1863.12.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΡϞΓʹ.

Τῆς 18 Δεκεμβρίου 1863.

(Τετάρτη).

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, πλήρους τῆς Συνελεύσεως γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Ἡρακλῆς Πετιμεζᾶς ἐζήτησε τὸν λόγον ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§2ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Παρῃτήθη.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ λοιπὸν ἐγκρίνονται;

§4ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Λύσανδρος Βιλαέτης ἐζήτησε καὶ ἔλαβε 10 ἡμερῶν ἀπουσίας ἄδειαν. Ὁ πληρεξούσιος Κύριος Τζανετάκης ζητεῖ 8 ἡμερῶν ἀπουσίας ἄδειαν.

§6ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ δοθῇ.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπληρώθησαν αἱ εἰσηγητικαὶ ἐπιτροπαὶ ἐπὶ τῶν προτάσεων περὶ ἐκποιήσεως τῶν φυτειῶν, περὶ τοῦ ἐγγείου φόρου καὶ περὶ τοῦ φόρου τῶν ζώων. Τὰ τρία ταῦτα νομοσχέδια εἰσὶ σπουδαῖα καὶ κατεπείγοντα· παρακαλῶ κατὰ συνέπειαν τὰ μέλη τῶν εἰσηγητικῶν ἐπιτροπῶν, νὰ συνέλθωσιν αὔριον, νὰ ἐπεξεργασθῶσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα, καὶ νὰ συντάξωσι τὰς ἐκθέσεις των. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ὁ ἅγιος Μητροπολίτης Ἀθηνῶν διεβίβασεν εἰς τὸ Προεδρεῖον 150 φυλλάδια πραγματευόμενα περὶ τῆς καταστάσεως τῆς ὀρθοδόξου ἐκκλησίας καὶ τὴν βελτίωσιν αὐτῆς, πρὸς τὸν σκοπὸν, 50 μὲν ἐξ αὐτῶν νὰ κατατεθῶσιν εἰς τὸ ἀρχεῖον, 100 δὲ νὰ διανεμηθῶσιν εἰς τοὺς Κ. πληρεξουσίους. Ἡ Συνέλευσις ἀποδέχεται τὴν δωρεάν;

§8ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐκφρασθῇ δὲ εἰς τὸν ἅγιον Μητροπολίτην ἡ εὐχαρίστησις τῆς Συνελεύσεως.

§10ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γνωστοποιῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ὁ Πρύτανις τοῦ Πανεπιστημίου ἔπεμψεν εἰς τὸ Προεδρεῖον 200 ἀντίτυπα τῆς λογοδοσίας τοῦ Πανεπιστημίου διὰ τὸ 1861 καὶ 1862· τὰ ἀντίτυπα θέλουν διανεμηθῆ εἰς τοὺς Κυρίους πληρεξουσίους. Ὑποβάλλεται, Κύριοι, ἔκθεσις τῆς οἰκονομικῆς ἐπιτροπῆς τῆς Συνελεύσεως, ἀφορῶσα τὰ γραφικὰ ἔξοδα τῆς Συνελεύσεως. Ἀναγινώσκεται ὡς ἑξῆς· Πρὸς τὴν ἐν Ἀθήναις Βʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσιν. Ἡ οἰκονομικὴ ἐπιτροπὴ λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὸν ὑπὸ τοῦ Κυρίου Προέδρου προεπεξεργασθέντα καὶ ἀποσταλέντα αὐτῇ ἀπολογισμὸν τῶν διὰ τὸν μῆνα Νοέμβριον δαπανῶν τῆς Συνελεύσεως, παρατηρεῖ, ὅτι ἐκ τῶν διὰ τὸν λήξαντα μῆνα χορηγηθεισῶν 9,500 δραχ. ἐδαπανήθησαν δραχ. 8,851 καὶ 15/00· ἐπερίσσευσαν ἑπομένως δραχ. 649 καὶ λεπ. 81. Ὅτι διὰ τὸν λήγοντα μῆνα Δεκέμβριον ἀπαιτοῦνται εἰσέτι δραχ. 9,500, διὰ τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει ν’ ἀνοιχθῇ εἰς τὸ Προεδρεῖον ἡ ἀπαιτουμένη πίστωσις, νὰ χορηγηθῇ δὲ καὶ προκαταβολὴ δραχ. 3,000 ἀπέναντι τῶν δαπανῶν τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου. Ἐν Ἀθήναις, 16 Δεκεμβρίου 1863.

Ἡ ἐπιτροπὴ

ΤΑΤΖ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ,

ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ,

ΛΥΣ. ΒΙΛΑΕΤΗΣ,

Σ. ΖΩΤΟΣ,

ΕΥΣΤ. ΠΑΡΙΣΗΣ.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνεται ἡ πίστωσις;

§13ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται σχεδὸν ὅλοι), παρεδέχθη. Ὑποβάλλεται ἔκθεσις τῆς εἰσηγητικῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς προτάσεως περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθητευομένων εἰς τὸ ὁπλοστάσιον. Ἀναγινώσκεται ὡς ἑξῆς· Πρὸς τὴν ἐν Ἀθήναις Βʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσιν. Ἡ ἐπὶ τῶν τμημάτων ἐπιτροπὴ, λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασιν τοῦ πληρεξουσίου, Κυρίου Εὐθυμιοπούλου, περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐν τῷ ὁπλοστασίῳ μαθητευομένων παίδων, γνωμοδοτεῖ ὅτι ἑξήκοντα τὸν ἀριθμὸν μαθηταὶ ἀρκοῦσι πρὸς διάδοσιν τῆς ξυλουργίας καὶ σιδηρουργίας καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος. Διὸ ὑποβάλλει τὸ ἑξῆς σχέδιον ψηφίσματος. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις. Ψηφίζει τάδε «Οἱ μαθηταὶ τοῦ ὁπλοστασίου προσδιορίζονται μέχρις ἑξήκοντα. Ἡ ἐπιτροπὴ Κουμουνδουράκης. Π. Κολοκοτρώνης, Πετιμεζᾶς, Παπαζαφειρόπουλος. Ὁ εἰσηγητὴς Χαντσερῆς. Παρατήρησις. Οἱ ὑποφαινόμενοι πληρεξούσιοι παρατηροῦμεν ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐν τῷ ὁπλοστασίῳ μαθητευομένων παίδων ὑπάγεται ὅλως εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῆς Κυβερνήσεως. Χαντσερῆς. Α. Μαυρομιχάλης.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἔκθεσις θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ τὸ δὲ νομοσχέδιον θέλει καταλάβει τὴν θέσιν του εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὑποβάλλεται πρότασις τοῦ ὑπουργοῦ καὶ πληρεξουσίου Κυρίου Δρόσου. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις. Ψηφίζει. Ἄρθρον 1. Χορηγεῖται ἀναπληρωματικὴ πίστωσις δραχ. δέκα ἓξ χιλιάδων ἀριθ. 16,000, ἐπὶ τοῦ Κεφ. Θʹ, ἄρθρ. 2 τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργείου τῆς ἐνεστώσης χρήσεως.

ΔΡΟΣΟΣ.

§16ΥΠΟΥΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Προτείνω τὸ κατεπεῖγον.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κατεπεῖγον νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) παρεδέχθη. Τὸ νομοσχέδιον θέλει συζητηθῆ πρῶτον τὴν παρασκευήν. Μεταβαίνομεν εἰς τὰς ἀναπτύξεις· ὑποβάλλεται πρὸς ἀνάπτυξιν πρότασις τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως· «διορίζεται παρὰ τῷ ἐν Ἀθήναις Ἀστεροσκοπείῳ βοηθὸς μὲ βαθμὸν καὶ μισθὸν καθηγητοῦ γυμνασίου.» Ἑτέρα πρότασις τοῦ ἰδίου πληρεξουσίου πρὸς ἀνάπτυξιν. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις. Ψηφίζει· Ά. Ἐν τῷ διὰ τοῦ νόμου τῆς 6/18 Φεβρουαρίου 1834 ὑφισταμένῳ Διδασκαλείῳ θέλουσι διδάσκονται τοὐντεῦθεν μόνον τὰ ἑξῆς εἰδικὰ καὶ χρήσιμα τοῖς δημοδιδασκάλοις μαθήματα. 1). Ἡ τῆς δημοδιδασκαλίας ἐγκεκριμένη μέθοδος, καὶ αἱ ἄλλαι ἐν χρήσει παρὰ ταῖς διαφόροις τῆς Εὐρώπης πολιτείαις, μετὰ πρακτικῆς ἀσκήσεως. 2). Ἡ δημοδιδασκαλικὴ νομοθεσία καὶ αἱ διάφοροι πρὸς αὐτὴν σχετικαὶ νομολογίαι. 3). Στοιχεῖα παιδαγωγικῆς. 4). Ἀσκήσεις γραπταὶ περὶ τὴν ἔκθεσιν ἰδεῶν κατὰ διδόμενα θέματα. 5). Πρακτικὴ ἑρμηνεία τῶν κατὰ τὰς Κυριακὰς καὶ ἑορτὰς τοῦ ἐνιαυτοῦ ἀναγινωσκομένων ἐν τοῖς ναοῖς ἱερῶν Εὐαγγελίων. 6). Ἐκκλησιαστικὴ καὶ Εὐρωπαϊκὴ φωνητικὴ μουσική. 7). Καλλιγραφία καὶ γραμμικὴ ἰχνογραφία. 8). Γυμναστική. Βʹ. Παρὰ τῷ Διδασκαλείῳ ἱδρύεται καὶ πρότυπον δημοτικὸν Σχολεῖον εἰς πρακτικὴν ἄσκησιν τῶν μαθητῶν τοῦ Διδασκαλείου. Γʹ. Τὸ Διδασκαλεῖον διευθύνεται ὑπὸ ἰδίου Ἐφόρου ἔχοντος βαθμὸν καὶ ἀπολαυὰς καθηγητοῦ Γυμνασίου ἢ καὶ Σχολάρχου καὶ διδάσκοντος τοὺς μαθητὰς, μίαν ἀποτελοῦντας τάξιν, τὰ ἐν τοῖς 1, 2, 3, 4 καὶ 5 ἐδαφίοις ὡρισμένα μαθήματα, καὶ διευθύνοντος τὴν ἐν τῷ προτύπῳ πρακτικὴν αὐτῶν ἄσκησιν. Δʹ. Τὴν Καλλιγραφίαν, Γραμμικὴν Ἰχνογραφίαν καὶ Γυμναστικὴν θέλει διδάσκει ἐν τῷ Διδασκαλείῳ ὁ τοῦ προτύπου διδάσκαλος, τὴν δὲ Ἐκκλησιαστικὴν καὶ Εὐρωπαϊκὴν φωνητικὴν μουσικὴν εἰδικὸς διδάσκαλος. Οὗτοι δὲ, ὡς καὶ ὁ Ἔφορος καὶ ὁ τοῦ προτύπου διδάσκαλος διορίζονται διὰ Β. Διατάγματος. Εʹ. Ἡ περίοδος τῶν μαθημάτων τοῦ Διδασκαλείου εἶναι ἐνιαυσία· ἄρχονται δὲ τῇ ά Σεπτεμβρίου ἑκάστου ἔτους καὶ λήγουσι τῇ 20 Ἰουνίου. Ἰδιαίτερον πρόγραμμα ὑπὸ τοῦ Ἐφόρου τοῦ διδασκαλείου συντασσόμενον καὶ εἰς τὴν ἔγκρισιν τοῦ ὑπουργείου ὑποβαλλόμενον κανονίζει τὰς ὥρας τῶν παραδόσεων, αἵτινες ὧραι νὰ μὴ ὦσιν ὀλιγώτεραι τῶν 5 καθ’ ἑκάστην. Ϛʹ. Αἱ ἐγγραφαὶ τῶν μαθητῶν τοῦ διδασκαλείου ἄρχονται τῇ 25 Αὐγούστου· πᾶς δὲ προσερχόμενος μετὰ τὴν 5 Σεπτεμβρίου εἶναι ἀπαράδεκτος. Εἶναι δὲ δεκτοὶ πρὸς ἐγγραφὴν οἱ ἔχοντες τὰ ἑξῆς προσόντα. 1). Πιστοποιητικὸν ὅτι συνεπλήρωσαν τὸ 18 ἔτος τῆς ἡλικίας των. 2). Ἐνδεικτικὸν ὅτι διανύσαντες εὐδοκίμως τὴν δευτέραν γυμνασιακὴν τάξιν ἐκρίθησαν ἄξιοι προβιβασμοῦ εἰς τὴν Τρίτην. 3). Ἀπόδειξιν τῆς οἰκείας Ἐκκλησιαστικῆς καὶ δημοτικῆς ἀρχῆς, ὅτι εἶναι θρησκευτικῶς ἄξιοι τοῦ ἐπαγγέλματος τοῦ δημοδιδασκάλου. 4). Νὰ μὴ ἔχῃ σωματικὸν κώλυμα παρεμποδίζον τὴν τελείαν ἐξάσκησιν τῶν διδασκαλικῶν καθηκόντων. Ζʹ. Οἱ μαθηταὶ τοῦ διδασκαλείου ἐξαιροῦνται τῆς στρατολογίας, ἂν κληρωθῶσι μετὰ τὴν εἰς αὐτὸ ἐγγραφήν των. Ηʹ. Ἀκροαταὶ εἰς τὸ Διδασκαλεῖον δὲν εἶναι δεκτοί. Θʹ. Αἱ ἐξετάσεις τῶν μαθητῶν τοῦ διδασκαλείου ἄρχονται τὴν ά Ἰουλίου ἑκάστου ἔτους· τὴν ἐξεταστικὴν δὲ ἐπιτροπὴν συγροτοῦσιν οἱ ἑξῆς ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ τῶν Δημοτικῶν Σχολείων. 1). Ὁ Ἔφορος τοῦ διδασκαλείου καὶ οἱ ἄλλοι τῶν ἐν αὐτῷ διδαχθέντων μαθημάτων διδάσκαλοι. 2). Δύο καθηγηταὶ γυμνασίου, ὧν ὁ μὲν τῶν Ἑλληνικῶν μαθημάτων, ὁ δὲ τῶν μαθηματικῶν, καὶ εἷς ἐκ τῶν πεπαιδευμένων κληρικῶν. Οἱ τρεῖς οὗτοι διορίζονται ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου, ἕκαστος δ’ αὐτῶν λαμβάνει ἑκατοντάδραχμον ἀποζημίωσιν διὰ τὴν ἔκτακτον ταύτην ὑπηρεσίαν του κατὰ μῆνα, ἀπὸ τῆς ἀρχῆς μέχρι τοῦ τέλους τῶν ἐξετάσεων. Ἐξετάζονται δὲ οὗτοι οἱ μαθηταὶ εἰς ὅλα τὰ μαθήματα τὰ ἐν τῷ διδασκαλείῳ διδαχθέντα καὶ τὰ μέχρι τῆς δευτέρας γυμνασιακῆς τάξεως, συμπεριλαμβανομένης καὶ ταύτης, διδασκόμενα. Ἔτι δὲ καὶ εἰς τὴν ἐν τῷ προτύπῳ πρακτικὴν ἄσκησιν. Ιʹ. Τὰ περὶ τοῦ τρόπου τῶν ἐξετάσεων, τοῦ ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος αὐτῶν προσδιορισμοῦ τοῦ βαθμοῦ τοῦ μέλλοντος δημοδιδασκάλου, κατὰ τὰ κείμενα, καὶ τῆς ἐν αὐταῖς ψήφου τῶν ἐξεταστῶν θέλουσιν ὁρισθῆ διὰ Β. Διατάγματος, ἂν κριθῶσιν ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργείου ἀνεπαρκῆ ἢ τροπολογιῶν χρήζοντα τὰ περὶ τούτου ἄχρι τοῦδε ἁρμοδίως κεκανονισμένα. ΙΑʹ. Εἰσὶ δεκτοὶ εἰς τὰς ἐξετάσεις ταύτας πρὸς ἐπιτυχίαν δημοδιδασκαλικοῦ πτυχίου καὶ ὅσοι διαδεχθέντες ὁπουδήποτε τ’ ἀνωτέρω ἐξεταστέα γενικὰ καὶ εἰδικὰ μαθήματα δηλώσωσι τὴν πρὸς τοῦτο ἐπιθυμίαν των δι’ ἀναφορᾶς των πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, εἴκοσιν ἡμέρας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐξετάσεων, ἐπισυνάπτοντες καὶ τὰ πιστοποιητικὰ ὅσα μνημονεύονται ἐν τῷ 1 καὶ 3 ἐδαφίῳ τοῦ Ϛʹ. ἄρθρου τοῦ παρόντος ψηφίσματος. ΙΒʹ. Ἐκ τῶν μαθητῶν τοῦ διδασκαλείου οἱ μὴ κριθέντες ἄξιοι πτυχίου, μένουσιν ἐν αὐτῷ καὶ δεύτερον ἔτος. ΙΓʹ. Ἀμέσως μετὰ τὰς ἐξετάσεις τῶν μαθητῶν τοῦ διδασκαλείου, ἄρχονται ὑπὸ τῆς αὐτῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς αἱ τῶν ὑποκειμένων εἰς ἐξετάσεις διετίας, κατὰ τὰ ἄρθρα 71 καὶ 72 τοῦ περὶ δημοτικῶν σχολείων νόμου, καὶ κατόπιν αἱ τῶν ζητούντων νὰ τύχωσι διὰ νέων ἐξετάσεων ἀνωτέρου τοῦ οὗ ἔχουσι δημοδιδασκαλικοῦ βαθμοῦ, κατὰ τὰ οἰκεῖα ἄρθρα τοῦ αὐτοῦ νόμου. ΙΔʹ. Οἱ νῦν μαθηταὶ τοῦ διδασκαλείου θέλουσιν ὑποβληθῆ ἀμέσως εἰς ἐξετάσεις, καὶ οἱ μὲν ἀποδειχθέντες ἱκανοὶ διὰ τὴν Γ. γυμνασιακὴν τάξιν μένουσι μαθηταὶ αὐτοῦ διδασκόμενοι τὰ ἀνωτέρω ὁρισθέντα εἰδικὰ μαθήματα, οἱ δὲ ἀποδειχθέντες ἀνίκανοι μεταβαίνουσιν εἰς οἱονδήποτε δημόσιον διδακτήριον προαιροῦνται, ἵνα δεόντως παρασκευασθῶσιν, ἐὰν θέλωσι νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸ Διδασκαλεῖον. ΙΕʹ. Εἰς τὸ Διδασκαλεῖον δὲν ἐνοικοῦσι μαθηταί. ΙϚʹ. Ὁ μισθὸς τοῦ Αʹ διδασκάλου τοῦ προτύπου ὁρίζεται εἰς δραχ. 150 κατὰ μῆνα, ὁ τοῦ Βʹ ἢ βοηθοῦ εἰς 100. ΙΖʹ. Τὸ Διδασκαλεῖον ἔχει καὶ ἐπιστάτην ἐπὶ μηνιαίῳ μισθῷ δραχ. 50, ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου διοριζόμενον. ΙΗʹ. Χορηγοῦνται μηνιαίως εἰς τὸ Διδασκαλεῖον δραχ. 20 δι’ ἔξοδα αὐτοῦ τε καὶ τοῦ προτύπου. ΙΘʹ. Ὁ μισθὸς τοῦ διδασκάλου τῆς Ἐκκλησιαστικῆς μουσικῆς ὁρίζεται δραχ. 100 ἕως 150 κατὰ μῆνα καὶ εἰς 100 τοῦ τῆς Εὐρωπαϊκῆς φωνητικῆς μουσικῆς. Κʹ. Ὁ ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ὡς εἰσηγητὴς ἐν βαθμῷ Τμηματάρχου ἐργαζόμενος ἐπὶ τοῦ τμήματος τῆς Δημοδιδασκαλίας Γενικὸς Διευθυντὴς τῶν δημοτικῶν σχολείων ἔχει ἐπὶ τοῦ διδασκαλείου τὴν αὐτὴν ἀνωτέραν ἐπιτήρησιν, ἣν κατὰ τὸν νόμον ἀσκεῖ καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν δημοτικῶν σχολείων. ΚΑʹ. Πᾶν ὅ,τι προηγουμένως νενομοθετημένον ἢ διατεταγμένον ἀντιβαίνει εἰς τὸ παρὸν ψήφισμα καταργεῖται.

