1863.12.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΡϞΕʹ.

Τῆς 21 Δεκεμβρίου 1863.

(Σάββατον).

Ὥρα 1. Μ. Μ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Συνελεύσεως πλήρους γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προλαβούσης συνεδριάσεως.

§1ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Εἰς τὸ δʹ. ἐδάφιον τοῦ 2ου ἄρθρου τοῦ ψηφίσματος, εἷς τῶν πληρεξουσίων, ὁ Κ. Σαράβας, ἠθέλησε νὰ ἑρμηνευθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο, ὅτι ἀφορᾷ μόνον τὰς οἰκίας τὰς κατοικουμένας ὑπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν. Ὁ Κ. Κεχαγιᾶς, μέλος τῆς εἰσηγητικῆς ἐπιτροπῆς, ἡρμήνευσε τὸ ἐδάφιον τοῦτο, ὅτι ἀφορᾷ τάς τε ἐνοικιαζομένας οἰκίας καὶ τὰς μή, καὶ ταύτην παρεδέχθη ἡ Συνέλευσις. Παρακαλῶ ἡ ἑρμηνεία αὕτη νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ πρὸς ἀποφυγὴν πάσης παρεξηγήσεως.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. πληρεξούσιος ἰσχυρίζεται ὅτι συζητουμένου τοῦ δʹ. ἐδαφίου τοῦ 2ου ἄρθρου ἔκαμε τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ἀφορᾷ, οὐχὶ μόνον τὰς κατοικουμένας ὑπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν, ἀλλὰ καὶ τὰς ἐνοικιαζομένας οἰκίας. Ζητεῖ λοιπὸν νὰ καταχωρισθῇ ἡ ἐξήγησις αὕτη εἰς τὰ πρακτικά, ἀλλ’ ἡ ἐξήγησις περὶ ἧς ὁ λόγος ὑπάρχει εἰς τὰ πρακτικά. Ἐρωτῶ ἑπομένως τὴν Συνέλευσιν ἐγκρίνονται τὰ πρακτικά;

§3ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ πληρεξούσιος Κ. Διαλέτης ζητεῖ δεκαπέντε ἡμερῶν ἀπουσίας ἄδειαν.

§5ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τοῦ δοθῇ.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ εἰσηγητὴς ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ Κ. ὑπουργοῦ περὶ τοῦ ἔγγειου φόρου παρακαλεῖται ν’ ἀναγνώσῃ τὴν ἔκθεσίν του. Ὁ εἰσηγητὴς Κ. Καλαμίδας ἀναγινώσκει τὴν ἔκθεσιν αὐτήν. Ἔγγειος φορολογία τοῦ 1864. Ἡ εἰσηγητικὴ ἐπιτροπὴ τῶν τμημάτων, λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑποβληθὲν εἰς τὴν Συνέλευσιν ὑπὸ τοῦ πληρεξουσίου καὶ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν Κυρίου Δ. Δρόσου σχέδιον ψηφίσματος, καθ’ ὃ, «οἱ διὰ τοῦ ὑπὸ στοιχ. ΛΔʹ. ἀπὸ 24 Μαΐου ψηφίσματος προσδιορισθέντες διὰ τὸ 1863 ἔγγειοι φόροι καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς γῆς προσδιορίζονται οἱ αὐτοὶ καὶ διὰ τὸ ἔτος 1864», λαμβάνει τὴν τιμὴν νὰ προτείνῃ εἰς τὸ σεβαστὸν τοῦτο σῶμα τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ, ὡς ἔχει. Ἐπειδὴ δὲ παρετηρήθη, ὅτι τὸ ἀπὸ 24 Μαΐου ψήφισμα ὑπάγει εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν φορολογίαν ἅπαντα τὰ κουκούλια καὶ πᾶσαν τὴν μέταξαν, ἐνῷ ὑπάρχει καὶ νευρώδης (χονδρὰ) μέταξα, πωλουμένη πρὸς μόνον δραχμὰς 3–4 κατ’ ὀκὰν καὶ ἄλλα δύο εἴδη κουκουλίων, τῶν τετρυπημένων καὶ τῶν μετὰ τὴν ἀναπήνισιν μενόντων ἀχρήστων, ἐξ ὧν τὰ μὲν μόλις πωλοῦνται πρὸς δραχμὰς 3 τὴν ὀκάν, τὰ δὲ πρὸς λεπτὰ 40 ἐπίσης κατ’ ὀκάν, ἐκρίθη δέον νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ ψηφίσματι καὶ δεύτερον ἄρθρον τὸ ἑξῆς· «Ἄρθρον 2. Ὁ ἐπὶ τῶν ἀκολούθων προϊόντων ἔγγειος φόρος προσδιορίζεται· 1) Ἐπὶ τῆς νευρώδους (χονδρῆς) μετάξης εἰς λεπτὰ 30 κατ’ ὀκάν. 2) Ἐπὶ τῶν τετρυπημένων κουκουλίων εἰς λεπτὰ 20 κατ’ ὀκάν. Τὰ μετὰ τὴν ἀναπήνισιν ὑπολειπόμενα ἄχρηστα κουκούλια μένουσιν ἐλεύθερα παντὸς φόρου». Ἡ τελευταία διάταξις τοῦ ἄρθρου τούτου, ἡ ἀφορῶσα τὰ μετὰ τὴν ἀναπήνισιν ὑπολειπόμενα ἄχρηστα κοκούλια, ἐθεωρήθη τοσούτῳ μᾶλλον ἀναγκαία, καθόσον, ἐκτὸς τοῦ ὅτι φορολογεῖται ἡ παραγομένη ἐκ τῆς ἀναπηνήσεως τῶν κουκουλίων μέταξα, τὰ ὑπολειπόμενα ἄχρηστα πωλοῦνται μόλις πρὸς λεπτὰ 40 τὴν ὀκάν, τιμὴν ὅλως εὐτελῆ καὶ ἀσήμαντον. Ἓν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς προέτεινε ν’ αὐξηθῇ ὁ ἔγγειος φόρος ἐφ’ ὅλων ἐν γένει τῶν προϊόντων καθ’ 1% ὑπὸ τὸν ῥητὸν ὅρον τοῦ νὰ χρησιμεύσῃ τὸ εἰσπραχθησόμενον ἐξ αὐτοῦ χρηματικὸν ποσὸν ἀποκλειστικῶς πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ προωρισμένου ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διὰ τὴν γεωργίαν κεφαλαίου τῶν δύω ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἀλλὰ τὰ λοιπὰ μέλη δὲν συνεφώνησαν, σκεπτόμενα, ὅτι τὸ περὶ συστάσεως γεωργικῆς τραπέζης σπουδαιότατον ζήτημα εἶναι ἀντικείμενον βαθείας μελέτης τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν εἰδικῶς. Ἀθήνῃσι, τὴν 21 Δεκεμβρίου 1863. Ἡ ἐπιτροπή.

Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ,

Ν. ΚΑΪΡΗΣ,

Π. ΚΑΛΛΙΓΑΣ,

Δ. ΣΑΡΑΒΑΣ,

Ι. Α. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ.

Ὁ Εἰσηγητὴς Π. Καλαμίδας.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἔκθεσις θὰ τυπωθῇ, θὰ διανεμηθῇ, τὸ δὲ νομοσχέδιον θὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ Κ. Καλαμίδας ἀναγινώσκει καὶ ἑτέραν πρότασιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν μελισσίων. Πρὸς τὴν ἐν Ἀθήναις Βʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσιν. Ἡ Εἰσηγητικὴ τῶν Τμημάτων Ἐπιτροπὴ, θεωρήσασα τὸ ὑπὸ τοῦ πληρεξουσίου Τήνου καὶ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κυρίου Δρόσου ὑποβληθὲν Νομοσχέδιον περὶ προσδιορισμοῦ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων καὶ μελισσίων διὰ τὸ ἔτος 1864, καὶ παραβαλοῦσα τοῦτο πρὸς τὸ ὑπὸ στοιχ. ΚΑʹ. ψήφισμα τῆς Ἐθνικῆς ταύτης Συνελεύσεως· Παρατηρεῖ. Ὅτι ὁ ῥηθεὶς Ὑπουργὸς προτείνει αὔξησιν ἐπὶ μὲν τοῦ φόρου τῶν αἰγοπροβάτων λεπτὰ πέντε, ἐπὶ δὲ τῶν μεγάλων ζώων καὶ τῶν χοίρων λεπτὰ εἴκοσι κατὰ κεφαλὴν, ἤτοι ἀνὰ λεπτὰ 25 δι’ ἕκαστον τῶν πρώτων, καὶ δραχμὴν μίαν δι’ ἕκαστον τῶν λοιπῶν ζώων, ἐξαιρέσει τῶν ὄνων, δι’ οὓς, ὡς καὶ πέρυσι, ὁρίζει λεπτὰ 50 κατὰ κεφαλὴν, ἐπανερχόμενος εἰς τοὺς μέχρι τέλους τοῦ 1862 ἰσχύοντας ὁμοειδεῖς Νόμους. Ἡ Ἐπιτροπὴ λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ ἀπὸ πολλοῦ χρόνου πανταχοῦ τοῦ Κράτους ἐπικρατοῦσα ἀνατίμησις τοῦ κρέατος καὶ τοῦ προϊόντος τῶν ἀγελαίων κτηνῶν βαίνει εἰς τὰ πρόσω, ὅτι ἡ βεβαίωσις τοῦ φόρου τούτου γενομένη διὰ τοῦ συστήματος τῶν δηλώσεων οὐδόλως ἐπαχθὴς εἰς τὴν νομαδικὴν τάξιν ἀποβαίνει, καὶ ὅτι ἡ κτηνοτροφία ὅλως χωριστὸν κλάδον βιομηχανίας ἀποτελοῦσα παρ’ ἡμῖν παρέχει τοῖς ἐν αὐτῇ ἀσχολουμένοις συγκριτικῶς πρὸς τὴν γεωργίαν πολυτρόπως ἐκ τοῦ συστήματος τῆς ἐκμισθώσεως τῶν φόρων ἐπιβαρυνομένην ὀφέλη ἀνώτερα· Διὰ ταῦτα ὁμοφώνως ἐγκρίνει τὴν προτεινομένην αὔξησιν ὡς δικαίαν καὶ ἀνάλογον πρὸς τὴν ἐνιαυσίαν πρόσοδον τῶν ποιμνίων, καὶ γνωμοδοτεῖ, ὅπως τὸ Νομοσχέδιον τοῦ Κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ψηφισθῇ ἄνευ τροπολογίας τινός. Ἀθήνησι, τῇ 21 δεκεμβρίου 1863. Ἡ ἐπιτροπή. Π. Καλλιγᾶς, Ι. Α. Πολυχρονιάδης, Ν. Καΐρης, Δ. Σαράβας. Ὁ Εἰσηγητὴς Κ. Καλαμίδας.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἡ ἔκθεσις αὕτη θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ καὶ τὸ νομοσχέδιον θέλει καταλάβει θέσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ὁ πληρεξούσιος Κ. Λεκάτης ἐζήτησε τὸν λόγον διὰ νὰ κάμῃ μίαν ἐπερώτησιν.

§9ΛΕΚΑΤΗΣ. Εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις ἀσχολεῖται εἰς τὸ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ λυπηρὸν καθῆκον τοῦ νὰ ἐπιβάλῃ φόρους ἐπὶ φόρων, καὶ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς πολιτείας, εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν πολλαὶ θέσεις διὰ νόμων καταργοῦνται, ὁ στρατὸς κολοβοῦται καὶ ὁ στόλος ἀφοπλίζεται, καὶ πολλαὶ οἰκογένειαι ῥίπτονται εἰς τὴν ἐσχάτην πενίαν, εἰς τοιαύτην ἐποχὴν, φρονῶ, ὅτι ἡ σπατάλη τοῦ δημοσίου πλούτου, ἔστω καὶ ἑνὸς ὀβολοῦ ἤθελεν εἶσθαι, οὐχὶ μόνον κατακριτέα, ἀλλ’ ἤθελεν εἶσθαι ἔγκλημα καθοσιώσεως, καὶ ἂν ἡ σπατάλη αὕτη περιωρίζετο εἰς τὸν ὀβολόν. Ἀλλ’ ἡ σπατάλη κατὰ τῆς ὁποίας πρόκειται νὰ σᾶς ἀναφέρω δὲν εἶναι εὐκαταφρόνητος. Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ προσδιορίσῃ ἡμέραν ἐντὸς τῆς ὁποίας νὰ προσέλθῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν καὶ νὰ μᾶς ἀναφέρῃ, ἂν ᾖναι ἀληθὲς, ὅτι χθὲς διέταξε τὸ ἀτμοκίνητον τὴν Πάραλον νὰ παραλάβῃ ἐκ Πειραιῶς τὸν πληρεξούσιον Γόρτυνος Κ. Νικολόπουλον μετὰ τῆς συζύγου του καὶ τὸν νομάρχην Κ. Ζῶτον, καὶ νὰ μεταφέρῃ τὸν μὲν πρῶτον εἰς Ὕδραν, τὸν δὲ δεύτερον Κ. Ζῶτον εἰς Ναύπλιον διὰ νὰ μεταβῇ ἐκεῖθεν εἰς τὴν θέσιν του εἰς τὴν Τρίπολιν· καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ἐπιστρέψῃ τὸ ἀτμόπλοιον εἰς Ὕδραν καὶ νὰ τεθῇ ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ Κ. Νικολοπούλου, ἵνα ἐπανέλθῃ ἐνταῦθα, ἐνῷ χθὲς τὴν ἰδίαν ἡμέραν ἀνεχώρησε τὸ ἀτμοκίνητον τῆς ἑταιρίας, τὸ ὁποῖον θέλει προσεγγίσει καὶ εἰς Ὕδραν καὶ εἰς Σπέτσας καὶ εἰς Ναύπλιον· καὶ ὁ κύριος Νικολόπουλος καὶ ὁ κύριος Ζῶτος ἠδύναντο νὰ μεταβῶσιν εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον. Κάμνω τὴν ἐπερώτησιν ταύτην, διότι πολλοὶ γνωρίζετε ὅτι ἑκάστη ὥρα τοῦ ἀτμοκινήτου αὐτοῦ τῆς Παράλου ἀπαιτεῖ δαπάνην 40 δραχμῶν, καὶ ἕκαστος δύναται νὰ ὑπολογίσῃ πόσος χρόνος ἀπαιτεῖται, ἵνα μεταβῇ τὸ ἀτμόπλοιον αὐτὸ ἡ Πάραλος εἰς Ὕδραν καὶ Ναύπλιον καὶ νὰ ἐπιστρέψῃ. Προσέτι κάμνω τὴν παρατήρησιν, καθόσον γνωρίζω ἐκ πηγῆς ἀξιοπίστου, ὅτι ἡ ἀποθήκη τῶν γαιανθράκων ἐστείρευε πρὸ πολλοῦ, καὶ διὰ τὸ κατεπεῖγον τοῦ ταξειδίου αὐτοῦ ἐδανείσθησαν ἀπὸ τὴν γαλλικὴν ἑταιρίαν.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποίαν ἡμέραν προσδιορίζει ἡ Συνέλευσις;

§11ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν δευτέραν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν δευτέραν νὰ σηκωθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη τὴν δευτέραν· ὁ κύριος Σαράβας ἐζήτησε τὸν λόγον δι’ ἑτέραν ἐπερώτησιν.

§13ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι! Ὅταν πληρεξούσιός τις προτείνει ἓν μέτρον καὶ ἡ Συνέλευσις ἀποδεχομένη τὴν πρότασιν συστήσῃ τὸ μέτρον αὐτὸ εἰς τὴν κυβέρνησιν, δὲν σκοπεῖ, ὑποθέτω, ἡ Συνέλευσις νὰ ἐκπληρώσῃ ἁπλῆν διατύπωσιν, οὔτε νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἔργα ἁπλοῦ διεκπεραιωτοῦ, ἀλλὰ νὰ περιβάλῃ αὐτὸ μὲ τὴν ἀνήκουσαν σύστασιν εἰς τὴν ἀπόφασιν ἑνὸς ἐθνικοῦ συνεδρίου. Οὕτω ἠνόησα, κύριοι πληρεξούσιοι, τὴν ἀπόφασιν ὑμῶν, ὅτε πρὸ ἑνὸς καὶ ἐπέκεινα μηνὸς ἀνεγνώσθη ἀναφορὰ ἑνὸς τῶν πληρεξουσίων Αἰγείου καὶ ἡ Συνέλευσις ἐπὶ τῇ ἐμῇ προτάσει ἐσύστησεν εἰς τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης τὴν ταχεῖαν καὶ αὐστηρὰν καταδίωξιν τῶν διαπραχθέντων ἐκείνων στυγερῶν ἐγκλημάτων ἐν Κυπαρισσίᾳ κατὰ τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον. Ἐνθυμεῖσθε τότε, ὅτι ἡ Συνέλευσις ὡς εἷς ἄνθρωπος ἐξηγέρθη καὶ εἶπε, δὲν ὑπάρχει τις ὁ ἀντιλέγων εἰς τὸ νὰ συστηθῇ ἡ πρότασις αὕτη εἰς τὸν κύριον ὑπουργόν· καὶ μόλον τοῦτο παρῆλθε διάστημα πέραν τοῦ μηνὸς, καὶ, δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω μετὰ πάσης θετικότητος, οὐδεμία ἐνέργεια ἐγένετο, τὰ πράγματα μένουν εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν, καὶ, ἂν θέλετε, ἡ καταδίωξις ἔτι μᾶλλον ἐπετάθη, κύριοι, κατὰ τῶν θυμάτων τῶν σκηνῶν τῆς 12 Σεπτεμβρίου. Ἡ καταδίωξις ἐξηκολούθησε διευθυνομένη ἐναντίον τῶν λειψάνων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα διέφυγον τὴν θηριωδίαν τῶν κακούργων· πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἐφυλακίσθησαν, οὐδεὶς ἐκ τῶν ἄλλων κατεδιώχθη. Τὰ ἐν Κυπαῤῥησίᾳ ἐγκλήματα διεπράχθησαν τόσῳ πανηγυρικῶς, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνακαλυφθῶσιν οἱ αὐτουργοί· οἰκίαι ἐλεηλατήθησαν, ἐπυρπολήθησαν, ἐκλάπησαν αἱ περιουσίαι, γυναῖκες ἀκόμη ἐφονεύθησαν· λοιπὸν πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔπραξαν τὰ ἐγκλήματα ταῦτα. Καὶ ἐν τούτοις, κύριοι, κανεὶς δὲν κατεδιώχθη, κἀνεὶς δὲν ἐστάλη εἰς τὰς φυλακάς. Δὲν εἶναι καιρὸς νὰ ἐξετάσω, διατὶ αὐτὴ ἡ ἀδράνεια τῆς κυβερνήσεως· θέλω τὸ ἐξετάσει, ὅταν ἔλθῃ ὁ κύριος ὑπουργὸς καὶ μᾶς ἐξηγήσῃ τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν συνεμορφώθη μὲ τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως· ὅταν μᾶς δώσῃ τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ δραστηριότης ἐφανερώθη μετὰ τοσαύτης αὐστηρότητος εἰς τὴν μίαν μερίδα, ὥστε ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔπραξαν πράξεις ἀξίας μόλις τῆς προσοχῆς ἑνὸς πταισματοδίκου, ἐστάλησαν ὡς κακοῦργοι εἰς τὰς φυλακὰς, ἐνῷ τὰ ἐγκλήματα τὰ ὁποῖα ἄλλοι ἔπραξαν καὶ τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ ἐξεγείρωσι τὴν ἀγανάκτησιν παντὸς ἀνθρώπου, τὰ ἐθεώρησαν μετὰ μεγάλης ἀδιαφορίας. Θὰ ἐξετάσω τὰς αἰτίας ὅταν ἔλθῃ ὁ ὑπουργὸς νὰ δώσῃ λόγον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Συνέλευσιν νὰ ὁρίσῃ ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐμφανισθῇ καὶ μᾶς ἐξηγήσῃ τί ἐνήργησεν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως τῆς 14 τοῦ παρελθόντος μηνός· τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης διὰ τῆς ὁποίας ἡ Συνέλευσις τὸν παρήγγειλε νὰ δώσῃ τὰς ἀναγκαίας διαταγὰς, ὥστε νὰ καταδειχθῶσιν οἱ αὐτουργοὶ τῶν στυγερῶν ἐγκλημάτων τοῦ Σεπτεμβρίου· εἰς τὸν ἴδιον δὲ καιρὸν, παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ παραγγείλῃ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ παρουσιάσῃ ὅλα τὰ πρὸς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην σχετικὰ ἔγραφα, ὅλας τὰς ἐκθέσεις, τὰς ὁποίας εἶχεν ἀπὸ τοὺς εἰσαγγελεῖς, πρὸ τῶν σκηνῶν καὶ μετὰ ταῦτα, καὶ ἐκ τῆς προσαγωγῆς τῶν ἐκθέσεων αὐτῶν θέλει ἀποδειχθῆ, ὅτι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐπροκάλεσαν τὰς σκηνὰς ταύτας, αὐτοὶ οἱ ἴδιοι λόγοι ἔκαμον, ὥστε ἡ καταδίωξις νὰ μὴ γίνῃ. Δὲν θέλω νὰ ἐξηγηθῶ περισσότερον καὶ σαφέστερον ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅταν ἔλθῃ ἡ ἡμέρα τῆς συζητήσεως θέλετε ἀκούσει πράγματα, τὰ ὁποῖα εἰσὶν ἄξια τῆς ὑμετέρας περιεργείας.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποίαν ἡμέραν ὁρίζει ἡ Συνέλευσις;

§15ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν Παρασκευήν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Μιχαλόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἵνα ἀναπτύξῃ τὴν πρότασιν.

§17ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ὁ λόγος, ὅστις ὑπηγόρευσε τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν, εἶναι λόγος δημοσίας ἀνάγκης· ἡ πόλις τοῦ Ναυπλίου πάσχει πρὸ πολλῶν ἐτῶν ὡς πρὸς τὴν ὑγείαν τῶν κατοίκων εἰς τὰ σπλάγχνα αὐτῆς, διότι παρὰ τὸ φρούριον διατηρεῖται πρὸ χρόνων ἰχθυοτροφεῖον καὶ μετ’ αὐτοῦ διατηρεῖται καὶ μία ἔκτασις τελματώδης, εἰς τὴν ὁποίαν φύονται καὶ κάλαμαι καὶ ἕτερα φυτὰ, ἡ σῆψις τῶν ὁποίων εἶναι αἰτία νοσημάτων εἰς τὴν πόλιν τοῦ Ναυπλίου. Αἱ ἐκθέσεις τοῦ Νομοϊατροῦ βεβαιοῦν ὅτι οἱ τυφοειδεῖς καὶ περιοδικοὶ πυρετοὶ προέρχονται ἕνεκα αὐτῶν τῶν τελμάτων καὶ τοῦ ἰχθυοτροφείου. Δὲν εἶναι βεβαίως ἀνάγκη τόρα νὰ προβῶ εἰς περαιτέρω ἀνάπτυξιν, τοῦτο μόνον σᾶς λέγω, ὅτι ἡ πόλις αὕτη ὑποφέρει πρὸ πολλοῦ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα· πρὸς δὲ τούτοις τὰ τέλματα αὐτὰ καὶ ὁ κάλαμος ῥίπτουσιν εἰς τὴν πόλιν σμῆνος κωνώπων. Τὸ δημοτικὸν συμβούλιον πρὸ καιροῦ πρὸ τῆς Ναυπλιακῆς ἐπαναστάσεως ὑπέβαλε μίαν εὐχὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐζήτησε νὰ παραχωρηθῇ εἰς τὸν δῆμον αὐτὸ τὸ μικρὸν παράλιον καὶ ὑπεσχέθη τὴν ἐντελῆ καὶ μικρὰν πρόσοδον, ἣν ἔχει τὸ δημόσιον ἐξ αὐτοῦ, νὰ τὴν προσφέρῃ, ἀλλὰ δὲν ἐδόθη προσοχὴ εἰς τὴν αἴτησιν αὐτήν. Μετὰ τὴν Φεβρουαρινὴν ἐπανάστασιν ἐπανελήφθη ἡ εὐχὴ αὕτη, ἀλλὰ τότε πολὺ ὀλιγωτέρα προσοχὴ ἐδόθη. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ εἴπω τι περισσότερον ἐπ’ αὐτῆς τῆς περιστάσεως, ἀλλὰ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀκούσῃ καὶ ἕτερον λόγον, ὁ ὁποῖος καθιστᾷ τὴν πρότασίν μου συζητητέαν. Καὶ οὐχὶ μόνον συζητητέαν ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ κατεπείγουσαν· ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δύναται νὰ βεβαιώσῃ τὸν λόγον μου· σᾶς λέγω λοιπὸν ὅτι ἔληξεν ἡ δεκαετὴς ἐνοικίασις τοῦ ἰχθυοτροφείου αὐτοῦ, πρόκειται ἐντὸς τοῦ 10βρίου νὰ ἐνεργηθῇ ἑτέρα ἐνοικίασις, καὶ ἂν ἐπέλθῃ βραδύτερον ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως δὲν θὰ ἔχῃ ἀποτέλεσμα, διότι τὸ δημόσιον θέλει διαθέσει αὐτό. Τὸ ἐτήσιον εἰσόδημα τοῦ ἰχθυοτροφείου αὐτοῦ δὲν ὑπερβαίνει τὰς 900 δραχ. Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν τὴν Δευτέραν νὰ συζητήσῃ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν.

§18ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞ. Σήμερον·

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ συζητητέου ἢ μή.

§20ΔΡΟΣΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Καθόσον ἀφορᾷ τὴν πρότασιν, λέγω, ὅτι εἶναι καλὸν ἡ πρότασις νὰ τρέχῃ τὸν δρόμον της διὰ νὰ πληροφορηθῇ καὶ τὸ ἴδιον ὑπουργεῖον νὰ στείλῃ ἀνθρώπους νὰ καταμετρήσωσι, διὰ νὰ ἰδῶμεν τί θὰ παραχωρήσωμεν. Καθόσον ἀφορᾷ τὸ κατεπεῖγον θέλω διατάξει ν’ ἀναβληθῇ ἡ δημοπρασία τοῦ μέρους αὐτοῦ.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις λοιπὸν θεωρεῖται συζητητέα. Θὰ σταλῇ εἰς τὰ τμήματα. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν. Ἐστάθημεν εἰς τὸ ἕβδομον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον καθίσταται ἕκτον, εἶναι τὸ ἑξῆς· Ἄρθρον 7. Παρελθούσης τῆς πρὸς παράδοσιν τῶν ἐνστάσεων προθεσμίας, ὁ κατάλογος μετὰ τῶν δοθεισῶν κατ’ αὐτοῦ ἐνστάσεων ἀποστέλλεται εἰς τὸν Οἰκον. ἔφορον ὑπὸ τοῦ Δημάρχου ἐντὸς πέντε ἡμερῶν. Ἐπιτροπὴ δὲ συγκειμένη ὑπὸ τοῦ Ἐπάρχου, τοῦ προέδρου τοῦ οἰκείου δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τοῦ Εἰρηνοδίκου, εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ ὁποίου κεῖται ἡ οἰκοδομὴ, δικάζει ὁριστικῶς καὶ ἀνεκκλήτως τὰς δοθείσας κατὰ τοῦ καταλόγου ἐνστάσεις· συνέρχεται δ’ αὕτη ἐν τῷ καταστήματι τῆς ἐνορίας τῇ προσκλήσει τοῦ Ἐφόρου, ὅστις ὁρίζει τὴν ἡμέραν τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς καὶ παρίσταται κατὰ τὴν ἐκδίκασιν. —Ὁ πρόεδρος τοῦ οἰκείου δημοτ. Συμβουλίου προσκαλεῖται ἐπὶ ἀποδείξει, μὴ ἐμφανιζομένου δ’ αὐτοῦ, προσλαμβάνεται ὁ πρόεδρος τοῦ δημοτ. συμβουλίου τῆς πρωτευούσης τῆς ἐπαρχίας, ἢ ἐν ἀρνήσει ἢ κωλύματι τούτου, ὁ λαβὼν τὰς πλειοτέρους ψήφους δημοτ. σύμβουλος. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§22Ν. ΚΑΪΡΗΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι τὸ νὰ μεταβαίνῃ ὁ ἔπαρχος εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ ἐφόρου δὲν συμβιβάζεται καὶ ὡς πρὸς τὴν θέσιν καὶ ὡς πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν αὐτοῦ, διὰ τοῦτο λέγω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ πρέπει νὰ συνέρχηται εἰς τὸ ἐπαρχεῖον. Καὶ ἔχω καὶ ἑτέραν παρατήρησιν νὰ κάμω, ἐνταῦθα λέγει ὅτι κωλυομένου τοῦ προέδρου τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου τὸν ἀναπληροῖ ὁ πρόεδρος τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου τῆς πρωτευούσης, ἀλλὰ σᾶς λέγω, Κύριοι, ὅτι αὐτὸς δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ τὰ καθέκαστα τοῦ δήμου· νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ τὸν ἀναπληροῖ ὁ ἔχων τὰς περισσοτέρους ψήφους σύμβουλος.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν· ὁ Κύριος πληρεξούσιος ἀνέφερεν ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ πρέπει νὰ συνέρχηται εἰς τὸ κατάστημα τὸ ἐπαρχιακὸν, ὑποστηρίζεται τοῦτο; θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἄρθρον (θόρυβος).

§24ΖΕΡΒΑΣ. Αὐτὴ ἡ τάξις διετηρήθη τόσα ἔτη, αἱ ἐπιτροπαὶ ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν ἢ ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων πάντοτε πηγαίνουν εἰς τὸ ἐπαρχεῖον, ὁ ἔφορος δὲν εἶναι εἰμὴ ὡς εἰσηγητὴς τῶν ὑποθέσεων. Ἐκτὸς τούτου καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ προέδρου τοῦ οἰκείου δήμου, πρέπει νὰ γίνεται ἀπὸ συμβούλους· διότι ὁ ἀνήκων εἰς ἕτερον δῆμον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζῃ καλῶς τὰ τοῦ ἑτέρου.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Συνέλευσις νὰ τεθῇ ὅτι νὰ συνέρχεται ἡ ἐπιτροπὴ ἐν τῷ καταστήματι τοῦ ἐπάρχου; Οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Συνέλευσις ἀπέῤῥιψε. Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἄρθρον.

§26ΣΜΟΛΕΝΤΣ. Ἐπειδὴ, Κ. Πρόεδρε, πολλὰ διεδόθησαν κατ’ ἐμοῦ, παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσητε τὸν λόγον, ἵνα ἐκθέσω τί συνέβη.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὸ νομοσχέδιον, δὲν δύναμαι νὰ διακόψω τὴν συζήτησιν.

§28ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞ. Τὸ πρᾶγμα εἶναι πολὺ σπουδαῖον.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Κολιάτσος.

