μας, τοὐναντίον ὑποφέρομεν τόσας δυσκολίας, ἵνα συντελέσωμεν εἰς τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐπιβάλλει ἡ θέσις ἡμῶν. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἂν τι ἄλλο εἶπεν ὁ προαγορεύσας, διὰ νὰ ἀπαντήσω· ἐν γένει ὅμως σᾶς λέγω, ὅτι ὅσα εἶπε δὲν εἶναι ἀληθῆ, ὅσα ἀπαιτεῖ ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν, ἡ ἐξουσία θὰ τὰ παραχωρήσῃ. Καὶ ὅταν ἡ δικαιοσύνη ζητῇ ὁποιονδήποτε πρόσωπον, διὰ νὰ τὸ θέσῃ ὑπὸ ἀνάκρισιν, αὐτὴ ἔχει τὸ καθῆκον καὶ τὴν εὐθύνην νὰ σταθμίσῃ τὴν ὑπόθεσιν, ἡ δὲ κυβέρνησις δὲν δύναται εἰμὴ νὰ ἐνδίδῃ εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς δικαιοσύνης.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν ἂν πρέπῃ νὰ θεωρηθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§71ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν σᾶς δίδω τὸν λόγον. Θέτω τὸ ζήτημα· οἱ παραδεχόμενοι ὅτι πρέπει νὰ θεωρηθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα.

§73ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέτω τἀνάπαλιν· οἱ θέλοντες νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, ἐκεῖνοι παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί). Τὸ γραφεῖον, Κύριοι, θεωρεῖ ὅτι πάλιν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὥστε θὰ γίνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἡ ψηφοφορία. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι πρέπει νὰ κηρυχθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι ὄχι.

§75ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ λεχθέντα μεταξὺ τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ τῶν ἄλλων ἦσαν προσωπικὰ, καὶ δὲν μᾶς ἐνδιαφέρουν. Γίνεται ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, καθήσατε νὰ ἀκούσητε τὸ ἀποτέλεσμα. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 199, ἐξ ὧν 116 εἶπον ναὶ, οἱ δὲ 83 ὄχι· ἄρα ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη ὅτι πρέπει νὰ κλείσῃ ἡ συζήτησις. Μεταβαίνομεν, Κύριοι, εἰς τὴν θέσιν τῶν ζητημάτων· ἐκ τῆς γενομένης συζητήσεως καὶ τῶν ὑποβληθεισῶν μοι ἐγγράφων προτάσεων προκύπτουσι τὰ ἑξῆς ζητήματα· δηλ. ά) ἡ πρότασις τοῦ Κ. Μαυρομιχάλη, ἔχουσα ὡς ἑξῆς· «Ἡ Συνέλευσις ἀπέχει νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, μέχρις οὗ προσαχθῶσι τὰ πρὸς φωτισμὸν τῆς Συνελεύσεως ἀναγκαῖα ἔγγραφα.» βʹ) Πρότασις τοῦ Κ. Γ. Πετιμεζᾶ. «1) Νὰ προσαχθῶσιν ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου καὶ παρακατατεθῶσιν εἰς τὸ Γραφεῖον τοῦ Προεδρείου ἐντὸς 10 ἡμερῶν ἀπὸ τῆς σήμερον ἅπαντα τ’ ἀφορῶντα τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν ἔγγραφα· 2) Νὰ σχηματισθῇ πενταμελὴς ἐπιτροπὴ, ἥτις λαμβάνουσα ἀπὸ τοῦδε ὑπ’ ὄψιν τὰ ἔγγραφα ταῦτα, καθυποβάλῃ ἐγκαίρως εἰς τὴν Συνέλευσιν ᾐτιολογημένην ἔκθεσιν περὶ τοῦ ἂν πρέπει νὰ εἰσαχθῇ ἢ μὴ εἰς ἀνάκρισιν ὁ πληρεξούσιος Δωρίδος Χ. Μαστραπᾶς.» γʹ) Πρότασις τοῦ Κ. Καλλιγᾶ καὶ Διομήδους. «Παραπέμπεται εἰς πενταμελῆ ἐπιτροπὴν, κληρωθησομένην παρὰ τῆς Συνελεύσεως, ἡ περὶ τῆς εἰς δίκην εἰσαγωγῆς τοῦ Κ. Μαστραπᾶ αἴτησις, ὅπως γνωμοδοτήσῃ περὶ τοῦ βασίμου αὐτῆς.» δʹ) Πρότασις τοῦ Κ. Σαριπόλου. «Ἡ Συνέλευσις ἀρνεῖται τὴν ἄδειαν τῆς εἰς δίκην εἰσαγωγῆς τοῦ πληρεξουσίου Κ. Μαστραπᾶ, μέχρις ὅτου ἡ αἴτησις αὕτη συνοδευθῇ δι’ ᾐτιολογημένης παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐκθέσεως, ἐν ᾗ νὰ διαλαμβάνηται ἡ κατηγορία, καὶ αἱ πρὸς ὑποστήριξιν ταύτης ἐνδείξεις.» έ) Τοῦ Κ. Καλοῦ. «Ἡ Συνέλευσις ἐξασκοῦσα τὸ παρὰ τοῦ Συντάγματος χορηγηθὲν αὐτῇ δικαίωμα νὰ παραπέμπῃ ἢ μὴ εἰς δίκην τὰ μέλη αὐτῆς, ἐπιτρέπει ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ τεθῇ ἐνταῦθα ὑπ’ ἀνάκρισιν ἁπλῆν μόνον ὁ πληρεξούσιος ἐκ Δωρίδος Μαστραπᾶς, ἐπιφυλασσομένη νὰ ἀποφανθῇ ἀκολούθως περὶ τῆς προφυλακίσεως ἢ μὴ τούτου, ὅταν ὑποβληθῶσιν αὐτῇ πάντα τὰ πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἀποδιδομένης αὐτῷ πράξεως ἔγγραφα.» ϛʹ) Τοῦ Κ. Βαλτινοῦ. «Ἡ Συνέλευσις χορηγεῖ ἀφ’ ἑνὸς τὴν ἄδειαν, ὅπως ὁ πληρεξούσιος Δωρίδος Κ. Μαστραπᾶς προσαχθῇ εἰς τὴν ἀνάκρισιν, ἐὰν κριθῇ τοῦτο πρέπον μετὰ τὴν προσαγωγὴν τῶν ἐγγράφων, ἀποφαίνεται δ’ ἀφ’ ἑτέρου ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ὁλόκληρον δὲν χαίρει τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Συνελεύσεως.» ζ) Τοῦ Κ. Σούτζα. «Ἡ Συνέλευσις δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἄδειαν τῆς εἰς δίκην εἰσαγωγῆς τοῦ πληρεξουσίου Κ. Μαστραπᾶ, ὡς μὴ ὑπαρχούσης ἀφορμῆς πρὸς κατηγορίαν, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν περὶ τούτου αἴτησιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Κύριοι, νομίζω ὅτι ἐκ τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας ἀνέγνωσα, ἀπωτέρω εἶναι ἡ πρότασις, ἥτις ζητεῖ νὰ ἀναβληθῇ πᾶσα ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, μέχρις ὅτου κατατεθῶσι τὰ ἀναγκαῖα σχετικὰ ἔγγραφα εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Συνελεύσεως.