§18ΠΕΤΣΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Πολλὰ ὀλίγα, Κύριοι, θέλω ἐκθέσει εἰς ἀνάπτυξιν τῆς προτάσεως. Ἡ πρότασις, ἥτις μετ’ ὀλίγον θέλει συζητηθῆ, συνοδεύεται μὲ λεπτομερῆ καὶ ἐκτεταμένην ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν πρὸ πολλοῦ εἶχον συντάξει· διότι φρονῶ, ὅτι ἕκαστος πληρεξούσιος πρέπει ἐν γνώσει ν’ ἀποφαίνηται ἐπὶ τῶν παρουσιαζομένων ζητημάτων καὶ ἡ ἔκθεσις, ὅπως εἶναι συντεταγμένη, εἶναι ἱκανὴ νὰ θέση ἕκαστον ἐξ ὑμῶν εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ, εἰς τὸ ὁποῖον δύναται νὰ δώσῃ ἐν πεποιθήσει τὴν ψῆφόν του. Πρὸ 30 ἐτῶν συνεστήθη κατάστημα διδασκαλείου, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ ἐκπαιδεύωνται ὅλοι οἱ ἐπιδιδόμενοι εἰς τὸ διδασκαλικὸν ἐπάγγελμα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ὑπῆρχον εἰμὴ μόνον δύο γυμνάσια, τὸ ἓν τῆς Αἰγίνης, τὸ δεύτερον τοῦ Ναυπλίου, καὶ 10 ἀτελῆ σχολεῖα. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι σήμερον ἡ δημόσιος ἐκπαίδευσις ἀνεπτύχθη ἢ ἐτελειοποιήθη πολὺ, τὸ δὲ κατάστημα αὐτὸ τοῦ διδασκαλείου ἔμεινεν ἀτελὲς καὶ ὀπισθοδρομικόν! Ἐξ ἐναντίας κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς συστάσεώς του εἶχεν ἀποφέρει ἀγλαοὺς καρπούς, διότι τὴν σήμερον οἱ μαθηταὶ οἱ ἐξελθόντες κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, ὁπότε ἐδίδασκον, ὁ Λεόντιος, ὁ Μισαὴλ, ὁ Χρυσοβέργης, αὐτοὶ, λέγω, καὶ σήμερον διακρίνονται διὰ τὰς γνώσεις καὶ τὴν ἱκανότητά των. Τὸ διδασκαλεῖον αὐτὸ, ὅπως σήμερον ὑπάρχει, καὶ λόγῳ τῆς ἐπιστήμης καὶ λόγῳ οἰκονομίας, χρήζει μεταῤῥυθμίσεως. Τὴν μεταῤῥύθμισιν ταύτην ὑποβάλλω εἰς τὴν Συνέλευσιν δι’ ἑνὸς ψηφίσματος, καὶ ὅταν θὰ γείνῃ ἡ συζήτησις αὐτοῦ, θέλει ἐννοήσει ἡ Συνέλευσις, ὅτι ἀφῃρέθησαν τὰ περιττὰ μαθήματα καὶ ἐκ τούτου προκύπτει καὶ μία οἰκονομία 22,000 δραχμῶν ἐπὶ 36,000 αἱ ὁποῖαι ἐξοδεύονται.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θεωροῦνται αἱ προτάσεις ὡς συζητητέαι;

§20ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Θέλουν παραπεμφθῇ εἰς τὰ τμήματα.

§22ΠΕΤΣΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Δὲν ἀνέπτυξα ἀκόμη τὴν ἄλλην πρότασιν. Γνωρίζετε πάντες, ὅτι ὁ ὁμογενὴς Γεώργιος Σίνας κατέβαλε τὰς δαπάνας τῆς ἀνεγέρσεως τοῦ ἀστεροσκοπείου καὶ ὅτι ὁ υἱὸς αὐτοῦ Βαρῶνος Σίνας χορηγεῖ τὰ ἔξοδα τοῦ καταστήματος αὐτοῦ. Αὐτὸς ὁ ἴδιος ἐχορήγησε τὴν δαπάνην δύο νέων Ἑλλήνων ὑποτρόφων, οἱ ὁποῖοι μετέβησαν εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ ἐξεπαιδεύθησαν εἰς τὴν ἀστρονομίαν. Εἰς τούτων, ὁ Κύριος Κοκκίδης, ἐπανῆλθε μετὰ ἑξαετῆ ἐμβριθῆ σπουδὴν εἰς τὰ διάφορα μέρη τῆς Εὐρώπης καὶ ἰδίως εἰς τὴν Γερμανίαν ἐφωδιασμένος μὲ τὰς λαμπροτέρας ἀποδείξεις περὶ τῆς ἐπιδόσεως τῆς ἱκανότητός του. Πρὸ πολλοῦ ἦτον ἐπαισθητὴ ἡ ἀνάγκη ἑνὸς βοηθοῦ τοῦ ἀστεροσκοπείου· αὕτη καὶ ἀπὸ τοὺς ἐπιστήμονας κατενοήθη καὶ ἰδίως ἐπροτάθη ἀπὸ τὸν ἴδιον διευθυντὴν τοῦ ἀστεροσκοπείου. Ἑπομένως ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ αὐτὸ τὸ κενὸν, νὰ διορισθῇ εἷς βοηθὸς τοῦ Ἀστεροσκοπείου. Εἰς τὴν περίστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, ἐνόμισα ὅτι ἦτο ἐναντίον ὅλης τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Κυβερνήσεως νὰ προστρέξῃ εἰς τὸν Κύριον Σίναν, ὅστις ἐξώδευσεν εἰς ἐκπαίδευσιν αὐτῶν τῶν νέων, καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ χορηγήσῃ τὸν μισθὸν αὐτῶν. Ἐπειδὴ αὐτὴ ἡ θέσις δὲν ἦτο νομοθετημένη μέχρι τοῦδε καὶ ἀποδεικνύεται ἀναγκαία, παρουσιάζω ἓν νομοσχέδιον διὰ τὴν παραδοχὴν αὐτῆς τῆς θέσεως.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ πληρεξούσιος Κύριος Κοσονάκος ἔχει τὸν λόγον διὰ μίαν ἐπερώτησιν.

§24ΠΕΤΣΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Πότε θὰ συζητηθοῦν αὐτὰ, Κύριε Πρόεδρε; εἶναι κατεπείγοντα.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος ὑπουργὸς προτείνει τὸ κατεπεῖγον· οἱ παραδεχόμενοι τὸ κατεπεῖγον νὰ σηκωθῶσιν (ἀμφιβολία). Θὰ ἐρωτήσω τὸ ἀνάπαλιν· οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὸ κατεπεῖγον νὰ σηκωθῶσιν (οὐδεὶς ἐγείρεται). Παρεδέχθη τὸ κατεπεῖγον καὶ διὰ τὰς δύω. Θὰ τυπωθῶσι, θὰ διανεμηθῶσι καὶ θὰ καταχωρισθοῦν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§26ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι! Κάμνω ἐπερώτησιν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἐπιθυμῶ νὰ προσέξητε, διότι εἶναι λίαν σπουδαία· πρόκειται περὶ τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος. Καλλίτερά μου γνωρίζετε ὅτι εἰς ὅλας τὰς ὁμάδας, καὶ τὰ καταστήματα καὶ τὰ συμβούλια, βλάπτει ἡ ἀπείθεια· εἰς τὸν στρατὸν ὅμως δὲν βλάπτει, ἀλλὰ καταστρέφει καὶ ἐξαφανίζει. Πληροφοροῦμαι μετὰ θετικότητος, ὅτι ἀξιωματικοί τινες διαφόρων ταγμάτων δὲν ἐδέχθησαν τοὺς διοικητὰς, τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις διώρισεν. Ἐὰν τοῦτο ᾖναι ἀληθὲς, τὸ κατηγορῶ ὡς ἔγκλημα ἐσχάτης προδοσίας, διότι οὐδὲν γίνεται, ὅταν πειθαρχία δὲν ὑπάρχῃ εἰς τὸν στρατόν. (εὖγε). Τὸ ἤκουσα, Κύριοι, εἰς διαφόρους συναναστροφὰς, εἰς τοὺς δρόμους, εἰς τὰ καφενεῖα, τίμιοι ἄνθρωποι μοῦ τὸ διεβεβαίωσαν. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ ἔλθῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ ἂν τοῦτο ᾖναι ἀληθὲς, καὶ τί κατὰ τῶν ἀπειθησάντων ἐνήργησεν. Ἐνθυμηθῆτε, Κύριοι, ὅτι ἔχομεν καθῆκον πάντες νὰ φροντίσωμεν διὰ τὴν πατρίδα μας, ὅτι δι’ αὐτὸ καὶ μόνον ἐστάλημεν, καὶ ὄχι διὰ προσωπικά. Ἐνθυμηθῆτε, ὅτι, ὅταν εἴχαμεν κυβερνήτην τὸν Κύριον Ῥοῦφον, τί ἐλέγαμεν ὅλοι; «Πρὸς Θεοῦ! Βασιλέα, διότι ἐχάθημεν! Ὅταν καταντήσῃ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Γεωργίου Αʹ. νὰ μὴ τὴν σέβωνται, ἡ Ἑλλὰς καταστρέφεται, ἀπόλλυται, διότι, ὅπως σεῖς σήμερον δὲν σέβεσθε τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Βασιλέως καὶ ἡμεῖς δὲν θὰ τὴν σεβασθῶμεν. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ ἔλθῃ νὰ εἴπῃ, ἂν ἐτιμωρήθησαν οἱ ἀπειθήσαντες.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν ποίαν ἡμέραν νὰ ἔλθῃ ὁ Ὑπουργός.

§28ΠΟΛΛΟΙ. Σήμερον.