§30ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Τὸ ἄρθρον λέγει ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ θὰ σύγκειται ὑπὸ τοῦ Ἐπάρχου, τοῦ Προέδρου τοῦ οἰκείου Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τοῦ Εἰρηνοδίκου. Εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν δὲν ὑπάρχει Ἔπαρχος· λοιπὸν πρέπει νὰ ἀναφέρῃ τὸ νομοσχέδιον «ἢ τὸν Νομάρχην». 2) Νομίζω, ὅτι ὁ Κ. Πρόεδρος δὲν ἔπρεπεν εἰσέτι νὰ θέσῃ εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἄρθρον, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ θέσῃ εἰς ψηφοφορίαν τὴν τροπολογίαν τοῦ προλαλήσαντος, δηλ. κωλυομένου τοῦ Προέδρου τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τοῦ οἰκείου δήμου νὰ ἔρχηται ὁ λαβὼν τὰς περισσοτέρας ψήφους δημοτικὸς Σύμβουλος· λέγω λοιπὸν ἀνάγκη νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν αὐτὴ ἡ τροπολογία τοῦ ἄρθρου.

§31ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὁ Πρόεδρος τοῦ οἰκείου δήμου τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου προσκαλεῖται ἐπὶ ἀποδείξει, μὴ ἐμφανιζομένου δὲ αὐτοῦ προσκαλεῖται ὁ Πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τῆς πρωτευούσης· θέλετε λοιπὸν ἀντ’ αὐτοῦ νὰ προσκαλῆται ὁ λαβὼν τὰς πλειοτέρας ψήφους δημοτικὸς σύμβουλος; Ἀλλὰ τότε πρέπει νὰ ὁρίσητε καλλίτερον ὅτι πρέπει νὰ ἔρχωνται ὅλοι οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι (θόρυβος).

§32ΖΕΡΒΑΣ. Ὁ προλαλήσας δὲν ἔχει καθόλου δίκαιον· ὑπάρχει νόμος, ὁ ὁποῖος τιμωρεῖ ἐκείνους τοὺς ὑπαλλήλους εἰς τοὺς ὁποίους εὑρίσκει ἄρνησιν ὑπηρεσίας. Ὅταν ὁ νόμος αὐτὸς ἐκπληροῦται αὐστηρῶς θὰ πηγαίνουν ὅλοι, διότι ἄλλως θὰ τιμωρῶνται. Δὲν εἶναι δὲ ἀποχρῶν λόγος ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἀνέφερε ὁ Κ. Κεχαγιᾶς, διότι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ᾖναι ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων. Ὁ Πρόεδρος τοῦ ἑτέρου δήμου δὲν εἶναι εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ Σύμβουλος τοῦ αὐτοῦ δήμου. Ὁ κάτοικος τῶν Σπετσῶν δὲν γνωρίζει τὸν δημότην Κρανιδίου. Ἑπομένως ὁποιανδήποτε ἀπόφασιν καὶ ἂν κάμητε, θὰ κάμητε αὐτὴν ἐν ἀγνοίᾳ τῆς δικαιοσύνης...

§33ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Τὸ σπουδαιότερον κατ’ ἐμὲ πρόσωπον, καὶ τὸ παρέχον ἐγγυήσεις εἰς τὸν λαὸν εἶναι αὐτὸ τὸ πρόσωπον, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ προσδιορίσωμεν ἐν ἐλλείψει αὐτοῦ νὰ ὑπάρχῃ ἄλλο τοῦ αὐτοῦ δήμου, γνωρίζον τὰς οἰκοδομὰς, καὶ φωτίζον τὰ λοιπὰ μέλη. Διότι εἰς τὸ περὶ ἑτοιμοῤῥόπων κτιρίων Διάταγμα δὲν ἐδόθη πρόσωπόν τι ἀντιπροσωπεῦον τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ· κατεστράφησαν τόσαι οἰκοδομαὶ, μὴ ἑτοιμόῤῥοποι, ὡς ἀπαρέσκουσαι εἰς τὴν ἐξουσίαν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται λοιπὸν, Κύριοι, ἡ ἑξῆς τροπολογία. Νὰ προστεθῇ. «Ὁ Πρόεδρος τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου προσκαλεῖται ἐπὶ ἀποδείξει, καὶ τούτου κωλυομένου ὁ λαβὼν τὰς πλειοτέρας ψήφους δημοτικὸς σύμβουλος.» Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§35ΖΕΡΒΑΣ. Τὸ ἐν ἀρνήσει δὲν πρέπει νὰ τεθῇ, διότι εἴπομεν κωλυομένου.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε ζητεῖτε νὰ ἀπαλειφθῇ τὸ τελευταῖον;

§37ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε ὁ παράγραφος πρέπει νὰ ἔχῃ· «Ὁ Πρόεδρος τοῦ οἰκείου δημοτικοῦ συμβουλίου προσκαλεῖται ἐπὶ ἀποδείξει· κωλυομένου δὲ τούτου, ὁ λαβὼν τὰς πλειοτέρας ψήφους δημοτικὸς σύμβουλος.»

§39ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα ἐκεῖ νὰ τελειώσῃ.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, προσέξατε· ἀναγινώσκω ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον. Ἄρθρον 7. «Παρελθούσης τῆς πρὸς παράδοσιν τῶν ἐνστάσεων προθεσμίας, ὁ κατάλογος μετὰ τῶν δοθεισῶν κατ’ αὐτοῦ ἐνστάσεων ἀποστέλλεται εἰς τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον ὑπὸ τοῦ Δημάρχου ἐντὸς πέντε ἡμερῶν. Ἐπιτροπὴ δὲ συγκειμένη ὑπὸ τοῦ Ἐπάρχου, τοῦ Προέδρου τοῦ οἰκείου δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τοῦ Εἰρηνοδίκου, εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ ὁποίου κεῖται ἡ οἰκοδομὴ, δικάζει ὁριστικῶς καὶ ἀνεκκλήτως τὰς δοθείσας κατὰ τοῦ καταλόγου ἐνστάσεις· συνέρχεται δ’ αὕτη ἐν τῷ καταστήματι τῆς ἐνορίας τῇ προσκλήσει τοῦ Ἐφόρου, ὅστις ὁρίζει τὴν ἡμέραν τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, καὶ παρίσταται κατὰ τὴν ἐκδίκασιν. «Ὁ Πρόεδρος τοῦ οἰκείου δημοτικοῦ Συμβουλίου προσκαλεῖται ἐπὶ ἀποδείξει, τούτου δὲ κωλυομένου, ὁ λαβὼν τὰς πλειοτέρας ψήφους δημοτικὸς σύμβουλος.» Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὡς ἀνεγνώσθη, νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 8 ἄρθρον, τὸ ὁποῖον καθίσταται 7. «Ἡ διαληφθεῖσα ἐπιτροπὴ, περαιώσασα τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐνστάσεων, κηρύττει τὸν κατάλογον ὁριστικὸν διὰ πράξεώς της, καταχωριζομένης κάτωθι αὐτοῦ. Ὁ κατάλογος οὗτος ἰσχύει διὰ 5 ἔτη. Ἡ δ’ ἀναθεώρησις αὐτοῦ ἄρχεται τὴν 1 Ἰουνίου 1869.»

§41ΜΠΟΥΣΚΟΣ. Κύριοι, ἐθέσαμεν ὁριστικῶς καὶ ἀμετακλήτως, ἀλλ’ αἱ ἀποφάσεις τῶν ἀνθρώπων δὲν εἶναι ἀλάνθαστοι· ἐνδέχεται μετ’ αὐτὰς νὰ ἀναφυῶσι πολλὰ παράπονα, ἐπειδὴ στηρίζονται εἰς μόνην τὴν ψῆφον τοῦ Εἰρηνοδίκου. Τὸ Δημόσιον ἀντιπροσωπεύει ὁ Ἔφορος, τὸν δὲ πολίτην ὁ Πρόεδρος τοῦ δημοτικοῦ Συμβουλίου. Ἕνας ἄνθρωπος λοιπὸν, ὁ Εἰρηνοδίκης, δὲν ἐνδέχεται νὰ κάμῃ λάθος, καὶ πρέπει νὰ μένῃ ὁ κατάλογος ἐπὶ πέντε συνεχῆ ἔτη; Προτείνω λοιπὸν ἐπὶ τρία ἔτη.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§43ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν νὰ γίνεται ἡ ἀναθεώρησις μετὰ τρία ἔτη νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοὶ ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἄρθρον ὁλόκληρον. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸ ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 9 ἄρθρον, καθιστάμενον 8. Ἄρθρον 8. «Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς κατὰ τὸν κατάλογον ὁριστικῶς προσδιωρισμένης ἐτησίας προσόδου, καὶ τοῦ διὰ τοῦ ἐνιαυσίου νόμου ὁριζομένου ποσοῦ ἐγγείου φόρου, ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος συντάσσει καὶ παραπέμπει εἰς τὸν Ταμίαν τὸν ἀναγκαῖον φορολογικὸν πίνακα, ἐμφαίνοντα τὸ ὀνοματεπώνυμον καὶ κατοικίαν τοῦ φορολογουμένου καὶ τὸ ποσὸν τοῦ φόρου.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§45ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 10, λαμβάνον τὴν θέσιν τοῦ 9. Ἄρθρον 10. «Διαρκούντων τῶν πέντε ἐτῶν, τροποποίησις τοῦ καταλόγου ἐπιτρέπεται εἰς τὰς ἑξῆς μόνον περιπτώσεις· ά) ὅταν ἔλαβε χώραν μεταβίβασις οἰκοδομῆς τινος, περὶ ταύτης παραδίδεται δήλωσις ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου μετὰ τῶν ἀναγκαίων ἐγγράφων εἰς τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον, ὁ δὲ φόρος πληρώνεται ὑπὸ τοῦ νέου ἰδιοκτήτου ἀπὸ τοῦ ἀμέσως ἑπομένου ἔτους· βʹ) ὅταν οἰκοδομή τις κατηδαφίσθη ἢ ἔμεινε καθ’ ὅλον τὸ ἔτος ἀκατοίκητος ἢ δὲν ἐγένετο χρῆσις αὐτῆς, ὅταν ᾖναι ἀποθήκη ἢ βιομηχανικὸν κατάστημα· περὶ τούτου παραδίδεται ἐντὸς τοῦ Δεκεμβρίου εἰς τὸν Ἔφορον ἔνστασις, δικαζομένη ὑπὸ τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 7 συγκροτουμένης ἐπιτροπῆς· καὶ γʹ) ὅταν ἐντὸς τοῦ ἔτους κατεστάθησαν ἀφορολογήσιμοι οἰκοδομαί, μὴ περιλαμβανόμεναι εἰς τὸν κατάλογον· διὰ τὴν προσθήκην αὐτῶν ἐνεργοῦνται ἐπιμελείᾳ τοῦ Ἐφόρου ὅσα καὶ διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ ἀρχικοῦ καταλόγου.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§47ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἐπὶ τοῦ βʹ. ἐδαφίου· διὰ νὰ ἤμεθα συνεπεῖς εἰς ὅ,τι ἀπεφασίσαμεν χθὲς, πρέπει νὰ τροποποιήσωμεν τὸ βʹ. ἐδάφιον ὡς ἑξῆς· «Ὅταν οἰκοδομή τις κατηδαφίσθη ἢ ἔμεινεν ὅλον τὸ ἔτος ἢ μέρος τοῦ ἔτους ἀκατοίκητος.»

§48ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἀφοῦ ἡ Συνέλευσις χθὲς παρεδέχθη νὰ ἐξαιρῶνται τῆς φορολογίας αἱ οἰκοδομαί, αἱ ὁποῖαι ἔμειναν καθ’ ὅλον τὸ ἔτος ἀκατοίκητοι, ἕπεται, ὅτι θὰ ἀπαλείψωμεν τὸ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος, διότι θὰ γείνῃ τροποποίησις τοῦ καταλόγου ἐφόσον κατοικήθη ἢ ἐνοικιάσθη ἡ οἰκία, ἑπομένως πρέπει νὰ γείνῃ· «βʹ) Ὅταν οἰκοδομή τις κατηδαφίσθη ἢ ἔμεινεν καθ’ ὅλον τὸ ἔτος ἢ μέρος τοῦ ἔτους ἀκατοίκητος.»

§49ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μετὰ τῆς γενομένης ταύτης διορθώσεως νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 11, καθιστάμενον 10. Ἄρθρον 11. «Ὁ ἐπὶ τῆς ἐξακριβωμένης κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος ψηφίσματος προσόδου προσδιορισμὸς τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν θέλει γίνεσθαι ὁμοῦ μὲ τὸν τῶν ἐγγείων φόρων κατ’ ἔτος.»

§51ΚΑΛΟΣ. Θέλει πληρόνεσθαι τὴν ά Ἀπριλίου, εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν τὸ Κράτος δὲν ἔχει ἄλλα εἰσοδήματα.

§52ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Νὰ πληρόνηται τὴν ά. Ἰανουαρίου τοῦ ἐρχομένου ἔτους· (θόρυβος).

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ἡ ά. Ἀπριλίου, ἡ ά. Ἰανουαρίου καὶ ἡ ά. Σεπτεμβρίου.

§54ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Νὰ πληρόνηται εἰς δύο ἴσας δόσεις τὴν ά. Ἰανουαρίου καὶ τὴν ά, Ἰουνίου.

§55ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Τοῦ ἑπομένου βέβαια ἔτους.

§56ΖΕΡΒΑΣ. Ὁ φόρος εἶναι μικρὸς, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ πληρώνηται εἰς δύο δόσεις.

§57ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε;....

§58ΠΟΛΛΟΙ. Ἀπὸ τοῦ βήματος, δὲν ἀκούομεν τίποτε.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ παύσῃ ὁ θόρυβος διὰ νὰ ἀκούηται ὁ ῥήτωρ.

§60ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Τοῦτο ἐπεκράτησεν εἰς τὸν φόρον τῶν οἰκοδομῶν, π. χ. ὁ φόρος τοῦ 64 συμπληροῦται εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους 65, καὶ ὅταν θέσωμεν τὴν ά. Ἰανουαρίου τοῦ ἑπομένου ἔτους, νομίζω, θὰ ᾖναι καλὸν (θόρυβος).

§61ΔΡΟΣΟΣ (ὑπουργ. οἰκονομικῶν). Αὐτὸ ἦτο προτήτερα. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἶναι ἄτοπον, καὶ πρέπει νὰ πληρώνηται ἐντὸς τοῦ ἔτους, εἴτε τὴν ά. 7βρίου, εἴτε τὴν ά. 8βρίου.

§62ΖΕΡΒΑΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ Κ. ὑπουργὸς ὑπέπεσεν εἰς ἓν λάθος, χωρὶς νὰ θέλῃ· ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν δὲν ἠμπορεῖ νὰ βεβαιωθῇ ἐντὸς τοῦ ἔτους, διότι δὲν ἠξεύρω, ἂν διὰ τὸ ἐπίλοιπον διάστημα θὰ ᾖναι εἰς ἐνέργειαν τὸ οἰκοδόμημα· ἑπομένως κατὰ τὸν μέχρι τοῦδε νόμον ἐγίνετο ἡ κατάστασις τῆς φορολογίας διὰ τὸ παρελθὸν ἔτος καὶ ἐσυνάζετο ἀμέσως εἰς τὸ ἑπόμενον. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ αὐτὴ τάξις διότι εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους ὁ ἔφορος καὶ ὁ δήμαρχος, οἱ ὁποῖοι συντρέχουν εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ καταλόγου, εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζουν ποῖαι οἰκίαι ἐνοικιάσθησαν διὰ νὰ πληρώσουν τὸν φόρον.

§63ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἡ πληρωμὴ τοῦ ἐγγείου φόρου σχετίζεται μὲ τὸ ἄρθρον 8ον, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ ἀναθεώρησις γίνεται τὴν ά. Ἰουνίου· ἀπαιτεῖται λοιπὸν ἓν διάστημα διὰ νὰ γίνῃ ἡ ἔκθεσις καὶ ἡ ἀναθεώρησις, ὥστε θὰ παρέλθουν δύο μῆνες. Διὰ νὰ δυνηθοῦν λοιπὸν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, εἶναι ἀνάγκη νὰ δοθῇ μία προθεσμία, ὥστε ἡ πληρωμὴ νὰ γίνηται τὴν ά. 8βρίου.

§64ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Εἶμαι ἐναντίος τῆς προτάσεως τοῦ προλαλήσαντος, καθὼς καὶ τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ στηρίζομαι πρῶτον εἰς ὅ,τι ἐγίνετο προλαβόντως καὶ δεύτερον εἰς αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον. Κατὰ τὸ ἄρθρ. 10 ἐδάφιον βʹ. τοῦ νομοσχεδίου αἱ οἰκίαι, αἱ ὁποῖαι κατηδαφίσθησαν, καὶ αἱ ὁποῖαι ἔμειναν καθ’ ὅλον ἢ κατὰ μέρος τοῦ ἔτους ἀκατοίκητοι, αὐταὶ βεβαίως δὲν θὰ πληρώσουν φόρον· τὰς ἐνστάσεις περὶ τῆς μὴ φορολογίας αὐτῶν, ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον ὅτι θὰ κάμῃ ὁ ἐνιστάμενος κατὰ τὸν 10βριον· πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ πληρώσῃ τὸν 7βριον ἢ 8βριον; Κατ’ ἀνάγκην λοιπὸν θὰ δικασθῇ ἡ ἔνστασις κατὰ τὰ τέλη Δεκεμβρίου, ἢ κατὰ τὰς ἀρχὰς Ἰανουαρίου· ὥστε προτείνω νὰ προσδιορισθῇ διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν ἡ 1 Φεβρουαρίου τὸ ἑπόμενον ἔτος· θέλει δὲ ὑπάρξει καὶ ἓν ἔσοδον κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, ὅτε δὲν ἔχομεν ἄλλο ἔσοδον τοῦ Κράτους.

§65ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ διάφορα ζητήματα εἶναι τὰ ἑξῆς· ά) νὰ γίνεται ἡ πληρωμὴ τὴν 1ην Ἀπριλίου.

§67ΚΑΛΟΣ. Τὴν ἀνακαλῶ.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. βʹ) Τὴν 1ην Ἰουνίου.

§69ΤΙΝΕΣ. Καὶ αὐτὴ ἀνακαλεῖται.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. γ). Τὴν 1 Ὀκτωβρίου· Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν αὐτήν. Οἱ παραδεχόμενοι ἡ πληρωμὴ νὰ γίνηται τὴν 1 Ὀκτωβρίου ἑκάστου ἔτους νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται πολὺ ὀλίγοι). Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Ζέρβα καὶ Κολιάτσου λέγουσαν· «Ἡ δὲ πληρωμὴ γίνεται τὴν 1 Φεβρουαρίου τοῦ ἐπιόντος ἔτους.» Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν αὐτὴν νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Θέτω εἰς ψηφοφορίαν ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον ἔχον ὡς ἀκολούθως· «Ἐπὶ τῆς ἐξηκριβωμένης κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος ψηφίσματος προσόδου, ὁ προσδιορισμὸς τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν, θέλει γίνεσθαι ὁμοῦ μὲ τὸν τῶν ἐγγείων φόρων κατ’ ἔτος καὶ ἡ πληρωμὴ αὐτοῦ τὴν ά. Φεβρουαρίου τοῦ ἑπομένου ἔτους.» Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὡς ἀνεγνώσθη, νὰ σηκωθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 12ον ἄρθρον καθιστάμενον 11ον. «Ἐπὶ τῆς προσόδου τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν 10% ἀνήκουσιν εἰς τὰ δημοτικὰ ταμεῖα τῶν οἰκείων δήμων.»

§71ΚΑΪΡΗΣ. Κατὰ τὸν ἰσχύοντα μέχρι τοῦδε νόμον τῶν οἰκοδομῶν, οἱ δῆμοι ἀπολαμβάνουν ἀπὸ τὸν φόρον τῶν οἰκοδομῶν 20%· ἡ ἐπιτροπὴ, ἥτις συνέταξε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν θὰ αὐξηθῇ, ἀπὸ τὰ 20 τὰ ἔκαμε 10%· ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου τούτου καὶ μετὰ τὰς ἐξαιρέσεις, τὰς ὁποίας ἐκάμαμεν, ἐγὼ πιστεύω, ὅτι εἰς κανὲν μέρος τοῦ Κράτους, ἐκτὸς τῶν μεγάλων πόλεων, θὰ αὐξηθῇ ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν, καὶ ἑπομένως ἂν ἀφήσωμεν τὸ ἄρθρον αὐτὸ ὅπως ἔχει, θὰ ἐλαττώσωμεν τὰ εἰσοδήματα τῶν δήμων. Προτείνω λοιπὸν νὰ μείνῃ 20.

§72ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Τὸ μέρος τώρα, τὸ ὁποῖον θέλει λαμβάνει τὸ δημοτικὸν ταμεῖον θέλει εἶσθαι ὄχι 10%, ἀλλὰ 30 καὶ 35.

§73ΖΕΡΒΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ συγχέεται πλέον αὐτὸς ὁ συνεταιρισμὸς τοῦ φόρου τοῦ δημοσίου μετὰ τοῦ δημοτικοῦ· ὅλοι γνωρίζετε ὅτι, ἕως τώρα οἱ δῆμοι περιωρισμένοι ἀπὸ ἕνα δημοτικὸν νόμον ὑπήχθησαν εἰς μερικὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας ὅλοι τὰς θεωροῦμεν ὡς ἐπιβλαβεῖς καὶ πρόκειται νὰ τροπολογηθῇ ὁ περὶ δήμων νόμος. Ἔρχομαι λοιπὸν νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡμεῖς πρέπει ν’ ἀποφασίσωμεν μόνον τὸν φόρον τὸν δημόσιον· καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν δημοτικὸν, οἱ δῆμοι ὀφείλουν νὰ τηρήσουν τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν· π. χ. εἶναί τινες δῆμοι, οἱ ὁποῖοι πληρόνουν ½%, ἄλλοι 1%, ἄλλοι 1½% καὶ ἄλλοι 2%· καὶ ἄλλοι ἀκόμη ἐπιβάλλουν καὶ ἐμμέσους φόρους. Λέγω λοιπὸν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν δημοτικὸν νὰ ἐπιβάλλουν τόσον τοῖς ἑκατὸν, ὅσον εἶναι καὶ εἰς τοὺς ἄλλους φόρους· καὶ πρέπει ν’ ἀποφασίσωμεν κατὰ μέρος τὸν δημόσιον καὶ κατὰ μέρος τὸν δημοτικὸν φόρον· ὁ δῆμος ἂς ἐπιβάλῃ ὅσον θεωρεῖ ἀναγκαῖον διὰ τὴν συντήρησίν του. Προτείνω λοιπὸν ν’ ἀπαλειφθῇ ὅλως διόλου τὸ πόσον πρέπει νὰ λάβῃ ὁ δῆμος καὶ νὰ κανονισθῇ ἀπὸ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον. Ἄλλος εἶναι ὁ καθαρὸς φόρος τοῦ δημοσίου, καὶ ἄλλος τοῦ δήμου.

§74ΚΑΛΟΣ. Φρονῶ ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔχει καλῶς, μέχρι τοῦδε ἐλάμβανον 20%, σήμερον αὐξάνει ὁ φόρος, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ ἐλαττωθῇ εἰς 10%.

§75ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Κάμνω τὴν πρότασιν 15%.

§76ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὅσαι ἐξαιρέσεις καὶ ἂν γείνουν, εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ φόρος θὰ φθάσῃ τὸ τριπλάσιον τοῦ ὑπάρχοντος· καὶ ἐννοεῖται εἰς τὰς πόλεις ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας ἐγίνοντο ἐνοικιάσεις καὶ εἶχον τὴν πρόσοδον καὶ οἱ δῆμοι μὲ τὸ 20%· ἑπομένως ἀφ’ οὗ τριπλασιάζεται κατὰ τὸν ὑπολογισμόν μου ἡ πρόσοδος τοῦ δημοσίου, καὶ ἑπομένως καὶ τῶν δήμων, διὰ τὶ ἀντὶ τῶν 20% νὰ μὴ παραδεχθῶμεν τὰ 10; ἂν παραδεχθῶμεν τὸ 15, θὰ δώσωμεν πολὺ περισσότερον· καὶ μὲ τὸ 10% θὰ δώσωμεν ἀκόμη περισσότερον.

§77ΚΑΪΡΗΣ. Ἐννοῶ ὅτι εἰς πολλὰς πόλεις θὰ αὐξήσῃ ὁ φόρος, ἀλλ’ εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας δὲν θὰ αὐξήσῃ ποσῶς· λάβετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνοικιασθῇ σπῆτι, τὸ ὁποῖον νὰ παρέχῃ 210 δραχμὰς ἐτήσιον πρόσοδον· ἑπομένως ὁ αὐτὸς δημοτικὸς φόρος θὰ ὑπάρχῃ καὶ τώρα. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις θέλῃ νὰ ἐλαττώσῃ ἀπὸ πτωχοὺς δήμους τὰ ἔσοδά των, ἠμπορεῖ νὰ τὸ κάμῃ.

§78ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἐφωτίσθημεν.

§79ΔΡΟΣΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Δὲν λαμβάνουν 20% οἱ δῆμοι, ἀλλὰ 16.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφωτίσθη ἡ Συνέλευσις;

§81ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλονται, Κύριοι, 2 τροπολογίαι· ἡ τοῦ Κ. Ζέρβα, ζητοῦντος ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ ἄρθρον. Αὕτη εἶναι ἡ ἀπωτέρω· λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Ζέρβα νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἀπεῤῥίφθη. Δευτέρα πρότασις τοῦ Κυρίου Καΐρη, ζητοῦντος ἀντὶ τῶν 10 νὰ τεθῇ 15, δηλαδὴ νὰ δίδηται εἰς τοὺς δήμους 15%. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἀπεῤῥίφθη. Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἄρθρον· οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸ ὡς ἔχει νὰ σηκωθῶσιν (ἀνίστανται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 13 ἄρθρον, καθιστάμενον 12, ὅπερ ἔχει ὡς ἀκολούθως. «Ἄρθρον 12. Ὅστις τῶν δημάρχων ἢ παρέδρων ἤθελε παραμελήσει τὴν τακτικὴν τοῦ καταλόγου ἔκθεσιν, ἢ δὲν ἤθελεν ἀποστείλει ἐγκαίρως τὸν κατάλογον εἰς τὸν οἰκονομικὸν Ἔφορον, ἢ δὲν ἤθελε δεχθῆ παρουσιασθεῖσαν ἐντὸς τῆς νομίμου προθεσμίας ἔνστασιν, ἢ δὲν ἤθελεν ἐκδώσει εἰς τὸν παρουσιάσαντα αὐτὴν τακτικὴν ἀπόδειξιν, ὑποβάλλεται ὑπὸ τοῦ προϊσταμένου αὐτοῦ ἐπάρχου εἰς πιθαρχικὸν πρόστιμον δραχ. 5– 50, ἐν περιπτώσει μὴ παραδοχῆς τῆς ἐνστάσεως ἐκ μέρους τοῦ δημάρχου, ἢ παρέδρου, ἐπιδίδεται αὕτη ἐντὸς τῆς προθεσμίας εἰς τὸν Οἰκονομ. Ἔφορον.»

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§84Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι ἐνταῦθα νὰ εἴπω δύο λέξεις. Αἱ ποινικαὶ διατάξεις εἰς τοὺς νόμους εἶναι τὸ τελευταῖον μέσον πρὸς ἀκριβῆ ἐκτέλεσιν αὐτῶν. Ἐπομένως συμφωνῶ πληρέστατα ὑπὲρ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου· παρατηρῶ ὅμως, ὅτι αἱ πειθαρχικαὶ ποιναὶ ἐπιβάλλονται ὄχι μόνον πρὸς περιστολὴν καὶ πρόληψιν τῶν παραβάσεων, ἀλλὰ ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρχῃ πάντοτε ἡ ἁπλῆ ὀλιγωρία, νὰ μὴ ὑπάρχῃ προαίρεσις δολία· ὅταν ὅμως ἡ πειθαρχικὴ ποινὴ ἐπαναληφθῇ δίς, δηλονότι, ὅταν ὑπάρχῃ ἡ λεγομένη ὑποτροπὴ, τότε ἡ παράλειψις ἡ πειθαρχικὴ χάνει τὸν χαρακτῆρα τῆς πειθαρχικῆς παραπτώσεως, καὶ ἐπιβάλλεται ποινὴ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ποινικοῦ νόμου. Ἐπομένως νομίζω, ὅτι ἀφοῦ ἅπαξ τιμωρηθῇ πειθαρχικῶς ὁ ὑπάλληλος διὰ προστίμου, τὸ ὁποῖον προσδιορίζει τὸ ἄρθρον, ἐὰν περιπέσῃ δευτέραν φορὰν εἰς τὴν αὐτὴν παράβασιν, ὑποθέτω, ὅτι δὲν πρέπει πλέον νὰ τιμωρηθῇ πειθαρχικῶς, ἀλλὰ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 487 τοῦ ποινικοῦ νόμου· διὰ τοῦτο προτείνω νὰ διορθωθῇ τὸ ἄρθρον ὡς ἑξῆς· «..... Ὑποβάλλεται ὑπὸ τοῦ προϊσταμένου αὐτοῦ Ἐπάρχου εἰς πειθαρχικὸν πρόστιμον δραχ. 5–50, ἐφαρμοζομένης ἐν ὑποτροπῇ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 487 τοῦ ποιν. Νόμου.»

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Σολιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§86ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Εἶμαι σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην τοῦ Κ. Δεληγιάννη, καθόσον ἀφορᾷ τὸν πειθαρχικὸν περιορισμόν· ἀλλ’ εἰς περίστασιν καθ’ ἣν ὁ πρόεδρος τοῦ ἐκεῖ δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἢ ὁ ἀναπληρῶν αὐτὸν σύμβουλος ἀρνηθῇ νὰ μεταβῇ καὶ λάβῃ μέρος εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐνστάσεων, γνωμοδοτῶ νὰ συμπληρωθῇ τὸ ἄρθρον, ὥστε νὰ τιμωρῆται δι’ ἀποπομπῆς (θόρυβος) ἢ νὰ τεθῇ, ὅτι καὶ ἐν ἀπουσίᾳ αὐτοῦ νὰ δύνανται τὰ λοιπὰ μέλη νὰ δικάσωσι.

§87ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἄλλο εἶναι αὐτό· ἔπρεπε νὰ τὸ εἰπῆτε προτήτερα.

§88ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Νὰ γείνῃ λοιπὸν μνεία εἰς τὰ πρακτικά.

§89ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Δὲν συμφωνῶ μὲ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Σολιώτου, καθότι ἀρκετὰ μέσα ἔχει ἡ ἐξουσία, ὥστε ν’ ἀποπέμπῃ τοὺς δημοτικοὺς συμβούλους, ἀλλὰ προσθέτω ἄλλην παρατήρησιν. Ὁ ἔπαρχος θὰ τιμωρήσῃ τὸν ὑπάλληλον ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος δὲν ἤθελε νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του· ἀλλ’ ἐγὼ, ὅστις θὰ ζημιωθῶ τί θὰ κάμω; πρέπει νὰ τεθῇ· «ἐπιφυλαττομένης τῆς ἀποζημιώσεως εἰς τὸν τυχὸν ζημιωθέντα».

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Νικολαΐδης ἔχει τὸν λόγον.

§91ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη.....