§77ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλω λοιπὸν αὐτὴν κατὰ πρῶτον εἰς ψηφοφορίαν. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν νὰ ἀναβληθῇ πᾶσα ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τῆς αἰτήσεως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, μέχρις ὅτου κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα τὰ σχετικὰ εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Συνελεύσεως, παρακαλῶ νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἀπεῤῥίφθη. Ἀπωτέρω μετὰ τὴν ἀποῤῥιφθεῖσαν ταύτην πρότασιν εἶναι κατὰ τὴν γνώμην μου ἡ τοῦ Κ. Σαριπόλου, λέγουσα ὅτι· «Ἀρνεῖται ἡ Συνέλευσις τὴν ἄδειαν τῆς εἰς δίκην εἰσαγωγῆς τοῦ πληρεξουσίου Κ. Χ. Μαστραπᾶ, μέχρις οὗ ἡ αἴτησις αὕτη συνοδευθῇ δι’ ᾐτιολογημένης παρὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργοῦ ἐκθέσεως, ἐν ᾗ νὰ διαλαμβάνηται ἡ κατηγορία καὶ αἱ πρὸς ὑποστήριξιν ταύτης ἐνδείξεις.»

§79ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὴ εἶναι τὸ αὐτό· ἐψηφίσθη.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴ θέλει μόνον πρότασιν ᾐτιολογημένην.

§81ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Τὴν ἀποσύρω.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὴν ἀποσυρθεῖσαν ταύτην πρότασιν νομίζω ὅτι ἀπωτέρω εἶναι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ.

§83ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ἡ τοῦ Κ. Βαλτινοῦ.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦ Βαλτινοῦ λέγει νὰ δοθῇ ἡ ἄδεια· ἀλλ’ ἀπωτέρω εἶναι τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ.

§85ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λέγουσα ὡς ἑξῆς· «Νὰ προσαχθῶσιν ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου καὶ παρακατατεθῶσιν εἰς τὸ Γραφεῖον τοῦ Προεδρείου. Θέτω λοιπὸν αὐτὴν εἰς ψηφοφορίαν. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν παρακαλῶ νὰ σηκωθῶσιν· (ἀνίστανται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Παραδεχθείσης τῆς προτάσεως ταύτης, νομίζω, ὅτι καθίσταται περιττὸν νὰ ὑποβάλω εἰς ψηφοφορίαν τὰς λοιπάς.

§87ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Βαλτινὸς ἐπιμένει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασίς του;

§89ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὄχι.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, παρακαλῶ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προεδρείου.

§91ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, εἶναι ἀργὰ πλέον.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον λοιπόν.

§93ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι· τὴν Παρασκευήν.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἡ κληρωθεῖσα ἐπιτροπὴ πρέπει νὰ γνωρίζῃ, ὅτι ἡ Α. Μ. θέλει δεχθῇ τὰς συγχαρητηρίους εὐχὰς τῆς Συνελεύσεως κατὰ τὴν 11½ ὥραν Π. Μ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις· (ὥρα 5 παρὰ 5 λεπτ. Μ. Μ.).

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Θ. Βενετσάνος. Γρ. Μαυρομαρᾶς.