§29ΠΕΤΣΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Ὁ πατριωτισμὸς τοῦ προλαλήσαντος εἶναι ὅλως διόλου πρόωρος, καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὴν αἰτίαν τῆς προωρότητος, αὐτῆς τῆς σπουδῆς, τὴν ὁποίαν ἔδειξε. Μόλις πρὸ δύω ἡμερῶν ἀταξίαι τινὲς ἔλαβον χώραν εἰς Τρίπολιν, καὶ χωρὶς νὰ ἀναμείνῃ ὁ προλαλήσας, ἢ ἄλλος τις, νὰ ἴδῃ τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, ἤρχισεν ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ ἐκφράσῃ δυσπιστίαν.

§30ΤΙΝΕΣ. Ὄχι δυσπιστίαν.

§31ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Ἐρωτῶ μόνον· ὀφείλω νὰ σεβασθῶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ τὴν σέβωμαι τυφλῶς, οὕτως εἰπεῖν.

§32ΠΕΤΣΑΛΗΣ (Ὑπουργός). Νὰ ἐκφράσῃ ἀμφιβολίας, ἐὰν θὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν της. Ἐγὼ ἀποκρούω αὐτὴν τὴν ἐπερώτησιν ὅλως διόλου, ὄχι, διότι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ἕκαστος πληρεξούσιος ν’ ἀπευθύνῃ ἐπερωτήσεις, ἀλλὰ διότι, ὡς προεῖπα, ἔγεινε πρόωρος, χωρὶς ν’ ἀφήσῃ καιρὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ καὶ νὰ ἐνεργήσῃ.

§33ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἠρώτησεν, ἂν ᾖναι ἀληθές.

§34ΠΕΤΣΑΛΗΣ (Ὑπουργός). Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ ὑποστηρίξῃ καθ’ ὅλων καὶ ὑπὲρ ὅλων τοὺς νόμους, εἴτε στρατιῶται εἶναι οὗτοι, εἴτε πολῖται· συναισθάνεται τὸ καθῆκόν της καὶ τὴν θέσιν της, γνωρίζει τὰς συνεπείας τῆς παραβιάσεως τῶν νόμων. Τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν σκέψιν της, καὶ ἤδη τὰ μέτρα ἀπεφασίσθησαν.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις ἀρκεῖται εἰς τὰ λεχθέντα;

§36ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§37ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι! νὰ ἔλθῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν· ἀρκεῖται εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἢ θέλει νὰ προσέλθῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν; Οἱ ἀρκούμενοι νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ὁ Κύριος Γρίβας ἔχει τὸν λόγον δι’ ἄλλην ἐπερώτησιν.

§39Δ. ΓΡΙΒΑΣ. Παρακαλῶ, Κύριοι, νὰ γείνῃ μία διασάφησις τοῦ ψηφίσματος, τοῦ ἀφορῶντος τὴν ἀπώλειαν τῶν βαθμῶν, τῶν ἀπὸ πολιτῶν προβιβασθέντων, ἐπειδὴ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κάμνει μίαν ἐξήγησιν τοῦ ψηφίσματος αὐτοῦ, προσβάλλουσαν, ἢ νὰ εἴπω καλήτερον, ὑβρίζουσαν ὅλας τὰς πρὸ τῆς Ναυπλιακῆς ἐπαναστάσεως ἀντιπολιτεύσεις, καὶ ὅλας τὰ κινήματα τὰ πολιτικὰ, τὰ λαβόντα χώραν ἀπὸ τοῦ 1847 μέχρι τοῦ 1862· συμπεριλαμβάνει καὶ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν ἀξιωματικοὶ, καὶ οἱ ὁποῖοι ἀπώλεσαν τὸν βαθμόν των ἐπὶ Ὄθωνος διὰ πολιτικοὺς λόγους. Παρακαλῶ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους ν’ ἀποφανθῶσιν, ἐὰν τοῦτο ᾖναι δίκαιον.

§40ΠΟΛΛΟΙ. Ἄδικον.

§41Δ. ΓΡΙΒΑΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις, Κύριε Πρόεδρε, διότι τότε ὑπαγόμεθα ὅλοι, Κύριοι, εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν —κ’ ἐγὼ, καὶ ὁ Παπακώστας καὶ ὁ Κοντογιάννης.

§42ΠΕΤΣΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Τί τρέχει; δὲν ἐνόησα.

§43Δ. ΓΡΙΒΑΣ. Πολιτικὰ κινήματα καθ’ ἑκάστην ἔλαβον χώραν πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1862. Οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ, οἱ λαβόντες μέρος, ἀνακτῶσι τὸν βαθμόν των, ἢ τὸν χάνουσι; λ. χ. εἰς τὰ κινήματα τῶν Πατρῶν, τῆς Ἀκαρνανίας, τῆς Φθιώτιδος. Ὁ λοχαγὸς Μπαλάφας ἐστερήθη τὸν βαθμόν του ἐπὶ Ὄθωνος, ὡς λαβὼν μέρος εἰς τὴν στάσιν τῶν Πατρῶν, ἥτις ὑπῆρξε καθαρῶς πολιτικὸν κίνημα. Αὐτὸς διαγράφεται σήμερον καὶ λαμβάνει τὸ ἀπολυτήριόν του παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνῷ, πιστεύω, τὸ πνεῦμα τῆς Συνελεύσεως δὲν ὑπῆρξεν αὐτό· τότε εἴμεθα ὅλοι τοιοῦτοι. Ἐγὼ πρῶτος θὰ ξηλώσω τὰ γαλόνια. Πιστεύω, ὅτι οὐδεὶς τῶν Κυρίων πληρεξουσίων τὸ θέλει· εἶναι ἄνθρωπος τοῦ 1821, ὅστις ὑπηρέτησε 25 ἔτη εἰς τὸν στρατόν.

§44ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Φέρετε μίαν πρότασιν ἔγγραφον.

§45ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς πολίτης ὁ ἀνακτήσας τὸν βαθμόν του, τὸν στρατιωτικὸν, μετὰ τὴν ἐπανάστασιν τῆς 10ης Ὀκτωβρίου, ὅστις εἶχεν ἀπολέσει αὐτὸν διὰ πολιτικοὺς λόγους προγενεστέρους.

§46Δ. ΓΡΙΒΑΣ. Εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν ὑπάγεται καὶ ὁ ταγματάρχης τοῦ Πεζικοῦ Πέτας, καὶ ὁ Βουλγαράκης, λοχαγός.

§47ΠΟΛΛΟΙ. Κανεὶς δὲν χάνει τὸν βαθμόν του.

§48ΤΙΝΕΣ. Καὶ ὁ Μακρυγιάννης.

§49ΓΡΙΒΑΣ. Μάλιστα.

§50ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἔχομεν ἀνάγκην, Κύριε Πρόεδρε, νὰ διασαφηνισθῇ τὸ ζήτημα αὐτό.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος πληρεξούσιος, ἂν ἐνόησα τὸν λόγον του, ζητεῖ νὰ παρουσιασθῇ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ νὰ ἐξηγήσῃ τὴν δοθεῖσαν ἑρμηνείαν εἰς τὸ περὶ στρατοῦ ψήφισμα, ἰσχυριζόμενος, ὅτι ἑρμηνεύθη οὕτω πως, ὥστε νὰ προσβάλλωνται κεκτημένα δικαιώματα. Νομίζω δὲ, ὅτι παραδέχεσθε νὰ ὁρισθῇ ἡ Παρασκευή.

§52ΓΡΙΒΑΣ. Ν’ ἀποφανθῇ τώρα τὸ Σῶμα.

§53ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Νὰ προσέλθῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ δώσῃ λόγον, πῶς παρεξήγησε τὸ ψηφίσματα τῆς Συνελεύσεως.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποίαν ἡμέραν ὁρίζει ἡ Συνέλευσις;

§55ΤΙΝΕΣ. Τώρα.

§56ΕΤΕΡΟΙ. Τὴν Παρασκευήν.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν παρασκευὴν νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ὁ Κύριος Μίλησης ἔχει τὸν λόγον.

§58ΜΙΛΗΣΗΣ. Πρὸ ἡμερῶν εἶχον σκοπὸν ν’ ἀπευθύνω εἰς τὸν Κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἐπερώτησιν σπουδαίαν, ἀφορῶσαν ἓν τῶν πολιτιμωτέρων δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀναγράφει τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα, τὴν ἀτομικὴν ἐλευθερίαν. Ἀνέβαλον ὅμως μέχρι τοῦδε τὴν ἐπερώτησίν μου, διότι δὲν ἤθελα νὰ παραστήσω τὴν ἀντιπολίτευσιν σπεύδουσαν, ἵνα ἐπιβαρύνῃ τὴν ἀρκετὰ ἤδη βαρεῖαν θέσιν τοῦ ὑπουργείου. Σήμερον δὲ, ὅτε ἡ ὑπουργικὴ κρίσις ἔληξε, καὶ ἔληξεν, ὅπως ἤκουσα, πολὺ εὐτυχῶς μὲ τὸν θρίαμβον τῶν συνταγματικῶν ἀρχῶν, καὶ τὸ ὑπουργεῖον ἵσταται, ὅπως ὑποθέτω τοὐλάχιστον, τετραγωνικῶς ἐπὶ τῆς θέσεώς του, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει πλέον ν’ ἀναβάλω ἐπερώτησιν τόσον σπουδαίαν καὶ φύσει κατεπείγουσαν. Κύριοι, γνωρίζετε ὅλοι, ὅτι πρό τινων ἡμερῶν ἀτακτήματά τινα ἔλαβον χώραν εἰς τοὺς δρόμους τῶν Ἀθηνῶν, τὰ ὁποῖα ἡ ἀντιπολίτευσις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατέκρινε, κατὰ καθῆκον, διότι, ὡς καὶ τότε εἶπε, τὴν πάλην κατὰ τοῦ ὑπουργείου ἔχει σκοπὸν νὰ περιορίσῃ μόνον ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ περιβόλου. Ἀλλὰ χωρὶς νὰ ἐξετάσω τὴν πηγὴν τῶν ἀτακτημάτων τούτων, χωρὶς νὰ σᾶς παραστήσω, ὅτι ἡ κακὴ διοίκησις προεκάλεσε καὶ ταῦτα.......

§59ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπερώτησιν ἔχομεν, ἢ συζήτησιν περὶ κακῆς διοικήσεως;

§60ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἶναι, Κ. Θεοχάρη, διάφοροι τρόποι τοῦ διατυπώνειν τὰς ἐπερωτήσεις· ἡμεῖς ἠμπορεῖτε νὰ ἔχητε τὴν δύναμιν μὲ δύο λέξεις νὰ διατυπώνητε τὰς ἰδέας σας, ἐγὼ δὲν τὴν ἔχω· τὶ νὰ γίνῃ; Πρέπει νὰ ἔχητε τὴν ὑπομονὴν νὰ μὲ ἀκούσητε, καθὼς καὶ ἡμεῖς θὰ ἔχωμεν τὴν ἐπιμονὴν νὰ δεχθῶμεν κατόπιν τὴν ψῆφόν σας.

§61ΠΕΤΣΑΛΗΣ (ὑπουργ. τῆς Παιδείας). Δὲν θὰ μείνῃ κανεὶς νὰ σὲ ἀκούσῃ.

§62ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐκ τῶν φίλων σας, τὸ πιστεύω· διότι ὅλοι φοβοῦνται τὴν συζήτησιν.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατυπώσατε τὴν ἐπερώτησίν σας, Κ. Μίληση.

§64ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἄν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, διότι εἶναι ὑπουργὸς τῆς παιδείας, ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ μοῦ διατυπώσῃ καὶ τὸν τρόπον τοῦ ἀγορεύειν, τὸν συγχαίρω.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁπωσδήποτε καὶ ἐὰν διατυπώσῃ τὴν ἐπερώτησίν του, θέλει τελειώσει ταχύτερον, ἂν δὲν τὸν διακόπτητε.

§66ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἠξεύρω, Κ. Πρόεδρε, ὅτι εἰς ὅλα τὰ σώματα ἀκούονται μετὰ προσοχῆς οἱ θέλοντες νὰ ἐπερωτῶσι τὸ ὑπουργεῖον. Φαίνεται ὅτι καὶ κατὰ τοῦτο ἀποτελοῦμεν ἐξαίρεσιν (γέλως). Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὴν πραγματικὴν αἰτίαν τῶν ἀτακτημάτων τούτων, καθὼς καὶ ὅλων τῶν λοιπῶν, τὰ ὁποῖα συμβαίνουσι καθ’ ἑκάστην· λέγω μόνον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἥτις νομίζει ὅτι τὸ Σύνταγμα κατασταλλάζει μόνον εἰς τὴν ἀπόλυτον ἀνεξαρτησίαν καὶ παντοδυναμίαν τοῦ Προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, λαβοῦσα ἀφορμήν.....

§67ΔΡΟΣΟΣ (ὑπουργ. Οἰκονομ). Κύριε Πρόεδρε.......

§68ΤΙΝΕΣ. Ἀφήσατέ τον νὰ ἐξακολουθήσῃ.

§69ΠΕΤΣΑΛΗΣ (ὑπουργ. τῆς Παιδείας). Ἂς ἐξακολουθήσῃ. Ζητῶ τὸν λόγον, Κ. Πρόεδρε.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν θέλητε νὰ κάμητε σκάνδαλα, κάμετέ τα ἐὰν ὅμως σπουδαιολογῆτε τότε πρέπει νὰ ὁμιλῆτε ἄλλως πως.

§71ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ κύριος πρόεδρος νομίζει, ὅτι δὲν σπουδάζω τὴν γνώμην δὲ τοῦ κυρίου προέδρου ὑποστηρίζουν καὶ οἱ κύριοι ὑπουργοί· θὰ εἰπῇ, ὅτι ἔχω ἄδικον, καὶ δὲν σπουδάζω τῳόντι ὁμιλῶν εἰς τὴν Συνέλευσιν περὶ τῆς ἀτομικῆς ἐλευθερίας (γέλως) — Λέγω, κύριοι, ὅτι λαβοῦσα ἀφορμὴν ἐντεῦθεν ἡ κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι ἀπέκτησε τὸ δικαίωμα νὰ στείλῃ εἰς τὰς φυλακὰς ἀνθρώπους, τῶν ὁποίων τὸ παρελθὸν ὅλον εἶναι μάρτυς ἀψευδὴς τῶν συντηρητικῶν ἀρχῶν καὶ τῆς ἀφοσιώσεώς των πρὸς τὴν τάξιν. Συμβὰν ἁπλούστατον, τὸ ὁποῖον προεκάλεσεν ἡ ἀπώλεια δύο δραχμῶν τὴν ἡμέραν, ἐχαρακτηρίσθη ἀμέσως ὡς ἐσχάτη προδοσία, ὡς φοβερὰ συνωμοσία, ἀναφανεῖσα δέκα ἡμέρας μετὰ τὴν ἔλευσιν τοῦ Βασιλέως· διατὶ; διὰ νὰ λάβουν τὴν εὐχαρίστησιν νὰ στείλουν εἰς τὰς φυλακὰς τοὺς ἐχθρούς των. Ἰδοὺ πῶς ἐννοεῖ τὴν συνταγματικὴν διοίκησιν τὸ συνταγματικὸν ὑπουργεῖόν μας!