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠξεύρω ἐκ πείρας, ὅτι ἔχετε ἰσχυρὰν φωνήν· μεταχειρισθῆτέ την, παρακαλῶ, εἰς αὐτὴν περίστασιν.

§93ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Εἶναι οἰκονόμος.

§94ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ἀφοῦ ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη, ἀντὶ τῆς προσλήψεως τοῦ προέδρου τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου τῆς πρωτευούσης τὸν ἀναπληρωτὴν αὐτοῦ, φρονῶ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη διὰ νὰ πειθαναγκάζωνται καὶ οὕτω νὰ προσέρχωνται ἐγκαίρως, νὰ προστεθῇ ἀκόμη. «Ἡ αὐτὴ ποινὴ, ἡ ὁποία ἀπειλεῖται ἐπὶ τῶν δημάρχων ἐφαρμόζεται καὶ εἰς τὸν πρόεδρον τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, ἢ τὸν ἀναπληρωτὴν αὐτοῦ, μὴ ἐμφανιζόμενον.»

§95ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθησαν.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρκεῖται ἡ Συνέλευσις εἰς τὰ λεχθέντα;

§97ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ κλείσῃ ἡ συζήτησις;

§99ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§100ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὑποστηρίζω τὴν γνώμην τοῦ Κ. Νικολαΐδου κ’ εἶμαι ἐναντίος τῆς γνώμης τοῦ Κ. Σολιώτου, διότι ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι οἱ δήμαρχοι δύνανται νὰ εὑρίσκωσι μέσα νὰ λείψουν εἰς τὰ καθήκοντά των ἕνεκα φατριαστικῶν λόγων.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, δύο τροπολογίαι ὑποβάλλονται· ἡ μὲν ζητεῖ νὰ προστεθῇ «ἢ προέδρων δημοτικῶν συμβουλίων, ἢ ἀναπληρωτῶν αὐτῶν.»

§102ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Χωριστὰ εἶναι αὐτό.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλη τροπολογία ὑποβάλλεται μετὰ τὸ «ὑποβάλλεται ὑπὸ τοῦ προϊσταμένου αὐτοῦ ἐπάρχου εἰς πιθαρχικὸν πρόστιμον δραχμῶν 5–50» νὰ τεθῇ «ἐφαρμοζομένης ἐν ὑποτροπῇ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 487 Ποιν. Νομ.» Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν τροπολογίαν ταύτην λέγουσαν, «ἐφαρμοζομένης ἐν ὑποτροπῇ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 487 τοῦ Ποιν. Νομ.» οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο παρακαλῶ νὰ σηκωθῶσιν. (ἐγείρονται πάντες) Παρεδέχθη. Ἑτέρα τροπολογία «εἰς τὴν αὐτὴν ποινὴν ὑποβάλλεται ὁ Πρόεδρος τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, ἢ ὁ λαβὼν τὰς περισσοτέρας ψήφους δημοτικὸς σύμβουλος.» Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ σηκωθῶσιν. (ἐγείρονται ὀλίγοι) Ἀπεῤῥίφθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 14, καθισταμένου 13.

§104ΚΑΛΟΣ. Νὰ προηγηθῇ ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἔφερα.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλεται, ὡς προσθήκη ἡ ἑξῆς πρότασις. «Ἀπαλλάσσονται ἐπὶ δεκαετίαν πάσης φορολογίας τὰ εἰς οἱανδήποτε ἐπαρχίαν τοῦ κράτους ἐγκαθιστάμενα βιομηχανικὰ καταστήματα.»

§106ΚΑΛΟΣ. Κύριοι, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀνάγκην βιομηχανίας δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ἔχομεν ἀνάγκην μεταξουργικῶν καὶ ὑφαντικῶν καταστημάτων, καὶ ἄλλων· ἀνάγκη λοιπὸν νὰ προστατευθῇ ἡ βιομηχανία καὶ νὰ μὴ ὑποβληθοῦν εἰς τὸν φόρον αὐτὸν τὰ μεγάλα βιομηχανικὰ καταστήματα, τὰ ὁποῖα εἰς τὸ μέλλον θὰ ἐγκατασταθῶσιν. Ὑποβάλλω λοιπὸν αὐτὴν τὴν τροπολογίαν.

§107ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Μόλον ὅτι δὲν ἔχω καμμίαν ἀξίωσιν οἰκονομολόγου, ἔρχομαι νὰ σᾶς ὑπομνήσω ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι ἡ προστασία καὶ τὰ προνόμια εἰς τοὺς φόρους εἶναι καθαρὰ τυραννία, διότι μία τάξις ἢ εἶδός τι, ὅταν δὲν φορολογῆται, τότε ἀναγκαίως πάντες οἱ λοιποὶ βαρύνονται μὲ μεγαλητέρους φόρους. Ἑπομένως θεωρῶ τὴν πρότασιν ταύτην προφανῶς ἄδικον καὶ προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν αὐτῆς.

§108ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Καλοῦ, τὴν ἀναγινώσκω πάλιν «ἀπαλλάσσονται ἐπὶ δεκαετίαν πάσης φορολογίας τὰ εἰς οἱανδήποτε ἐπαρχίαν τοῦ κράτους καθιστάμενα βιομηχανικὰ καταστήματα.» Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ σηκωθῶσιν. (ἐγείρονται ὀλίγοι) Ἀπεῤῥίφθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 14, καθιστάμενον 13, ἔχει ὡς ἀκολούθως «ἡ διὰ τοῦ παρόντος νόμου ἐπιβαλλομένη φορολογία ἄρχεται ἀπὸ τοῦ ἔτους 1864.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§110ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον αὐτὸ νὰ σηκωθῶσιν. (ἐγείρονται πάντες) Παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἀκροτελεύτιον ἄρθρον, ἔχον ὡς ἀκολούθως «ὁ ἀπὸ δύο Δεκεμβρίου 1847 ΚϚʹ. νόμος, ὡς καὶ πᾶσα διάταξις ἀντιβαίνουσα εἰς τὸν παρόντα νόμον, καταργεῖται.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§112ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸ νὰ σηκωθῶσιν. (ἐγείρονται ἅπαντες) Παρεδέχθη. Νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ σύνολον.

§114ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Προτείνω νὰ συναρμολογηθῇ καὶ εἰς τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν νὰ ἀναγνωσθῇ.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν Δευτέραν λοιπὸν πρὸ παντὸς ἄλλου ἀντικειμένου.

§116ΤΙΝΕΣ. Τώρα ἔχομεν τὰς ἀναφοράς.

§117ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ Κ. Σμόλεντς σᾶς ἐζήτησε τὸν λόγον πρὸ τῶν ἀναφορῶν.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὑπεβλήθη προχθὲς νομοσχέδιον τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, τὸ ὁποῖον, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιδεκτικὸν ἀμφισβητήσεως, καὶ τὸ ὁποῖον λέγει. «Διορίζεται παρὰ τῷ ἐν Ἀθήναις Ἀστεροσκοπείῳ βοηθὸς μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν καθηγητοῦ.» (θόρυβος).

§119ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Εἶναι δεκτικὸν μεγάλης ἀμφισβητήσεως, διότι ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ὑπάρχει καθηγητὴς τοιοῦτος, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει καμμίαν ἐργασίαν.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε δὲν ὑποβάλλεται. Θὰ ἐρωτήσω τώρα τὴν Συνέλευσιν, ἐὰν ἐγκρίνῃ νὰ δοθῇ ὁ λόγος εἰς τὸν πρώην ὑπουργὸν, Κ. Σμόλεντς.

§121ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα (θόρυβος).

§122ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἰμπορεῖ νὰ λάβῃ τὸν λόγον ὁ Κ. Σμόλεντς.

§123ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ὁ Κ. Σμόλεντς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λαλήσῃ· ὁ Κ. Σμόλεντς ἦτο ὑπουργὸς ὑπεύθυνος, ἐξέρχεται τοῦ ὑπουργείου, ἐννοεῖται, λοιπὸν ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφέρῃ πρὸς τὴν Συνέλευσιν καὶ διὰ ταύτης πρὸς τὴν δημοσιότητα τοὺς λόγους, δι’ οὓς παρῃτήθη. Ἐν ἄλλοις λόγοις ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀπολογηθῇ. (χειροκροτήματά τινα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου.)

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐξωσθῶσιν ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐχειροκρότησαν προσβάλλοντες οὕτως ὄχι τὴν Συνέλευσιν, ἀλλὰ τὸ πολυπληθὲς αὐτὸ ἀκροατήριον, τὸ ὁποῖον διατηρεῖ ἄκραν ἡσυχίαν, καὶ τὸ ὁποῖον βλέπετε προσφέρεται εἰς τὴν Συνέλευσιν μὲ ἄπειρον σέβας. Ὁ Κ. Σμόλεντς ἔχει τὸν λόγον (θόρυβος). Καθήσατε, Κύριοι, πληρεξούσιοι, ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου ποτὲ δὲν βλάπτει· μόνη ἡ παραβίασις τῶν νόμων πρέπει νὰ τιμωρῆται. Ὁ Κ. Φρούραρχος νὰ ἐκτελέσῃ τὴν διαταγήν μου.

§125ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Κύριοι, πληρεξούσιοι! Ἐπεθύμουν νὰ μὴν ἐπανέλθω εἰς τὴν δυσάρεστον ὑπόθεσιν ταύτην, διότι πρῶτον εἶμαι ἐνδομύχως πεπεισμένος ὅτι οἱ γνωρίζοντες τὸν ἰδιωτικὸν καὶ τὸν δημόσιον βίον μου δὲν θὰ πιστεύσωσιν οὐδέποτε, ὅσα διεδόθησαν ὑπὸ τῶν φίλων τοῦ Κυρίου Βούλγαρη καὶ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου κατ’ ἐμοῦ, καὶ δεύτερον, διότι ἡ ἀποχώρησίς μου ἐκ τοῦ ὑπουργείου τούτου οὐδεμίαν μοὶ ἐπροξένησε δυσαρέσκειαν· ταῦτα εἶπον καὶ εἰς τὸν Κύριον Πρόεδρον καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς Κυρίους ὑπουργοὺς, ὅταν τοὺς ἀποχαιρέτησα, ἂν καὶ οἰκτείρω τὴν ἀναξιοπρεπῆ διαγωγὴν τοῦ Κυρίου Προέδρου εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, (ἐπιδοκιμασίαι).

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, μὴ δίδετε τὸ κακὸν παράδειγμα, πρέπει νὰ σεβώμεθα ἡμεῖς αὐτοὶ τοὺς νόμους πρῶτοι· νὰ δίδωμεν τὸ καλὸν παράδειγμα εἰς τοὺς ἄλλους.

§127ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ὥστε εἶχον ἀρκετὴν γενναιότητα ν’ ἀποδώσω εἰς τὴν λήθην τὰ πάντα, ἀλλὰ κατόπιν φίλοι μου μὲ ἐπληροφόρησαν ὅτι πάμπολλα, τὰ ὁποῖα ἀγνοῶ, διαδίδονται κατ’ ἐμοῦ καὶ ὅτι εἶναι ἀνάγκη σπουδαία, ἀπόλυτος, χάριν τῆς ὑπολήψεώς μου νὰ δώσω ἐξηγήσεις ἐπὶ τῶν ἐν τῷ ὑπουργικῷ συμβουλίῳ διατρεξάντων περὶ τῆς τοποθετήσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ καὶ ἐπὶ τῆς αἰτίας τῆς παραιτήσεώς μου. Συνεπεία τῆς προτροπῆς ταύτης ἀπεφάσισα νὰ πράξω τοῦτο, καὶ κατὰ πρῶτον ν’ ἀπαντήσω εἰς τὰ δημοσιευθέντα κατ’ ἐμοῦ ὑπὸ ἐφημερίδων τινῶν, εὐνοουμένων ὑπὸ τοῦ Κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως· καὶ ταῦτα ἀνήγγειλα καὶ εἰς τὸν Κύριον Πρόεδρον μετὰ πικρῶν παρατηρήσεων, ἀλλ’ ὁ Κύριος Πρόεδρος προσεπάθησε νὰ μὲ ἀποτρέψῃ εἰπὼν εἰς ἐμὲ νὰ μὴ πράξω τοῦτο, διότι, ταῦτα θὰ φέρουν σύγχυσιν καὶ δυσαρέσκειαν, καὶ ὁμολογῶ, Κύριοι! ὅτι σκοπὸν, διάθεσιν εἶχον νὰ ἐνδώσω εἰς τὴν προτροπὴν ταύτην· ἐρωτηθεὶς ὅμως ἐν τῇ Συνελεύσει περὶ τῶν συμβάντων τούτων, ὑποχρεοῦμαι, ὀφείλω νὰ φέρω εἰς φῶς ὅσα προτήτερα εἶχον ἀποφασίσει πρὸς ζημίαν μου ν’ ἀποσιωπήσω, ἵνα μὴ ἐνοχλήσω τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ αἰτία τῆς παραιτήσεώς μου, Κύριοι! εἶναι ἁπλουστάτη, δὲν προέρχεται μόνον ἐκ τῆς ὑποθέσεως τῆς τοποθετήσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ ἐξ ἄλλων ἔτι αἰτιῶν. Ὁ Κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὰς συνταγματικάς του δοξασίας φρονεῖ, ὅτι ἐν τῇ Κυβερνήσει πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μόνον εἷς ὑπουργὸς πρόεδρος καὶ ἓξ γραμματεῖς, οἱ ὁποῖοι νὰ ὦσι μὲν ὑπεύθυνοι, ἀλλὰ νὰ πράξωσιν ὅ,τι θέλει αὐτός. Ἐπὶ τῇ ἀπαιτήσει του ἐνεδώκαμεν νὰ φέρωμεν ὅλα τὰ προσωπικὰ ζητήματα ἐνώπιον τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου καὶ τὰ ἐλάχιστα, καὶ τοῦτο ἐπράξαμεν χάριν συμφωνίας, οὐχὶ κατὰ χρέος, ὡς ἐνόησεν αὐτὸς, ἀλλ’ ἡ ὑπὲρ τὸ δέον ἐπέμβασις τοῦ Κυρίου Προέδρου εἰς τὰ καθήκοντα τῶν λοιπῶν ὑπουργῶν, πρὸ πάντων εἰς τὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἤρχισε νὰ μὲ ἐνοχλῇ ἔκτοτε, διότι παρενέβαλλε προσκόμματα εἰς τὴν πορείαν τῆς ὑπηρεσίας μου, καὶ μοὶ φαίνεται, ὅτι καὶ τοὺς ἄλλους συναδέλφους μου ἠνόχλησεν ἐπίσης ἡ παράλογος αὐτὴ ἐπέμβασις· ἐξ ἐπανειλημμένων ἐρωτήσεων τοῦ Κ. Προέδρου, ἂν δυνάμεθα νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς σώματά τινα τῆς φρουρᾶς καὶ ἐκ τῆς δειχθείσης ἀμφιβολίας ἐπὶ τῆς διαβεβαιώσεώς μου ὅτι ἔχω ἀκράδαντον ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτὰ καὶ τὴν πλήρη πεποίθησιν, ὅτι ὄχι μόνον αὐτὰ, ἀλλὰ καὶ ὅλα τὰ σώματα τῆς φρουρᾶς θέλουν ἐκπληρώσει εἰς πᾶσαν περίστασιν τὸ καθῆκόν των, ἐνόησα ὅτι ὁ Κύριος Πρόεδρος ἐπιθυμεῖ τὴν συγκέντρωσιν ὅλου τοῦ στρατοῦ τῆς Πελοποννήσου εἰς τὴν πρωτεύουσαν, τοὐτέστι νὰ φέρῃ καὶ τὸ ἕκτον τάγμα ἐνταῦθα. Ἡ ἔμμεσος αὐτὴ ἀπαίτησις μοὶ ἐφάνη σπουδαία, δὲν ἠδυνάμην νὰ φέρω τὸ τάγμα τοῦτο ἐνταῦθα, τὸ ὁποῖον ἐστάθη τὸ αἴτιον τῆς καθ’ ὅλην τὴν ἐπανάστασιν διαιρέσεως τοῦ στρατοῦ καὶ νὰ ἐγκαταστήσω, οὕτως εἰπεῖν, πάλιν δύο στρατόπεδα ἐν τῇ πρωτευούσῃ, ἐφρόνουν δὲ, ὅτι ὁ Κ. πρόεδρος ἔπρεπε καὶ ὤφειλε νὰ ἀρκεσθῇ εἰς ὅσα ἔπραξα καὶ ἠδυνάμην νὰ πράξω χωρὶς νὰ φανῶ μεροληπτικὸς, δηλαδὴ εἰς τὴν ἐνταῦθα μετάθεσιν τοῦ πυροβολικοῦ καὶ τῆς χωροφυλακῆς, καὶ ἀπέφευγον νὰ ἐπαναφέρω αὐτὸ τὸ σῶμα, ἵνα μοὶ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἐμμέσως ἐκδηλωθείσης τοῦ Κ. προέδρου ἐπιθυμίας· τοῦτο καὶ ἄλλα τινὰ, τὰ ὁποῖα δὲν ἔγειναν κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ Κ. Προέδρου, φαίνεται ὅτι ἐγέννησαν ἔκτοτε εἰς αὐτὸν τὴν ἰδέαν, τὴν ἐπιθυμίαν, νὰ ἐξέλθω τοῦ ὑπουργείου, ἀλλ’ εἰς τοῦτο ἔπρεπε νὰ παρουσιασθῇ αἰτία εὔλογος, αἰτία κατάλληλος, καὶ ὡς τοιαύτη ἐξελέχθη ὑπὸ τοῦ Κ. Προέδρου ἡ τοποθέτησις τῶν ἀξιωματικῶν ἐν τῷ στρατῷ. Ἐγὼ ἐνόησα πολὺ καλὰ τὴν τακτικὴν τοῦ Κ. Προέδρου, ἀλλὰ μὴ κρεμάμενος εἰς τὴν ὑπουργικὴν ἕδραν, μάλιστα, ὅταν μοὶ παρεμβάλλωνται προσκόμματα νὰ πράξω ὅ,τι θεωρῶ καλὸν καὶ συμφέρον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν, ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου καὶ ἐπερίμενον μετὰ ἀταραξίας τὴν στιγμὴν τῆς πάλης. Εἰς τοῦτο, Κύριοι, συνίσταται τὸ πρῶτον μέρος τῆς αἰτίας τῆς παραιτήσεώς μου, δηλαδὴ εἶχον τὴν ἰδέαν ἔκτοτε νὰ ἐξέλθω τοῦ ὑπουργείου. Ὁ Κύριος Πρόεδρος ἐπεθύμει καὶ ἐπροσπάθησε νὰ ὀργανισθῇ ὁ στρατὸς πολιτικῶς, τοῦτ’ ἔστι φατριαστικῶς, ἐγὼ δὲ ἐπέμενον νὰ ὀργανισθῇ στρατιωτικῶς ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι ὁ στρατός, ἵνα ἀνταποκρίνηται εἰς τὸν προορισμόν του καὶ εἰς τὰς προσδοκίας τῆς πατρίδος, πρέπει νὰ μὴ ἀνήκῃ εἰς φατρίας, πρέπει νὰ μένῃ ἀμέτοχος τῶν πολιτικῶν πραγμάτων, καὶ μάλιστα, ἀφοῦ ἀπεκτήσαμεν τὴν ἐθνοφυλακὴν, αὐτὴν τὴν ἄγρυπνον φρουρὰν τῶν ἐθνικῶν ἐλευθεριῶν. Ἤδη μεταβαίνων, ἐπιλαμβάνομαι τοῦ δευτέρου μέρους, τῶν αἰτιῶν τῆς παραιτήσεώς μου, τοῦτ’ ἔστι τῶν διατρεξάντων ἐν τῷ ὑπουργικῷ συμβουλίῳ περὶ τῆς τοποθετήσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, Κύριοι, ὡς διαδίδουσι φίλοι τινὲς καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος Κ. Πρόεδρος, ὅτι κατεχράσθην τῆς πρὸς τὸν πρωθυπουργὸν καὶ πρὸς τοὺς λοιποὺς ὑπουργοὺς ὀφειλομένης πίστεως καὶ εἰλικρινείας, καὶ ὅτι ἐδολιεύθην τὴν κυβερνητικὴν ἑνότητα, ἐξ ἐναντίας ἐφέρθην μετὰ πάσης εἰλικρινείας, ἀντικρούσας μόνον τὰς ἀλλοκότους ἀπαιτήσεις τοῦ Κυρίου Προέδρου, διότι ἐὰν ἐνέδιδα εἰς αὐτὰς, ἔπρεπε νὰ στείλω ἀκόμη 20, ἢ 30 ἀξιωματικοὺς εἰς ἀργίαν, (καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη, διότι δύναμαι νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν τῶν πρώην συναδέλφων μου, ὡς πρὸς τὴν εἰλικρίνειάν μου εἰς τὴν ὑπηρεσίαν). Κύριοι, εἰς πέντε συνεχῆ ὑπουργικὰ συμβούλια ἀνέγνωσα τὰς τοποθετήσεις τῶν ἀξιωματικῶν ὅλων τῶν σωμάτων τοῦ στρατοῦ καὶ ὁ Κύριος Πρόεδρος δὲν ἠρκέσθη εἰς τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ὁ ἴδιος καὶ ὁ γραμματεύς του ἔλαβεν ἀντίγραφον τῶν τοποθετήσεων τούτων· πολλαὶ προτάσεις μοὶ ἔγιναν ἐκ μέρους τοῦ Κυρίου Προέδρου, καὶ μερικῶν συναδέλφων μου, ἐκ τῶν ὁποίων ἀρκετὰς παρεδέχθην, ἄλλας δὲ ὄχι, ὡς γνωρίζων καλήτερον αὐτῶν τὸ προσωπικὸν τοῦ στρατοῦ. Οὕτω μετὰ μακρὰν συζήτησιν τὸ ἔργον ἐπερατώθη καὶ ἐκοινοποιήθη· φαίνεται δὲ μετὰ τὴν κοινοποίησιν, ὅτι πρόσωπά τινα, κυρίως δύο, διότι δύο μόνον ἀνέφερε πρῶτον ὁ Κύριος Πρόεδρος, δὲν ἤρεσαν εἰς φίλους τινὰς τοῦ Κ. Προέδρου, οἵτινες ἐπέφερον τὰς παρατηρήσεις των, ἐπὶ δὲ τούτου ὁ Κύριος Πρόεδρος ἀπῄτει ἀπ’ ἐμὲ νὰ ἐπιφέρω μεταβολάς τινας ἐπὶ τῆς τοποθετήσεως. Εἰς τὴν πρότασιν ταύτην χάριν τῆς συμπνοίας ἐν τῷ ὑπουργείῳ, προϋπεθέμην νὰ ἐνδώσω, ἀλλὰ σκεπτόμενος κατόπιν, ὅτι δὲν συμφέρει κατ’ οὐδένα τρόπον καὶ δι’ ἐμὲ καὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν νὰ θέσω εἰς ἀργίαν ἀξιωματικοὺς τοὺς ὁποίους τὴν προτεραίαν διώρισα εἰς ὑπηρεσίαν, ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι εἶναι κατὰ πάντα ἱκανοὶ δι’ αὐτὴν, θεωρουμένης καὶ τῆς τοποθετήσεως ὑπὸ καθαρὰν στρατιωτικὴν ἔποψιν καὶ ὄχι ὑπὸ πολιτικὴν, ἠρνήθην νὰ ἐπιφέρω μεταβολὰς ἐπὶ τῶν γενομένων τοποθετήσεων· ἐπανερχομένου ὅμως τοῦ Κ. Προέδρου εἰς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, εἶπον πρὸς αὐτὸν ὅτι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον πρόσωπον, παρενόησε, νομίζω, ὅτι τὸ πρόσωπον τοῦτο διεγράφη τῆς τοποθετήσεως, διότι θελήσας νὰ ἐνδώσω εἰς μίαν συνεδρίασιν εἰς τὴν ἀπαίτησίν του, εἶπον μὲν ὅτι θέλω προσπαθήσει νὰ τὸ ἀντικαταστήσω ἂν εὑρίσκω κατάλληλον ἀντικαταστάτην· ἀλλὰ εἰς τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν ἀνεκοίνωσα καὶ εἰς αὐτὸν καὶ εἰς τοὺς συναδέλφους μου, ὅτι ἐστάθη ἀδύνατον νὰ τὸ ἀντικαταστήσω καὶ ὅτι τὸ πρόσωπον τοῦτο πρέπει νὰ μένῃ εἰς τὴν τοποθέτησιν. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ τὸ δεύτερον, τὸ ἐπρόσθεσα ὁ ἴδιος ἐν τῇ δικαιοδοσίᾳ μου καὶ ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνην, ἐπιμένοντος δὲ τοῦ Κ. Προέδρου εἰς τὰς προτάσεις του καὶ θελήσαντος νὰ γίνῃ μεταβολὴ ἐπὶ δέκα εἰσέτι προσώπων, ἐκ τῶν ὁποίων ἓξ ἀνώτεροι καὶ 4 ὑποδεέστεροι ἔπρεπε νὰ τεθῶσιν εἰς ἀργίαν, ἐνεχείρησα πρὸς τὸν Κ. Πρόεδρον ἐγγράφως καὶ πρὸ 12 ἢ 14 ἡμερῶν τὴν παραίτησίν μου, ἵνα εὐκολύνω τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως· ἄρα δὲν εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς, ὅ,τι διέδωκεν ὁ Κ. Πρόεδρος, ὅτι αὐτὸς ἐπρότεινε τὴν παῦσίν μου παρὰ τῷ Βασιλεῖ. Ταῦτα, Κύριοι, εἶναι τὰ ἀληθῆ συμβάντα τὰ λαβόντα χώραν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης καὶ τὰ ὁποῖα ἐπετάχυνον τὴν παραίτησίν μου, τὴν ὁποίαν προϋπεθέμην νὰ ζητήσω ἕνεκα τῶν προεκτεθειμένων λόγων. Κύριοι, χάριν ἁβροφροσύνης καὶ πρὸς τήρησιν τῆς τοσοῦτον ἀναγκαίας συμπνοίας καὶ ἑνότητος ἐν τῷ ὑπουργείῳ καὶ μὴ προϋποθέτων ὅτι τοιαῦται περιπλοκαὶ ἠδύναντο νὰ λάβουν χώραν, ἐνέδωκα νὰ συζητηθῇ ἡ τοποθέτησις τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον καί τοι μὴ ὑπόχρεως νὰ πράξω τοῦτο, οὔτε ἐκ τοῦ καταστατικοῦ τοῦ περὶ ὑπουργείων νόμου, οὔτε ἐκ τοῦ συντάγματος κατὰ τὸ ὁποῖον ἕκαστος ὑπουργὸς εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὰς πράξεις του. Δὲν θέλω νὰ λαλήσω περὶ τῆς στάσεως τοῦ ἕκτου τάγματος ἂν καὶ αὕτη ἔχει σχέσιν μὲ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, διότι δὲν ἠρωτήθην, ἔχω ὅμως ἐνδείξεις ὅτι αὐτὴ ἡ στάσις ὑπεκινήθη ἐντεῦθεν· ὅλα τὰ σώματα, Κύριοι, ὑπεδέχθησαν ἐν τάξει τοὺς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διορισθέντας ἀξιωματικοὺς, μόνον τὸ 6ον τάγμα, τὸ τάγμα τοῦ Κ. Βούλγαρη, δὲν ὑπήκουσεν εἰς τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως (θόρυβος)· ὄχι Δημητρακαράκον, ἀλλὰ διάβολον ἂν ἔστελλον εἰς τὸ τάγμα τοῦτο ἔπρεπε νὰ τὸν δεχθῇ, οὕτως ἐγὼ ἐννοῶ τὴν πειθαρχίαν καὶ τὴν στρατιωτικὴν τάξιν.

§128ΚΑΛΟΣ. Κανεὶς ἐξ ἡμῶν δὲν ἔχει τὸν λόγον, αἱ πράξεις αὗται ἀφορῶσι τὴν κυβέρνησιν, ἡμεῖς πρέπει νὰ ἀκούσωμεν μόνον τοὺς ὑπουργοὺς ἀλληλοδιαδόχως.

§129ΖΕΡΒΑΣ. Κάμνω πρότασιν ἀναβολῆς.

§130Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κύριος Σμόλεντς εἶπεν ὅτι τὸ ἀντικείμενον τῆς τοποθετήσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ συνεζητήθη εἰς 5 ὑπουργικὰ συμβούλια, ὁ κύριος Σμόλεντς εἶπεν ὅτι ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ εἶχεν ἰδίαν γνώμην καὶ ταύτην ὑπέβαλεν ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῶν συναδέλφων του εἰς τὰ ὑπουργικὰ συμβούλια, ἐπιθυμῶ νὰ μάθω καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κύριος Σμόλεντς ἐὰν αἱ πράξεις, τὰς ὁποίας ὡς ὑπουργὸς ἔπραξε διὰ τῶν προτάσεων, ἂν αὗται φέρωσι τὴν ἔγκρισιν καὶ τῶν λοιπῶν μελῶν τοῦ ὑπουργείου.

§131ΣΜΟΛΕΝΤΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν ὁ κύριος πρόεδρος, ὡς εἶπον, ἐπρότεινε μερικὰ πρόσωπα, ἐδέχθην μερικὰ ἐξ αὐτῶν, ἐκεῖ δὲ ἐγένετο σπουδαία συζήτησις, διότι ἐνόμιζεν ὁ κύριος πρόεδρος ὅτι ἤθελε μοὶ ἐπιβάλλει.

§132Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀφοῦ δὲν παρεδέχθητε καθ’ ὁλοκληρίαν τὰς ἰδέας τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἐπὶ τῆς τοποθετήσεως, ἀφοῦ ἂν ᾖναι ἀληθὲς ὅτι εἴς τινα πρόσωπα, εἰς δύο ἢ ἓν δὲν εἴχετε τὴν συναίνεσιν ὁλοκλήρου τοῦ ὑπουργείου, πῶς ἐκοινοποιήσατε τοὺς διορισμοὺς εἰς ὅλους τοὺς ἀξιωματικοὺς, ὡς γενομένους συναινέσει τοῦ ὑπουργείου;

§133ΣΜΟΛΕΝΤΣ. Τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἦτο σύμφωνον ὡς πρὸς τὰ πρόσωπα, ἓν μόνον πρόσωπον ἐγὼ διώρισα, μόνον ἐξ ἰδίας δικαιοδοσίας.

§134ΖΕΡΒΑΣ. Κύριοι προτείνω τὴν ἀναβολὴν τῆς προκειμένης συζητήσεως (θόρυβος μέγας).

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, καθήσατε, ἀπομακρυνθῆτε τῆς τραπέζης τῶν στενογράφων, διότι δὲν ἀκούουν καὶ δὲν δύνανται νὰ ἐκπληρώσωσι τὸ καθῆκόν των.