§72ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Μὰ τὶ κάμνομεν τόρα; (θόρυβος).

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι.

§74ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐστάλησαν, ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὴν φυλακὴν ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι μὲ ἀληθῆ αὐταπάρνησιν ὑπηρέτησαν ἀνέκαθεν τὴν τάξιν· ἐστάλησαν εἰς τὴν φυλακὴν οἰκοκυραῖοι, τῶν ὁποίων καὶ τὸ συμφέρον καὶ τὸ μέλλον εἶναι στενῶς συνδεδεμένα μὲ τὴν δημοσίαν τάξιν, κ’ ἐστάλησαν κατηγορούμενοι ἐπὶ ἐσχάτῃ προδοσίᾳ! Βλέπετε, ὅτι ἐπαναλαμβάνονται σήμερον μετὰ μίαν ἐπανάστασιν ἅπαντα τὰ ἐλεεινὰ ἐκεῖνα μέτρα, τὰ ὁποῖα εἶχον λάβει χώραν ἐπὶ τοῦ μακαρίτου Μουντζουρίδου. Μία κατηγορία στερεότυπος καὶ γελοία διετυπώθη κατ’ ἀνθρώπων τιμίων, καὶ οἱ ἄνθρωποι οὗτοι χωρὶς ἔνταλμα συλλήψεως σύρονται εἰς τὰς φυλακὰς, καὶ στενάζουν ἐκεῖ, ὡς συνωμόται κατὰ τῆς καθεστώσης τάξεως· καὶ ὅταν ἔρχωμαι νὰ ὑπερασπίσω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τὴν ὑπόθεσιν αὐτῶν, ἥτις εἶναι ὑπόθεσις τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας παντὸς πολίτου, ἡ πλειονοψηφία δὲν ἔχει τοὐλάχιστον τὴν ὑπομονὴν νὰ μ’ ἀκούσῃ! Λησμονεῖτε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ὅλος ὁ συνταγματικὸς μηχανισμὸς ἔχει σκοπὸν νὰ ἐξασφαλίσῃ μερικὰ δικαιώματα ἀπόλυτα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐγγεγραμμένα εἰς τὸ σύνταγμα, καὶ πρὸ πάντων τὴν ἀτομικὴν ἐλευθερίαν; Λησμονεῖτε, ὅτι ἀπὸ τῆς ἀσφαλείας τῆς ἀτομικῆς ἐλευθερίας ἤρχισεν ἡ Ἀγγλία τὸν συνταγματικόν της βίον, δηλαδὴ ἀπὸ τὸ habeas corpus καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα παραπολὺ εὐαίσθητοι, ὅταν τὸ πολύτιμον τοῦτο δικαίωμα προσβάλληται ἀπὸ τὰ ὄργανα τῆς ἐξουσίας, καὶ ἐξουσίας μάλιστα, ἀξιούσης νὰ φέρῃ τὸν τίτλον τῆς πρώτης συνταγματικῆς κυβερνήσεως ἐν Ἑλλάδι. (γέλως). Παρακαλῶ τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἔλθῃ ἐντὸς τῆς ἡμέρας νὰ μᾶς δώσῃ διασαφήσεις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου· τὸ παρακαλῶ ὅμως τὴν ἀπάντησίν του νὰ μὴν ἀντιγράψῃ ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τοῦ Ὄθωνος, παραπέμπων ἡμᾶς ψυχρῶς εἰς τὸν ἀνακριτὴν καὶ τὸν εἰσαγγελέα.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω λοιπὸν τὴν Συνέλευσιν, ἂν θέλῃ νὰ συζητηθῇ σήμερον.

§76ΚΑΛΟΣ. Σήμερον, προσβάλλεται ἡ Συνέλευσις.

§77ΤΙΝΕΣ. Νὰ προσδιορισθῇ ἡ ἡμέρα. (θόρυβος)

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, θέλετε νὰ γείνῃ συζήτησις σήμερον; Οἱ παραδεχόμενοι νὰ γείνῃ σήμερον νὰ σηκωθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι) Παρεδέχθη. Ἔχει τὸν λόγον ὁ κύριος Καλός.

§79ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἔλθῃ ὁ κύριος ὑπουργός.

§80ΚΑΛΟΣ. Τὸ ζήτημα, ὅπως ἐτέθη, ἀφορᾷ τὴν Συνέλευσιν· εἶναι ἄσχετον μὲ τὸν ὑπουργόν. Κύριοι, καὶ τοῦ πληρεξουσίου καὶ παντὸς πολίτου δικαίωμα εἶναι νὰ προστατεύῃ τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν, νὰ τὴν προστατεύῃ ὄχι μόνον διὰ τοῦ λόγου, παρὰ καὶ διὰ τῶν χειρῶν του, καὶ μετὰ πάσης θυσίας. Αὐτὸς ἐγὼ, πέντε ἡμέρας ἀπὸ τῆς φυλακίσεως, ὁ Κ. Πρόεδρος εἶναι μάρτυς, ἠθέλησα νὰ φέρω τὸν λόγον, ἀλλὰ δὲν τὸ ἔπραξα, ἵνα μὴ δυσχεράνω τὴν θέσιν, οὔτε τῶν κατηγορουμένων, οὔτε τῆς Κυβερνήσεως. Προῆλθον ὅμως εἰς τὸν Κ. ὑπουργὸν καὶ τῷ εἶπα· Κύριε ὑπουργὲ, πρᾶξις, ἡ ὁποία δὲν ἔχει τόσον σπουδαῖον χαρακτῆρα, λαβοῦσα χώραν, ὑπεβλήθη εἰς τὴν ἀνακριτικὴν ἀρχήν. Δὲν ἔχετε βεβαίως νὰ ἐπέμβητε εἰς τὰ ἔργα τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, ἔχετε ὅμως εὐθύνην, καὶ δικαιοῦσθε νὰ ἐπιβάλητε τὸ καθῆκον εἰς τὴν ἀνακριτικὴν ἀρχὴν νὰ περαιωθῇ τὸ ταχύτερον· ἡ ἀνάκρισις αὕτη ἠδύνατο νὰ περαιωθῇ ἐντὸς δύο, τριῶν ἡμερῶν· ἐὰν τὰ ὄργανά σας ᾖναι ἀνάξια, φέρετε ἄλλα. Τί μοὶ ἀπήντησεν ὁ Κ. ὑπουργὸς; ὅτι ὁ εἰσαγγελεὺς τῶν ἐφετῶν ἀνέλαβε τὴν ἀνάκρισιν καὶ μετὰ τρεῖς ἡμέρας φέρεται εἰς πέρας. Ἐὰν ὁ προαγορεύσας εἶχε τὴν πρόθεσιν νὰ προστατεύσῃ τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν, καὶ νὰ μὴ ἀποδώσῃ εἰς ἡμᾶς τοὺς ἄλλους, ὅτι παραβλέπομεν τὸ καθῆκον τοῦτο, καὶ οὔτε κἂν ἐπιτρέπομεν τὸν λόγον, ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ ἁπλῶς νὰ μάθῃ παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ, ἡ ἀνάκρισις ποῦ ἔφθασε, καὶ νὰ προσθέσῃ, ὅτι αὕτη ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν ἠμποροῦσε νὰ τελειώσῃ· ἀλλά, Κύριοι, παρεξετράπη εἰς κύκλον κατηγορητηρίου κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, κατηγορητηρίου κατὰ τῆς Συνελεύσεως. Καὶ ὁ τόνος τῆς φωνῆς του καὶ αἱ φράσεις του αὐτὸ ἀποδεικνύουσιν. Ἐὰν ἡ ἀνάκρισις δὲν ἐπεραιώθη ταχέως, ἐὰν ἐχαρακτηρίσθη ὡς ἔγκλημα ἐσχάτης προδοσίας πρᾶξις ἁπλῆ καὶ κατ’ ἐμέ, τοῦτο εἶναι παράπτωμα τῆς ἀνακριτικῆς ἀρχῆς. Ἡ Κυβέρνησις ἠμποροῦσε νὰ κατηγορηθῇ, ἐὰν ἠδιαφόρησεν εἰς τὴν ταχεῖαν διεξαγωγὴν τῆς ἀνακρίσεως, καὶ οὐχὶ διὰ τὸν χαρακτηρισμόν. Ἀφοῦ ἅπαξ ἡ ἀνακριτικὴ ἀρχὴ ἐθεώρησε ταύτην ὡς ἔγκλημα ἐσχάτης προδοσίας, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠμποροῦσε παρὰ νὰ βιάσῃ, καὶ ἐβίασε τὴν ὑπόθεσιν, διότι ἡ ὑπόθεσις εἰσήχθη ἤδη εἰς τὸ συμβούλιον. Πρὶν ἢ λοιπὸν ἀποφανθῇ τὸ συμβούλιον, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ τίποτε, καὶ οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ μεμφθῇ τὴν ὑποστηρίζουσαν τὸ ὑπουργεῖον μερίδα ὅτι παραβλέπει τὸ καθῆκόν της. Καὶ ἐγὼ καὶ πλεῖστοι ἐκ τῆς ὑπουργικῆς φάλαγγος εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν ὑποστήριξιν, ὅταν ἴδωμεν αὐτὴν καταπατοῦσαν τὸν νόμον καὶ περιορίζουσαν τὰς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ.

§81ΛΑΠΑΣ. Ὁ κύριος σκοπὸς ἦταν γιὰ τὸ πάπλωμα, γιὰ νὰ βάλουν τοὺς ἀξιωματικοὺς εἰς ἀργίαν, καθὼς καὶ τοὺς ἔβαλαν.

§82ΠΕΤΣΑΛΗΣ. (ὑπουργ. Ἐκκλησ. καὶ Παιδείας). Ὅλοι γνωρίζετε τὸν σκοπὸν, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ὡρμήθη ὁ ἐπερωτήσας, τὸν ὡμολόγησεν ὁ ἴδιος εἰς τὴν παρέκβασιν, καὶ ὁ σκοπὸς αὐτὸς ἦτο διὰ νὰ προσβάλῃ τὴν Κυβέρνησιν.

§83ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τὸ ἱερὸν πρόσωπον θὰ φέρητε βέβαια τώρα· γεγονότα εἶπεν, εἶναι καθαρὰ, δὲν ἐπιτρέπεται αὐτὴ ἡ γλῶσσα.

§84ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Σεῖς θέλετε νὰ ἦσθε ἱερὸς, καὶ τὸ ἀπεδείξατε ἄλλοτε, ὅταν καταπατούσατε τοὺς νόμους (θόρυβος).

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν τάξιν Κύριοι· νὰ ᾖναι ἀξιοπρεπεῖς αἱ συζητήσεις μας.

§86ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν θέλω ν’ ἀπολογηθῶ ἀντὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης· θέλω νὰ ὁμιλήσω ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως. Καθῆκόν της ἡ Κυβέρνησις νομίζει νὰ βαδίσῃ ἄλλην ὁδὸν ἀπὸ τὴν τοῦ παρελθόντος εἰς τὰς σχέσεις της μὲ τὰ δικαστήρια. Ἐὰν τὰ δικαστήρια ᾖναι καλὰ ἢ ὄχι, τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα. Ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει νὰ ἔλθῃ εἰς οὐδεμίαν σχέσιν μὲ τὰ δικαστήρια, ἀφίνει τὰ δικαστήρια εἰς ἑαυτά· τοῦτο τὸ ὁμολογῶ μετὰ πάσης παῤῥησίας, καὶ ἐντὸς τῆς συνειδήσεως μου, δὲν ἀφορᾷ τὴν Κυβέρνησιν τὸ ζήτημα, ποῖος εἶναι ὁ χαρακτηρισμὸς, τὸν ὁποῖον ἔδωκαν τὰ δικαστήρια εἰς τὴν πρᾶξιν αὑτὴν, καὶ νομίζω, ὅτι ἐξέρχεται τοῦτο ἀπὸ τὴν ἁρμοδιότητα τῆς Συνελεύσεως νὰ θέλῃ σήμερον νὰ δώσῃ τὸν χαρακτηρισμὸν αὐτῆς τῆς πράξεως· ζητεῖ μὲ αὐτὸ νὰ γίνῃ δικαστήριον, ἐὰν τὸ θέλῃ, δὲν ἐναντιοῦμαι. Εἴτε λοιπὸν ὁ χαρακτηρισμὸς εἶναι ἐσχάτη προδοσία, εἴτε ἄλλος, αὐτὸ ἀφορᾷ τὰ δικαστήρια καὶ ὄχι τὴν Κυβέρνησιν. Τοῦτο μόνον ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις· γνωρίζουσα ὅτι εἰς τὸ παρελθὸν ὑπῆρχε μεγάλη ὀλιγωρία εἰς τὴν ἀνάκρισιν, καὶ ἕνεκα τούτου ἔπασχεν ἡ ἐλευθερία τῶν πολιτῶν, προσεκάλεσε τοὺς εἰσαγγελεῖς τοῦ Πρωτοδικείου καὶ τῶν Ἐφετῶν καὶ ἀπῄτησε νὰ ἐπιταχύνουν τὴν ἀνάκρισιν, καὶ νὰ ἐκδώσουν ὅσον τάχιστα τὸ βούλευμα· ὕστερον ἀπ’ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέτω, δὲν ἠξεύρω, ἐὰν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἐκ μέρους ὑμῶν ἀκόμη ὁποιαδήποτε μομφὴ, ὁποιαδήποτε αἰτίασις κατὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Τί ἀπαιτούσατε; νὰ ἐμβαίνωμεν εἰς τὴν συνείδησιν τῶν δικαστῶν, νὰ διατάττωμεν τί νὰ κάμνουν, ὅπως ἐγίνετο εἰς τὸ παρελθόν· αὐτὸ δὲν ἦτο δυνατὸν ἡμεῖς νὰ τὸ ἀναδεχθῶμεν, οὐδεμία ἐπέμβασις δὲν ἐγένετο, οὔτε θὰ γείνῃ ἀπ’ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν· εὐχαριστηθῆτε λοιπὸν εἰς τὴν ἐνέργειαν τῶν δικαστηρίων, σεβασθῆτε τὴν ἀνεξαρτησίαν αὐτῶν, μὴ φέρετε παράπονα ἄδικα εἰς τὴν Συνέλευσιν, λέγω ἄδικα, καθόσον κάμνετε εἰς τὴν Κυβέρνησιν παράπονα, τὰ ὁποῖα ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν κακὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων τῶν δικαστηρίων. Αὐτὸ εἶναι ὅλως διόλου ἄλλο ζήτημα, παρὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐφέρατε σήμερον. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἀρκούντως ἀπεκρίθην εἰς τὴν Συνέλευσιν, καθόσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ δὲν ὑπάρχει τίποτε ἀπὸ τὰς κατηγορίας, τὰς ὁποίας ἠθέλησε νὰ ἀπαριθμήσῃ ὁ προλαλήσας Κ. Μίλησης.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Παντολέων εἶναι σύμφωνος;

§88ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Ὄχι. —Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ὁ λόγος μου δὲν θὰ φανῇ ὕποπτος εἰς τὰς ἀκοάς σας, διότι ἡ θέσις, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκομαι ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει, μοὶ παρέχει αὐτὴν τὴν ἐγγύησιν καὶ αὐτὴν τὴν ἐλπίδα. Ὁ Κ. Μίλησης ἠθέλησε νὰ κάμῃ μίαν ἐπερώτησιν, ἡ ὁποία γίνεται εἰς ὅλα τὰ συνταγματικὰ Κράτη, ὅταν προσβάλληται ἓν δικαίωμα συνταγματικὸν τοῦ πολίτου, τὰ ὁποῖα γνωρίζετε, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς τὰ ἐπαναλάβω ἐγώ. Τὰ βουλευτικὰ Σώματα, μάλιστα ἡ Βουλὴ, ἡ ὁποία εἶναι ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ, καὶ πρώτιστον μέλημα ἔχει τὴν ὑπεράσπισιν τῶν συνταγματικῶν δικαιωμάτων του, ὅταν ἓν δικαίωμα προσβάλλεται εἰς τὸ πρόσωπον αὐτῶν, πρέπει νὰ φροντίσῃ, πρέπει νὰ καταστήσῃ προσεκτικὴν τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα μὴ συμβῇ κἀνὲν ἀδίκημα. Πῶς λοιπὸν φροντίζει ἡ Βουλὴ διὰ τὴν διατήρησιν τῶν συνταγματικῶν δικαιωμάτων τοῦ πολίτου; διὰ τῶν ἐπερωτήσεων. Ὅταν ἴδῃ, ὅτι γίνεται μία προσβολὴ, ἐπιφέρει μίαν ἐπερώτησιν εἰς τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν, περὶ τῆς γενομένης προσβολῆς, τὴν ὁποίαν νομίζει ὁ πληρεξούσιος, ὁ βουλευτὴς, ὅτι ἐγένετο. Τότε νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει κανεὶς νὰ θυμώσῃ διὰ τοῦτο, καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κάμῃς τοιαύτην ἐπερώτησιν, τὴν κάμνεις ἀπὸ φατριατισμὸν, ἀπὸ πνεῦμα νὰ προσβάλῃς τὴν Κυβέρνησιν, μήτε πάλιν ὁ ἔχων τὴν ἀξίωσιν, ὅτι εἶναι ὁ Ζεὺς τῆς ῥητορικῆς τῆς Κυβερνήσεως νὰ παρουσιάζηται ὑψημέδων διὰ νὰ ὑπερασπισθῇ τὴν Κυβέρνησιν (εὖγε). Εἶναι βεβαίως μέγα φορτίον νὰ ἀναδεχθῇ κανεὶς μίαν τόσον μεγάλην ὑπεράσπισιν, διότι χρειάζονται πολλοὶ βραχίονες πρὸς τοῦτο· Λέγω λοιπὸν, ὅτι εἰς τοιαύτην περίπτωσιν δὲν πρέπει νὰ προσβληθῇ ἡ Κυβέρνησις, οὔτε πάλιν οἱ ὑπερασπισταὶ νὰ ἐξανίστανται λέγοντες, ὅτι σεῖς εἶσθε οἱ διαβάλλοντες τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Συνέλευσιν, ἐνῷ ἡ ὑπόθεσις αὕτη εἶναι δικαία, εἶναι ὑπὲρ πολὺ συνταγματική. Συνταγματικὸν δικαίωμα τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας προσεβλήθη ἐν τῷ μέσῳ τῆς πρωτευούσης· πολῖται, ἐθνοφύλακες, ἀξιωματικοὶ ἀνώτεροι ἐτέθησαν εἰς τὰς φυλακάς· καὶ πιστεύσατέ μοι, Κύριοι, ἐνῷ κάθημαι εἰς τὴν ἕδραν τῆς μέσης τάξεως, ὅπου ὑπάρχει ἴσως ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ δικαιοσύνη (γέλως), ἴσως σᾶς εἶπον, ὅτι εἰς τὰ ἄκρα ὑπάρχει ἡ ὑπερβολὴ καὶ ἐν τῷ μέσῳ εἶναι ἡ ἀλήθεια, κατ’ ἐμέ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία προσεβλήθη. Καὶ σημειώσατε, ὅτι εἶναι τὸ πολυτιμώτερον πρᾶγμα τοῦ ἀνθρώπου καὶ αὐτῆς τῆς ζωῆς καὶ αὐτῆς τῆς ἰδιοκτησίας (εὖγε). Καὶ βεβαιωθῆτε, ὅτι ἐνόμισα, ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ Μουντσουρίδη, διότι κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον τότε οἱ ἄνθρωποι ἤγοντο σωρηδὸν, καὶ ἐῤῥίπτοντο εἰς τὰς φυλακὰς τοῦ Μενδρεσὲ καὶ Γκαρπολᾶ (εὖγε).

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τὰς ἐπιδοκιμασίας.

§90ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Ἡ ἀνάκρισις, ἡ ὁποία εἶναι ἀνεξάρτητος, ἔδωκε μίαν διατύπωσιν ἀπαράλλακτον μὲ τὰς διατυπώσεις τοῦ Μουντσουρίδου. Καὶ ἐλυπήθην ὡς πολίτης, καὶ ὡς καθήμενος εἰς τὴν ἕδραν τῆς μεσότητος, ἐλυπήθην διὰ τὸ γενόμενον τοῦτο, καὶ ἐπεθύμησα ταχέως νὰ τελειώσῃ αὐτὴ ἡ ἀνάκρισις· ἀλλὰ παρῆλθον περὶ τὰς εἴκοσιν ἡμέρας, καὶ ἀκόμη στενάζουν εἰς τὰς φυλακάς. Καὶ αἰσθάνομαι ἀκόμη βαρὺν τὸν πόνον εἰς τὴν ψυχήν μου, τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον καὶ ἐγὼ ἤμην εἰς τὴν φυλακὴν ἀδίκως, καὶ ἀφοῦ ἔμεινα 30 ἡμέρας, εἶπε τὸ βούλευμα, ὅτι ἐξηγήθη κακῶς τὸ ἄρθρον... τοῦ ποινικοῦ Νόμου. Κύριοι, ὅταν ὁ λαὸς συνέρχηται, ἡ ἐξουσία ποτὲ δὲν πρέπει νὰ ἐπιπίπτῃ νὰ τὸν διαλύσῃ· ἀλλὰ νὰ τὸν προσκαλῇ εἰς εἰρήνευσιν, καὶ, ἐὰν ἅπαξ, δὶς, τρὶς δὲν πεισθῇ, δύναται νὰ μεταχειρισθῇ βίαια μέσα, καὶ τότε μόνον κατὰ τῶν ἀρχηγῶν, οὐχὶ δὲ κατὰ τοῦ ἀποπλανηθέντος πλήθους· ὅταν ἡ ἐξουσία συλλαμβάνῃ μίαν σωρείαν ὁλόκληρον καὶ τὴν θέτῃ εἰς τὰς φυλακὰς, δὲν δύναται νὰ κληθῇ συνταγματικὴ (εὖγε). Λοιπὸν σᾶς λέγω, ὅτι, ὡς καθήμενος εἰς τὰς τάξεις τῆς μετριότητος, ἐλυπήθην πολὺ καὶ εὐχήθην, αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ν’ ἀπαλλαχθοῦν ταχέως ἀπὸ τὰς φυλακὰς, καὶ βεβαιωθῆτε, ὅτι καθεκάστην, χωρὶς νὰ ἦμαι δικηγόρος τῶν κατηγορουμένων, ἠρώτων, τί γίνεται ἡ ὑπόθεσις, διότι «τότε αἱ πόλεις εὐδαιμονοῦσιν, ὅταν οἱ μὴ ἀδικούμενοι ἴσον ἀγανακτῶσι τοῖς ἀδικουμένοις.» Αὐτὸ εἶναι τὸ παράγγελμα τῶν προγόνων μας, καὶ κατ’ αὐτὸ πρέπει νὰ πολιτευθῶμεν· διότι οἱ πρόγονοί μας ἐπολιτεύοντο κατ’ αὐτὸ, εὐδαιμόνουν· ἅμα δὲ τὸ κατεπάτησαν, αἱ πόλεις κατεστράφησαν καὶ βαθὺς μέλας πέπλος ἐκάλυψε τὴν Ἑλλάδα. Σήμερον λοιπὸν ἐκδίδεται τὸ βούλευμα, καὶ ἐὰν αὐτὸ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἦτο παρὰ μία συνάθροισις, μία ἔλλειψις σεβασμοῦ πρὸς τὴν ἀρχὴν, νὰ ἀπολύωνται οἱ ἄνθρωποι, τίς ἱκανοποιεῖ τοὺς πολίτας, οἱ ὁποῖοι ἔμειναν 30 ἡμέρας εἰς τὰς φυλακὰς; Δὲν πρέπει σήμερον, ἐὰν ἔχωμεν εἰς χεῖράς μας τὴν ἐξουσίαν, νὰ λησμονῶμεν τὰ δικαιώματα καὶ τοὺς στεναγμοὺς τῶν συμπολιτῶν μας εἰς τὰς φυλακάς. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ ἐπερώτησις αὕτη, χωρὶς νὰ ἐρεθίσῃ κανένα, οὐδὲ νὰ θεωρηθῇ φατριαστικὴ, οὔτε πάλιν προσβλητικὴ πρὸς τὴν δεξιὰν πτέρυγα ἢ πρὸς τὴν κυβέρνησιν, ἦτο συνταγματικωτάτη, καὶ νομίζω, ὅτι ὑπῆρξεν εἰς τὴν διάθεσιν παντὸς Ἕλληνος νὰ γείνῃ αὐτὴ ἡ ἐπερώτησις, ἵνα κατασταθῇ ἡ ἀνακριτικὴ ἐξουσία, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ᾖναι ἀνεξάρτητος, νὰ κατασταθῇ προσεκτικωτέρα, καὶ ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς νὰ καταστήσῃ τοὺς ὑπαλλήλους του, τὸν Κύριον εἰσαγγελέα, τὸν Κύριον ἀνακριτὴν, περισσότερον ἐπιμελεῖς εἰς τὴν περαίωσιν τῆς ἀνακρίσεως· διότι ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία εἶναι τὸ ἱερώτερον δικαίωμα τοῦ πολίτου καὶ αὐτὴν πρέπει πρὸ πάντων νὰ σεβασθῶμεν (εὖγε!)

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κύριος Μιχαηλίδης.

§92ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι ἔλαβε χώραν μία στάσις· — (θόρυβος), ὀχλαγωγία, ὅπως θέλετε ὀνομάσατέ την, μὴ θορυβεῖσθε.

§93ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Ἐὰν ἦσθε εἰσαγγελεὺς, δὲν πρέπει νὰ ἐκφράσητε γνώμην.

§94ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Ὡς πληρεξούσιος ὁμιλῶ, (θόρυβος).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι, νὰ ἀκούσητε τὸν ἀγορεύοντα.

§96ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Εἶναι ἀνακριτής.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε ἂς τὸν καταδιώξῃ ἡ ἐξουσία, ἐὰν παραβιάζῃ τὰ μυστήρια τῆς ἀνακρίσεως· τὸ βῆμα τοῦτο εἶναι ἐλεύθερον.

§98ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Λοιπὸν ἔλαβε χώραν μία ὀχλαγωγία, ὅπως θέλετε, ὀνομάσατέ την. Ἐγὼ ἔλαβον ἐντολὴν παρὰ τοῦ εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν νὰ ἐπιτηρήσω εἰς τὴν ἀνάκρισιν αὐτήν· παρεστάθην λοιπόν. Τώρα, ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ἐχαρακτήρισε τὴν πρᾶξιν ἡ ἀνακριτικὴ ἀρχὴ, αὐτὸ εἶναι ἔργον τοῦ συμβουλίου, τὸ ὁποῖον ἔχει ὑπ’ ὄψιν του τὴν δικογραφίαν καὶ θέλει δώσει τὸν ἀληθῆ χαρακτηρισμὸν τῆς πράξεως. Ἡ ἀνακριτικὴ ἀρχὴ, ὁ ἀνακριτὴς καὶ ὁ εἰσαγγελεὺς τῶν πλημμελιοδικῶν ἐνόμιζον ὅτι ἐκτελοῦν ἓν καθῆκον προφυλακίζοντες αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, τοὺς ὁποίους ἐθεώρησαν ὡς πρωταιτίους αὐτῆς τῆς πράξεως. Αὐτὸ τὸ δικαίωμα δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ κανεὶς εἰς τὴν ἀνακριτικὴν ἀρχὴν, ὅταν εὑρίσκῃ κατὰ τὴν κρίσιν της εἴτε ἐνδείξεις εἴτε σπουδαίας ὑπονοίας περὶ ἑνὸς ἀνθρώπου νὰ τὸν προφυλακίσῃ· ἡ κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ἀναμιχθῇ διόλου εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ οὔτε εἶναι ὑπόχρεως ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ ν’ ἀκούσῃ τὴν κυβέρνησιν. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἠμποροῦσε ν’ ἀπαιτήσῃ ἡ κυβέρνησις ἦτο νὰ περαιωθῇ αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις ταχέως· τὸ ἀπῄτησε καὶ ἐδόθη τοσαύτη ὤθησις εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, ὅση εἰς καμμίαν ἄλλην. Σᾶς λέγουν ὅτι εἶναι 30 ἡμέραι· εἰς τὰς 3 Δεκεμβρίου ἔλαβε χώραν αὐτὴ ἡ πρᾶξις, ἀπὸ τὰς 4 ἤρξατο ἡ ἀνάκρισις, ἐξητάσθησαν 100–150 πρόσωπα· χθὲς ἐπεραιώθη ἡ ὑπόθεσις, εὑρίσκεται ὑπ’ ὄψιν τοῦ εἰσαγγελέως, ὁ ὁποῖος θὰ ὑποβάλῃ τὴν πρότασίν του εἰς τὸ συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκδώσῃ τὸ βούλευμά του, καὶ ἐὰν εὕρῃ ὅτι ὑπάρχει ἔνδειξις κατ’ αὐτῶν τῶν προσώπων, εἴτε ἐπὶ πλημμελήματι, εἴτε ἐπὶ κακουργήματι, θὰ τοὺς παραπέμψῃ· ἐὰν δὲ εὕρῃ, ὅτι εἶναι ἀθῶοι, θὰ τοὺς ἀπολύσῃ. Μᾶς προσβάλλουν, Μουντζουρίδας, καὶ Σπετζεροπούλους, ἐνῷ δίδομεν τὴν μεγαλειτέραν προσοχὴν καὶ ὤθησιν διὰ νὰ τελειώσῃ αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις!!!

§99ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Διὰ νὰ ἐνοχοποιήσητε ἀνθρώπους.

§100ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Δὲν εἶμαι ὑπεύθυνος νὰ σᾶς δώσω λόγον· ἐκεῖνος ὅστις ἐφυλάκισεν ἔχει νὰ δώσῃ.