§136ΖΕΡΒΑΣ. Ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν ἀναβολήν. Παρετήρησα, κύριοι, ἀπὸ τὸν προλαλήσαντα πρώην ὑπουργὸν ἐν γένει ἀπὸ τὴν ἀγόρευσίν του, ὅτι τὸ κατ’ ἐμὲ, μ’ ὅλον τὸ σέβας τὸ ὁποῖον προσφέρω εἰς τὸ ἄτομον αὐτὸ διὰ διαφόρους πρὸς τὸ ἔθνος ὑπηρεσίας καὶ διὰ τὴν θέσιν του, οὐχ ἧττον ὅμως καθ’ ὅλην τὴν ἀγόρευσιν δὲν διετήρησεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθη νὰ εἴπῃ εἰς τὸ βῆμα, ὅταν ἔλαβε τὸν λόγον.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ εἶναι ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§138ΖΕΡΒΑΣ. Ἀντὶ νὰ μᾶς ἐκφράσῃ σαφῶς καὶ καθαρῶς τὰ λαβόντα χώραν καὶ προκαλέσαντα τὴν ἀπομάκρυνσίν του μᾶς ἐξέθεσεν ἐνταῦθα μίαν τρομερὰν κατηγορίαν καθ’ ὁλοκλήρου τοῦ ὑπουργείου καὶ ἰδίως κατὰ τοῦ πρωθυπουργοῦ. Νομίζω λοιπὸν καὶ ὡς νόμιμον καὶ ὡς δίκαιον νὰ κοινοποιηθῇ ὁ λόγος αὐτὸς εἰς ὁλόκληρον τὸ ὑπουργεῖον καὶ ἰδίως εἰς τὸν πρωθυπουργὸν καὶ νὰ ἔλθουν νὰ κάμουν τὴν δέουσαν ἀπάντησιν, διότι ἀντὶ πληροφοριῶν ἐπέφερεν ἐνταῦθα κατηγορίαν, καὶ δὲν δυνάμεθα ὑπαρχούσης τοιαύτης κατηγορίας νὰ ἐπιφέρωμεν καὶ ἡμεῖς γνώμην.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ ἀναβολή;

§140ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Ὄχι ὄχι.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πετσάλης ἔχει τὸν λόγον.

§142ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Λυποῦμαι πολύ, Κύριοι, διότι ὁ Κ. Σμόλεντς, πρώην ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὑπὸ τὸ κράτος δυσαρέστων ἐντυπώσεων ἐσπρώχθη εἰς τὸ βῆμα τοῦτο διὰ νὰ κάμῃ ἐξηγήσεις, τῶν ὁποίων τὰς συνεπείας, εἶμαι πεπεισμένος, ἂν κατενόει, ἤθελεν ἀποφύγει τὰς ἐξηγήσεις αὐτάς. Ἐπὶ τῆς ὁμιλίας του παρετήρησα ὅτι ἐπεβάρυνε τὸν Πρόεδρον τοῦ ὑπουργείου καὶ ἀνέφερε καὶ πράγματα καὶ σχέσεις ἰδιαιτέρας μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ Κ. Προέδρου. Ἐπειδὴ δὲ περὶ αὐτῶν δὲν ἔχω οὐδεμίαν γνῶσιν, ἐννοεῖται, ὅτι περὶ αὐτῶν δὲν δύναμαι νὰ κάμω λόγον. Σᾶς εἶπεν, ὡς ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐμμέσως ὁ Κ. Πρόεδρος τοῦ ἐζήτησε ν’ ἀνακαλέσῃ ἐνταῦθα τὸ 6 τάγμα.

§143ΣΜΟΛΕΝΤΣ. Ἐνόησα ἐκ τῆς ἐκδηλωθείσης δυσπιστίας.

§144ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Αὐτὸ εἶναι γεγονὸς, τὸ ὁποῖον δὲν ὑφίσταται. Ποτὲ κανεὶς ἐξ ἡμῶν, οὔτε ὑπώπτευσεν, οὔτε διενοήθη τοῦτο. Περὶ τούτου ἀφίνω εἰς τὸν Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ ἀπαντήσῃ ὡς καὶ περὶ τῶν ἰδιαιτέρων κατηγοριῶν, τὰς ὁποίας ἐξετόξευσε κατ’ αὐτοῦ. Διότι μολονότι δύναμαι πολὺ καλὰ νὰ ἀπαντήσω, ἀντὶ τοῦ Κ. Προέδρου, ἡ ὁμιλία μου ὅμως δὲν περιβάλλεται μὲ τὸ ἁρμόδιον κῦρος, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐκείνη τοῦ προέδρου ἡμῶν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Ἐπειδὴ εἶμαι μέλος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπῆρξα μάρτυς τῶν γενομένων, τὰ ὁποῖα ἐξετέθησαν ἐνώπιόν σας, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ εἴπω, ὅτι βλέπω δυστυχῶς, ὅτι ὑπάρχει παρεννόησις καὶ παρεξήγησις τῶν πραγμάτων. Ἔρχομαι μεθ’ ὅλης τῆς εἰλικρινείας νὰ σᾶς ἐκθέσω, ὅ,τι ἐγὼ ἀντελήφθην, καὶ ἀντελήφθην ὡς φρονῶ ὀρθῶς. Δὲν εἶναι ἀληθὲς Κύριοι, ὅτι ὑπῆρξε πίεσις ἐκ μέρους τοῦ Κυρίου Προέδρου πρὸς τοὺς λοιποὺς ὑπουργοὺς ἐπὶ τῶν ἔργων τῆς ὑπηρεσίας των. Εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἤθελον δεχθῆ νὰ τοῖς ἐπιβληθῇ οὐδεμία θέλησις εἰς τὰ ἔργα τῆς ὑπηρεσίας. Διότι ἂν δὲν ἔχω ἕτερα προσόντα ἔχω τὸν χαρακτῆρα ἑδραίας καὶ ἀδιασείστου πεποιθήσεως, ἐνώπιον τῆς ὁποίας οὐδεμία ὑπερισχύει δύναμις. Ὁ Κ. Πρόεδρος χάριν τῆς ἑνότητος καὶ ἁρμονίας τῆς Κυβερνήσεως ἔδωκε πρῶτος τὸ παράδειγμα, φέρων ὅλας τὰς περὶ προσώπων καὶ πραγμάτων πράξεις του ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην τῶν συναδέλφων του. Ὁ Κ. Σμόλεντς εἶναι μάρτυς ὅτι ἐπὶ ἑνὸς μεγάλου ζητήματος προσωπικοῦ, ἐπολέμησα τοῦ Προέδρου τὸν κατάλογον ἵνα ἐντελῶς μεταβληθῇ· ἡ ἀνεξαρτησία ὑπάρχει πλήρης ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, καὶ ἡ ἰσχὺς τῆς ἀληθείας ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων ὑπερισχύει. Ὁ Κ. Πρόεδρος ἀνεγνώρισε τὴν ὀρθότητα τῆς γνώμης μου εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν καὶ ἐδέχθη νὰ συνταχθῇ ἄλλος κατάλογος. Παρατηρεῖτε ὅτι δὲν ὑπάρχει αὐτὴ ἡ πίεσις, τὴν ὁποίαν ἤθελεν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ παραστήσῃ ὅτι ἐξασκεῖται ὑπὸ τοῦ Προέδρου. Τοῦτο εἶναι προσβολὴ, τὴν ὁποίαν καὶ ἂν δὲν εἶχε σκοπὸν νὰ κάμῃ, ἀπευθύνεται ὅμως πρὸς ὅλα τὰ πρόσωπα τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διότι τὰ ὑποθέτει τόσον εὐτελῆ, ὥστε νὰ δεχθῶσιν αὐτὴν τὴν ὑποδούλωσιν. Ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πολλάκις μοὶ ὡμίλησε περὶ τοῦ μέτρου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον εἰλικρινῶς παρεδέχθη, ὁ ἴδιος μοὶ ὡμολόγησε τὸ μέτρον αὐτὸ τοῦ Προέδρου, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον χάριν τῆς μεταξὺ ἡμῶν ἁρμονίας· τὴν ἁρμονίαν αὐτὴν ἐφύλαξεν ὁ ἴδιος αὐστηρότερον, ἐνῷ ἐγὼ ὄχι· ἐγὼ ποτὲ δὲν ὑπέβαλον τίποτε εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον καὶ εἶπον καὶ τοὺς λόγους· διότι ἡ ὑπηρεσία μου εἶναι ἐπιστημονικὴ καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπασχολῶ μὲ τοιαῦτα ζητήματα τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον. Ὅθεν οὐδεμία κατηγορία ὑφίσταται κατὰ τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ὡς πρὸς τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ἐξασκεῖται ἡ κυβερνητικὴ ἐνέργεια· ἀνεξαρτησία ὑπάρχει πλήρης εἰς τοὺς ὑπουργούς. Καθόσον ἀφορᾷ τὸ ἕτερον ζήτημα τῆς τοποθετήσεως τῶν ἀξιωματικῶν, ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν δύναται νὰ ἔπραξε φρονίμως κατὰ τὴν πεποίθησίν του, κανεὶς δὲν δύναται διὰ τοῦτο νὰ τὸν καταδικάσῃ, οὐχ ἧττον ὅμως εἶναι βέβαιον ὅτι εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου, ὅπου ὑπῆρξε μία τόσον μεγάλη μεταβολὴ, ἡ αὐτὴ, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν εἰς αὐτὸν τὸν τόπον, καὶ μετὰ ταῦτα ἐπῆλθεν ἡ διοργάνωσις τοῦ στρατοῦ, δὲν ἐθεωρήθη τοῦτο καθαρῶς στρατιωτικὸν ζήτημα. Καὶ ἐπειδὴ δὲν θέλω νὰ ἀνατρέξω εἰς παλαιοτέρας ἐποχὰς, ἐπικαλοῦμαι τὴν ἱστορίαν τῆς Γαλλικῆς μεταβολῆς κατὰ τὸ 1830. Ὅστις θέλει νὰ ἰδῇ ποία ἐργασία ἐγένετο τότε, καὶ ὑπὸ ποίας ἀρχὰς ἐγένετο ὁ ὀργανισμὸς καὶ ἡ τοποθέτησις τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ, τὸν παραπέμπω εἰς τὰ ἀπομνημονεύματα τοῦ Γκυιζώτου. Ἡ ἰδέα τοῦ Προέδρου καὶ ὁλοκλήρου τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἦτο, ὅτι εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ τοποθέτησις αὐτὴ τοῦ στρατοῦ, καὶ ὁ ὀργανισμὸς ἐν γένει νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ μόνον καθαρὰν στρατιωτικὴν ἔποψιν, ἀλλ’ ὅτι ἦτον ἀνάγκη νὰ ἐπέλθῃ μία συγχώνευσις, ἕν ἀποτέλεσμα ἀνάλογον μὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προσδοκᾷ ἡ κοινωνία, καὶ εἰς τὸ ὁποῖον αὕτη ἔχει μέγιστον συμφέρον. Ἂν λοιπὸν εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ δὲν ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν εἰμὴ μόνον ἡ στρατιωτικὴ ὄψις, καὶ παρελείπετο ἡ πολιτικὴ, εἶναι βέβαιον ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ὅσον ἐπεθυμεῖτο γενικῶς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἦτο δυνατὸν ἄλλως νὰ κοπάσῃ ὁ σάλος καὶ ἐπέλθῃ ἡ ἁρμονία καὶ ἡ ἡσυχία εἰς τὸ Κράτος. Τὴν ἀνάγκην αὐτὴν ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀνεγνώρισεν ἐξ ὑπαρχῆς καὶ χρεωστῶ νὰ τὸ ὁμολογήσω ὅτι ἐπί τινα καιρὸν παρεδέχετο αὐτὴν ὡς ὀρθὴν, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα ἀγνοῶ πῶς τοῦτο ἐγένετο· μετέβαλε γνώμην καὶ ἰσχυρίζετο, ὅτι εἰς τὸν διοργανισμὸν τοῦ στρατοῦ ἔπρεπε νὰ ἐκλείψῃ πᾶσα πολιτικὴ ἰδέα. Οὐχ ἧττον ὅμως ἀκολουθῶν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἴχομεν παραδεχθῆ χάριν τῆς διατηρήσεως τῆς μεταξὺ ἡμῶν ἁρμονίας, ἀφοῦ εἰργάσθη ἱκανὸν χρόνον μόνος του, τὸ ἔργον του ἑπομένως ὑπέβαλεν ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ὅπερ ἐπέφερε σπουδαίας τροπολογίας, κατὰ λάθος ὅμως αὐτὸς ἔπραξεν ὅλον τὸ ἐναντίον εἰς τὸ ὑποβληθὲν πρὸς τὸν Βασιλέα διάταγμα, διότι κακῶς ἐννοήσας εἰς πολλὰ τὴν σταθερότητα καὶ ἐπιμονὴν τῆς γνώμης τῶν συναδέλφων του, οὐδόλως ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν αὐτὴν ἐπὶ πλείστων προσώπων. Αὐτὸ τὸ δικαίωμα δὲν τὸ φιλονεικῶ εἰς κανένα ὑπουργὸν, ἕκαστος εἶναι ἀνεξάρτητος εἰς τὸ ὑπουργεῖόν του νὰ ἐνεργήσῃ κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῷ, καὶ νὰ μὴ ἀκούσῃ τὴν γνώμην οὐδενός· ἀλλ’ ὅταν τοῦτο συμβαίνῃ, αὐτὸ τὸ πρᾶγμα εἶναι σπουδαῖον, ἐπέρχεται μία συνταγματικὴ κρίσις, κλονίζεται ἡ ἑνότης ἡ πολιτικὴ, καὶ τότε ἕπεται ἡ μειοψηφία νὰ ἀποχωρήσῃ καὶ νὰ μείνῃ ἡ πλειονοψηφία ἐν τῷ ὑπουργείῳ, αὐτὸς εἶναι ὁ κανών. Εἶναι ἀδιάφορον ἂν ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ὑπέβαλεν ἢ ὄχι τὸν στρατιωτικὸν ὀργανισμὸν ὑπὸ τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν ἀπόφασιν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ἢ ἁπλῶς διὰ νὰ συμβουλευθῇ· τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι μετὰ τὴν ἐργασίαν αὐτὴν ἀπεδείχθη, ὅτι ὑπάρχει μία διαφωνία ἀρχῶν, διάφοροι ἐκτιμήσεις σπουδαίων περιστάσεων πορείας κυβερνητικῆς μεταξὺ τῶν λοιπῶν ὑπουργῶν καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν. Βλέπετε λοιπὸν ὅπως παρουσιάζεται τὸ ζήτημα, ὅτι εἶναι τὸ αὐτό. Τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον παρεδέχθημεν ἦτο τὸ φρονιμώτερον, καὶ ἂν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶχε τὴν διάθεσιν νὰ ἀκούσῃ τὰς γνώμας τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ἠθέλαμεν ἀποφύγει τὴν διαίρεσιν τῆς πολιτικῆς ἑνότητος. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἀπεδείχθη τοιαύτη διαίρεσις ἦτον ἑπόμενον ἂν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν Σύνταγμα ἀληθὲς εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ὄχι τὸ μακαρίτικον, ὁ διαφωνήσας ὑπουργὸς νὰ ἐξέλθῃ, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν πλέον νὰ διατηρηθῇ χωρὶς παραβίασιν τῶν συνταγματικῶν ἀρχῶν. Λυποῦμαι διὰ τοῦτο, καὶ ἐπεθύμουν νὰ μὴ ἐπαρουσιάζετο αὐτὴ ἡ διαφορά, ἀλλ’ ἐὰν ἤθελε παρουσιασθῆ μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τῶν λοιπῶν ὑπουργῶν, δὲν ἤθελα διστάσει μίαν στιγμὴν ν’ ἀποσυρθῶ μόνος μου χωρὶς ποτὲ νὰ καταδεχθῶ ἄνευ ἀνάγκης νὰ κάμω καταφανεῖς τὰς δυσχερείας. Τοῦτο εἶναι μία ἀλήθεια, ἥτις δὲν ἀμφισβητεῖται εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου. Ἐὰν λοιπὸν ᾖναι ὅλως ἀδιάφορον τὸ ζήτημα, εἴτε πρῶτον, εἴτε ὕστερον ἐπαρουσιάσθη ἡ διαφωνία μεταξὺ τοῦ κυρίου Σμολένσκη καὶ τοῦ λοιποῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ἔρχομαι νὰ σᾶς εἴπω κατὰ συνείδησιν τὶ ἀντελήφθην εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς ὑποθέσεως· ὁ κύριος Σμολένσκης ἐνθυμεῖται μὲ πόσην ζωηρότητα καὶ ζῆλον ὑπεστήριξα τὴν ἕνωσιν αὐτῶν τῶν δύω ἰδεῶν, τῶν δύω ἀρχῶν εἰς τὸν ἀνασχηματισμὸν τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Βεβαίως κατόπιν ἐφθάσαμεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἰδεῶν αὐτῶν εἰς τὰ πράγματα, ὅπου ἀμέσως ἐφάνη διαφωνία. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀντέκρουσε τῳόντι τινὰ πρόσωπα, τινὰς μεταθέσεις, τὰς ὁποίας τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἀπῄτησε νὰ συμπεριληφθῶσιν ὡς ἀναγκαῖα εἰς τὸν νέον ὀργανισμὸν, διὰ νὰ φέρωσι τὰ ὁποῖα εἶχον ὑπ’ ὄψιν καλὰ ἀποτελέσματα, οὐ μόνον ὑπὸ τὴν ἔποψιν ἱκανοποιήσεως προσώπων, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἐκείνης τῆς ἀσφαλείας καὶ τῆς τάξεως. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνῷ πάντες ὑπεθέτομεν ὅτι ἐπὶ τέλους ἐπείσθη παρουσιάσας τὸ διάταγμα ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως, παρέλειψέ τινα οὐσιώδη. Ἐνθυμοῦμαι ὡς ἔγγιστα, ὅτι ὅλαι αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμε τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, ἀνέβαινον εἰς 15 ἕως 18· μεταξὺ αὐτῶν 5 ἕως 8 ἦσαν ἁπλαῖ μεταθέσεις προσώπων ἀπὸ ἓν σῶμα εἰς ἄλλο, αἱ ἀληθεῖς δὲ μεταβολαὶ περιεστρέφοντο εἰς 10 πρόσωπα.

§145ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Αὐτὸ ἔγεινε μετὰ τὴν ἀπογραφήν.

§146ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Αὐτὸ εἶναι μία πλάνη, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐγὼ ἔχω πᾶσαν ὑπόληψιν εἰς αὐτὸν, καὶ γνωρίζει πόσον ἐλυπήθην, ὅταν ἀπεχωρίσθημεν. Διαρκούσης τῆς συζητήσεως ἐπὶ 5 ἡμέρας ἐνώπιον τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ἐκρατοῦντο σημειώσεις καὶ ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις ἐσημείωσε μὲ ἓν μολυβδοκόνδυλον.

§147ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἔχω τὰς σημειώσεις τοῦ Γραμματέως.

§148ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀλλ’ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος ἦτον ὁ Γραμματεὺς τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅστις ἐκρατοῦσεν ὡσαύτως σημειώσεις. Τέλος πάντων ἀπεπερατώθη σχεδὸν τὸ ἔργον, καὶ ἔμενον εἰσέτι ἓν ἢ δύω σώματα ἀκόμη, διὰ νὰ συζητηθῶσιν. Ὅταν τὴν ἐπιοῦσαν συνήλθομεν εἰς τοῦ Κ. Σμόλενς, πρότερον μετέβημεν ἐκεῖ οἱ λοιποὶ ὑπουργοί, καὶ μετὰ ταῦτα ἦλθεν ὁ Πρόεδρος, διὰ νὰ φέρωμεν εἰς πέρας τὸ ἔργον. Ἐκεῖ ὁ Κ. Σμόλενς, καθόσον ἀφορᾷ τὸ πρόσωπον ἑνὸς ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ, ἐπαναλαμβάνει, ἐνῷ ἡμεῖς ἐθεωρούσαμεν τὸ πρᾶγμα τετελεσμένον καὶ ἀποφασισμένον, «αὐτὸν τὸν ἀξιωματικὸν δὲν δύναμαι νὰ τὸν ἀφήσω.»

§149ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Τὸ εἶπα.

§150ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω πράγματα. Ὁ Κ. Σμόλενς, μὲ πολλὴν ζωηρότητα, διότι εἶναι εὐερέθιστος ἀκόμη ἐκ τῆς ἀσθενείας του, σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν ὑπῆρξε τοῦτο.

§151ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἦτο τὸ συμβούλιον ὁλόκληρον.

§152ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ εἶπα, ὅτι ὁ Πρόεδρος δὲν ἦτο παρών. Εἰς τοιοῦτον βαθμὸν τότε ἐφάνη εὐερέθιστος ὁ Κ. Σμόλενς, ὥστε ἐπρόσθεσεν ὅτι προτιμᾷ νὰ παραιτηθῇ παρὰ νὰ μείνῃ, καὶ τοῦ εἶπα, δύνασαι ἂν νομίζῃς νὰ τὸ πράξῃς.

§153ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Δὲν τὸ εἴπατε.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ παύσωσιν αἱ διακοπαί.

§155ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἐνθυμεῖται καλῶς ὁ Κ. Σμόλενς. Ἔμεινεν ἡ ὑπόθεσις εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, ὅτε, ἐλθόντος τοῦ Προέδρου, ἐτελείωσεν ἡ ἐργασία, χωρὶς νὰ κάμωμεν πλέον λόγον περὶ τοῦ προσώπου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον πάντες ἐσχηματίσαμεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν συμπεριελήφθη εἰς τὸν στρατόν, καὶ εἶναι τόσον ἀληθὲς τοῦτο, ὥστε, ἐὰν δὲν κατεχρώμην τὴν ἰδιαιτέραν ἐμπιστοσύνην, ἠμποροῦσα ν’ ἀναφέρω καὶ πρόσωπα, εἰς τὰ ὁποῖα τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἐβεβαίωσα, ὅτι τὸ πρόσωπον αὐτὸ παρελείφθη εἰς τὸν στρατόν. Ἀφοῦ ἐτελειώσαμεν τὸ ἔργον εἶπον εἰς τὸν Πρόεδρον τὰ περὶ αὐτοῦ λεχθέντα μεταξὺ ἡμῶν καὶ τοῦ Κ. Σμόλεντς. Ἐπειδὴ ὁ Πρόεδρος ἔμεινε τελευταῖος, ὡμίλησεν ὁ ἴδιο περὶ τοῦ αὐτοῦ προσώπου μετὰ τοῦ Κ. Σμόλεντς, ὅταν δ’ ἀκολούθως ἠνταμώθημεν μὲ εἶπεν ὅτι ὡμίλησεν ὁ ἴδιος μετὰ τοῦ Κυρίου Σμόλενς, ὅστις ἠθέλησε νὰ τοῦ κάμῃ μερικὰς παρατηρήσεις, ἀλλ’ ἐκεῖνος τῷ εἶπεν ὅτι τὸ πρᾶγμα θεωρεῖται ἐκ τῶν προτέρων τετελεσμένον, ὥστε ἐσχημάτισα ἀκόμη μεγαλειτέραν πεποίθησιν, ὅτι αὐτὸ τὸ πρόσωπον δὲν ἦτο μέσα. Καθόσον ἀφορᾷ ἓν ἕτερον πρόσωπον, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι παρὰ τὴν γνώμην μας ἀπὸ τὴν ἀργίαν, ὅπου τὸ εἴχομεν θέσει μετέφερεν εἰς τὴν ἐνέργειαν, δεχόμενος, ὡς λέγει σήμερον ὁ ἴδιος, τὴν εὐθύνην, χρεωστῶ νὰ εἴπω, ὅτι ὁ Κ. Σμόλεντς, ὅτι, ὅταν τὴν πρώτην φορὰν ἔγεινε λόγος περὶ τοῦ προσώπου αὐτοῦ, ὑπεστήριξεν ὁ ἴδιος τοὺς λόγους τῆς εἰς διαθεσιμότητα θέσεώς του.

§156ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἔτσι.

§157ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐάν μοι ἐπετρέπετο νὰ ἀναφέρω τὰ περιστατικὰ, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ τὰ ἀναφέρω, διότι ὑπάρχουν λόγοι μεγάλου σεβασμοῦ ἐμποδίζοντές με, ὁ Κ. Σμόλεντς ἤθελεν ἐνθυμηθῆ, ὅτι λέγω τὴν ἀλήθειαν.

§158ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ μάθωμεν τὰ πρόσωπα;

§159ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶναι περιττόν. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἐδῶ ὑπῆρξεν ἀφ’ ἑνὸς τοὐλάχιστον παρεννόησις πρὸς ἓν πρόσωπον ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ, καὶ ἀφ’ ἑτέρου μία πρᾶξις ὅλως διόλου ἀτομικὴ τοῦ ὑπουργοῦ περὶ ἑνὸς ἑτέρου. Καθόσον ἀφορᾷ τὰ ἄλλα πρόσωπα, βεβαιωθῆτε, ὅτι αὐτὰ δὲν ἐπροτάθησαν μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Διατάγματος. Ἰδοὺ τί εἶναι, τὸ ὁποῖον τὸν ἀπατᾷ. Πιστεύω, ὅτι ὁ Κ. Σμόλεντς κατὰ πεποίθησιν ἐθεώρησεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ συμπεριληφθοῦν αὐτὰ τὰ πρόσωπα εἰς τὸν στρατόν· ἀλλ’ ἀφοῦ ὑπεγράφη τὸ Διάταγμα κατὰ τὴν πεποίθησιν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ἐθεωρήθη ἀνάγκη μεγίστη νὰ διορθωθῇ. Ἐκράξαμεν τὸν Κ. Σμόλεντς, ὅστις ἔδειξεν ἀρκετὴν διάθεσιν, καὶ ἐπῆρε καὶ σημείωσιν περὶ τῶν προσώπων τούτων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ μεταβληθῶσιν ἢ νὰ μετατεθῶσιν ὑποσχεθεὶς νὰ ἐνεργήσῃ. Δὲν τὸν κατηγορῶ διόλου· κανεὶς δὲν εἶναι ὑπόχρεος νὰ μείνῃ εἰς μίαν ὑπόσχεσιν, ὅταν πρόκειται περὶ τῆς ἐκπληρώσεως καθήκοντος, ἀφορῶντος τὸ κράτος. Ἠμπορεῖ τις νὰ εὑρεθῇ εἰς ἀπάτην μίαν στιγμὴν καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι θὰ ἐνεργήσω τὸ δεῖνα πρᾶγμα· ἀλλὰ τὴν ἄλλην ἡμέραν ὁ Κ. Σμολένσκης ὁ ἴδιος εἶπεν, ὅτι δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐνεργήσω αὐτὸ, προτιμῶ τὴν παραίτησίν μου. Εἰργάσθημεν διὰ νὰ ἐπέλθῃ μία διόρθωσις, τὴν ὁποίαν κατὰ πεποίθησιν ἐθεωρούσαμεν ἀναγκαίαν καὶ ὠφέλιμον εἰς τὰ γενικὰ συμφέροντα, καὶ οὐχὶ διὰ νὰ θεραπεύσωμεν ἀνάγκας προσωπικὰς καὶ προσωπικὰ συμφέροντα, δυστυχῶς ὅμως ὁ Κ. Σμόλεντς δὲν ἐπείθετο. Αὐτὴ εἶναι ὅλη ἡ ἀλήθεια τῆς ὑποθέσεως, καὶ λυποῦμαι πολὺ, ὅτι ἐξετέθη ἐνώπιόν σας· κανὲν συμφέρον δὲν ἔχει νὰ ὠφεληθῇ, οὔτε ἡ κοινωνία, οὔτε ἡ Συνέλευσις ἐκ τῆς ἐκθέσεως αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, αὐτὰ ἀφοροῦσαν τὰ ἐσωτερικὰ μιᾶς Κυβερνήσεως, τὰς σχέσεις αὐτῆς τὰς ἰδιαιτέρας. Τοιαῦται λοιπὸν, ὁποῖαι ὑπάρχουν αὗται, δὲν προσέβαλον καμμίαν ἀρχὴν Συνταγματικὴν, καὶ ἑπομένως εἰς οὐδένα ἐπετρέπετο νὰ φέρῃ αὐτὰς εἰς δημοσίαν συζήτησιν. Ἐσυμβούλευον τὸν Κ. Σμολένσκην, ἐπειδὴ τὸν ἔχω φίλον καὶ τὸν ἐκτιμῶ, νὰ μὴ θελήσῃ νὰ ἐκθέσῃ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ δημόσιον, διότι ἦτον ἀδύνατον νὰ μὴ ζημιωθῇ ὁ ἴδιος ὁποιαδήποτε ἐπιχειρήματα καὶ ἂν μεταχειρισθῇ, αὐτὸ τὸ mal entendu, εἰς τὸ ὁποῖον στηρίζεται διὰ τὸ ἓν πρόσωπον τοῦ ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ, καθὼς καὶ διὰ τὸ ἕτερον τοῦ ὁποίου ἀνεδέχθη ὁ ἴδιος τὴν εὐθύνην, ἡ κακὴ παρεννόησις ἐπιβαρύνει τὸν ἴδιον, ἀφοῦ ἀπεφάσισε μίαν φορὰν νὰ ὑποβάλῃ τὸ ἔργον του εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον. Δὲν ἦτο λοιπὸν πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ ἰδίου νὰ ἐκθέσῃ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως.

§160ΣΜΟΛΕΝΤΣ. Ζητῶ τὸν λόγον, Κ. πρόεδρε.

§161ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ τὴν παραίτησιν τοῦ Κ. Σμόλεντς, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πολλάκις ἐπρότεινεν ὡς λόγον τὴν ἀσθένειάν του, καὶ ἐζήτησε ν’ ἀποχωρήσῃ τοῦ ὑπουργείου. Καὶ ἄλλοτε προηγουμένως εἰς μίαν περίστασιν πάλιν, ὅταν ἠρεθίσθη ἐκ μιᾶς συζητήσεως, ὁ ἴδιος εἶπεν, ὅτι θέλει νὰ παραιτηθῇ. Αὐταὶ ἦσαν ἑκούσιαι πράξεις, τὰς ὁποίας ἐν τῷ δικαιώματί του ὁ Κ. Σμόλεντς ἠδύνατο νὰ πράξῃ, ἀλλ’ ὕστερον ἀπὸ τὴν διαφωνίαν, ἡ ὁποία ἐπαρουσιάσθη, δὲν ἦτο δυνατὸν ὁ Κ. Σμόλεντς νὰ μείνῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον, διότι ἢ ἔπρεπεν ἡ πλειονοψηφία νὰ ἀποχωρήσῃ, καὶ νὰ μείνῃ ὁ Κ. Σμόλεντς νὰ μορφώσῃ ἓν ὑπουργεῖον ὑπὸ τὴν Προεδρείαν του, ἢ ὁ Κ. Σμόλεντς ν’ ἀναχωρήσῃ μόνος. Δὲν βλέπω λοιπὸν κανὲν ζήτημα ἐδῶ σπουδαῖον, συνταγματικὸν, τὸ ὁποῖον νὰ καθιστᾷ τὴν Συνέλευσιν ἁρμοδίαν νὰ ἐπιληφθῇ τῆς μεταξὺ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν λοιπῶν ὑπουργῶν παρουσιασθείσης διαφωνίας, διότι ἡ ὑπόθεσις ἀφορᾷ καθαρῶς τὰς μεταξὺ των σχέσεις, χωρὶς ἐκ τῆς καταστάσεως τούτων νὰ προσεβλήθη ἡ ἀρχὴ ἢ συμφέρον ἐθνικόν. Καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὸ τάγμα, ἢ νὰ εἴπω καλήτερον τὸ ἀπόσπασμα, τὸ ὁποῖον ἐστασίασεν εἰς Τρίπολιν, καὶ τὸ ὁποῖον ἠθέλησεν ὁ Κ. Σμόλεντς, ἂς μοὶ συγχωρήσῃ ὅμως νὰ τῷ εἴπω, ὄχι μὲ πολλὴν ἁβροφροσύνην, ν’ ἀποδώσῃ εἰς βάρος τοῦ προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, διότι ποτὲ ὑπουργοὶ δὲν πρέπει ἀναιτίως νὰ ἐπιβαρύνωσι καὶ νὰ κατηγορῶσι τοὺς συναδέλφους των, πολὺ δὲ περισσότερον ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἐδέχθησαν ὡς ἀρχηγόν των εἰς τὴν Κυβέρνησιν, λέγω ὅτι τὸ ἀπόσπασμα αὐτὸ ἐστασίασε κατὰ συνέπειαν τῆς τοποθετήσεως, τὴν ὁποίαν ἔπραξε, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς ὀρθὰς συμβουλὰς τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, οὔτε πόῤῥωθεν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ὑποψία, ὅτι ἄνθρωποι ἔχοντες σχέσιν μὲ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἢ μέλη αὐτῆς ἔχουν σχέσιν ὁποιανδήποτε μὲ τὴν πρᾶξιν αὐτὴν, μείζονα δὲ ἀπόδειξιν τῆς ἑξῆς δὲν δύναμαι νὰ παρουσιάσω. Ἦτον ἀκόμη ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὁ Κ. Σμόλεντς, ὅταν ἔφθασεν ἡ εἴδησις αὐτῆς τῆς πράξεως, καὶ ἔφερεν ὁ ἴδιος ἓν διάταγμα ἐνώπιον τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐθεώρει ἀναγκαῖα, γνωρίζει ὁ ἴδιος, ἐὰν τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον δὲν εὑρέθη πρόθυμον νὰ ἀσπασθῇ αὐτά. Πῶς λοιπὸν ὁ Κ. Σμόλεντς τολμᾷ νὰ ἐκφρασθῇ, ὡς ἐξεφράσθη, ἀπέναντι γεγονότων, καὶ πράξεων ἐπισήμων, αἱ ὁποῖαι διαψεύδουν πᾶσαν τοιαύτην ὑπόνοιαν; Διότι, Κύριοι, ὅταν ἕνας ἄνθρωπος, εἴτε ἀμέσως, εἴτε ἐμμέσως ὑπεκίνησε τοιαύτην πρᾶξιν, ἔχῃ δὲ τὴν ἐξουσίαν εἰς τὰς χεῖράς του δὲν σπεύδει νὰ λάβῃ αὐστηρὰ μέτρα κατὰ τῆς πράξεως, ὅθεν λέγω ὅτι οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὑπαινιχθῇ τοιαύτην κατηγορίαν κατὰ τοῦ ἐντίμου προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Κορωναῖος.

§163ΚΑΛΟΣ. Λέγω ὅτι δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπερωτήσωμεν τί θὰ κάμουν οἱ ὑπουργοὶ μεταξὺ των, ἀλλὰ μόνον ν’ ἀκούσωμεν αὐτοὺς ὁμιλοῦντας ἐναλλὰξ ἀπὸ τοῦ βήματος· ἄλλως ὑπερπηδῶμεν τὰ καθήκοντά μας.

§164ΣΜΟΛΕΝΤΣ. Ἐρωτῶ τὸν Κ. Πετσάλην τὸν ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ μοὶ εἴπῃ, ἐὰν δὲν ἦλθε μίαν ἑσπέραν, ἀφοῦ ἐλήφθησαν τὰ ἀντίγραφα τῆς τοποθετήσεως, καὶ μοὶ εἶπεν, ὅτι αὐτὰ τὰ ἀντίγραφα ἐδείχθησαν εἰς πολλὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκουν τὴν τοποθέτησίν μου ἀξιόλογον· δὲν ἤλθατε καὶ μοὶ τὸ εἴπατε;

§165ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Πότε;

§166ΣΜΟΛΕΝΤΣ. Μίαν ἑσπέραν.

§167ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Προτήτερα ἢ ὑστερώτερα;

§168ΣΜΟΛΕΝΤΣ. Πρὸ τῆς ὑπογραφῆς.

§169ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Σᾶς λέγω, ὅτι μοὶ κάμνετε μίαν ἐρώτησιν, ἥτις εἶναι ἐπίβουλος, διότι δὲν ἐνθυμοῦμαι νὰ ἦλθα ποτὲ διὰ νὰ σᾶς εἴπω τοιοῦτόν τι, ἐνθυμοῦμαι ὅμως, ὅτι ἦλθα μίαν ἢ δύω ἑσπέρας νὰ σᾶς συστήσω νέας μεταβολάς· μὲ ἔστειλεν ὁ Κ. Πρόεδρος.

§170ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Πολὺ καλά· Κύριοι, αὐτὰ τὰ δέκα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ Κ. Πετσάλης, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἔγεινε λόγος πρὸ τῆς ὑπογραφῆς, ἀλλὰ μετὰ τὴν ὑπογραφὴν, καὶ αὐτὰ τὰ πρόσωπα, λέγει, παρελείφθησαν· δὲν παρελείφθησαν· ἐπρόκειτο μόνον περὶ τῶν θέσεων· ἐγὼ ἔχω καὶ σημείωσιν, καὶ ἠμπορῶ νὰ σᾶς τὴν δείξω, ὅτι τὰ πρόσωπα ταῦτα εἶναι εἰς τὴν τοποθέτησιν, ἀλλὰ δὲν εἶναι εἰς αὐτὰς τὰς θέσεις, τὰς ὁποίας ἤθελε.

§171ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νὰ σᾶς εἴπω, Κ. ὑπουργέ.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς παύσουν οἱ διάλογοι.

§173ΣΜΟΛΕΝΤΣ. Εἶχα πολὺ συμφέρον νὰ προσέξω εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, καὶ ἐνθυμοῦμαι πολὺ καλὰ ὅλα τὰ διατρέξαντα· ὁ Κ. Πετσάλης δὲν ἐνθυμεῖται· ἔχω σημείωσιν εἰς χεῖράς μου, καὶ ἠμπορῶ νὰ σᾶς δείξω ὅτι ἐκ τῶν δέκα προσώπων τὰ περισσότερα εἶναι τοποθετημένα.

§174ΠΕΤΣΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς παιδείας). Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι ἐδῶ ὑπάρχει ἓν λάθος μνήμης εἰς τὸν Κ. ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν· ὁ Κ. ὑπουργὸς παραδέχεται ὅτι ἔγεινε συζήτησις, ἐννοεῖται ὅτι ἐπὶ προσώπων τινῶν. Πέντε ἡμέρας, λέγει, ἐξωδεύσαμεν εἰς τὴν τοποθέτησιν. Δὲν ἦτο, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ κάμωμεν περὶ ὅλων συζήτησιν, ἀλλὰ μόνον εἰς αὐτὸ τὸ διάστημα νὰ ἀναγνωσθῶσιν τὰ ὀνόματα, τὰ ὁποῖα εἶχε σημειωμένα ὁ κ. Σμόλεντς, καὶ ἐζητήθησάν τινες μεταβολαί· (ὁ κ. Σμολένσκης εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ τὰς ἀποκρούσῃ) διὰ νὰ δοθῇ ἱκανοποίησις εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον μέρος εἰς τὴν μεταβολήν. Ὅταν λοιπὸν ἐθέσαμεν τὴν ἀρχὴν, ἐννοεῖται, ὅτι ἤλθομεν καὶ εἰς τὰ πρόσωπα· περὶ αὐτῶν ὁ κ. Σμόλεντς ἐκράτησε σημειώσεις, ἄλλως δὲν γίνεται συζήτησις, δὲν ὑπάρχει ἄλλος τρόπος συζητήσεως ἐπὶ 700 ὀνομάτων. Εἶχε τὸ μολυβδοκόνδυλον καὶ ἐσημείωνε, ἔκαμε δὲ ἀντιῤῥήσεις ἢ παρεδέχετο. Ἐὰν ἦναι 15 ἢ 18 ἢ περισσότεροι, περὶ ὅσων σᾶς ἔγεινε παρατήρησις, δὲν γνωρίζω μετὰ θετικότητος· ἠξεύρω μόνον ὅτι ἦσαν ἄνω τῶν 10. Ἀφ’ οὗ λοιπὸν ὁ ἴδιος Κ. Σμολένσκης παραδέχεται ὅτι δὲν συνεμορφώθη μὲ τὴν ἀπόφασιν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ μεταχειρισθῇ τὸ ὄνομα τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου εἰς τὸ διάταγμα. Κύριοι, γνωρίζετε πολὺ καλὰ ἀπὸ ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας λαμβάνει τις εἴτε εἰς τὸν δημόσιον εἴτε εἰς τὸν ἰδιωτικὸν βίον, ὅτι πολλάκις παραχωρεῖ μερικὰ δικαιώματα διὰ νὰ λάβῃ μερικὰ ἄλλα. Συνεζητεῖτε σήμερον περὶ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν, εἶναι πολλοί, οἱ ὁποῖοι ἐν τῇ πεποιθήσει θεωροῦν τὸν νόμον καλὸν, ὅπως ὑπῆρχε συντεταγμένος καὶ εἶναι διατεθειμένοι νὰ ψηφοφορήσουν ὑπὲρ αὐτοῦ· ἐὰν ὅμως μία μεταβολὴ γίνῃ ἀλλοιώνουσα αὐτὸν, ἕπεται ὅτι, ὅστις εἰς τὴν ἀρχὴν εἶχε τὴν ἰδέαν νὰ παραδεχθῇ αὐτὸν, ἠμπορεῖ πολὺ καλὰ ἐκ τῆς συνειδήσεώς του νὰ ψηφοφορήσῃ κατ’ αὐτοῦ. Ὁ κ. Σμόλεντς μεταξὺ τῶν ἄλλων ἔστειλεν ἀξιωματικοὺς ἀκαταλλήλους νὰ διοικήσουν τὸ σῶμα, τὸ ὁποῖον αὐτὸς ἐδιοίκησεν· αὐτὸ ἦτον ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς δὲν ἠνεχόμεθα· ἐλέγαμεν, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι φρόνιμον, δὲν εἶναι πολιτικὸν, δὲν εἶναι συμβιβαστικὸν, θὰ διατηρήσῃ τὸν ἀναβρασμὸν ἐντὸς τοῦ σώματος, καὶ ἡμεῖς ἔχομεν ἀνάγκην συμβιβασμοῦ καὶ συνδιαλλαγῆς· δὲν ἠδύνατο λοιπὸν νὰ μένῃ, ἀφοῦ δὲν παρεδέχετο τοῦτο. Καὶ αὐτὸ τὸ ἓν ὄνομα, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι παρεδέχθη ὑπὸ ἰδίαν του εὐθύνην, δὲν ἠμποροῦσε ποτε νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸν Βασιλέα διὰ τοῦ διατάγματος. Λέγει ὅτι ἦσαν 600 ὀνόματα καὶ παρελείποντο ὀκτὼ καὶ τότε δὲν ἠμποροῦσε νὰ μεταχειρισθῇ αὐτὴν τὴν φράσιν. Αὐτὸ δὲν εἶναι λογικὸν, διότι χάριν αὐτῶν τῶν 8 προσώπων θὰ ἐδεχόμεθα ὡς καλῶς ἀπεφασισμένα τὰ 800. Ἰδοὺ λοιπὸν καὶ ἡ ἀπάντησις εἰς αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἶπε. Ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος ἀναβαίνει ἐπὶ τοῦ βήματος.

§175ΚΑΛΟΣ. Κ. Πρόεδρε, θὰ κάμωμεν συζήτησιν; εἶναι περιττή;

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται ἡ ἔνστασις, Κύριοι, ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος πρὸς συζήτησιν.

§177ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Πῶς; πρέπει νὰ γείνῃ συζήτησις.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος θὰ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τῆς ἐνστάσεως τοῦ Κ. Καλοῦ.

§179Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς γείνῃ συζήτησις, Κ. Πρόεδρε, ἀλλὰ πρέπει νά λάβω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Βούλγαρης.

§181ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Κύριοι! Δὲν εὑρέθην ἐξ ὑπαρχῆς ἐνταῦθα διὰ ν’ ἀκούσω τὴν ὁμιλίαν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ πληρεξούσιος Κύριος Σμόλεντς ὁ πρώην ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν· ἀπορῶ πόθεν ἐκινήθη νὰ φέρῃ εἰς τὸ μέσον τοιαύτην ὁμιλίαν, ἥτις δὲν δύναται, εἰμὴ, δημοσιευομένη, νὰ προξενήσῃ μίαν ἀσχημίαν. Ὅταν ὁ ἴδιος πρὸ ἡμερῶν εἶχεν ἐρεθισθῆ, διότι ἔκαμαν λόγον αἱ ἐφημερίδες περὶ τούτου τοῦ ζητήματος, καὶ ἤθελε ν’ ἀπαντήσῃ, ἐγὼ ἔλαβον τὴν τόλμην νὰ τὸν συμβουλεύσω, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι καλὸν νὰ σιωπήσῃ, καὶ ὅτι διὰ νὰ μὴ ἀφήσῃ τὰ λεγόμενα ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀπαντήσεως, ἠδύνατο μόνον νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ νὰ εἴπῃ, ὅτι τὰ λεγόμενα ἐκεῖ δὲν εἶναι ὅλα ἀληθῆ, καὶ οὕτω νὰ διέλθῃ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν χωρὶς νὰ θελήσῃ νὰ τὴν ἀναλύσῃ, διότι ἤθελεν ἀποβῆ, ἐννοεῖται, κατ’ αὐτοῦ· λέγω λοιπὸν ὅτι δὲν βλέπω πόθεν παρεκινήθη νὰ φέρῃ εἰς τὸ μέσον τοιαύτην ὁμιλίαν.

§182ΣΜΟΛΕΝΤΣ. Ἠρωτήθην χθές.

§183ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Διὰ νὰ ἐξηγήσῃ περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἦσαν περιωρισμέναι ἐντὸς μόνον τοῦ περιβόλου τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἠρωτᾶτο, νομίζω ὅτι ἡ φρόνησις ἀπῄτει νὰ δώσῃ πληροφορίας τοιαύτας, αἱ ὁποῖαι πάλιν νὰ μὴν ἐκθέσουν εἰς τὴν δημοσιότητα αὐτὴν τὴν ἀσχημίαν. Μεταξὺ τῶν ζητημάτων τὰ ὁποῖα τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον εἶχεν ὑπ’ ὄψιν καὶ ἐπρόκειτο νὰ ἐνεργήσῃ, ἦτο τὸ σπουδαιότερον ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ. Πρὸ πολλῶν ἡμερῶν ἐσκέπτετο τὸ συμβούλιον περὶ τούτου καὶ ἰδίως ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς, πολλάκις καὶ παρ’ ἐμοῦ προετράπη νὰ ἐγκύψῃ εἰς αὐτὸ τὸ σπουδαῖον ἔργον. Τὴν σπουδαιότητα ταύτην ἀναγνωρίζων καὶ ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἔπρεπε νὰ μελετήσῃ ὡρίμως μεταξὺ τῶν σκέψεων, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ἐκ τῶν ὁμιλιῶν τῶν ἐντὸς τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου γενομένων προέκυπτον. Ἐφαίνετο πραγματικῶς μία δυσκολία, ἡ ὁποία ἐπαρουσιάζετο ὡς πρὸς τὸν σκοπὸν τὸν γενικὸν τὸν ὁποῖον εἴχομεν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως, τὸ νὰ φέρωμεν μίαν συμφιλίωσιν εἰς τὸν στρατὸν ὅλον, καὶ νὰ κάμωμεν ἕνα ὀργανισμὸν, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἄφινε κακὰς συνεπείας. Ἐσκέφθην ἐγὼ τότε νὰ εἴπω εἰς τὸν Κύριον ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ συστήσῃ μίαν ἐπιτροπὴν ἐκπροσώπων ἀνηκόντων εἰς τὰς διαφόρους μερίδας, ἡ ὁποία νὰ ἐγκύψῃ εἰς αὐτὸ τὸ ἔργον, καὶ νὰ προτείνῃ ἓν σχέδιον διοργανισμοῦ τοῦ Στρατοῦ, τὸ ὁποῖον ἀκολούθως νὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν σκέψιν καὶ τὴν ἀπόφασιν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου. Τοῦτο τὸ ἠρνήθη· ἔκτοτε καὶ ἐγὼ ἐσιώπησα. Ἔχων δὲ ὑπόληψιν εἰς τὰς γνώσεις τοῦ Κυρίου Σμολένσκη, ὑπέθεσα ὅτι ἠδύνατο, ὠφελούμενος ἐκ τῆς εἰδικότητος τὴν ὁποίαν ἔχει, νὰ πράξῃ ἓν ἔργον καλόν. Ἀλλὰ καίτοι ἀποποιηθεὶς, ὡς εἶπον, τὴν πρότασίν μου νὰ σχηματίσῃ τοιαύτην ἐπιτροπὴν, δὲν περιωρίσθη ὅμως εἰς τὸ νὰ ἐργασθῇ μόνος καὶ παρετήρησα μὲ λύπην μου, ὅτι ἐνεπιστεύθη καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς πρόσωπα ἐκ μονομερείας τὸν καταρτισμὸν τοῦ ἔργου· καὶ ἐπειδὴ ἐγνώριζα τοῦτο, τῷ ἔκαμα τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἀφοῦ δὲν ἐδέχθη τὴν πρότασίν μου, ἔπρεπε νὰ ἐργασθῇ μόνος, οὐδέποτε δὲ νὰ λάβῃ πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἐκ μονομερείας ἔλαβε.

§184ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Μὰ, Κύριε, δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτό.

§185ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ἀφίνω αὐτό· δὲν ἐπιμένω εἰς τοῦτο· τὸ εἰκάζω ἔκ τινων πληροφοριῶν τὰς ὁποίας ἔλαβον, καὶ ἐὰν ὁ ἴδιος τὸ ἀρνῆται, ἐγὼ δὲν ἐπιμένω. Τέλος πάντων προπαρεσκευάσθη τὸ ἔργον, καὶ ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μὲ εἰδοποίησεν, ὅτι ἐπεθύμει νὰ τὸ ὑποβάλῃ εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον. Νομίζω ἀναγκαῖον νὰ κάμω γνωστὸν εἰς ὑμᾶς, ὅτι ἅμα συστηθὲν τὸ ὑπουργεῖον αὐτὸ, ἐν ὑπουργικῷ συμβουλίῳ ἀπεφάνθη ὁμοφώνως, ὥστε ὅλαι σχεδὸν αἱ προτάσεις, ὅλα τὰ ἀντικείμενα νὰ ὑποβάλλωνται ὑπὸ τὴν σύσκεψιν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου· τοῦτο ἔγεινε, διὰ νὰ δύναται ἕκαστος τῶν ὑπουργῶν νὰ βοηθῆται ἀπὸ τὰς γνώσεις τῶν ἄλλων, καὶ ἀπὸ τὰς συζητήσεις ὅλων νὰ ἐξάγεται ἡ ἀλήθεια καὶ νὰ καταρτίζεται πᾶν ἔργον ὡριμώτερον. Ὁ Κύριος ὑπουργὸς γνωρίζων ἐξ ὑπαρχῆς —ὁ ἴδιος τὸ ἐφήρμοσεν εἰς διαφόρους προτάσεις καὶ ἔργα τοῦ ὑπουργείου του—δὲν ἔφερε καμμίαν ἐναντιότητα, ὅπως ἐφαρμοσθῇ τὸ μέτρον τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ σπουδαίου τούτου ἔργου· φέρων μάλιστα ὡς παράδειγμα, ὅτι ὅταν ἐπρόκειτο νὰ γίνωσι διορισμοὶ Νομαρχῶν, δὶς ἐπανελήφθη τὸ ζήτημα εἰς τὸ συμβούλιον, καὶ ἐγὼ ἐζήτησα νὰ δώσουν ὅλοι ἐλευθέρως τὴν γνώμην των. Διὰ τοιούτου τρόπου ἤθελον νὰ ἐξάξω ἐκ τῆς πλειοψηφίας τὸ ἀποτέλεσμα· ὥστε προέβην ἀκόμη εἰς τὸ νὰ προκαλέσω ψηφοφορίαν διὰ ψηφοδελτίων, ἐξ ἧς ἐξήχθη τὸ ἀποτέλεσμα. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι μὲ αὐτὸν τὸν ὅρον εἰργάζοντο οἱ Κύριοι ὑπουργοί. Καὶ ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἐστοχάσθη ποτὲ ν’ ἀπομακρυνθῇ ἀπ’ αὐτὴν τὴν βάσιν καὶ νὰ ἐνεργήσῃ ἐπὶ τοιούτων σπουδαίων ζητημάτων μονομερῶς, διὰ τοῦτο μὲ εἰδοποίησεν ἵνα συγκαλέσω ὑπουργικὸν συμβούλιον διὰ νὰ ὑποβάλῃ ὑπ’ ὄψιν αὐτοῦ τὸν διοργανισμὸν τὸν ὁποῖον εἶχε. Συνήλθομεν λοιπὸν, καὶ ὁ Κύριος ὑπουργὸς ἀνέγνωσε τὸν διοργανισμὸν τοῦ ὁποίου ἐλάβομεν γνῶσιν λεπτομερῶς καθ’ ὅλα τὰ μέρη. Αὐτὴ ἡ ἐξήγησις τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ, καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ ὅλου ὀργανισμοῦ ἢ μᾶλλον ἡ εἰσήγησις αὐτοῦ διήρκεσε δύω ἡμέρας. Ἀφοῦ ἐτελείωσεν ἡ εἰσήγησις εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, τῷ ἐξήγησα τὰς σκέψεις μου ἐπὶ τῶν βάσεων ἐφ’ ὧν ὁ διοργανισμὸς ἐστηρίχθη, καὶ τῷ ὑπέδειξα ὅτι ἦτο ἐσφαλμένος καὶ μηδόλως κατάλληλος εἰς τὰς περιστάσεις εἰς τὰς ὁποίας ἔλαβε χώραν, ὅτι ἦτο ἄδικος, ὅτι ἦτο μὴ λογικὸς, ὅτι ἦτο καὶ ἀντιπολιτικός. Ἐθεωρήθη ἄδικος, διότι, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ᾖναι διοργανισμὸς περιέχων ὅλα τὰ μέρη, τὰ ὁποῖα τὰ μεγάλα συμβάντα τοῦ ἔθνους ἐχώριζον καὶ φέρων τὴν συμφιλίωσιν, ἀπεναντίας ἐφαίνετο εἰς ἄκρον μονομερὴς, καὶ ἀποκλείων ἐκ τῶν σπουδαίων θέσεων τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶχον δικαίωμα νὰ ἔλθωσιν εἰς αὐτάς. Ἐὰν ἀκόμη, Κύριοι ἐπρόκειτο ἐσφαλμένως πῶς νὰ γίνῃ ἓν ἔργον ἐκ μονομερείας, εἶχον νὰ περιμένουν οἱ ἄνθρωποι νὰ ἴδουν ὅτι αὐτὴ ἡ μονομέρεια κλίνει, πλησιάζει μᾶλλον πρὸς τὸ ἐγγύτερον σημεῖον. Ἀλλ’ ἀπεναντίας ἔγεινε καὶ ἐκ μονομερείας καὶ ὅλως διόλου εἰς τὸ ἀπώτατον σημεῖον. Προετιμήθησαν δηλαδὴ δι’ αὐτοῦ οὐχὶ οἱ εἰς τὴν ἐνεστῶσαν τῶν πραγμάτων κατάστασιν συντελέσαντες, ἀλλ’ οἱ ἀντίθετοι αὐτῶν. Λοιπὸν διὰ τοῦτο εἶναι ἄδικος. Εἶπον ὅτι εἶναι μὴ λογικὸς, διότι εἶχεν ὡς πρόφασιν ὅτι δῆθεν αὐτὰ τὰ πρόσωπα εἶναι τὰ ἱκανώτερα, ὅτι ἡ ἱκανότης, ἡ τιμιότης, ἡ πίστις, ἐκεῖ μόνον εὑρίσκετο.

§186ΣΜΟΛΕΝΤΣ. Κύριε Πρόεδρε, ζητῶ τὸν λόγον.

§187ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ἐγὼ τὸν εἶπα, ὅτι δὲν εἶναι διόλου λογικὸν νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ἓν στοιχεῖον οἱονδήποτε εἰς τὴν κοινωνίαν, οἱαδήποτε τάξις, στρατὸς, ἢ ὅ,τι ἄλλο διαιρεθὲν ἀπὸ τὰς περιστάσεις, νὰ συμπέσῃ, ὥστε νὰ διχοτομηθῇ κατὰ τύχην ὅλως παράδοξον, ἀδύνατον μᾶλλον, εἰς μέρη, ὧν τὸ ἓν νὰ περιέχῃ ὅλην τὴν ἱκανότητα, ὅλην τὴν τιμιότητα, ὅλην τὴν πίστιν, τὸ ἕτερον δὲ ὅλα τὰ ἐναντία. Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ σύμπτωσις; Εἶναι ἀδύνατον, εἶναι ἐναντίον τῆς φύσεως, καὶ διὰ τοῦτο λέγω ὅτι δὲν εἶναι λογικὸς ὁ ὀργανισμός. Εἶναι ἀντιπολιτικὸς, διότι ὕστερον ἀπὸ τὰ συμβάντα, τὰ ὁποῖα συνέβησαν καὶ τὰ ὁποῖα ἐκλόνισαν ὅλον τὸ Κράτος, καὶ ὕστερον ἀπὸ τοιαύτην μεταπολίτευσιν, ἡ ὁποία ἐντελῶς εὐδοκίμησε, ἐνῷ ἔπρεπε πραγματικῶς νὰ λάβῃ χώραν μία πραγματικὴ συμφιλίωσις, διὰ νὰ προβῶμεν εἰς τὸ μέλλον χαίροντες καὶ στηρίζοντες τὴν εὐτυχίαν τοῦ κράτους εἰς αὐτὴν τὴν τάξιν τῶν πραγμάτων, ἐξ ὑπαρχῆς ἤχθη εἰς τὸ μέσον ἡ διαίρεσις, ἥτις δὲν θὰ εἶχεν, εἰμὴ πολλὰς δυσαρέστους συνεπείας, αἵτινες ὡς βλέπετε ἤρχισαν νὰ φαίνωνται, τὸ λέγω μὲ λύπην μου. Ἦτο ἑπομένως καὶ ἀντιπολιτικός· ὡς τοιοῦτον λοιπὸν τὸ συμβούλιον ἐχαρακτήρισεν αὐτὸ τὸ ἔργον, δηλ. ὡς ἄδικον, ὡς μὴ λογικὸν, καὶ ὡς ἀντιπολιτικόν. Κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν δύω ἡμερῶν, ἐλήφθησαν σημειώσεις, καὶ αὐταὶ αἱ σημειώσεις ἐδόθησαν εἰς τὸν Κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ Κ. ὑπουργὸς συζητῶν δὲν εἶχε λόγους ἰσχυροὺς, ἵνα ἀντιτάξῃ καὶ διαφεύγων πᾶσαν ἄλλην αἰτιολογίαν εὔλογον καὶ πραγματικὴν προσέφευγεν εἰς τὴν ἱκανότητα δῆθεν καὶ εἰς ἄλλας τινὰς ἐνστάσεις, αἵτινες ἐκ πρώτης ὄψεως ἐφαίνοντο ἀδικαιολόγητοι. Διὰ νὰ μὴ φέρωμεν μεγάλας δυσκολίας, καὶ θέλοντες νὰ περιποιηθῶμεν τὴν εὐθύνην του, ἣν πάντοτε προέταττε, καὶ, ἂν θέλετε ἀκόμη, καὶ ἀπὸ ἁβροφροσύνην πρὸς αὐτὸν, ἀφοῦ ἐξεθέσαμεν ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους ἐνεπιστεύθημεν εἰς αὐτὸν, στηριζόμενοι εἰς ἣν εἴχομεν μεγάλην ἐμπιστοσύνην, εἴπομεν, πολὺ καλὰ, εἰμποροῦμεν καὶ αὐτὸ καὶ ἐκεῖνο καὶ τ’ ἄλλα νὰ τὰ παραδεχθῶμεν, ὅταν ἐπιμένῃς· ἀλλ’ ὡς ἀναγκαῖον ἀπολύτως φρονοῦμεν, ὅτι πρέπει νὰ γίνηταί τις τροποποίησις. Ὑπάρχει δὲ ἀκόμη περὶ τούτου σημείωσις, καὶ ἐὰν ἐγνώριζον ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀπαιτοῦσε τὰς λεπτομερείας, ἤθελον φροντίσει νὰ τὴν φέρω· ἔγεινε λοιπὸν αὐτὴ ἡ σημείωσις καὶ περιωρίσθημεν ἐπὶ τῶν διοικήσεων τῶν ταγμάτων, μόνον εἰς δύο θέσεις περιορισθέντες, καὶ τὰς λοιπὰς ὀκτὼ ἀφήσαντες, ὡς τὰς συνεπλήρωσεν ἐκ μονομερείας.

§188ΣΜΟΛΕΝΤΣ. Παρακαλῶ νὰ εἴπητε ποῖον τάγμα, καὶ ἐὰν δὲν ἦναι τὸ πρόσωπον ἐκεῖ ὅπου ἐσυστήσατε.

§189ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι· λοιπὸν ἔγειναν αὗται αἱ μεταβολαὶ καὶ ἐπεμέναμεν εἰς τοῦτο. Ὁ δὲ Κ. ὑπουργὸς ἐσημείωσε καὶ αὐτὸς καὶ ἐφάνη ὅτι ἐπείσθη· ἐγὼ ἐπείσθην ὅτι παρεδέχθη, διότι καὶ ἐκ τῶν ὁμιλιῶν του τοῦτο ἐξήγαγον, καὶ ἐκ τοῦ τρόπου, τοῦ ἰδικοῦ μας, οἵτινες ἐφάνημεν σύμφωνοι, ὅτι αὐτὰ ἂς γείνωσι καὶ ἂς μείνωσι τὰ ἄλλα ὡς ἐγένοντο. Ὅλα ἀπέδειξαν ὅτι ὁ Κ. ὑπουργὸς ἦτο σύμφωνος· λέγω ὅτι ἐσυμφώνησε, διότι ὁ ἴδιος ᾐσθάνετο ὅτι μόνος δὲν ἠμποροῦσε νὰ κάμῃ τὸ ἔργον, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν γενικὴν σκέψιν καὶ ἀπόφασιν ὅλου τοῦ συμβουλίου· τοιουτοτρόπως ἀπεχωρίσθημεν καὶ τὴν ἐπιοῦσαν ἐπανήλθομεν εἰς τὸ συμβούλιον, δὲν ἠξεύρω διὰ ποῖον ἀντικείμενον.

§190ΣΜΟΛΕΝΤΣ. Διὰ τὸ ἴδιον.