§101ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Τότε μὴ ἔρχεσθε νὰ δώσητε λόγον.

§102ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ μετέσχον εἰς τὴν ἀνάκρισιν.

§103ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Τὰς παραπειστικὰς ἐρωτήσεις τότε δὲν ἔπρεπε νὰ τὰς κάμητε.

§104ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Κἀμμίαν παραπειστικὴν ἐρώτησιν δὲν ἐπέτρεψα· δὲν ἔχω νὰ ἐκθέσω τὰ μυστήρια τῆς ἀνακριτικῆς ἀρχῆς (θόρυβος).

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, Κύριοι!

§106ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Ἐφωτίσθημεν.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἐφωτίσθησαν παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη. Παρακαλῶ τοὺς Κυρίους πληρεξουσίους νὰ μὴ ἐπιτρέπωσι νὰ γίνηται κατὰ τὴν αὐτὴν ἡμέραν συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων, διότι τότε ἀφίνομεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κύριος Σουΐδας δι’ ἑτέραν ἐπερώτησιν.

§108ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπὶ τῆς τάξεως τῆς συζητήσεως ζητῶ τὸν λόγον. Ἔκαμα ἐπερώτησιν, ἔγεινε τόσος λόγος, ὁ Κύριος Πρόεδρος διατάττει νὰ μεταβῶμεν εἰς ἕτερον ἀντικείμενον, τὶ ἀπεφάσισεν ἡ Συνέλευσις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου, Κύριε Πρόεδρε;

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδόθησαν διασαφήσεις εἰς τὴν ἐπερώτησίν σας· τί θέλετε, νὰ δικάσητε τὸ ὑπουργεῖον;

§110ΜΙΛΗΣΗΣ. Μὴ προλαμβάνετε νὰ ὑπερασπισθῆτε τὸ ὑπουργεῖον. Θέλω νὰ μάθω τὶ ἐγένετο ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου, θὰ ἔλθῃ ὁ ὑπουργὸς, ἠρκέσθη ἡ Συνέλευσις εἰς τὰ λεχθέντα;

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἠρκέσθη ἡ Συνέλευσις, καὶ ἀρκούμενοι εἰς τὰ λεχθέντα, παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις ἠρκέσθη. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κύριος Σουΐδας.

§112ΣΟΥΪΔΑΣ. Ἐκ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἐντίμου πληρεξουσίου Ἀκαρνανίας, Κυρίου Δημητρίου Γρίβα, καὶ ἐκ τῆς ἀπαντήσεως ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, ἐκ τῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως ταύτης, λαμβάνω ἀφορμὴν νὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν, ὅπως παραδεχθῇ τὴν αὐτὴν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν θ’ ἀπαντήσῃ ὁ Κύριος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργὸς ν’ ἀπαντήσῃ καὶ ἐπὶ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἤδη θὰ σᾶς ὑποβάλω. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἐγένετο κακὴ ἐξήγησις τοῦ ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον ἡ Συνέλευσις ἐξέδωκεν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου· ὑπάρχουσιν ὑπαξιωματικοί τινες, οἵτινες ἦτον ἐντὸς τοῦ Ναυπλίου κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 62. Εἰς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τούτους, ἐπειδὴ τότε δυστυχῶς ἡ ἐπανάστασις ἀπέτυχε, τοῖς ἐδόθησαν τὰ ἀπολυτήρια τῶν ὑπαξιωματικῶν· κατὰ τὴν εὐόδωσιν ὅμως τῆς ἐπαναστάσεως τῆς 10 8βρίου ἡ Προσωρινὴ Κυβέρνησις ἔφερεν αὐτοὺς εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ· ἤδη δὲ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπειδὴ αὐτοὶ εἶχον λάβει τὰ ἀπολυτήριά των, ἐθεώρησεν αὐτοὺς ὡς πολίτας, ἐνῷ αὐτοὶ εἶχον τὸν βαθμόν των. Πιστεύω, ὅτι τὸ πνεῦμα τῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως δὲν ἦτον αὐτὸ, καὶ παρακαλῶ, ὅταν ἔλθῃ ὁ ὑπουργὸς, ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ Κυρίου Γρίβα, ν’ ἀπαντήσῃ καὶ εἰς αὐτήν.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Συνέλευσις;

§114ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§115ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ μίαν ἐπερώτησιν νὰ κάμω. Κύριοι, εἶχον σκοπὸν πρὸ πολλοῦ νὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν Κύριον ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης πληροφορίας τινὰς, ἀφορώσας τὸν δικαστικὸν κλάδον, ἀφοῦ μάλιστα οὗτος, εἰς τὸν ὁποῖον ἔχω μεγάλην ἐμπιστοσύνην, εἶχεν ἐκδώσει ἐγκύκλιον διὰ νὰ πληροφορηθῇ περὶ τῆς ἠθικότητος καὶ ἱκανότητος τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων καὶ ἀφοῦ προέβη εἰς ἔργον, τὸ ὁποῖον πολὺ τιμᾷ αὐτὸν, νὰ διορίσῃ δηλαδὴ γενικὸν γραμματέα τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ἄνθρωπον διακεκριμμένον καὶ διὰ τὰ φῶτά του, καὶ διὰ τὴν ἱκανότητά του καὶ διὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν του, τὸν Κ. Σ. Παπαχρήστου. Ἐρωτῶ λοιπὸν τὸν Κύριον ὑπουργὸν, τίνας πληροφορίας ἔλαβε περὶ τῆς ἱκανότητος καὶ τιμιότητος τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων καὶ ἰδίως τῶν ἐν Ἀθήναις δικαστηρίων· παρακαλῶ δὲ τὴν ἀπάντησίν του νὰ φέρῃ μετὰ δύω ἑβδομάδας. Οὕτω κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην πιστεύω, ὅτι θέλω εὑρεθῆ εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν, ὥστε νὰ ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου, διότι ἔχω πλήρη τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ Κύριος Διαμαντόπουλος, ἀφοῦ πληροφορηθῇ περὶ τῆς ποιότητος τῶν ὑπαλλήλων, θέλει ἐπιφέρει τὴν δέουσαν διόρθωσιν. Ἐὰν ὅμως τοῦτο δὲν κάμῃ τότε θέλω κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἀναφέρει εἰς τὴν Συνέλευσιν πράξεις τινῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, αἱ ὁποῖαι θέλουν σᾶς κάμει νὰ φρίξητε.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποίαν ἡμέραν προσδιορίζει ἡ Συνέλευσις;

§117ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν Δευτέραν.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἕτερον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι ἡ ἐπανάληψις τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τοῦ ά. ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπιβολῆς φόρου εἰς τὰς οἰκοδομάς. Κατόπιν εἶναι τὰ Ἐπτανησιακά· πρέπει νὰ τελειώσῃ ἡ διακοπεῖσα ψηφοφορία δι’ ἀναστάσεως. Θέτω τὸ ζήτημα· οἱ παραδεχόμενοι τὸ ά. ἄρθρον, παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὰ Ἐπτανησιακά. Ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον. Ἐνταῦθα πολλοὶ ζητοῦσι τὸν λόγον.