§191ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Εἰμπορεῖ. Ἐγὼ μετέβην εἰς τὸ Συμβούλιον, τελευταῖος τῶν ἄλλων ὑπουργῶν, διότι μοὶ ἔτυχε νὰ ἦμαι ἀπησχολημένος· ἐσυζητήσαμεν τὰ ἀντικείμενα διὰ νὰ τελειώσωμεν, καὶ διελύθημεν· ἐκ τῶν ὑστέρων ἔμαθον, ὅτι ἔκαμε τινὰς παρατηρήσεις ὁ Κ. ὑπουργὸς ἐναντίας τῶν τῆς προτεραίας, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι ἔκαμεν ἰδιαιτέρως τὰς παρατηρήσεις ταύτας, διότι μὴ ὑπάρχοντος συμβουλίου συγκεκροτημένου ἕνεκα τῆς ἀπουσίας τῶν ἄλλων ἴσως ὑπουργῶν, τοιαύτη συζήτησις δὲν ἠδύνατο νὰ λάβῃ χώραν, οὐδὲ νὰ ἐπαναληφθῇ μετὰ τὴν κατὰ τὴν προτεραίαν ὁριστικῶς γενομένην, ὡς εἴρηται, ἀπόφασιν. Ἄλλως τε δέ, ὅταν ἤρχισεν ἡ τακτικὴ συνεδρίασις δὲν εἶπε τίποτε περὶ τούτου, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἀφοῦ ἀπεχώρησαν οἱ ὑπουργοί, ἔμεινα μόνος κἄτι νὰ εἴπω εἰς τὸν Κ. ὑπουργὸν, καὶ τότε εἶπεν, ἐρωτῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο νὰ τὸ διορθώσωμεν; Τὸν εἶπον, τώρω τὸ Συμβούλιον διελύθη, ἄλλως τε, Κύριε ὑπουργὲ, δὲν ἠμποροῦμεν πλέον νὰ ἀναφέρωμεν τοῦτο, εἶναι πρᾶγμα τετελεσμένον, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπανερχώμεθα ἐπὶ τὰ αὐτά.

§192ΣΜΟΛΕΝΤΣ. Μοὶ εἴπατε ὅτι θὰ κάμῃ κακὴν ἐντύπωσιν.

§193ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Τελευταῖον ἀπεχώρησα καὶ ἐγὼ, καὶ πλέον δὲν ἐπανήλθομεν εἰς συζήτησιν δι’ αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον. Μετὰ δύο ἡμέρας ἠκούσθη ὅτι ὁ διοργανισμὸς ἐδημοσιεύθη εἰς διαφόρους ἀρχὰς στρατιωτικάς. Σημειώσατε, ὅτι εἰς τὸ διάστημα αὐτῶν τῶν δύο ἡμερῶν δὲν εἶδον πλέον τὸν Κ. ὑπουργὸν, διότι ἀσθενῶν δὲν ἦλθε νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὰ συμβούλια, τὰ ὁποῖα ἐμεσολάβησαν, καὶ ἐν τοσούτῳ ἐφάνη ἀντὶ τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τὸ ἔργον του, καὶ ἐφάνη τὸ ἔργον παραμεμορφωμένον, ἐφάνη ἐναντίον τῶν ἀποφάσεων τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου. Εἰδοποιήθην περὶ τούτου καὶ δὲν ἐπίστευσα, ἠπόρουν περὶ τοῦ γεγονότος· μοὶ εἶπαν ὅτι ἔγεινε κοινοποίησις, ὅτι ὑπάρχει εἰς τὸ Φρουραρχεῖον, καὶ ἐγὼ ἐπέμενα· ποῦ ἠμποροῦσα νὰ φαντασθῶ ποτὲ μίαν τοιαύτην πρᾶξιν! Στέλλω ἐπίτηδες ἀπεσταλμένον εἰς τὸ Φρουραρχεῖον, καὶ μοὶ φέρει τὴν σημείωσιν, καὶ ἐκεῖ εἶδον μὲ ἔκπληξίν μου, ὅτι πραγματικῶς ἔγεινεν ἐναντίον τῶν ἀποφασισθέντων ἐν τῷ ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ.

§194ΣΜΟΛΕΝΤΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, ἀναφέρατε τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐναντία τῶν ἀποφασισθέντων, δὲν εἶναι ἀλήθεια.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τὰς ἀδιακόπους διαψεύσεις, δὲν εἶναι ἁρμόζον αὐτό.

§196ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Εἶδον λοιπὸν πραγματικῶς αὐτὸ τὸ παρατράγῳδον, αὐτὸ τὸ ἀπίστευτον, ποτὲ δὲν ἠμποροῦσα νὰ πιστεύω ὅτι τοῦτο ἔγεινεν ἐκ μιᾶς προθέσεως, πολὺ μεμακρυσμένης ἀπὸ τὸ ὀρθὸν, καὶ ἀπὸ τὴν ἀμοιβαίαν ἐμπιστοσύνην καὶ πίστιν τῶν ὑπουργῶν. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα καλὸν νὰ ἔλθω εἰς ἐξηγήσεις μὲ τὸν Κ. ὑπουργὸν καὶ νὰ τῷ ἐκφράσω μετὰ τῶν ἄλλων συναδέλφων τὴν ἀπορίαν μας εἰς τὸ γεγονὸς· καὶ πρῶτον νὰ ἐξετάσωμεν ἐκ νέου τὰς συνεπείας τοῦ κακοῦ τούτου διοργανισμοῦ, καὶ δεύτερον τὸν τρόπον αὐτὸν δι’ οὗ δυστυχῶς ἐξετέλεσεν ὁ Κ. ὑπουργὸς τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Ἔκτοτε ὁ Κ. ὑπουργὸς ἐπέμενε λέγων, ὅτι ὤφειλε ν’ ἀκούσῃ μόνον τὴν πεποίθησίν του, καὶ ὅτι δὲν ἐνόμιζεν, ὅτι ἔργον στρατιωτικὸν ἔπρεπε νὰ μεταβληθῇ ἀπὸ τὰς σκέψεις τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, διότι ὡς ἔργον στρατιωτικὸν δὲν περιέχει οὐδεμίαν πολιτικήν. Τοῦ ἔγεινεν ἀντίῤῥησις ὅτι καὶ ἐὰν δὲν περιέχῃ πολιτικὴν, ἐπειδὴ ὅμως ὑπάρχει ὀργανισμὸς, ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον πῶς ἔγεινε καὶ νὰ γνωμοδοτήσῃ· ἑπομένως εἷς μόνος ὑπουργὸς ἐναντίον τῆς ἀποφάσεως τῶν ἄλλων δὲν ἠδύνατο νὰ προέλθῃ εἰς τοσοῦτον σπουδαῖον καὶ σοβαρὸν ἔργον· ὤφειλε νὰ κάμῃ τὰς παρατηρήσεις του ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ ἐπιμείνῃ καὶ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιμείνῃ μέχρι τέλους· μετὰ ταῦτα ὁ Κ. ὑπουργὸς εἶπε, νομίζω, ὅτι δὲν ἐδυσκολεύετο νὰ παραιτηθῇ. Εἶπον ὅτι εἶναι ἡ φυσικὴ συνέπεια τοῦ πράγματος αὐτοῦ· ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ἐπιμείνῃ προηγουμένως εἰς τὴν γνώμην του. Τώρα ἡ παραίτησις δὲν ἀξίζει· ἐὰν ἐγίνετο προτήτερα, ἤθελεν ἔχει ἀποτέλεσμα, διότι ἡ παραίτησις ἑνὸς ὑπουργοῦ ὅστις δὲν συμφωνεῖ μὲ τὴν γνώμην τῶν ἄλλων, τοὐλάχιστον ἀφίνει τὸ ἔργον ἀτελὲς καὶ ἡ βλάβη ἡ ὁποία ἐπαπειλεῖται δὲν γίνεται, ἀλλ’ ὄχι νὰ κάμῃ τὴν πρᾶξιν καὶ ἔπειτα νὰ παραιτηθῇ. Αὐτὸ, Κύριοι, εἶναι τὸ ἱστορικὸν τῶν γεγονότων· εἶπον τὰ συμβάντα ἔπρεπε νὰ μείνωσιν ἐν τῷ περιβόλῳ τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, καὶ νὰ μὴ ἔλθωσιν εἰς δημοσιότητα, διότι παρουσιάζουν μίαν ἀσχημίαν. Δὲν ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἄλλως, εἰμὴ νὰ κάμωμεν ὅ,τι ἔγεινε, δηλ. ὁ μὲν Κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὀρθῶς φρονῶν ν’ ἀποσυρθῇ, τὰ δὲ ἐν τῷ ὑπουργικῷ συμβουλίῳ γεγονότα νὰ μείνωσιν εἰς τὰ ἀρχεῖα αὐτοῦ, νὰ ἐξαλειφθῶσιν, εἰ δυνατὸν, καὶ νὰ μὴ φανῇ οὐδὲ ἴχνος αὐτῶν.

§197ΣΜΟΛΕΝΤΣ. Μὰ ἡ τοποθέτησις ὑπάρχει.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΣ. Ἡσυχία, Κ. Σμόλεντς, ἠθέλατε νὰ ἐπιβάλετε πειθαρχίαν εἰς ὁλόκληρον τὸν στρατὸν, καὶ δὲν εἰμπορεῖτε νὰ ἐπιβάλετε εἰς τὸν ἑαυτόν σας. (Θόρυβος δεξιὰ)

§199ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα οὔτε νὰ ἐπιπλήττητε, οὔτε νὰ συμβουλεύετε, Κ. Πρόεδρε.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μοῦ κάμνουν παρατηρήσεις, πῶς νὰ ἐπιβάλω τὴν τάξιν;

§201ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιβάλετέ την ἐν πρώτοις εἰς τὸν ἑαυτόν σας.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν ἐπιβάλλω βλέπεπε, ἀλλὰ οἱ κύριοι πληρεξούσιοι μοὶ λέγουν νὰ ἐπιβάλω τὴν τάξιν.

§203ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Ἐπιβάλετε εἰς ἑαυτὸν τὴν ἀπάθειαν.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι, εἰς τὴν τάξιν.

§205ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ἐγὼ, Κύριοι, ἐὰν ἤμην εἰς τὴν θέσιν τοῦ Κ. Σμόλεντς, δὲν ἤθελον ποτὲ ἐκτεθῆ εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα· διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι παρεγνώρισε τὴν θέσιν του, παρεγνώρισε τὴν σπουδαιότητα τῆς ὑποθέσεως, ὡς τὴν παρεγνώρισε καὶ τότε ἐν τῷ ἐργάζεσθαι καὶ μετὰ τὰ γενόμενα. Δὲν ἐπεθύμουν τοιοῦτόν τι νὰ μένῃ εἰς τὰ χρονικὰ τῆς νέας Ἑλληνικῆς ἱστορίας, καὶ ἐν τῷ πρώτῳ, μετὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῆς νέας δυναστείας, ὑπουργείῳ. Ἐκ τῆς ἀπαντήσεως τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, εἰς τὴν ὁμιλίαν τοῦ Κ. Σμόλεντς, τὴν ὁποίαν δὲν ἤκουσα, νομίζω νὰ ἐξάγεται ὅτι ἀνέφερε ῥητῶς περὶ τάγματός τινος, ὡς δῆθεν ἀποκλειστικοῦ. Λυποῦμαι, ὅτι δὲν βλέπω τὸν λόγον τῆς τοιαύτης κρίσεως καὶ ἀπορῶ πόθεν ὁ Κ. Σμόλεντς ἤντλησεν αὐτήν. Βλέπετε πόσον ἀπεμακρύνθη ἀπὸ τὸ ζήτημα, καὶ πῶς ἀκόμη δὲν ἐννοοῦμεν, ὅτι τοιαῦτα λέγοντες ὑποπίπτομεν εἰς νέα σφάλματα, ὡς καὶ ὅταν μὴ ἀναγνωρίζοντες παρατηρήσεις εὐλόγους, ἐπεριμέναμεν νὰ ἴδωμεν, ὅ,τι συνέβη εἰς τὴν Τρίπολιν διὰ νὰ μεταπεισθῶμεν. Ἀλλὰ τέλος πάντων, ὅ,τι ἔγεινεν ἔγεινεν· ἡ πρᾶξις τὴν ὁποίαν ἔκαμε τὸ τάγμα εἶναι ἀξιόποινος, θὰ τιμωρηθῇ, πρέπει νὰ τιμωρηθῇ μὲ ὅλην τὴν αὐστηρότητα· δὲν εἶχεν οὐδὲν δικαίωμα, δὲν ἔπρεπέ ποτε νὰ φθάσῃ ἕως ἐκεῖ· ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ τάγμα αὐτὸ ἀνήκει εἴς τινα, καὶ ὅτι διὰ τοῦτο ἔπραξεν ὅ,τι ἔπραξεν ὅπως καθὰ ὁ κ. Σμόλεντς εὐηρεστήθη νὰ Σᾶς ὑποδείξῃ. Ἐκ τούτων πάντων βλέπετε, κυρίως, ὅτι δὲν ἦτο ἀξιοπρεπὲς, οὔτε εὔλογον νὰ ἔλθῃ εἰς αὐτὸν τὸν περίβολον τὸ ζήτημα αὐτὸ, καὶ ὅτι ἐγὼ, ἐὰν μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ Κ. Σμόλεντς νὰ τῷ εἴπω, ἤθελον νὰ τῷ δώσω τὴν γνώμην μου, ν’ ἀνακαλέσῃ ὅσα εἶπε καὶ νὰ παραδεχθῇ, ὅτι αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις καλλίτερον εἶναι νὰ μένῃ κεκαλυμμένη, διότι δὲν τῷ περιποιεῖ τιμήν.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος.

§207ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν βλέπω τίνα σκοπὸν θέλει ἔχει αὐτὴ ἡ συζήτησις καὶ εἰς τί θὰ ἀπολήξῃ.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου θέλει τὴν συζήτησιν. Ὑμεῖς εἶσθε καὶ τῶν ὑπουργικῶν ὑπουργικώτεροι.

§209ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, ἡ σημερινὴ συζήτησις θέλει ἐγκολάψει τῷ ὄντι ἀσχημίαν εἰς μέτωπά τινα, ἦτο ὅμως λίαν ὠφέλιμος καὶ ἀναγκαία διὰ τὸν τόπον, καὶ ἀπορῶ πῶς θέλουσι νὰ τὴν ἐμποδίσωσι καὶ νὰ μᾶς κλείσωσι τὸ στόμα, ἐνῷ Συνταγματικὸν σύστημα θὰ εἰπῇ δημοσιότης καὶ φωτισμὸς τῆς κοινῆς γνώμης ἐκ τῆς συζητήσεως, καὶ ἐμποδίζετε, Κύριοι, νὰ φωτισθῇ ἡ κοινὴ γνώμη ἐπὶ ἑνὸς ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἠνάγκασε τὴν ἐξουσίαν νὰ καταβῇ εἰς τὰς ἀγυιὰς δέκα ὁλοκλήρους ἡμέρας; πρέπει νὰ φωτισθῇ βεβαίως ἡ κοινὴ γνώμη, ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστηρίχθη μομφὴ τόσον ἀποτρόπαιος, ὅσον ψευδὴς, νὰ μάθωμεν τέλος πάντων τί πράττει αὐτὴ ἡ πρώτη συνταγματικὴ Κυβέρνησις; τί σκέπτεται, καὶ πῶς ἐνεργεῖ; Κύριοι, συνταγματικὸν σύστημα δὲν ἐννοῶ ἄνευ εὐθύνης· καὶ εὐθύνην δὲν ἐννοῶ ἄνευ ἐλευθέρας ἐνεργείας· ἀλλὰ, βλέπετε, ὅτι ἡ πρώτη βάσις τῆς κυβερνητικῆς ἐνεργείας τοῦ ὑπουργείου εἶναι ὁ περιορισμὸς τῆς ἐλευθερίας, ἡ ὑπὸ ἔλεγχον ἐνέργεια, διότι ἅπαντες οἱ ὑπουργοὶ ὀφείλουν ὡς ἠκούσατε νὰ ὑποβάλουν τὰς σκέψεις αὑτῶν εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ συμβουλίου, καὶ ἡ ἀπόφασις τούτου νὰ ἰσχύσῃ ὡς ὁ κανὼν ἑκάστης ἐνεργείας, ἑκάστης πράξεως· ἀλλὰ τότε ποία ἡ ὑπουργικὴ εὐθύνη; καὶ ὅταν ὁ ὑπουργὸς δὲν δύναται νὰ διοικήσῃ τὸν κλάδον του, ὅπως αὐτὸς ἐννοεῖ, διὰ τί θέλει εἶσθαι ὑπεύθυνος διὰ τὰς συνεπείας; (θόρυβος). Ὅστις, Κύριοι, διαφωνεῖ ἂς ἔλθῃ ἐδῶ νὰ συζητήσῃ καὶ ἂς ᾖναι ἀκόμη καὶ καθηγητὴς τοῦ συνταγματικοῦ δικαίου· οὐχὶ μόνον δὲ τὴν ἐνέργειαν ἑκάστου ὑπουργοῦ ὑποβάλλουσιν εἰς τὴν γενικὴν ἀπόφασιν, εἰς τὴν λογοκρισίαν ὅλης τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὡς ἠκούσατε καὶ εἰς τύπους φατριαστικοὺς, καὶ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς πολιτικῆς· ἀλλ’ ἡ διοίκησις ὡς ὄργανον τῆς πολιτικῆς εἶναι ὅ,τι χειρότερον εἰς μίαν κοινωνίαν, καὶ βεβαίως εἰς τί ἤθελε χρησιμεύσει ἡ ἀπόφασις τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐπὶ ἀντικειμένων ἀπαιτούντων γνώσεις εἰδικὰς, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀντικείμενα τῆς γνώσεως ὅλων; καὶ τῷ ὄντι εἰς τί θέλει ὠφελήσει ἡ συμβουλὴ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὡς πρὸς τὴν τοποθέτησιν τῶν ἀξιωματικῶν; ἢ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν διδασκάλων; τὸ νὰ ὑποβάλουν λοιπὸν τὴν ἐνέργειαν ἑκάστου ὑπουργοῦ εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἤτοι εἰς τὰς πολιτικὰς ἀνάγκας, ἐννοοῦν νὰ διαφθείρουν εἰς τὸ ἑξῆς τὴν διοίκησιν, καὶ τὴν ὑπουργικὴν ἐνέργειαν, καὶ νὰ ἀποκαταστήσωσι τὴν κατὰ μέρος διοίκησιν ὄργανον ἁπλοῦν τῆς πολιτικῆς, καὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς φατρίας, ἢ τῆς ὑπουργικῆς συντηρήσεως· τὸ σύστημα αὐτὸ δύναται νὰ καταστρέψῃ πᾶσαν κοινωνίαν, ὅσον καὶ ἂν ᾖναι ἑδραία καὶ καλῶς κατεστημένη, πολὺ δὲ μᾶλλον τὴν ἰδικήν μας, ἀσθενῆ καὶ κλονιζομένην ἔτι. Πρώτη, Κύριοι, συνταγματικὴ πρᾶξις τοῦ ὑπουργείου αὐτοῦ ἦτο νὰ θέσῃ τὴν ἐξουσίαν του ἐπὶ πάσης ἐνεργείας, ἐπὶ πάσης ἄλλης ἐξουσίας· ὑπάρχουσιν ἀληθῶς ζητήματα τῆς γενικῆς πολιτικῆς, κυβερνητικὰ, ζητήματα ἔχοντα βεβαίως ἀνάγκην χροιᾶς πολιτικῆς· ἀλλ’ ἡ διοίκησις καὶ τὰ ἕτερα μικρὰ ζητήματα δὲν πρέπει νὰ ἔχωσι ὡς τύπον, εἰμὴ τὸ δίκαιον καὶ τὸ νόμιμον. Ἂν ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἤρχετο πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ Κ. Σμολένσκη, ἤθελον σᾶς εἰπεῖ· ἠκούσατε τὶ εἶπεν ὁ Κ. Σμολένσκης, ἠκούσατε τὶ εἶπεν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, γνωρίζετε καὶ τοὺς δύω, εἰπέτε τὶς αὐτῶν λέγει ἀλήθειαν· ἀλλὰ τὴν δυσκολίαν σας ταύτην ἔλυσεν ὁ Κ. Πρωθυπουργός. Τί σᾶς εἶπεν ὁ Κ. Σμολένσκης; ἔφερον τὸν διοργανισμὸν ἐνώπιον τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀμφισβητήσεις ἐγένοντο πολλαὶ, δὲν τὰς παρεδέχθην, ἐπέμενον εἰς τὴν ἰδέαν μου· καὶ τὴν ἰδέαν μου αὐτὴν δὲν κατέστρεψε μία ἀπόφασις ῥητὴ τοῦ συμβουλίου. Ὅταν ὑπέβαλα τὸν διοργανισμὸν, ἔλαβον χώραν πολλαὶ γνωμοδοτήσεις τῶν Κ. ὑπουργῶν, ἀλλὰ ῥητὴ καὶ ὡρισμένη, τὸ ἐπαναλαμβάνω, ἀπόφασις, προϊὸν συμπτώσεως τῆς γνώμης τῶν πολλῶν, λέγουσα τὰ ἐναντία τῶν ὅσων ἐγὼ ἐφρόνουν, δὲν ὑπῆρξεν, ἀλλ’ ἁπλαῖ παρατηρήσεις· τί σᾶς εἶπεν ὁ Κ. Πρωθυπουργός; ἠμφισβητήσαμεν τὸν κατάλογον, τὰ παρεχωρήσαμεν ὅλα, εἰς δύω διεφωνήσαμεν, πρὸ πάντων παρεχωρήσαμεν ὅλας τὰς διοικήσεις καὶ εἰς δύω μόνας ἐπεμείναμεν καὶ εἰς τοῦτο δὲν ἤθελε νὰ ἐνδώσῃ. Θὰ σᾶς ἀποδείξω ὅμως, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ οὔτε διαφωνία σπουδαία· πρὸς τοῦτο ὅμως παρακαλῶ τὸν Κ. πρωθυπουργὸν, ἐὰν δὲν τὸν βλάπτῃ, ἢ τὸν Κ. Σμολένσκην νὰ μᾶς εἴπῃ ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ δύω πρόσωπα, διότι ἡ γνῶσις αὐτῶν θὰ ὠφελήσῃ τὴν συζήτησιν.

§210ΜΑΚΡΗΣ. Δύω ὀθωνισταί.

§211ΣΜΟΛΕΝΤΣ. Αὐτοὶ οἱ δύω, ὁ μὲν εἷς εἶναι ὁ ταγματάρχης Δημητρακαράκος, ὅστις διωρίσθη διοικητὴς τοῦ 6ου τάγματος· ὁ δὲ εἶναι ὁ ἀντισυνταγματάρχης Σαπουντσάκης, ὅστις διωρίσθη ὑπὸ τῆς ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως τμηματάρχης τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐγὼ ὡς τμηματάρχην δὲν τὸν ἤθελον· αὐτὸ εἶναι ἀληθές· τὸν διώρισα δὲ διοικητὴν τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς.

§212ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θέλετε ἰδεῖ κατόπιν πόσον θέλει μᾶς ὠφελήσει ἡ γνῶσις τῶν δύω αὐτῶν ὀνομάτων· ἀλλὰ πρῶτον, Κύριοι, διὰ νὰ ἔχῃ τις δικαίωμα νὰ εἴπῃ εἰς ἕνα ὑπουργὸν, ὅτι παρεβίασε τὰ ἀποφασισθέντα, ὅτι κατεχράσθη τὴν πίστιν τῶν συναδέλφων του, πρέπει νὰ ἀντιτάττηται, ὡς ἐῤῥέθη, ῥητὴ ἀπόφασις τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, διότι εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον λαμβάνουσι χώραν συζητήσεις καὶ σφοδραὶ, πολλάκις ἐπιμένουν συνεχῶς συζητοῦντες ἐπὶ ὥρας, ἐπὶ ἡμέρας, ἀλλ’ ἐὰν ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς ἐπέμεινεν ἐπίσης, καὶ οἱ ἄλλοι ὑπουργοὶ, θέλοντες νὰ τὸν πείσωσι καὶ οὐχὶ νὰ τὸν βιάσωσι, δὲν ἐκφέρουσι ῥητῶς ἀπόφασιν μετὰ τὴν συζήτησιν κατὰ τῆς γνώμης τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ, ὁ ὑπουργὸς δύναται νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν γνώμην του εὐλόγως· αὐτὸ λαμβάνει χώραν πολλάκις, αὐτὸ νομίζω συνέβη καὶ ἤδη, οἱ Κύριοι ὑπουργοὶ ἀπεσύρθησαν, δὲν ἀπεφάσισαν τίποτε· τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἔκαμε μόνον ὀλίγας παρατηρήσεις διὰ νὰ καθησυχάσῃ τὴν συνείδησίν του, καὶ νὰ δικαιολογῆται εἰς τοὺς φίλους του· νομίζετε, ὅτι αὗται αἱ ἁπλαῖ παρατηρήσεις εἶναι ὁ κανὼν, τὸν ὁποῖον ὀφείλει νὰ ἀκολουθήσῃ ὁ ὑπουργός; καὶ ὑπεθέσατε, ὅτι ὁ ὑπουργὸς δέχεται νὰ ὑποβάλῃ τὸν ἑαυτόν του εἰς τοιαύτην ὑποχρέωσιν; βεβαίως ὄχι, ἂν παραδεχθῆτε τὸ τοιοῦτον, θέλετε θέσει τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν εἰς θέσιν δύσκολον, εἰς κύκλον, ἐκ τοῦ ὁποίου δὲν ἠδύνατο νὰ ἐξέλθῃ, διότι πᾶσαν συζήτησιν ἤθελε τὴν λαμβάνει ὡς ἀπόφασιν, καὶ ἐν τούτοις ἀπόφασις δὲν εἶναι. Ἔχετε λοιπὸν, Κύριοι, ἐνταῦθα μίαν ἀπόφασιν; ὄχι· δὲν παρουσιάζεται τοιαύτη, περὶ συζητήσεων μᾶς λαλοῦν μόνον, σᾶς εἶπεν ὁ Κ. Πετσάλης, διαφωνία ἐπῆλθεν, προηγήθη αὕτη ἢ εἵπετο; ἀδιάφορον, λέγουσιν ὁ ὑπουργὸς ὤφειλεν ν’ ἀποσυρθῇ ὑπαρξάσης διαφωνίας· καὶ ἀληθῶς, ἐὰν προηγεῖτο ἡ διαφωνία καὶ ὁ ὑπουργὸς ἡττᾶτο, καὶ ἐνόμιζεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ὑποχωρήσῃ, ὤφειλε ν’ ἀποσυρθῇ, ἐὰν ὅμως εἵπετο ἡ διαφωνία αὕτη, ἐὰν ἀνεφάνη μετὰ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, καὶ ὁ Κ. Πετσάλης δὲν ἠθέλησε νὰ ὁρίσῃ τὸν χρόνον, πιθανὸν νὰ ἐπενοήθη δολίως διὰ νὰ δικαιολογηθῶσιν ἀπέναντι φιλικῶν παραπόνων, καὶ νὰ προκαλέσωσι τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ ὑπουργοῦ· ἀλλ’ εἴς τί διεφώνησαν; διεφώνησαν διὰ τὸν Κ. Δημητρακαράκον λέγουσιν· ὁ Κ. πρωθυπουργὸς σᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ τοποθέτησις τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ ἀπεμακρύνετο ἀπὸ πᾶν πολιτικὸν σχέδιον τοῦ νὰ κάμωσιν χρῆσιν τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πλησιάζουν περισσότερον εἰς τὴν ὑπάρχουσαν κατάστασιν.

§213ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον αὐτό.

§214ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δέχομαι ὅ,τι θέλει ὁ Κ. Πρωθυπουργός.

§215ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Εἶπον, ὅτι εἴχομεν τὴν βάσιν νὰ ἔλθωμεν εἰς ἁρμονίαν, ὥστε νὰ φέρωμεν τὴν συμφιλίωσιν τοῦ στρατοῦ· καὶ οὕτω δὲν ἔγεινεν, ἔγεινεν ἐκ μονομερείας, ἂν ἀκόμη ἡ μονομέρεια ἐκρίθη ἀναγκαία, ἤθελον ἐν πεποιθήσει νὰ ἔλθῃ αὐτὴ ἡ μονομέρεια εἰς τὸ σημεῖον τὸ ἐγγύτερον εἰς τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ὑπέδειξα· ἀλλὰ τί ἠθέλατε εἰπῆ, ὅταν καὶ αὐτὴ ἡ μονομέρεια ἐλάμβανε χώραν καὶ εἰς τὸ σημεῖον τὸ ἀπώτατον; (εὖγε, εὖγε).

§216ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εὐχαριστῶ, Κύριοι, τὸν Κύριον Πρωθυπουργὸν διὰ τὴν ἀπάντησίν του, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι μᾶς ἔδωκε τὴν λύσιν εὐκολωτέραν. Ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς εἶχε σκοπὸν, λέγει, νὰ προκαλέσῃ τὴν συμφιλίωσιν κατὰ τὸν διοργανισμὸν τοῦ στρατοῦ· εἰς ἐναντίαν περίστασιν δὲ, λέγει ὁ Κ. πρωθυπουργὸς, ὅτι ἔπρεπεν ἡ τοποθέτησις τῶν ἀξιωματικῶν νὰ πλησιάσῃ εἰ, τὸ ἐγγύτερον σημεῖον τῆς παρούσης καταστάσεως, ἤτοι πρὸς τὴν ἐπανάστασιν· ἀλλὰ πρῶτον ὁ κύριος σκοπὸς δὲν ἦτο αὐτὸς νομίζω, ἀλλ’ ὁ καλὸς ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, καὶ εἰς τὸ πνεῦμα τῆς συμφιλιώσεως δὲν ἔπρεπε νὰ θυσιασθῶσι τὸ δίκαιον, ἡ ἱκανότης, καὶ ὁ ἀληθὴς προορισμὸς τοῦ στρατοῦ.

§217ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Αὐτὸ ἐννοεῖται, ὅτι ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν.

§218ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λέγω τώρα, ἂν ἐννοῆτε αὐτὰ, Κύριε Πρωθυπουργὲ, τὰ μνησθέντα δύω πρόσωπα, ὅτι δὲν ἦσαν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ προκαλέσωσι τὴν διαφωνίαν οὔτε λόγῳ ἱκανότητος, οὔτε λόγῳ ἐπαναστατικῷ, διότι εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἐπαναστάσεως ἔτι, ὅταν αὕτη ἔβραζε καὶ διετελοῦμεν ὑπὸ τὴν πίεσιν τοῦ δημοτικοῦ πνεύματος, ἐξηγερμένου, ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς μέθης τῆς νίκης καὶ τῆς ζωηρότητος τῶν ἀναμνήσεων, σεῖς, Κύριε Πρωθυπουργὲ, πρόεδρος τότε τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως, ἐκάμετε χρῆσιν τοῦ Δημητρακαράκου καὶ σεῖς ἐμποδίσατε, Κύριοι πληρεξούσιοι, ἐξεγερθέντες τὸν διορισμόν του. Ὁ Δημητρακαράκος ἐστέλλετο τότε, ἵνα ἐπαναφέρῃ τὴν τάξιν εἰς τὴν Λακωνίαν καὶ Μεσσηνίαν ὡς ἀρχηγὸς μεγάλου στρατιωτικοῦ σώματος, ἡ ἐπανάστασις ἦτο τότε εἰς τὴν ἀκμήν της (εὖγε).