§119Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑπουργ. τῶν Ἐξωτερικῶν). Κύριοι πληρεξούσιοι! Εἶχον προσκληθῆ ὑπὸ τοῦ κυρίου προέδρου τῆς Συνελεύσεως νὰ προσέλθω ἐνώπιόν σας τὴν παρελθοῦσαν δευτέραν, ὅπως ἀπαντήσω εἰς ἐπερώτησιν γενομένην πάλιν περὶ τῶν ἑπτανησιακῶν. Ἤμην ἕτοιμος νὰ ἔλθω κατὰ τὴν πρόσκλησίν του, ὁπόταν ἔκτακτοι καὶ κατεπείγουσαι ἐργασίαι μὲ ἐμπόδισαν νὰ συμμορφωθῶ μὲ τὴν ἐπιθυμίαν σας ταύτην. Βεβαιωθῆτε κύριοι πληρεξούσιοι! ὅτι αὐθορμήτως ἤθελον προσέλθει ἐνώπιόν σας καὶ πρὶν ἤθελε μοὶ γίνῃ ἐπερώτησις, ἂν εἶχον ἐν τῷ μεταξὺ τούτῳ ὡρισμένον τι νὰ σᾶς ἀναγγείλω. Ἐῤῥέθη, ὅτι ἔχομεν μυστικισμόν, ἄλλοι εἶπον, ὅτι ὀφείλομεν νὰ δημοσιεύσωμεν τὰ ἔγγραφα· λέγω, κύριοι πληρεξούσιοι! ὅτι οὔτε τὸ ἓν εἶναι ἀληθές, οὔτε τὸ ἄλλο· μυστικισμὸν δὲν ἔχομεν, διότι ὅ,τι ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅταν ἔγεινεν ἡ ἐπερώτησις, τὸ εἴπαμεν· τὰ δὲ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα διαπραγματεύσεις, δὲν δημοσιεύονται, εἰμὴ, ὅταν περαιωθῇ ἡ ὑπόθεσις, ἢ ὅταν θεωρῆται περαιωμένη· παραδείγματα πρόσφατα ἔχομεν τὸ τοῦ πολωνικοῦ ζητήματος καὶ τὸ τοῦ μεγάλου συνεδρίου, τὸ ὁποῖον προεκάλεσεν ὁ αὐτοκράτωρ Ναπολέων· εἴδετε ὅτι τὰ περὶ τοῦ πρώτου ἔγγραφα τὰ ἐδημοσίευσαν αἱ κυβερνήσεις, ὅταν ἐφάνη μία ἄρνησις ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως τῆς Ῥωσσίας τοῦ νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν τῶν δυνάμεων, καὶ εἶχον αὗται συμφέρον νὰ γνωρίσῃ τὸ κοινὸν τὰ διατρέχοντα, ἵνα ἐπιδοκιμάσῃ τὴν διαγωγήν των· ἐπὶ δὲ τοῦ τελευταίου μεγάλου σχεδίου τοῦ αὐτοκράτορος Ναπολέοντος, τῆς συγκαλέσεως γενικοῦ συνεδρίου, τότε μόνον ἔσπευσαν νὰ δημοσιεύσουν καὶ διὰ τοῦ τύπου ὅλην τὴν λαβοῦσαν χώραν ἀλληλογραφίαν, ὅταν ἡ ἄρνησις τῆς Ἀγγλικῆς κυβερνήσεως κατέστησε προβληματικὸν τὸ μέτρον. Ἀλλὰ, κύριοι πληρεξούσιοι! βλέπω ὅτι ἀφ’ ἑνὸς τοιαύτη εἶναι ἡ σπουδαιότης τοῦ ζητήματος καὶ τοσαύτη ἡ ἀνησυχία καὶ ἡ ἀνυπομονησία τοῦ κοινοῦ καὶ ἐν τῇ Ἑπτανήσῳ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Ἑλλάδι, ὥστε νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ἐξέλθω κατά τινα τρόπον τῶν ὁρίων καὶ τοῦ περιορισμοῦ, τὸν ὁποῖον μοὶ ἐπιβάλλει ἡ θέσις μου· ἀλλὰ πρὶν ἔλθω εἰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας προκαλοῦν, προτάττω ἕτερον ζήτημα. Καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον, κύριοι! καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα διεσπάρη ἡ ἰδέα, ὅτι ἡ ταχεῖα λύσις τοῦ ζητήματος τούτου εἶναι τόσον περισσότερον ἀναγκαία, καθ’ ὅσον ἀναβολὴ πλειοτέρα ἢ βραδύτης δύναται νὰ ἔχῃ λυπηρὰς συνεπείας. Ἐννοῶ, κύριοι! ὅτι εἰς τὴν Ἑπτάνησον δύνανται νὰ συλλάβωσι τοὺς φόβους αὐτούς· οἱ ἀδελφοί μας οἱ ἐν τῇ Ἑπτανήσῳ εὑρίσκονται εἰς τὴν θέσιν ἑνὸς οἱουδήποτε ἀνθρώπου, ὅστις ἔχει μέγαν καὶ ἀκατάβλητον πόθον τοῦ ν’ ἀπολαύσῃ ἕν τι, καὶ ὁ ὁποῖος ὁσάκις μικρόν τι ἐμπόδιον ἢ ἀναβολὴ ἐπέλθῃ εἰς τὴν ἀπόλαυσιν τοῦ ποθουμένου, ἀπελπίζεται καὶ νομίζει, ὅτι δὲν θέλει τὸ ἐπιτύχει ποτέ· δύναμαι ὅμως νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι ὁ φόβος αὐτὸς εἶναι μάταιος, ὅτι ἡ βραδύτης ἢ ἀναβολὴ τῆς ἀποπερατώσεως τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ἔργου δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλας συνεπείας, περὶ τῶν ὁποίων κατόπιν δύναμαι νὰ κάμω λόγον, ἀλλ’ οὐδόλως τὴν πραγματοποίησιν τῶν φόβων τῶν Ἑπτανησίων· τὸ ἔργον τῆς ἑνώσεως εἶναι τετελεσμένον ἀμετακλήτως καὶ οὐδεὶς ὑπάρχει τοὐναντίον φόβος. Ἀλλὰ, κύριοι! ἡ ἀναβολὴ, ἡ βραδύτης, λέγουν, ἐνδιαφέρει καὶ αὐτὸ τὸ σῶμα τῆς Συνελεύσεως, ἧς ἡ περαιτέρω διάρκεια σχετίζεται μὲ τὴν ἐνέργειαν τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος αὐτοῦ· εἶχον ἤδη τὴν τιμὴν, κύριοι! νὰ σᾶς ἐκθέσω τὰ τῶν διαπραγματεύσεων καθ’ ὃν τρόπον ἠδυνάμην συνεπείᾳ τῶν τελευταίων ἐπερωτήσεων, αἱ ὁποῖαι μοὶ ἐγένοντο. Μετὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς γνωστῆς εἰς πάντας συνθήκης τῆς 2 (14) Νοεμβρίου, ἥτις ἐπισήμως δὲν ἐκοινοποιήθη εἰς τὴν ἑλληνικὴν κυβέρνησιν, ἀλλὰ τῆς ὁποίας τὸ κείμενον ἀνεγνώσατε ὅλοι εἰς τὴν Εὐνομίαν, τὸ Φῶς καὶ εἰς ἄλλας ἐφημερίδας, συνθήκης τῆς ὁποίας τοὺς λίαν δυσαρέστους ὅρους παρετηρήσατε ὅλοι, ἀμέσως λέγω μετὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς συνθήκης ταύτης ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνησις, τὸ ὑπουργεῖον τοὐλάχιστον, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέρος, δὲν ἔχασεν οὔτε στιγμήν, ὅπως φέρῃ ὑπ’ ὄψιν τῶν κυβερνήσεων τῶν εὐεργετίδων δυνάμεων τὰ δίκαια παράπονα, τὰς πλέον σπουδαίας παραστάσεις, καὶ ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος, καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν θέσιν τῶν Ἑπτανησίων, κατὰ τῶν διαφόρων ὅρων αὐτῆς. Τὸ πρῶτον, ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις, μὴ γνωρίζουσα εἰμὴ ἐκ φήμης μόνον ὅτι ἐπρόκειτο περὶ κατεδαφίσεως τῶν φρουρίων, καὶ μολονότι... δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν... οὔτε τὴν συνθήκην, οὔτε κανὲν ἔγγραφον, βεβαιοῦν τὴν φήμην ταύτην, ἔσπευσε νὰ ἐφοδιάσῃ τὸν ἀπεσταλμένον της εἰς Λονδῖνον μὲ μακρὰς καὶ λεπτομερεῖς ὁδηγίας ὡς πρὸς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, προσπαθοῦσα νὰ πείσῃ τὰς δυνάμεις, ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ ἦτο ταπεινωτικόν, ἀνωφελὲς διὰ τὰς δυνάμεις καὶ λίαν ἐπιζήμιον διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸν λαὸν τῆς Ἑπτανήσου· κατόπιν γνωρίσασα τοὺς δύο ὅρους τῆς τε κατεδαφίσεως καὶ τῆς οὐδετερότητος, ὅρους, οἱ ὁποῖοι, ἂν καλῶς παρατηρήσητε αὐτούς, καθὼς καί τινας ἄλλους περιεχομένους εἰς τὴν συνθήκην, δὲν ἔχουν σκοπὸν νὰ ἑνώσουν ἢ νὰ συγχωνεύσουν τὴν Ἑπτάνησον μετὰ τῆς Ἑλλάδος, ὅπως ἡμεῖς ἠλπίσαμεν καὶ ἐπιθυμοῦμεν, ἀλλὰ νὰ προσθέσουν μίαν νέαν πολιτείαν εἰς τὴν Ἑλλάδα, πολιτείαν, ἥτις ἤθελεν ἔχει ἰδίαν ὕπαρξιν, ἔσπευσε, λέγω, ἅμα ἐγνώρισεν αὐτοὺς τὸ ὑπουργεῖον, νὰ δώσῃ σπουδαιοτάτας περὶ τοῦ ἀντικειμένου ὁδηγίας, νὰ ἀναλύσῃ, νὰ ἀναπτύξῃ τὸ ζήτημα ὑφ’ ὅλας τὰς φάσεις του, νὰ ἀποδείξῃ εἰς τὰς Δυνάμεις τὸ ἀπραγματοποίητον τοῦ τοιούτου μέτρου καὶ τὸ ἀνωφελές. Καθόσον ἀφορᾷ τοὺς λοιποὺς ὅρους πλὴν τῶν δύω κυριωτέρων ἐπίσης ἡ Κυβέρνησις δὲν παρημέλησε νὰ σύρῃ σπουδαίως τὴν προσοχὴν τῶν Κυβερνήσεων ἐπ’ αὐτῶν, διότι εἴς τινας, τί λέγουν; ὅτι αἱ συνθῆκαι, αἵτινες ἔγιναν μεταξὺ τῆς μεγάλης Βρεττανίας ἀφ’ ἑνὸς, ὡς προστάτιδος Δυνάμεως, καὶ ἑτέρων Εὐρωπαϊκῶν δυνάμεων, καὶ εἰς τὰς ὁποίας συνθήκας προσεφέρθησαν προνόμια καὶ δικαιώματα ὑπὲρ τῶν Ἑπτανήσων ἐπὶ ἀμοιβαιότητι, αἱ συνθῆκαι αὗται θέλουν ἰσχύει, καὶ ὅτι ἑπομένως τὰ πλοῖα τῶν Δυνάμεων ἐκείνων θέλουν ἐξακολουθεῖ νὰ ἔχουν εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅλα τὰ προνόμια καθὼς καὶ τὰ Ἰονικὰ πλοῖα καὶ ἡ Ἰονικὴ σημαία θὰ ἀπολαύουν εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα τὰ αὐτὰ πλεονεκτήματα, δηλαδὴ ὅτι εἰς τὸ μέλλον θέλει ὑπάρχει Ἰονικὴ σημαία θέλουν ὑπάρχει Ἰονικὰ πλοῖα, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον βεβαίως κανεὶς δὲν ἐπίστευσεν, οὔτε ἐνόμισεν ὅτι δύναται νὰ γίνῃ, ὅταν κατὰ πρῶτον ἠκούσθη ἡ μεγάλη εἴδησις καὶ ὅταν ἐξεφράσθη ὁ μέγας πόθος τῆς ἑνώσεως τῆς Ἑπτανήσου μετὰ τῆς Ἑλλάδος· καὶ τὸν ὅρον αὐτὸν, καθὼς καὶ ἄλλους μικροτέρας σημασίας, ἐπολέμησεν ἡ Κυβέρνησις· τὰς διαπραγματεύσεις αὐτὰς τὰς ἐξακολουθεῖ μετὰ πλείστης δραστηριότητος καὶ μετὰ τῆς μεγαλητέρας σπουδῆς καὶ περισκέψεως. Κύριοι! ἠξεύρετε ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις αὗται γίνονται ἐν Λονδίνῳ, δηλαδὴ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Δυνάμεων εὑρίσκονται ἐν Λονδίνῳ, ἀλλ’ ὅταν αἱ παραστάσεις μας ἔκαμον οἱανδήποτε ἐντύπωσιν εἰς τὰς Δυνάμεις αὐτὰς, καὶ αὐταὶ ἔπρεπε νὰ σκεφθῶσιν ἐπ’ αὐτῶν, δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ τὸ ἀποτέλεσμα εὐθὺς ἐν Λονδίνῳ, ἔπρεπεν οἱ πληρεξούσιοι τῶν Δυνάμεων αὐτῶν νὰ γράψουν εἰς τὰς Κυβερνήσεις των, εἰς Πετρούπολιν καὶ εἰς Παρισίους καὶ ἐκεῖθεν νὰ λάβουν ὁδηγίας· ἀφοῦ λάβουν αὐτὰς τὰς ὁδηγίας, θὰ συνεννοηθοῦν, ἐὰν ἤθελον φέρει μεταβολὰς εἰς ἕκαστον τῶν ὅρων, μετὰ τῶν ἄλλων δύο Δυνάμεων, πρὸς τὰς ὁποίας εἶχον λάβει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀνακοινόνωσι τὴν συνθήκην. Ἐννοεῖται ὅτι παρέρχεται χρόνος, καὶ αὐτὸς δὲν μετρεῖται ἀπέναντι τῆς ἡμετέρας ἀνυπομονησίας, ἠξεύρετε, Κύριοι! πόσος καιρὸς ἀπαιτεῖται νὰ ἔρχωνται ταχυδρομεῖα εἰς Ἀθήνας, καὶ νὰ πηγαίνωσιν εἰς Λονδῖνον, νὰ στέλλωνται γράμματα, ὄχι τηλεγραφήματα, διότι διὰ τούτων δὲν δύνανται μακραὶ ὁδηγίαι νὰ δοθῶσιν. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι εἶχον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω ἄλλοτε, ὅτι μετὰ τὴν ἔναρξιν τῶν σπουδαίων διαπραγματεύσεων διὰ νὰ προβῶσιν αὐταὶ εἰς τὴν λύσιν, ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ ἓν σχέδιον συνθήκης, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔμελλεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ τὰς παρατηρήσεις της, τὰς ἐνστάσεις της· τὸ σχέδιον αὐτὸ μετὰ τὰς πρώτας ἐντυπώσεις, τὰς ὁποίας ἔφερον αἱ παραστάσεις ἡμῶν, καὶ ὅταν λέγω παραστάσεις, δὲν ἐννοῶ μόνον τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ τὰς τῶν ἀδελφῶν μας Ἑπτανησίων, διότι καὶ αὐτοὶ ὑπερασπίζουν τὰ δικαιώματά των, λέγω ὅτι τὸ ἀρχικὸν αὐτὸ σχέδιον μετὰ τὰς ἐπανειλημμένας ἐνεργείας, τὰς ἐπανηλειμμένας παραστάσεις δὲν ἐθεωρήθη ὡς δυνάμενον νὰ ὑποβληθῇ ἀπαράλλακτον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, καὶ πρόκειται νὰ γίνῃ ἕτερον, νὰ ἑτοιμασθῇ ἕτερον, τὸ ὁποῖον, καθὼς ἔχομεν ἐλπίδας καὶ καθὼς βλέπω ἐκ τῆς προόδου ὅλης τῆς διαπραγματεύσεως, δὲν θέλει περιέχει ὅλα αὐτὰ τὰ δυσάρεστα, τὰ ὁποῖα μετὰ λύπης πάντες ἴδαμεν ἐν τῇ συνθήκῃ τῶν πέντε Δυνάμεων· τὸ καθ’ ἡμᾶς, ἐπολεμήσαμεν ὅλους τοὺς ὅρους καὶ ἐξακολουθοῦμεν νὰ τοὺς πολεμῶμεν, ἐλπὶς ὅμως εἶναι ὅτι ἐπὶ τέλους ἡ δικαιοσύνη τῶν μεγάλων καὶ εὐεργετίδων Δυνάμεων καὶ ἡ ἀληθὴς ἐκτίμησις τῶν περιστάσεων καὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ τόπου θέλουν φέρει οὐσιώδεις μεταβολὰς εἰς τὰς προτέρας προτάσεις, δὲν δύναμαι βεβαίως ἀπὸ τοῦδε νὰ ὁρίσω, ἐκφράζω μόνον τὰς ἐλπίδας μου, αἱ ὁποῖαι στηρίζονται εἰς τὴν πεποίθησιν, ἣν ἐσχημάτισα ἀπὸ μίαν σειρὰν ἀλληλοδιαδόχων διαπραγματεύσεων, τὰς ὁποίας ὅμως δὲν δύναμαι νὰ ἀναπτύξω περισσότερον, δὲν δύναμαι δὲ νὰ φέρω οὔτε ἔγγραφα, ὅπως ὅλοι γνωρίζετε. Ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲ φρονῶ πάλιν ὅτι ἡ συζήτησις, ἐπειδὴ παρετήρησα πολλοὺς τῶν συναδέλφων μας ἐγγραφομένους, ὅπως ἀγορεύσωσι, δὲν θέλει φέρει καμμίαν πρόοδον εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, πιθανὸν ὑπὸ ἑτέραν ἔποψιν μία τοιαύτη συζήτησις νὰ ἔχῃ, καθόσον ἀφορᾷ τὸ κοινὸν τῆς Ἑλλάδος καὶ τοὺς ἀδελφοὺς Ἑπτανησίους, ἀποτέλεσμα εὐχάριστον, καθόσον ὅμως ἀφορᾷ τὴν πρόοδον τῶν διαπραγματεύσεων, αἱ ὁποῖαι εἰσέρχονται μετ’ οὐ πολὺ εἰς τὴν τελευταίαν φάσιν των, δὲν πιστεύω μία συζήτησις νὰ ἔχῃ ἀποτέλεσμα· ἐὰν νομίζουν τὸ ἐναντίον οἱ ἔντιμοι συνάδελφοι, τοῦτο ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἀπόφασιν τοῦ σεβαστοῦ τούτου συνεδρίου.

§120ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἤκουσα, Κύριοι πληρεξούσιοι, μετὰ μεγάλης προσοχῆς τὸν Κύριον ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργὸν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ Ἑπτανησιακοῦ, τὸ ὁποῖον οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν μὲ τὰς σχέσεις συμπολιτεύσεως καὶ ἀντιπολιτεύσεως πρὸς τὴν ὑφισταμένην Κυβέρνησιν. Ἐπὶ τοῦ Ἑπτανησιακοῦ ζητήματος πρεσβεύω, ὅτι ἡ Συνέλευσις θέλει ἔχει πάντοτε διάφορον διαίρεσιν ἀπὸ συμπολίτευσιν καὶ ἀντιπολίτευσιν. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι καθαρῶς Ἐθνικόν, καὶ ἕκαστος, φρονῶ ἐκ πεποιθήσεως καὶ οὐχὶ παρασυρόμενος, θέλει ἐκφράσει τὴν ἰδέαν αὐτοῦ, καὶ θέλει ἔχει ἑτοίμην τὴν ψῆφόν του. Ἡ ἀνυπομονησία, τὴν ὁποίαν τὸ κοινὸν τῆς Ἑλλάδος, τὸ κοινὸν τῆς Ἑπτανήσου, ἡμεῖς, Κύριοι, ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, εἴχομεν, μοὶ ἐφάνη πολὺ παράδοξον νὰ μὴ εὐχαριστηθῇ· ὁσάκις τὸ Συνέδριον τοῦτο ἠθέλησε νὰ ἐκφρασθῇ ἐπὶ τοῦ Ἑπτανησιακοῦ ζητήματος, ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐσυμβούλευσε τὴν ἀποχὴν ἡμῶν ἀπὸ τῆς ἐκφράσεως ταύτης. Δὶς, Κύριοι, ἂν δὲν σφάλω, ἠκούσαμεν τὴν παρατήρησιν τοῦ Κυρίου ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργοῦ, ἀλλὰ καὶ σήμερον τὰ αὐτὰ προτείνει. Ἀπέχω πολὺ ἀπὸ τοῦ ζητήματος τούτου τοῦ Ἐθνικοῦ νὰ λάβω ἀφορμὴν οἱανδήποτε ὅπως μεμφθῶ τὸ Ὑπουργεῖον εἰς τὴν πορείαν αὐτοῦ. Εἶναι ὅμως συγκεχωρημένον νὰ ἔχωμεν διαφορετικὰς ἰδέας. Ἐξ ὅλων, ὅσα ὁ Κύριος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργὸς μᾶς ἐλάλησε, συνάγω, ὅτι ἡ λύσις τοῦ Ἑπτανησιακοῦ ζητήματος, ἐὰν δὲν πρόκειται νὰ λάβῃ χώραν ποτὲ, τοὐλάχιστον θέλει βραδύνει ἐπὶ πολύ· ἀλλ’ ὅταν ἡ λύσις τοῦ Ἑπτανησιακοῦ ζητήματος πρόκειται νὰ ἀργοπορήσῃ, οὐδόλως θέλω συμφωνήσει μὲ τὴν ἔκφρασιν τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικοῦ ὑπουργοῦ τοῦ νὰ εὐχαριστηθῇ ἡ Συνέλευσις εἰς τὴν ἀργοπορίαν ταύτην, ἀπὸ τῆς ὁποίας κρέμαται καὶ ἡ διατήρησις τῆς Συνελεύσεως, διότι τὴν φιλοδοξίαν τοῦ νὰ διαμένωμεν ἐνταῦθα ἐσαεὶ, βεβαίως δὲν τὴν θέλομεν ποτέ. Ἐπιμένω λοιπὸν, ὅτι οὐδόλως πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως· λέγω δὲ τοῦτο ἐκ πεποιθήσεως, καθ’ ὅσον συμφωνεῖ, νομίζω, καὶ ὁ ἴδιος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργὸς, διότι μᾶς εἶπε τοῦτο καὶ μόνον, ὅτι εἰς οὐδὲν ὠφελεῖ ἡ συζήτησις. Ἐὰν λοιπὸν εἰς οὐδὲν ὠφελῇ ἡ συζήτησις, ἠξεύρετε μέχρι τίνος προτείνεται ἡ ἀναβολή; μέχρι τῆς ὑπογραφῆς τῆς συνθήκης. Ἀλλ’ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν εἶναι εἰς θέσιν οὐδόλως νὰ μᾶς εἴπῃ πότε θέλει ὑπογραφῆ ἡ συνθήκη ἡ τελειωτικὴ, πότε θέλει ἑνωθῆ ἡ Ἑπτάνησος μετὰ τῆς Ἑλλάδος, πότε θέλουσιν ἀρθῆ οἱ ἀτιμωτικοὶ διὰ τὴν Ἑλληνικὴν φυλὴν ὅροι, ἐγγεγραμμένοι εἰς τὴν συνθήκην, τὴν ὁποίαν ἐν τούτοις αἱ εὐεργέτιδες τῆς Ἑλλάδος δυνάμεις ὑπέγραψαν. Ἐν ὅσῳ λοιπὸν ἀργοπορεῖ τὸ Ἑπτανησιακὸν ζήτημα, θὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν, καὶ ἐν ὅσῳ ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις, θὰ παρατείνεται ἡ Συνέλευσις.