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τὰς ἐπιδοκιμασίας.

§220ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀλλά, Κύριοι, καὶ ὁ Σαπουντσάκης ὑπάγεται εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν, διότι καὶ αὐτοῦ ἔκαμε χρῆσιν ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις διορίσασα καὶ αὐτὸν τότε ἐπιθεωρητὴν τοῦ πυροβολικοῦ. Ὁ Κύριος Βούλγαρης ἦτο Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἄνευ τῆς γνώμης καὶ τῆς ὑπογραφῆς του τίποτε δὲν ἐγίνετο.

§221ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ὁ Πρόεδρος τότε δὲν ἦτο ὑπεύθυνος, σεῖς εἶσθε ὑπεύθυνοι διὰ τὰς πράξεις σας· (θόρυβος).

§222ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ὄχι· ἡ Κυβέρνησις τότε ἦτο ὑπεύθυνος· ἀστειευόμενος τὸ εἶπεν ὁ Κ. Πρόεδρος.

§223ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις τότε ἅπασα ἦτον ὑπεύθυνος, καὶ ἅπαντες εἴμεθα συνυπεύθυνοι ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, πλανᾶσθε, Κύριε Βούλγαρη, καὶ κακῶς ἐκτιμήσατε τὴν θέσιν σας, ἀνεύθυνος ποτὲ δὲν εἶσθε· πῶς λοιπὸν αὐτοὶ οἱ δύω ἄνθρωποι εἶναι ἡ πέτρα ἤδη τοῦ σκανδάλου; πῶς εἶναι ἀνυπόφοροι εἰς τὴν ἐπανάστασιν; δὲν δύναται νὰ ᾖναι ἀκριβὲς τοῦτο. Πολλάκις ἐπαναλαμβάνουσι καὶ σήμερον ἔτι ἐνώπιόν σας μέχρι κόρου τὰ δικαιώματα τῆς ἐπαναστάσεως· πολλάκις ἐπικαλοῦνται τοὺς ἀγῶνας, τὰς μεγάλας θυσίας τῶν ἐπαναστατῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν, καὶ αἱ ὁποῖαι παρεγνωρίσθησαν, καὶ σᾶς λέγουν ταῦτα, ὅταν θέλουν νὰ σᾶς φενακίσουν, οὐχὶ διότι πιστεύουσιν εἰς τίποτε· ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἐρωτῶ, εἶχεν σχέδιόν τι σχετικῶς πρὸς τὴν ἐπανάστασιν ἢ τοὺς ἐπαναστάτας; ἀνεχώρει ἀπὸ ἀρχὴν τοιαύτην, ἐσεβάσθη τέλος πάντων τὴν ἐπανάστασιν, ἐσεβάσθησαν τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐθυσίασαν, προσέφεραν καὶ τὴν κατάστασίν των καὶ διεκινδύνευσαν τὴν ὕπαρξίν των, ὥστε νὰ τὴν πιστεύσωμεν καὶ ἤδη; ὄχι· καὶ διὰ νὰ πεισθῆτε, ῥίψατε τὰ βλέμματά σας εἰς τὸν Βάλτον, ποῖος εἶναι Ἔπαρχος ἐκεῖ; εἰς τὴν Ἀκαρνανίαν ποῖος εἶναι στρατιωτικὸς Διοικητής; Τοὺς ἀνθρώπους τοὺς τιμῶ ὡς ἀνθρώπους, ἐξετάζω μόνον τὰ πολιτικὰ φρονήματά των, Ἔπαρχος εἶναι ὁ Κ. Λεωνίδας, δύναται νὰ ᾖναι ἀξιότιμος ἄνθρωπος, ἡ ἐπανάστασις ὅμως τὸν κατεδίκασε, τὸν ἀπεκήρυξε, καὶ ἐν τούτοις διορίζεται νὰ διοικῇ αὐτοὺς τοὺς ἰδίους διώκτας του καὶ ἐπαναστάτας.

§224ΚΑΛΟΣ. Ἀδίκως.

§225ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ Κ. Σκαλτσοδῆμος καὶ Σκυλοδῆμος εἶναι ἄνθρωποι μὲ δικαιώματα, ἀξιότιμοι, ἔχοντες πολλὰ προσόντα, ἀλλὰ ἄνθρωποι, οἵτινες ἦσαν ἐναντίοι τῆς ἐπαναστάσεως, ἐπολέμησαν αὐτὴν εἰς τὴν Ἀκαρνανίαν, καὶ ὅμως διορίζονται ἀρχηγοὶ στρατιωτικῶν σωμάτων εἰς τὴν ἰδίαν Ἀκαρνανίαν τῆς ὁποίας εἶναι καὶ κάτοικοι· εἰς τὰς χεῖρας αὐτῶν ἐνεπιστεύθη ἡ τιμὴ, ἡ ἀσφάλεια τῶν ἀνθρώπων τοὺς ὁποίους ὡς ἐπαναστάτας ἐπεχείρησαν νὰ πολεμήσωσιν· ὁ Ἀλεξανδρόπουλος, ὁ Νομάρχης ἤδη Λακωνίας εἶναι ἐπαναστάτης; αὐτὴ εἶναι ἡ ἐκτίμησις τῶν δικαιωμάτων τῆς ἐπαναστάσεως, καὶ χάριν αὐτῶν, μᾶς λέγετε ὅτι ἤλθετε εἰς ῥῆξιν μὲ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὄχι. Δὲν ἔχει, Κύριοι, οὐδὲν σύστημα τὸ ὑπουργεῖον, δὲν ἔχει οὐδὲν σχέδιον, αἰσθάνεται μόνον τὴν ἀνάγκην τῆς πλειονοψηφίας, καὶ χάριν αὐτῆς ὑποβάλλεται εἰς ὅσας παρατηροῦμεν ἀντιφάσεις. Ἰδοὺ ὁ κύριος λόγος τῆς διαφωνίας, δὲν ἐξετάζω τὴν ἀξίαν τῶν τοποθετήσεων, δὲν πρόκειται περὶ τούτου ἤδη, ἰσχυρίζομαι μόνον ὅ,τι ὅσα ἀκούομεν λαβόντα χώραν, σκοπὸν εἶχον νὰ ἐπιῤῥίψωσιν εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν τὴν εὐθύνην, μόνον διὰ ν’ ἀπομακρύνωσιν ἀφ’ ἑαυτῶν τὸν κίνδυνον, λυπηρότατον ὅμως εἶναι ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰς ζήτημα τοιοῦτον παρέλυσε τὴν ἐξουσίαν, ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς ὁποίας ἐσύρετο εἰς τὰς ὁδοὺς δέκα ὅλας ἡμέρας, τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς, τοὺς ὁποίους συνήθως ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὁσάκις θέλει νὰ ὁμιλήσῃ, θεωρεῖ ὡς ἐπιδιώκοντας, δὲν ἐστρέψαμεν νὰ ἰδῶμεν, τὴν ἀφήσαμεν ἐκκειμένην (θόρυβος). Καὶ πῶς σᾶς ἐφάνη παράξενον, Κύριοι; δὲν λέγω, ὅτι καταφρονοῦμεν τὴν ἐξουσίαν, οὐχὶ, μὴ ταράττεσθε, ἀλλ’ εἶναι περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας νομίζει τις ὅτι δὲν εἶναι ὁ καιρὸς τοῦ νὰ δεχθῇ τὴν ἐξουσίαν καὶ δὲν τὴν δέχεται, ἢ ὅτι πρέπει ν’ ἀναβάλῃ διὰ νὰ καταδειχθῇ πλήρης ἡ ἠθικὴ ἀξία τῶν ἀντιπάλων του. Ἀνεβιβάσατε, λοιπὸν Κύριοι ὑπουργοὶ, μίαν διοικητικὴν ἐνέργειαν εἰς ζήτημα Κυβερνητικὸν, καὶ ἐκλονίσατε τὴν Κυβέρνησιν εἰς ὑπουργικὰς μεταβολὰς, καὶ ἐφέρατε κλονισμὸν εἰς τὸ κοινωνικὸν σῶμα. Καὶ ἐμείνατε ἆρα μέχρι τοῦ σημείου τούτου; ὄχι, ἐὰν ἐστέκεσθε ἕως ἐδῶ, ὑπομονὴ, ἐπροχωρήσατε ὅμως, καὶ κατωρθώσατε νὰ ταραχθῇ ἡ κοινωνία. Διεκήρυττον, ὡς ἠκούσατε, φίλοι, φιλικαὶ ἐφημερίδες καὶ οἱ ἴδιοι Κ. ὑπουργοὶ ἴσως, ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἔλυσαν ἓν μέγα συνταγματικὸν ζήτημα, ὅτι ἐξησφάλισαν τὴν συνταγματικὴν ἐνέργειαν τοῦ λοιποῦ, καὶ ἑπομένως ὅτι εἶναι ἄξιοι τῶν ἐπαίνων τῆς εὐλογίας τοῦ ἔθνους, ἀφοῦ τὴν πρώτην δυσκολίαν, ἡ ὁποία παρουσιάσθη εἰς αὐτοὺς, τὴν συνέτριψαν, εἶναι ἀληθὲς αὐτό; Ἰδοὺ τὶ συνέβη ὡς ἤδη μανθάνομεν, εἷς Ὑπουργὸς παρῃτήθη, λόγῳ διαφωνίας ἐν τῷ ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, καὶ ἀντικατεστάθη παρ’ ἑτέρου, ποῦ εἶναι, Κύριοι, τὸ μέγα κατόρθωμα, τὸ ὁποῖον κατωρθώθη, αἱ μεγάλαι συνταγματικαὶ δυσχέρειαι, τὰς ὁποίας ὑπερεπήδησαν; εἶναι ἀνάγκη αὐτὸ νὰ τὸ καθαρίσωμεν, διότι ἡ κοινωνία τὸ πιστεύει, διότι ἡ κοινωνία πολλάκις ἤκουσεν, ὅτι μεγάλαι συνταγματικαὶ δυσκολίαι ὑπῆρχον εἰς τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διὰ τῆς ἐπιμονῆς τοῦ Κ. Προέδρου ὑπερενικήθησαν. Ἡ κοινωνία, Κύριοι, πρέπει νὰ μάθῃ τὴν ἀλήθειαν, διότι αὕτη εἶναι ἀνώτατος δικαστὴς, καὶ πρέπει νὰ γνωρίζῃ τὶ ἔτρεξε, τὶ τρέχει. Ἐῤῥίψαμεν ἕνα θρόνον, διότι ὁ θρόνος αὐτὸς παρουσίαζε προσκόμματα εἰς τὴν πρόοδον τοῦ ἔθνους καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Συντάγματος. Καὶ ἐνῷ, Κύριοι, πρόκειται ν’ ἀναδιοργανώσωμεν τὴν κοινωνίαν, νὰ ἐγκαινιάσωμεν νέαν Μοναρχίαν, νὰ ἑδραιώσωμεν τὴν τάξιν δυσφημοῦμεν τὸν θρόνον, τὸ πρῶτον στοιχεῖον τῆς τάξεως, τὸν θεμέλιον λίθον, ἐφ’ οὗ θὰ στηριχθῇ τὸ οἰκοδόμημα, καὶ ὑποσκάπτομεν τὰς βάσεις του! Ἡμεῖς, Κύριοι, οἱ καθήμενοι εἰς τὴν πλευρὰν αὐτὴν καὶ πιστεύω ὅτι καὶ σεῖς εἶσθε σύμφωνοι, θέλομεν τὴν Βασιλείαν μὲ ὅλα τὰ δικαιώματά της, πλήρη, ἀνέπαφα, μ’ ὅλην τὴν ἀξιοπρέπειαν καὶ τὴν ἰσχύν της, θέλομεν τὴν διαίρεσιν τῶν ἐξουσιῶν εἰλικρινῶς, καὶ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν, διότι κατὰ τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν μιᾶς τῶν ἐξουσιῶν ἐλαττοῦνται τὰ δικαιώματα, τῆς δὲ ἑτέρας αὐξάνουσι διὰ σφετερισμοῦ ἐπέρχεται ἀνατροπὴ, σύγχυσις καὶ ἡ τάξις ἐν τῇ κοινωνίᾳ ταράττεται· ἀποκρούομεν λοιπὸν πᾶσαν παράνομον ἐπέμβασιν, ὅθεν καὶ ἂν προέρχηται, θέλομεν ἐλευθέραν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἐνέργειάν της παντὸς ἐκνόμου ἐπηρεασμοῦ, καὶ κάτωθεν ἐρχομένου· εἰπέτε μας λοιπὸν σεῖς, οἱ ὁποῖοι τοσούτῳ καυχᾶσθε, ποῦ εἶναι ἡ αὐτὴ ἡ παράνομος ἐνέργεια; αὐτὸς ὁ παράνομος ἐπηρεασμὸς διὰ νὰ τὸν πολεμήσωμεν, διότι ἡ κοινωνία ἀμφιβάλλει, καὶ κλονίζεται· πρέπει ὅθεν νὰ ἀνακαλύψητε τὴν ἀλήθειαν, ἡ συκοφαντία διεδόθη. Εὔχομαι, Κύριοι, ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐμβλέψῃ εἰς τὸ ἀληθὲς συμφέρον τοῦ τόπου, ἠρχίσαμεν ὅμως κακῶς, ὡς βλέπετε, ἂς μὴ ὑποστηρίζωμεν συκοφαντίας, ἂς μὴ διαδίδωμεν ψεύδη, χάριν μικρῶν συμφερόντων, ἐξήλθομεν χθὲς μόνον ἀπὸ κατάστασιν ὀλεθρίαν καταστρεπτικὴν, ἂς φροντίζωμεν νὰ τὴν ἀπομακρύνωμεν. Βλέπετε, Κύριοι, ποῖα ἦσαν αὐτὰ τὰ μεγάλα ζητήματα, αὐταὶ αἱ μεγάλαι δυσκολίαι· ἀλλὰ μήπως νομίζουσιν οἱ Κ. ὑπουργοὶ ὅτι Βασιλεὺς συνταγματικὸς εἶναι ἐξουσία ἀδρανὴς ἐνώπιόν των; ὅτι ὀφείλει νὰ ὑπακούῃ ἀνεξετάστως εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ ὑπουργείου; ὅτι δὲν δύναται νὰ κρίνῃ μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῆς μειονοψηφίας· καὶ νὰ συνταχθῇ μετὰ τῆς δευτέρας; ἐπεθύμουν πολὺ νὰ ἤκουον τὰς συνταγματικὰς θεωρίας τῶν Κ. ὑπουργῶν. Ἐνθυμοῦμαι, Κύριοι, ὅτι εἷς περίφημος ὑπουργὸς τῆς Γαλλίας ὁ Περιὲ, μετὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ Ἰουλίου δι’ ἀκαταδαμάστου ἐπιμονῆς, διὰ τῆς ἰσχυρᾶς θελήσεώς του καὶ τῆς ἱκανότητός του παλαίων κατὰ μεγάλων δυσκολιῶν, καὶ ἐπιχειρήσας νὰ καταβάλῃ τὰς στάσεις, νὰ διοργανώσῃ τὴν κοινωνίαν, καὶ νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν Γαλλίαν εἰς τὴν τάξιν, τὴν ἡσυχίαν καὶ τὴν εὐδαιμονίαν, ἤθελε νὰ κάμῃ ἐπίδειξιν τῆς δυνάμεώς του καὶ τῆς ἰσχύος του ἀπέναντι τῆς Βασιλείας, διότι εἶχεν ἀνάγκην τούτου, ἵνα τελειώσῃ τὸ μέγα ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβε καὶ οὐχὶ χάριν δημοκοπίας καὶ τῆς συντηρήσεως τοῦ ὑπουργείου· ἀλλὰ, Κύριοι, ἠξεύρετε τί συνέβη; ὁ ὑπουργὸς αὐτὸς τότε τοὐλάχιστον ἐλανθάνετο, ὡς πρὸς τὰς ἀμφιβολίας του ἐπὶ τῶν ἀπαιτήσεων τῆς Βασιλείας, διότι ἀνεχώρει ἀπὸ τὴν δυσπιστίαν τὴν ὁποίαν πολυχρόνιος ἀντιπολίτευσις καὶ ὁ χαρακτὴρ αὐτοῦ τῷ ἐνέπνεεν· ἡ Βασιλεία τότε δὲ ἐζήτει περισσότερον ἀφ’ ὅ,τι καὶ οἱ νόμοι καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος ὑπουργός της ἀνεγνώριζε· καὶ ὅμως εἰς τὴν Γαλλίαν ὅπου ἡ κοινωνία μετὰ τὴν ἐπανάστασιν εἰς καλλιτέραν εὑρίσκετο θέσιν παρ’ ἡμεῖς, διότι καὶ ὁ στρατὸς ἔμενεν εἰς τὰς τάξεις του ἐν γένει, καὶ πλοῦτος ὑπῆρχε, καὶ στοιχεῖα μεγάλα τάξεως καὶ ἐπιτηρήσεως ὑφίσταντο, αὐτὴ ἡ ἐπίδειξις ἔβλαψεν, ἐκλόνισε τὴν τάξιν, καὶ ἐχρησίμευσεν εἰς τοὺς ταραξίας, καὶ μ’ ὁλονότι σκοπὸν εἶχε νὰ καλύψῃ τὴν Βασιλείαν, καὶ μ’ ὁλονότι ὁ Περιέρος ἐπιμένων εἰς τὰς πεποιθήσεις, καθ’ ἑαυτοῦ προσεκάλεσε μόνον τὰς μομφὰς ἐπὶ ἀντισυνταγματισμῷ. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἂς ἐνθυμηθῶμεν ὅλοι, ὅτι ἡ κοινωνία ἔξω ἐκουράσθη πλέον, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑποφέρῃ διαπληκτισμοὺς καὶ ἔριδας ἐπὶ τόσων μικρῶν ἀντικειμένων, ὅτι θέλει τάξιν, ἀσφάλειαν καὶ εὐτυχίαν· δὲν πρόκειται περὶ ὑμῶν, Κύριοι πληρεξούσιοι, ὥστε νὰ ταράττεσθε, ἀλλὰ περὶ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους ἐνεπιστεύθημεν τὴν τάξιν, καὶ οἵτινες προκαλοῦν τὴν ἀταξίαν, ἐγείροντες τὴν ἀμφιβολίαν καὶ τὴν δυσπιστίαν ἐντὸς τῆς κοινωνίας. Δὲν ἐξέρχεσθε, Κύριοι, εἰς τὴν ἀγορὰν, εἰς τὰς ἐπαρχίας, ἵνα ἴδητε πῶς σκέπτεται ὁ κόσμος; θέλετε μάθει τότε, ὅτι ἀπεσύρθησαν τὰ κεφάλαια, ὅτι ἐξέλιπεν ἡ πίστις, (θόρυβος ἐλαφρός.) Ψιθυρίζετε, Κύριοι, ὅσον θέλετε! Ἡμεῖς ἐμμένομεν ἐδῶ, καὶ πολεμοῦμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μὲ θυσίαν μας τὸ ὑπουργεῖον, διὰ νὰ καταστρέψωμεν αὐτὴν τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων· καὶ τὴν καταστρέφομεν, διορθοῦντες τὴν ἐξουσίαν, παρανομοῦσαν, καὶ ἀναγκάζοντες αὐτὴν νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ καθῆκόν της, καὶ νὰ ἀποβλέψῃ ἀποκλειστικῶς εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. Ὄχι, Κύριοι, δὲν ζητοῦμεν ἐξουσίαν, ἀλλὰ ζητοῦμεν νὰ μὴ παρανομῇ αὕτη· ζητοῦμεν νὰ μὴ ᾖναι προσκεκολλημένη εἰς τὰ χαρτοφυλάκιά της, καὶ χάριν αὐτῶν νὰ ταράττῃ τὴν κοινωνίαν καὶ τὴν τάξιν, νὰ γεννᾷ τὴν ἀμφιβολίαν εἰς τὰς πεποιθήσεις καὶ νὰ θυσιάζῃ τὰ κοινὰ συμφέροντα. Ἰδοὺ τί ζητοῦμεν, καὶ τί πρέπει καὶ σεῖς νὰ ζητῆτε, ὑποστηρίζετε τὴν ἐξουσίαν, ἀλλ’ ὅταν ἀνταποκρίνηται εἰς τὴν ἀποστολήν της. Ἀλλ’ ἤδη μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ἡ ἐξουσία διὰ τῆς διαγωγῆς της διατηρεῖ κακὴν τὴν κατάστασιν τῆς κοινωνίας ὅπως σήμερον ὑπάρχει· δὲν βλέπετε ἤδη πρὸ τῶν θυρῶν μας ὅτι ἓν τάγμα ἐπαναστατεῖ μὴ ὑπακοῦον εἰς τὴν Κυβέρνησιν; δὲν βλέπετε τί διαπράττεται εἰς τὴν Κυπαρισίαν, ἐκεῖ ὁ νόμος δὲν ἰσχύει· ἀποβλέψατε εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας καὶ θέλετε ἴδει, ὅτι παντοῦ ἡ κοινωνία ἀμφιβάλλει καὶ κλονίζεται· ὅτι ἡ τάξις καὶ ἡ ἀσφάλεια δὲν ἐπανῆλθεν, ὅτι διατελοῦμεν εἰς ἐπαναστατικὴν κατάστασιν. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας σύντονον καὶ ἐνδελεχῆ, καὶ τὴν μὲν ἀσχημίαν, τὴν ὁποίαν ἐπαρουσίασε τὸ ζήτημα αὐτὸ, νὰ τὴν ἐγκολάψητε εἰς τὰ μέτωπα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄξια αὐτῆς, νὰ ὑποστηρίζετε δὲ τὸ ὑπουργεῖον ἐνόσῳ ἀξίζει τούτου, διότι ἄλλως εἶσθε ὑπεύθυνοι διὰ τὰς συνεπείας.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Μαυρομιχάλης.

§227ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν Δευτέραν, Κύριε Πρόεδρε.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθίσατε, Κύριοι! Δὲν διαλύω τὴν συνεδρίασιν· δὲν ἠμπορῶ ν’ ἀφήσω νὰ διαιωνισθῇ τοιαύτη συζήτησις. Ἔχομεν ἄλλας ἐργασίας τὴν δευτέραν.

§229ΚΟΚΚΙΝΟΣ, Γ. ΡΟΥΦΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν εἴμεθα πλήρεις, Κύριε Πρόεδρε.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε θὰ ἐκφωνηθῇ ὀνομαστικὸς κατάλογος. Ἐπιμένετε εἰς τὴν ἔνστασίν σας;

§231ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὁ Κ. Μαυρομιχάλης ἔχει τὸν λόγον.

§233ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι! Γνωρίζω ὅτι εὐκολωτέρα εἶναι ἡ θέσις τοῦ ἀντιπολιτευομένου, ὁσάκις πρόκειται νὰ ἀποδώσῃ ἀορίστους αἰτιάσεις εἰς μίαν Κυβέρνησιν. Δὲν ἔρχομαι νὰ ἀκολουθήσω εἰς ὅλα τὰ μέρη τὸν λόγον τοῦ προαγορεύσαντος, διότι ἂν αὐτὸς δὲν ᾖναι ἔνοχος, οἱ φρονοῦντες τ’ αὑτὰ μὲ τὸν προαγορεύσαντα ἀπέδειξαν ἐκ τῆς τελευταίας σκηνῆς, ἥτις ἔλαβε χώραν εἰς τὴν αἴθουσαν, ὅτι δὲν ἐπαγγέλλονται τὴν τάξιν. Κύριοι, χωρὶς νὰ δειχθῶ ἀρκετὰ ἐγωϊστὴς τῶν συνταγματικῶν ἐλευθεριῶν καὶ ἐθίμων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ διέπωσι τὰς Συνταγματικὰς Κυβερνήσεις, λέγω πραγματικῶς ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅπως ἐξετέθη ἐνώπιόν σας παρὰ τῶν Κ. ὑπουργῶν, εἶναι ζήτημα εἰς τὸ ὁποῖον συνταγματικοὶ τύποι δὲν παρενοήθησαν. Θέλω ὑπομνήσει μόνον εἰς τὸν Κ. πρώην ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι παρενόησε τὴν θέσιν του, διότι ὑπέθεσεν ὅτι εἶναι ὑπουργὸς ἀπολύτου καὶ τυραννικοῦ Κράτους, καὶ οὐχὶ Συνταγματικοῦ. Ἐὰν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐδείχθη ἀσυνεπὴς, ἐδείχθη ὅμως σύμφωνος μὲ τὰς πεποιθήσεις του, μὴ δυνάμενος νὰ ἔχῃ συνταγματικὰς πεποιθήσεις, διότι οὔτε τοιαύτης ἀνατροφῆς ὑπῆρξε, καὶ κατὰ τὸ διάστημα, καθ’ ὃ ὑπούργευε κατὰ τὴν πεπτωκυῖαν δυναστείαν ἀληθὲς ὑπουργεῖον συνταγματικὸν δὲν ὑφίστατο. Λοιπὸν οὔτε συνταγματικὰς πεποιθήσεις ἐδύνατο νὰ ἔχῃ, οὔτε ἐν γνώσει τῶν συνταγματικῶν τύπων ἐδύνατο νὰ ᾖναι· ἐπορεύθη μέχρι τινὸς ἐν ὅσῳ ἐδύνατο νὰ ἵσταται ὡς ὑπουργός· ἦλθεν ὅμως στιγμὴ, καθ’ ἣν ἤρθη τὸ προσωπεῖον τῆς ὑποκρίσεως, καὶ παρουσιάσθησαν αἱ πεποιθήσεις ἐκείνου, ὅστις ὑπῆρξε κατὰ πολλὰ ἔτη ὑπουργὸς τοῦ πεπτωκότος συστήματος. Φιλονεικῶ ὅμως πρὸς τὸν προαγορεύσαντα, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησεν ἡ Κυβέρνησις εἰς διαῤῥύθμισιν τῶν συζητήσεών της, εἶναι καθαρῶς συνταγματικὸν, τὸ ὁποῖον δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, καὶ τῶν συζητήσεων εἰς τὰ ἐπωφελῆ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα συνάγονται πάντοτε ἀπὸ συζήτησιν 6–7 ὑπουργῶν, ὁπωσδήποτε ὑποτεθειμένων νοημόνων. Τὸ ζήτημα τοῦ στρατοῦ ἦτο τῆς μεγαλειτέρας μερίμνης τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ζήτημα σήμερον ὅπως ἤθελε λυθῆ, εἰμπορῶ νὰ εἴπω μετὰ παῤῥησίας ἦτο ἓν coup d’ état, διὰ πᾶσαν Κυβέρνησιν. Ἐνησχολήθην ἐγὼ αὐτὸς κατὰ παράκλησιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ πραγματικῶς ἡ θέσις πάσης Κυβερνήσεως ἦτο δυσχερὴς καὶ δυσκολωτάτη· ἐπρόκειτο νὰ συνδιαλλάξῃ τὰ μὴ δυνάμενα νὰ συνδιαλλαγῶσι, νὰ ἑνώσῃ τοὺς δύο πόλους, ἢ νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν νὰ ἐπιδιώξῃ σκοποὺς, περὶ τῶν ὁποίων δὲν δύναμαι σήμερον νὰ κάμω μνείαν. Τὸ ζήτημα τοῦ στρατοῦ ἦτον ἀφ’ ἑαυτοῦ ἀκανθῶδες, καὶ ἐν τούτοις ἐπρόκειτο νὰ ὑποστῇ τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ν’ ἀσχοληθῇ, ὥστε μετὰ τὴν ἐφαρμογήν του νὰ μὴν ἀποφέρῃ συνεπείας, αἱ ὁποῖαι δυστυχῶς ἐπαρουσιάσθησαν. Δὲν εἶχε λοιπὸν δικαίωμα ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὑπουργὸς, ἀνήκων εἰς τὴν συνταγματικὴν Κυβέρνησιν, νὰ εἴπῃ ὅτι καθὸ ὑπεύθυνος τῶν πράξεών μου, δογματίζω ἐπὶ τοῦ κλάδου τῆς ὑπηρεσίας μου. Τοιαύτην ἀρχὴν δὲν δύναταί ποτε ἄνθρωπος συνταγματικὸς εἰς συνταγματικὴν πολιτείαν νὰ ἔχῃ· αὐταὶ αἱ ἀρχαὶ δίδονται εἰς τοὺς πολιτικοὺς τοὺς ὑπηρετοῦντας αὐτοκράτορας, καὶ ἐκεῖ πάλιν ἡ θέλησις τοῦ αὐτοκράτορος εἶναι ἡ θέλησις τοῦ ὑπουργοῦ. Κατὰ συνέπειαν, αἱ αἰτιάσεις καὶ ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι τὸ ζήτημα, ὡς καθαρῶς πολιτικὸν, δὲν ὑπήγετο εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως, ἦτο ψεῦδος. Τὸ ζήτημα τοῦ στρατοῦ ἐνώπιον μιᾶς Συνελεύσεως, ἥτις φέρει ὁπωσδήποτε τὰ ἴχνη μιᾶς ἐπαναστάσεως, δὲν ἐδύνατο νὰ λάβῃ, τὸν ὁποῖον ἔλαβε χαρακτῆρα καθαρῶς πολιτικόν· εἶχεν ἀνάγκην τῆς συναινέσεως ὁλοκλήρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κατὰ τὸν ἰδιάζοντα λόγον αὐτοῦ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ, Κύριοι, τί συνέβη; εἴδετε, ὁ Κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τί σᾶς εἶπεν; Εἶπεν, ὅτι ἡ τοποθέτησις πρέπει ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς πολλὰς ἀπαιτήσεις, πρέπει νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ἐπανάστασιν, εἰς τὰς περιστάσεις, πρέπει νὰ λάβῃ χώραν ὑπὸ τὸ πνεῦμα τῆς συμφιλιώσεως. Ὅλα αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα ἐπρόκειτο αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν εἰς τὰς τοποθετήσεις. Ἐὰν ἡ ἐπανάστασις ἀπὸ τοῦ πρώτου βήματός της ἦτον ὀλιγώτερον ἐπιεικὴς, οἱ σκοποί της καὶ τὰ ἀποτελέσματα θὰ ἦσαν ἀποτελεσματικώτερα· δυστυχῶς ὅμως ἡ ἐπιείκεια τῶν ἀνθρώπων τῶν ὑπηρετούντων τὴν ἐπανάστασιν, ὁ μέχρις ἐλαττώματος εἰλικρινὴς πατριωτισμὸς αὐτῶν τοὺς ἐσταμάτησεν εἰς σημεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων, ἐὰν εἶχον πεῖραν ἐπαναστατικὴν, δὲν ἔπρεπε νὰ τοὺς σταματήσῃ. Κατὰ συνέπειαν, Κύριοι, ἰδοὺ τὰ ἀποτελέσματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἤλθομεν. Χωρὶς νὰ διεξέλθω διὰ μακρῶν τὴν κατάστασιν τῶν σημερινῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα εἶναι συνέπεια τοῦ μεγάλου πατριωτισμοῦ τῶν ἐπαναστατῶν, ἔρχομαι νὰ λύσω τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν ἔποψιν, ἐὰν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑπῆρξεν, οὐχὶ μόνον συνταγματικὸς ὑπουργὸς, ἀλλὰ καὶ καθαρὸς στρατιώτης. Ὑπέβαλε, λέγει, ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὴν τοποθέτησιν εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκ τῆς συζητήσεως παρουσιάσθη διαφωνία· ἀλλ’ εἷς κατάλογος ἐμπεριέχων 800 πρόσωπα, μετὰ τὰ ὅσα ἔλαβον χώραν, ἦτον ἀδύνατον νὰ μὴ ὑποβληθῇ εἰς ἀμφισβήτησιν. Ἐπὶ τέλους, Κύριοι, ἡ ὑπόθεσις ἀπέληξεν, ὅτι διὰ 2 πρόσωπα ἢ 3 δὲν ἦτον ἡ συναίνεσις ὁλοκλήρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἀλλ’ ὁ Κύριος προαγορεύσας τί σᾶς εἶπεν; ὅτι δὲν ὑπῆρχε τοιαύτη ἀπόφασις. Ἠκούσατε τοὺς ὑπουργοὺς νὰ σᾶς εἴπωσιν, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν δὲν ἐκρατήθησαν πρακτικὰ, καὶ οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ κρατηθῶσι; Τί σᾶς εἶπον οἱ ὑπουργοί; Ἐκρατήθησαν σημειώσεις· καὶ ὁ Πρόεδρος σᾶς εἶπεν, ὅτι ἀναγνωρίζει, ὅτι εἶναι ἀνοίκειον νὰ ἔλθῃ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως οἰκογενειακὸν ζήτημα, ἀφορῶν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Ἐὰν, εἶπεν ὁ Κύριος Πρόεδρος, ἐγνώριζα, ὅτι ὁ Κύριος Σμολένσκης ἤθελε φέρει τοιοῦτον ζήτημα, ἤθελον ἐφοδιασθῆ μὲ τὰς σημειώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπέχουν τόπον πρακτικῶν (θόρυβος). Ὅπωςδήποτε, Κύριοι, εἶναι ἔλλειψις, ὄχι ὑπὸ πολιτικὴν ἔποψιν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ καθαρῶς ἰδιωτικὴν, νὰ παρουσιάσῃ ἔργον ὡς ἀπόῤῥοιαν τῆς συνειδήσεως ὅλων, ἐνῷ δὲν εἶναι τοιαύτη· καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἐπίσημος πρᾶξις, οὐχ ἧττον ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ συνείδησιν γνωρίζει, ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δὲν ἀποδέχεται αὐτὰ τὰ πρόσωπα, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν παρουσιάζεται εἰς τὸν Βασιλέα, ὑποβάλλει σχέδιον ὡς ἀπόῤῥοιαν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ζητεῖ τὴν ἐπικύρωσιν, ὁ Βασιλεὺς κατὰ καθῆκον ὑπογράφει· τί ἐπέρχεται ἀκολούθως; Τὰ ὑπουργεῖον ἐξανίσταται, βλέπει μίαν ἀπάτην. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀναγνωρίζει τὴν πλάνην, καὶ μετὰ 24 ὥρας λέγει, ὅτι δὲν δέχομαι τίποτε. Βλέπετε, Κύριοι, ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἠθέλησε νὰ προφυλάξῃ τὸν Κύριον ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Ἀλλὰ αὐτὸς ποῦ στηριζόμενος, καὶ εἰς ποίας ἐξωδίκους ἐνεργείας, εἶπεν, ὅτι οὐδὲ κατὰ κεραίαν δὲν ἀναγνωρίζει σήμερον, ὅτι χθὲς ὑπεσχέθη νὰ κάμῃ! Κύριοι, ὁ προαγορεύσας ἠθέλησε ν’ ἀποδώσῃ μομφὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ὑπερασπιζομένη δῆθεν τὴν ἐπανάστασιν, δημοκοπεῖ, δὲν λέγει ἀλήθειαν. Ἐννοῶ, Κύριοι, ὅτι ἡ θέσις παντὸς ἀντιπολιτευομένου, ὅταν πρόκηται ν’ ἀποδώσῃ μομφὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι πολὺ εὔκολος· ἀλλὰ τοιαῦται λέξεις δὲν προφέρονται ἀπὸ στόματα ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ πολὺν καιρὸν ἦλθον εἰς τὰ ἀνώτερα ὑπουργήματα τοῦ Κράτους, δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα ν’ ἀποφαίνωνται μὲ τόσον θάῤῥος. Κατὰ συνέπειαν, Κύριοι, τοιαῦται θεωρίαι, ὡς θεωρίαι εἶναι παραδεκταὶ, ἀλλὰ θέλω τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας, ὅταν ἔρχωνται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ πραγματοποιῶσιν, ὅ,τι ὡς ἀντιπολιτευόμενοι ἐπαγγέλλονται. Ἀλλ’ ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε ἀντιπολιτευομένων οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λέγῃ τοιαῦτα. Ἐννοῶ, Κύριοι, ὅτι μία Κυβέρνησις ἀναλαβοῦσα νὰ διοικήσῃ τὸν τόπον, μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς τάξεως διὰ τῆς ἐλεύσεως τῆς νέας βασιλείας, εἶναι μία Κυβέρνησις, ἥτις δὲν δύναται παρὰ νὰ ᾖναι ὀλιγοχρόνιος, καθόσον ἡ ἀποκατάστασις τῶν πραγμάτων εἶναι δύσκολος. Δὲν ἔρχομαι νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ ὅλων τῶν πράξεων τῶν μέχρι τοῦδε λαβουσῶν χώραν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ μόνον νὰ καταδείξω, ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν της. Ἡ Κυβέρνησις ἠνάγκασε τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀπομακρυνθῇ, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ ἀναγνωρίσῃ ὡς ἔργον της μίαν τοποθέτησιν, ἥτις δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ ἔχῃ συνεπείας· καὶ δὲν ἠξεύρω ἕως ποῦ θὰ προχωρήσῃ καὶ ποῖον θὰ ᾖναι τὸ τελικὸν τέλος αὐτῆς τῆς τοποθετήσεως! Βλέπετε, Κύριοι, ὅτι ἐπροκαλέσθησαν ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα ὅπως δήποτε θὰ ὑποστῶσι τὰς συνεπείας τοῦ Νόμου. Κατὰ συνέπειαν, Κύριοι, τὸ ἔργον αὐτὸ τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσε τὰς συμφορὰς αὐτὰς, ἦτο τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν, τὸν ὁποῖον ἐζήτησαν καὶ νὰ σωφρονήσουν καὶ νὰ σκεπάσουν οἱ λοιποὶ ὑπουργοί. Αὐτὸς ὅμως εἰς τὸ πεῖσμά του, τὸ ὁποῖον ἐνόμιζεν ὅτι δύναται νὰ ὑφίσταται εἰς μίαν συνταγματικὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἐτήρησε τοὺς κανόνας, τοὺς ὁποίους ὤφειλε πᾶς πολιτικὸς ἄνθρωπος νὰ ἔχῃ. Κατὰ συνέπειαν φρονῶ ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο διεξήχθη, ὡς ὤφειλε νὰ διεξαχθῇ. Ἀναμένω δὲ μετ’ ἐπιμονῆς νὰ ἴδω τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν Κ. ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν νὰ ἐπανορθώσῃ τὰ κακῶς κείμενα.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Κορωναῖος.

§235ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§236Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Δὲν εἴμεθα πλήρεις.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως θὰ κάμω τὴν ψηφοφορίαν, ἂν ἐπιμένητε.

§238ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Πρὸ ὀλίγου ἀνεγνωρίσθη ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις· ἐννοεῖται λοιπὸν ὅτι μετὰ τὴν ἀγόρευσιν ἑνὸς ἢ δύω δὲν ἐφωτίσθημεν. Θὰ ἐξακολουθήσῃ λοιπὸν ἡ συζήτησις.

§239ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Κ. Πρόεδρε, θὰ κλείσητε τὴν συζήτησιν;

§240ΖΑΪΜΗΣ. Πρέπει νὰ τελειώσωμεν ἀπόψε. Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ ὁ λόγος, διότι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐῤῥίφθησαν ἰδέαι πολλαὶ περὶ συντάγματος καὶ περιττολογίαι, τὰς ὁποίας ἡμεῖς κατ’ οὐδένα λόγον δυνάμεθα νὰ ἀνεχθῶμεν. Ἐγὼ ἀνήκω εἰς τὴν πλειοψηφίαν, καὶ θὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου ὑπὲρ τοῦ ὑπουργείου λέγω ὅμως ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ συζήτησις.

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Κορωναῖος ἔχει τὸν λόγον.

§242ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Δὲν ἔχω ἢ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ὕστερον ἀπὸ τὰς ὁμιλίας τῶν προαγορευσάντων, καὶ ἀφοῦ μέλλουν νὰ ὁμιλήσουν ῥήτορες πολὺ καλλίτεροί μου· ἔχω μόνον νὰ σημειώσω εἰς τὴν Συνέλευσιν μερικὰ ἀντικείμενα πολλοῦ λόγου ἄξια. Ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἔρχεται ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ σᾶς καταδείξῃ, δὲν λέγω νὰ κατηγορήσῃ ἀκόμη, ὅτι ὁ Πρόεδρος ἤθελε νὰ μορφώσῃ τὸν στρατὸν πολιτικῶς· εἶναι, Κύριοι, αὐταὶ αἱ λέξεις, τὰς ὁποίας ἐπρόφερεν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.

§243ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§244ΕΤΕΡΟΙ. (ἀριστερόθεν) Ὄχι.

§245ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Κύριοι, ὁ πρώην ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν σᾶς εἶπεν ἀκόμη, ὅτι ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου ἠθέλησε νὰ φέρῃ ἐδῶ εἰς τὴν πρωτεύουσαν τὰ σώματα τὰ ἰδικά του· ἠθέλησε νὰ φέρῃ τὸ 6 τάγμα. Αὗται εἶναι αἱ λέξεις τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν· Κύριοι, ὅταν ἀπὸ τοῦ βήματος ἔρχεται ἕνας ὑπουργὸς, ὅστις ἀναγκάζεται νὰ παραιτηθῇ ἕνεκα αὐτῶν τῶν διενέξεων, δὲν εἶναι περὶ παρονυχίδος ὁ λόγος· ἡ Συνέλευσις ὀφείλει, ἂν θέλῃ νὰ προλάβῃ δυστυχήματα, νὰ ἐπιστήσῃ σπουδαίως τὴν προσοχήν της· ἐσχάτως ὁ προλαλήσας σᾶς ἔῤῥιψεν ἕνα ἄλλον λόγον πολὺ ἄτοπον· δὲν ἠξεύρω, εἶπε τί θὰ συμβῇ, ἂν αὐτοὶ μεταβοῦν εἰς τὰ τάγματά των. Εἶναι λόγοι αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι λέγονται ἀπὸ τοῦ βήματος εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν εὑρίσκεται ὅλη ἡ κοινωνία, ὁ στρατὸς αὐτὸς, εἰς αὐτὸν τὸν μέγαν ὀργασμόν; Εἶναι ἄξιον περιεργείας τῳόντι· ἔρχονται οἱ Κύριοι οὗτοι, νὰ μᾶς εἴπουν πάντοτε, θέλουν νὰ προστατεύσουν τὴν ἐπανάστασιν, θέλουν τοὺς ἐπαναστάτας· διότι αὐτοὶ δύνανται νὰ προστατεύσωσι τὸ ἔργον τῆς ἐπαναστάσεως. Κύριοι! Συγχωρήσατέ μοι, νὰ σᾶς παρουσιάσω τὸ πρόσωπόν μου ὡς ἓν δεῖγμα τῆς ἐπαναστάσεως. Ἰδοὺ, Κύριοι, τὸ σημεῖον τῆς ἐπαναστάσεως! (δεικνύων τὴν βακτηρίαν του) καὶ ἠξεύρετε, ποῦ μὲ διορίζει τὸ ὑπουργεῖον; Μὲ διορίζει εἰς τοὺς ἀπομάχους· δηλ. εἰς τὸ ἀναθεωρητικὸν συμβούλιον, ὅπου, Κύριοι, καθὼς ἠξεύρετε, προχθὲς ἔγεινε πρότασις, διὰ νὰ παύσουν αὐτοῦ τὰ μέλη· καὶ λέγω, ὅτι εἶναι καλὴ, θὰ τὴν ὑποστηρίξω καὶ ἐγώ· διότι τῳόντι εἶναι ἄτοπον, νὰ μένουν 5, 6 ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ διὰ νὰ συνεδριάζουν μίαν φορὰν τὴν ἑβδομάδα. Κύριοι! Σᾶς τὸ ἀνέφερον τοῦτο, διὰ νὰ σᾶς καταδείξω, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθεῖς οἱ λόγοι οὗτοι, ἀλλὰ θέλουν, καθὼς εἶπεν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, νὰ διοικήσουν φατριαστικῶς. Κύριοι! Παύω τὸν λόγον μου· δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν, ν’ ἀναπτύξω ἓν τοιοῦτον ζήτημα πολὺ σπουδαῖον· καὶ τῳόντι ἀνεφάνησαν ἐκτὸς ὅλων αὐτῶν τῶν διοικητικῶν καὶ συνταγματικὰ ζητήματα.

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Ζαΐμης.

§247ΖΑΪΜΗΣ. Κύριοι, ἀναχωρῶ ἀπὸ σημεῖον ὅλως διόλου ἐναντίον ἀπὸ τὸ σημεῖον, ἀφ’ οὗ ἀνεχώρησεν ὁ Κ. προλαλήσας Κ. Κορωναῖος. Ὁ Κ. Κορωναῖος σᾶς εἶπεν ὅτι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ σήμερον, εἶναι σπουδαιότατον, καὶ ὅτι ἡ Συνέλευσις ὀφείλει νὰ ἔλθῃ εἰς μίαν λύσιν οἱανδήποτε τοῦ ζητήματος τούτου. Ἐγὼ, Κύριοι, νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἁπλούστατον, καὶ ἐπεθύμουν νὰ μὴ λάβῃ ἐξ ἀρχῆς τὴν ἔκτασιν τὴν ὁποίαν ἔλαβεν. Ἐννοῶ ὅτι ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος, ἀνήκων εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἠδύνατο νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος τούτου, διὰ νὰ πολεμήσῃ τὴν Κυβέρνησιν· ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν ἐξελέξατο καλὸν ἔδαφος, διὰ νὰ ἐξαντλήσῃ τὴν ἀληθῶς ἐπαγωγὸν εὐγλωττίαν του. Τί πρόκειται σήμερον, Κύριοι, καθαρῶς; Ἔρις ἀνεφάνη ἐν τῷ ὑπουργικῷ συμβουλίῳ, ἡ ἔρις αὕτη ἐλύθη διὰ τῆς ἀπομακρύνσεως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν. Ἡ Συνέλευσις εἶναι ἁρμοδία νὰ κρίνῃ, ν’ ἀποφασίσῃ, ἐὰν ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν εἶχε δίκαιον, ἢ ἐὰν ἡ πλειοψηφία τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου εἶχε δίκαιον; νομίζω, ὅτι δικαίωμα τοιοῦτον δὲν ἔχει ἡ Συνέλευσις· εἰς ἄλλον ἐδόθη ὑπὸ τοῦ συνταγματικοῦ χάρτου τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ τὰς ἔριδας, αἱ ὁποῖαι γεννῶνται μεταξὺ τῶν συμβούλων τοῦ στέμματος, καὶ εἰς αὐτὸν μόνον ἀνήκει τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ καὶ ἀποφασίζῃ. Τὸ πρόσωπον δὲ τοῦτο εἶναι κατὰ τὸ σύνταγμα ὁ Βασιλεύς. Ὁ Βασιλεὺς ἔχει, ὄχι τὸ καθῆκον, καθὼς ἤθελαν νὰ δογματίσωσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τοῦ νὰ ὑπακούσῃ εἰς τὴν πλειοψηφίαν τοῦ ὑπουργείου, ἀλλ’ ἔχει τὸ δικαίωμα, ὅταν μία ἔρις ἀναγεννᾶται ἐν τῷ συμβουλίῳ αὐτοῦ, ν’ ἀποδεχθῇ τὴν γνώμην τῆς πλειοψηφίας ἢ τῆς μειοψηφίας. Ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα, ὁσάκις ἔρις τοιαύτη ἀναφαίνεται, νὰ κρίνῃ μεταξὺ μειοψηφίας τοῦ ὑπουργείου, καὶ πολλάκις εἶναι πιθανὸν, ὁ ἀνώτατος ἄρχων τῆς πολιτείας νὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ταχθῇ μὲ τὴν μειοψηφίαν τοῦ Συμβουλίου του, παρὰ μὲ τὴν πλειοψηφίαν. Ἐν τῇ προκειμένῃ δὲ περιπτώσει ὁ Βασιλεὺς, ἐν τῇ συνέσει του, ἐξασκῶν τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα τῷ χορηγεῖ τὸ σύνταγμα, ἔκρινεν ὅτι ὁ Κ. Βούλγαρης καὶ οἱ λοιποὶ συνάδελφοί του, οἱ ἀποτελέσαντες τὴν πλειοψηφίαν, πρέπει νὰ διατηρήσουν τὴν ἐξουσίαν. Ἰδοὺ ποῖον εἶναι τὸ ζήτημα. Ἡ Συνέλευσις, ἐπειδὴ ἐγένετο πολὺς λόγος περὶ τούτου, εἶχε βεβαίως δικαίωμα νὰ ἐρωτήσῃ πόθεν ἐπήγασεν ἡ ὑπουργικὴ αὕτη κρίσις· ἐνταῦθα δὲ, κατὰ τὴν ἰδέαν μου τοὐλάχιστον, σταματᾷ ἡ ἁρμοδιότης τῆς Συνελεύσεως. Ἠκούσαμεν καὶ τὴν πλειοψηφίαν, ἠκούσαμεν καὶ τὴν μειοψηφίαν τοῦ ὑπουργείου. Ἡ Συνέλευσις, Κύριοι, πρέπει νὰ σταματήσῃ ἐδῶ. Αἱ πληροφορίαι αὗται δὲν δύνανται νὰ ἔχουν ἄλλο ἀποτέλεσμα, παρ’ ὅ,τι πολὺ ὀρθῶς σᾶς εἶπεν εἷς ἐκ τῶν πληρεξουσίων, νὰ κανονίσωσι τὴν διαγωγὴν καὶ τὴν πορείαν ἑκάστου ἐξ ἡμῶν εἰς τὸ μέλλον. Δὲν ἐννοῶ λοιπὸν πῶς ἐξελέχθη τὸ ζήτημα τοῦτο ὡς ἔδαφος, διὰ νὰ καταπολεμηθῇ τὸ ὑπουργεῖον. Δὲν ἐννοῶ πῶς τὸ ζήτημα τοιαύτην ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὸ νὰ ῥιφθῶσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου παράδοξοι θεωρίαι, καὶ περὶ τῆς ἀλληλεγγύης μεταξὺ τῶν ὑπουργῶν, καὶ περὶ τοῦ καθήκοντος τοῦ Ἡγεμόνος, τοῦ νὰ ὑπογράψῃ ὅ,τι οἱ ὑπουργοὶ τοῦ παρουσιάζουν. Κύριοι, θεωρίαι τοιαῦται, ἐννοεῖται καλῶς, ὅτι εἶναι περιττὸν ν’ ἀντικρουσθῶσι· διότι θεωρίαι τοιαῦται δὲν εὑρίσκουν ὑποστήριξιν οὔτε εἰς τὸ πολίτευμα τὸ ἰδικόν μας, οὔτε εἰς τὰς συνταγματικὰς παραδόσεις τῶν ἐθνῶν.

§248ΤΙΝΕΣ. Ποῖος τὰ εἶπεν αὐτά;

§249ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Εἶναι θεωρίαι τοῦ Κ. Πετσάλη.

§250ΖΑΪΜΗΣ. Ἐν τῇ συζητήσει αὐτῇ, ἓν σπουδαῖον παρετήρησα. Τοῦτο δὲ εἶναι τὸ ἑξῆς· Ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος εἶπεν, ὅτι φιλικαὶ ἐφημερίδες, ὑπερασπιζόμεναι τὸ ὑπουργεῖον, ἠθέλησαν νὰ μετατρέψουν τὸ ζήτημα τῆς ἔριδος τῶν ὑπουργῶν, εἰς ζήτημα συνταγματικόν. Ἠθέλησαν νὰ παραστήσουν, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον εἰς τὴν ἐνέργειάν του ἀπαντᾷ προσκόμματα καὶ ἐντεῦθεν γεννᾶται δυσπιστία καὶ ἀφορμὴ συκοφαντιῶν. Ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος ἠθέλησε νὰ ἐπιῤῥίψῃ ἐναντίον τοῦ ὑπουργείου τὰ δόγματα ταῦτα τῶν ἐφημερίδων. Τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν δύναμαι νὰ ἀποδώσω εἰς τὸ ὑπουργεῖον συμμετοχὴν εἰς τοιαύτας δοξασίας, δὲν δύναμαι νὰ θεωρήσω ὑπεύθυνον τὸν Κ. Βούλγαρην, τὸν ἀρχηγὸν τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ἄρθρα, τὰ ὁποῖα καταχωρίζονται εἰς ἐφημερίδας· καὶ ἐὰν αἱ ἐφημερίδες αὗται ὑπερασπίζωνται τὸν Κ. Πρόεδρον, εἶμαι, Κύριοι, βέβαιος ὅτι ὁ Κ. Βούλγαρης οὐδόλως δύναται νὰ συμμερίζεται τὰ τοιαῦτα καὶ τὰς λοιπὰς τερατώδεις συνταγματικὰς θεωρίας, αἱ ὁποῖαι ἐκτίθενται δυστυχῶς εἴς τινας ἐφημερίδας· οὐδὲ πιστεύω, Κύριοι, ὅτι ὁ Κ. Βούλγαρης ἀπέδωκέ ποτε εἴς τινα προσκόμματα κατὰ τὴν ὑπουργικὴν του ἐνέργειαν. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος δὲν ὤφειλε στηριζόμενος εἰς ἄρθρα τινῶν ἐφημερίδων νὰ θεωρήσῃ ὑπεύθυνον τὸ ὑπουργεῖον· πιστεύω δὲ, ὡς εἶπον, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον θέλει ἀποκρούσει πᾶσαν εὐθύνην, ἥτις δύναται νὰ πηγάσῃ ἀπὸ ἄρθρα ἐφημερίδων τοιούτων. Ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος, τελειώνων τὸν λόγον του, σᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ κοινωνία ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται. Καὶ, Κύριοι, τίς ἀμφισβητεῖ τοῦτο; Καὶ ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζομεν τὴν ἐνεστῶσαν Κυβέρνησιν, τοὐλάχιστον μέχρι τοῦδε, ἡμεῖς, νομίζετε, ὅτι ἐπιζητοῦμεν ἄλλο τι, παρ’ ὅ,τι ζητεῖ ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος; Ἀλλὰ μέχρι τοῦδε δὲν εἴδομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὕτη ἔκαμε συμμαχίαν μὲ τὴν ἀταξίαν καὶ τὴν ἀναρχίαν· μέχρι τοῦδε δὲν παρετηρήσαμεν πράξεις αὐτῆς τοιαύτας· ἐστὲ δὲ βέβαιοι, ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ὁ Κ. Βούλγαρης ἤθελε συμμαχήσει μὲ τὰ στοιχεῖα τῆς ἀταξίας καὶ τῆς ἀνατροπῆς, θέλομεν τὸν ἐγκαταλείψει, καὶ θέλομεν ταχθῆ εἰς τὰς τάξεις σας (εὖγε). Λοιπὸν μέχρι τοῦδε, δὲν βλέπω τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἔδωκε σπουδαίαν ἀφορμὴν εἰς τοιαύτας κατηγορίας. Βεβαίως, Κύριοι, ἐπαρχίαι τινὲς ἀπαιτοῦν τὴν σύντονον προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπαρχίαι τινὲς πρέπει νὰ διοικηθῶσι πλέον ἀμερολήπτως ἀφ’ ὅ,τι διοικοῦνται σήμερον. Ἐπαρχίαι τινὲς πρέπει νὰ μὴ παραδοθῶσιν ὡς τιμάρια εἴς τινας· πρέπει ἡ δικαιοσύνη καὶ ὁ νόμος νὰ ᾖναι ὁ μόνος ὁδηγὸς τῆς Κυβερνήσεως. Ἰδοὺ, Κύριοι, ποία πρέπει νὰ ᾖναι ἡ πορεία τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐὰν τινὰ συνέβησαν εἰς τὰς ἐπαρχίας, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν κοινωνίαν εἰς τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἦτο, διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑπεύθυνος τόσον πολὺ, ὥστε νὰ ἐπισύρῃ τὴν μομφὴν ἡμῶν; Ὄχι βεβαίως. Διατὶ δὲν ἀναλογιζόμεθα τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας καθ’ ἑκάστην ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ἀπαντᾷ; διατὶ δὲν βλέπομεν, ὅτι, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε τὰς ἡνίας τῆς διευθύνσεως τῶν πραγμάτων, ἡ κοινωνία εὑρίσκετο εἰς παντελῆ παραλυσίαν; Στρατὸς δὲν ὑπῆρχεν· ὑπῆρχον μόνον στρατιῶται, αἱ τῶν φόρων εἰσπράξεις δὲν ἐγένοντο τακτικαί. Τὸ ταμεῖον ἦτον ἐντελῶς κενὸν, καὶ οὐδὲ δύναται νὰ ὑπάρχῃ πλῆρες· ἦτον ἑπομένως ἀδύνατον ἡ Κυβέρνησις ἐντὸς 40 ἡμερῶν νὰ ἐπαναφέρῃ ὅλην αὐτὴν τὴν τάξιν. Ἂς ὑπομείνωμεν, καὶ ἂς μὴ θέλωμεν νὰ φέρωμεν καθ’ ἑκάστην προσκόμματα εἰς τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἂς ᾖναι βεβαία ἡ ἀντιπολίτευσις, ὅτι, ὅταν ἴδωμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ δὲν ἔχει ὡς ἀρχὴν εἰς τὰς πράξεις της τὴν ὑποστήριξιν τῆς τάξεως καὶ τὴν συντήρησιν, ὅτι, ἐὰν δὲν ἔχῃ εἰς τὰς πράξεις της ὁδηγὸν τὸν νόμον καὶ τὴν δικαιοσύνην, ὅτι ἡμεῖς πρῶτοι θὰ τὴν ἐγκαταλείψωμεν (εὖγε).

§251ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Σεῖς ναὶ, ἀλλ’ ὄχι ὅλοι (θόρυβος).

§252ΖΑΪΜΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ πρὸ τόσων ὡρῶν, πρέπει νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις, πρέπει νὰ τελειώσωμεν χωρὶς νὰ θελήσωμεν νὰ φέρωμεν καταγγελίας καὶ μομφὰς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζω τὴν συζήτησιν ἐντελῶς ἐξηντλημένην. Ἠκούσαμεν, Κύριοι, καὶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, τὸν παραιτηθέντα, ἠκούσαμεν καὶ τοὺς ὑπουργοὺς τοὺς μένοντας, ἀπαντήσαντας εἰς ὅσα εἶπεν ὁ πρῴην ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Παράτασις συζητήσεως, νομίζω, ὅτι δὲν θέλει εἶσθαι χρήσιμος, διότι ἡ Συνέλευσις δὲν εἶναι ἁρμοδία, κατ’ ἐμὴν ἰδέαν, νὰ ἐπέλθῃ εἰς μίαν ἀπόφασιν· καὶ ὅταν δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπέλθωμεν εἰς μίαν ἀπόφασιν, νομίζω, ὅτι οἱ λόγοι καὶ ἡ περαιτέρω συζήτησις δὲν ἠμποροῦν νὰ ἦναι ὠφέλιμοι.

§253ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§254ΚΟΚΚΙΝΟΣ ΚΑΙ Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Δὲν εἴμεθα πλήρεις.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἐφωτίσθη ἡ Συνέλευσις νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§256ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἴμεθα πλήρεις.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴμεθα πλήρεις.

§258ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Δὲν εἴμεθα, ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, ἀλλὰ νὰ μὴ φύγετε.

§260ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Φεύγομεν διὰ νὰ μὴ ὑποκύψωμεν εἰς τὴν βίαν.

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποίαν βίαν; ἐδῶ ἰσχύει ὁ νόμος καὶ ὄχι ἡ βία.

§262ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐγὼ λέγω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι τελευταῖος λαλεῖ ὁ κατὰ τῆς προτάσεως.

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει πρότασις. Ἐπιμένετε εἰς τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν;

§264ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§265ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε 20;

§266Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἤμεθα 20. Ἐκάμαμεν τὴν ἔνστασιν, ὅτι δὲν εἴμεθα πλήρεις.

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Τὸ ζήτημα λοιπὸν εἶναι, ἐὰν ἐφωτίσθη ἡ Συνέλευσις. Τὰ ὀνόματα τῶν ἀποχωρούντων θὰ σημειωθῶσι.

§268Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ψηφοφορῆτε ἓν ζήτημα, ἀφοῦ ἐκάμαμεν τὴν ἔνστασιν· πρέπει ν’ ἀναγνωσθῇ ἁπλῶς ὁ κατάλογος.

§269ΚΑΛΟΣ. Θὰ τεθῇ τὸ ζήτημα, ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§270ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Παρακαλῶ, Κύριοι, νὰ δώσωμεν τέλος. Δύω λέξεις θὰ εἴπω. Κύριοι, ἡ συνήθεια ὑπάρχει ἡ κοινοβουλευτικὴ νὰ περατοῦται πᾶσα συζήτησις, ἀφοῦ ὁμιλήσῃ εἷς τῶν ἀντιφερομένων ἀντιπολιτευομένων. Ἀλλ’ ἐπειδὴ πολλὰ εἴπομεν, καὶ ὁ Κ. Ζαΐμης, νομίζω, ὅτι ἔβαλε τὸ ζήτημα εἰς τὴν θέσιν του, κατὰ τὴν κρίσιν μου τοὐλάχιστον, καὶ νομίζω, ὅτι καὶ οἱ φίλοι μου συμμερίζονται αὐτὴν, ἐπειδὴ δὲν βλέπω τί ἀποτέλεσμα, εἰμπορεῖ νὰ ἐπέλθῃ, διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ συμφωνῶ νὰ κηρυχθῶμεν, ὅτι ἐφωτίσθη ἡ Συνέλευσις, καὶ ὅτι ἀρκεῖται εἰς τὰ λεχθέντα.

§271ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ παραδέχεσθε, Κύριοι;

§272ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§273ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)· ἀρκεῖται εἰς τὰ λεχθέντα λοιπὸν ἡ Συνέλευσις καὶ μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§274ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις, καὶ ἀρκεῖται ἡ Συνέλευσις εἰς τὰ λεχθέντα. Ὥρα 6 καὶ ¼ Μ. Μ.

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Θ. Γεωργίου. Α. Δόσιος. Θ. Βενετσάνος.