§121ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Ποίαν συζήτησιν ἐννοεῖτε;

§122ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τοῦ Ἑπτανησιακοῦ ζητήματος. Ἐκ τῆς συζητήσεως τοῦ ζητήματος τούτου θέλει παραχθῆ τοῦτο, ὅτι δὲν θέλουσιν ἔχει τὴν ἀναίδειαν ἄνθρωποι, φέροντες τὸν δημοσιογραφικὸν χαρακτῆρα, νὰ ὑβρίζωσι τὸ Ἔθνος. Ἐκ τῆς συζητήσεως τοῦ Ἑπτανησιακοῦ ζητήματος θέλει λυθῆ τὸ ζήτημα τῆς ὑπάρξεως ἡμῶν. Τὸ Ὑπουργεῖον, βλέπετε καθαρὰ, λέγει νὰ ἀναβάλωμεν πᾶσαν συζήτησιν, καὶ ἐκ τῆς ἀναβολῆς ταύτης προκύπτει ὁ μὴ συνταγματισμὸς τῆς Ἑλλάδος· δὲν δυνάμεθα τότε νὰ προχωρήσωμεν, νὰ λάβωμεν ἓν μέτρον ὁριστικὸν, τί θέλομεν γείνει, ἕως ὅτου λυθῆ τὸ Ἑπτανησιακὸν ζήτημα. Θέλω ἔλθει ἐπὶ τῆς οὐσίας· ἤδη περιορίζομαι μόνον εἰς ὅ,τι εἶπα, καὶ προτείνω, ὅπως μὴ γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς.

§123Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἀναπτύξῃ ὁ ἔντιμος συνάδελφος ἡμῶν, Κύριος Βαλτινὸς, τὴν πρότασίν του, περὶ τοῦ κανονισμοῦ τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, καθ’ ἣν ἡ Συνέλευσις ἔπρεπε νὰ προβῇ ἀμέσως εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Συντάγματος, καταλιμπάνουσα τὴν ὁδὸν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἀκολουθήσῃ, ἤτοι μὴ ἀναμένουσα καὶ τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς Ἑπτανήσου, ἐνόμισα, ὅτι δὲν ἠδυνάμην νὰ ἔχω ψῆφον ὡρισμένην ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτοῦ, πρὶν ἢ λάβω ἀκριβῆ γνῶσιν τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται αἱ διαπραγματεύσεις, αἱ ἀφορῶσαι τὴν ἕνωσιν τῆς ἀδελφῆς Ἑπτανήσου μετὰ τῆς Ἑλλάδος· καὶ διὰ τοῦτο τότε παρεκάλεσα ὑμᾶς νὰ συναινέσητε εἰς τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Βαλτινοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργὸς καὶ σᾶς δώσῃ τὰς δυνατὰς ἐπὶ τῆς ἑνώσεως τῆς Ἑπτανήσου πληροφορίας. Σήμερον, Κύριοι, ἤκουσα μετ’ ἄκρας ἀγαλλιάσεως τὸν Κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἀναιρῇ τοὺς φόβους, οἱ ὁποῖοι εἶχον καταλάβει καὶ ἡμᾶς, καὶ τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν Ἑπτανησίους, περὶ τῆς μεγάλης βραδύτητος τοῦ Ἑπτανησ. ζητήματος καὶ περὶ κινδύνου μεγάλου καὶ σπουδαίου, τὸν ὁποῖον διέτρεχον οἱ πόθοι τοῦ τε Ἑλληνικοῦ καὶ Ἑπτανησιακοῦ λαοῦ· οἱ φόβοι ἐκεῖνοι κατὰ τοσοῦτον εἶχον πτοήσει καὶ ἐμὲ, ὥστε ἐνόμιζα ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀκούσω καὶ ἐγὼ καὶ ὑμεῖς τὴν παραμυθητικὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν σήμερον ἠκούσαμεν. Ἐνόμιζα, Κύριοι, ὅτι ἐν τῇ ἀμηχανίᾳ ἐκείνῃ, τὴν ὁποίαν προὐκάλεσαν οἱ φόβοι, ἔπρεπε νὰ ζητήσωμεν νὰ διίδωμεν ὀλίγον τὰ πράγματα ποῦ κεῖνται, ὥστε ἀναλόγως τῆς καταστάσεως αὐτῶν νὰ διατεθῶμεν, νὰ ἐξαγάγωμεν ἐν ἐσχάτῃ ἀνάγκῃ τὴν φωνὴν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν οἱ ἄνθρωποι, οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν πλήρη συνείδησιν τοῦ δικαίου των, ἀναγκάζονται πολλάκις νὰ ἐξαγάγωσιν, ὅταν τὸ δίκαιον αὐτῶν δὲν ἀναγνωρίζεται. Ἀλλ’ εὐτυχῶς οἱ φόβοι μου οὗτοι καὶ πάντων ὑμῶν ἔπαυσαν ἤδη ἐκ τῆς ἀπαντήσεως, τὴν ὁποίαν ἠκούσατε. Κατὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ Κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργοῦ, αἱ διαπραγματεύσεις περὶ τῆς ἑνώσεως τῆς ἀδελφῆς Ἑπτανήσου εἰσέρχονται προσεχῶς εἰς τὴν τελευταίαν φάσιν των, ὑπάρχουσι δ’ ἐλπίδες μεγάλαι ὅτι τὰ δίκαια τοῦ τε Ἑπτανησιακοῦ λαοῦ καὶ τῆς Ἑλλάδος ἀπεκαλύφθησαν πληρέστατα ἐνώπιον τῶν ὀφθαλμῶν τῶν κυβερνήσεων τῆς Εὐρώπης. Ὑπάρχουσι μεγάλαι καὶ σπουδαῖαι ἐλπίδες ὅτι τὰ δίκαια ἡμῶν θέλουσιν ἀναγνωρισθῆ, καὶ ὅτι οἱ ὅροι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατεπίκραναν τὴν καρδίαν παντὸς Ἕλληνος, θέλουσι βελτιωθῆ σύμφωνα μὲ τὰς ἐπιθυμίας ἡμῶν. Ὡς ἐκ τούτου δὲ νομίζω ὅτι εἶναι πλέον περιττὴ πᾶσα περὶ τούτου συζήτησις. Αἱ προσδοκίαι ἡμῶν ἔχουσι μίαν διέξοδον· ἡ παράστασις τῶν δικαίων ἡμῶν ἴσως δὲν εἶναι πλέον τοσοῦτον ἀναγκαία, ἐφ’ ὅσον τὰ δίκαια ἡμῶν κεῖνται πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν τῶν κυβερνήσεων τῆς Εὐρώπης. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀφορμή τις νὰ προβῶμεν εἰς περαιτέρω συζήτησιν· τὸ δὲ πεδίον ἐκεῖνο τῆς συζητήσεως, ἐπὶ τοῦ ὁποίου μὲ φέρει ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου Κ. Βαλτινὸς, ὑποθέτω ὅτι δὲν εἶναι ἀντικείμενον τῶν σημερινῶν σκέψεών μας. Ὁ Κ. Βαλτινὸς παραλείπων πρὸς στιγμὴν τὴν συζήτησιν τὴν ἀφορῶσαν τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου μετὰ τῆς Ἑλλάδος, προβαίνει εἰς ἄλλο πεδίον συζητήσεως, τὴν τῆς προτάσεως αὐτοῦ, αἱ δοθεῖσαι σήμερον ἐξηγήσεις μᾶς δίδουσι τ’ ἀναγκαῖα φῶτα νὰ φέρωμεν ψῆφον ἐπὶ τῆς προτάσεως ἐκείνης. Ἀλλ’ ἡ συζήτησις τοῦ ἀπαραδέκτου ἢ μὴ τῆς ἀρχῆς τῆς προτάσεώς του πρέπει νὰ γείνῃ ἀντικείμενον συζητήσεως ἄλλης ἡμέρας καὶ οὐχὶ σήμερον. Διὰ τοῦτο προτείνω, ἡ Συνέλευσις νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὰ λεχθέντα, καὶ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§124ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§125ΕΤΕΡΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§126ΜΙΛΗΣΗΣ. Λυποῦμαι, Κύριοι, διότι δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μὲ τὴν γνώμην τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος φίλου μου Δεληγιάννη. Ἂν καλῶς ἐνόησα τὴν ὁμιλίαν τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν εἰς αὐτὴν ὁ προαγορεύσας, δὲν εἶναι ὀρθή. Κατ’ αὐτὸν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅ,τι ἄλλοτε δὲν ἔκαμε, παρουσιασθεὶς ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, τὸ κατώρθωσε σήμερον, ἡ ὁμιλία του ὑπῆρξε τώρα καθαρὰ καὶ οἱ φόβοι μας περὶ τῆς μὴ συμφώνου μὲ τοὺς ἐθνικοὺς πόθους λύσεως τοῦ ἑπτανησιακοῦ ζητήματος διεσκεδάσθησαν ἤδη. Περιττὴ λοιπὸν καὶ ματαία πᾶσα συζήτησις. Κύριοι, δὲν εἶμαι πεπειραμένος περὶ τὴν διπλωματικὴν γλῶσσαν, ἀλλ’ ἐκτὸς ἂν ἡ γλῶσσα αὕτη ἔχῃ ἐντελῶς ἄλλην ἔννοιαν ἀπὸ τὴν συνήθη, ὁμολογῶ ὅτι τοιαύτη πεποίθησις δὲν ἐγεννήθη ἐν ἐμοὶ ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Τοὐναντίον μάλιστα φρονῶ, ὅτι ὁ Κ. ὑπουργὸς καὶ σήμερον ἔμεινεν ἀκριβῶς εἰς τὸ αὐτὸ ἐκεῖνο σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον εἶχε σταματήσει καὶ τὴν πρώτην φοράν. Μεγάλας ἐλπίδας, μᾶς εἶπεν, ἔχομεν περὶ τῆς αἰσίας διεκπεραιώσεως τῆς ὑποθέσεως. Ἀλλ’ ἐνθυμηθῆτε, ὅτε καὶ τότε τὰς αὐτὰς ἐλπίδας εὐηρεστήθη νὰ μᾶς ἐπιδείξῃ· καὶ τότε μᾶς ἐπλήρωσεν ἐλπίδων! Ἐν τούτοις μὴν ὁλόκληρος παρῆλθεν ἔκτοτε, καὶ ἐνῷ περιμένομεν καὶ ἡμεῖς καὶ οἱ δυστυχεῖς Ἑπτανήσιοι ν’ ἀκούσωμεν σήμερόν τι θετικώτερον, καὶ πάλιν ἐλπίδας μᾶς προβάλλουν, καὶ πάλιν περὶ ἐλπίδων μᾶς ὁμιλοῦν, καὶ ὁ χρόνος παρέρχεται πάντοτε, καὶ τὸ μέλλον πάντοτε ὀπισθοχωρεῖ, ἐνῷ τὸ διώκομεν ἀνενδότως καὶ ἐναγωνίως!

§127ΤΙΝΕΣ. Τὶ νὰ κάμωμεν;

§128ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὶ νὰ κάμωμεν; μ’ ἐρωτᾶτε, σᾶς ἀπαντῶ νὰ κάμωμεν ἀκριβῶς τὸ ἐναντίον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον μᾶς συμβουλεύει ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Τὶ μᾶς λέγει ὁ Κ. ὑπουργός; ἡ συζήτησις, τὴν ὁποίαν ζητεῖτε νὰ κάμητε, δὲν θὰ ὠφελήσῃ· σιωπήσατε λοιπὸν, μὴ μοῦ ταράττετε τοὺς κύκλους. Τὰ αὐτὰ ἀπαραλλάκτως μᾶς εἶπε καὶ τὴν πρώτην φοράν.

§129ΥΠΟΥΡΓ. ΕΞΩΤΕΡ. Δὲν τὸ εἶπα αὐτό.

§130ΜΙΛΗΣΗΣ. Σεῖς ὡμιλήσατε τὴν διπλωματικὴν, ἐγὼ δὲ ὁμιλῶ τὴν κοινὴν γλῶσσαν· αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη διαφορά. Καὶ παρατηρήσατε, Κύριοι, ὅτι ἡ τοῦ ὑπουργείου τακτικὴ εἶναι ἀπαράλλακτος μὲ τὴν ὁποίαν μετῆλθεν ἡ προστασία τῆς Ἑπτανήσου ἀπέναντι τῆς Ἰονίου Βουλῆς. Μόλις ἡ Βουλὴ ἐκείνη συνέλαβε τὴν ἰδέαν νὰ ὁμιλήσῃ, καὶ τῆς ἔκλεισαν τὸ στόμα, διακόψαντες ἐπὶ 6 μῆνας τὰς συνεδριάσεις της. Μόλις ἡ Συνέλευσις ἐξύπνησε πρὸ ἑνὸς μηνὸς καὶ ἐζήτησε νὰ ὁμιλήσῃ καὶ διαμαρτυρηθῇ κατὰ τῆς χαλκευομένης ἐθνικῆς ὕβρεως, καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῆς εἶπε, σιώπα, διότι ὁ λόγος σου θὰ βλάψῃ τὰς διαπραγματεύσεις». Ἡ Ἰόνιος Βουλὴ ὑπεχώρησεν εἰς τὴν βίαν, ἀλλὰ καὶ ἡ Συνέλευσις τί ἠδύνατο νὰ πράξῃ; Ἐπίστευσεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἐσύσταινε μὲ τόσην ἐπιμονὴν τὴν σιωπὴν, ἦτο βεβαία ὅτι ἤθελε φέρει εἰς αἴσιον πέρας τὴν ὑπόθεσιν διὰ τῆς σιωπηλῆς αὐτῆς διαπραγματεύσεως, καθόσον μάλιστα ὑπετίθετο ὅτι εἶχε τὴν εἰλικρινῆ συνδρομὴν τῆς μεγάλης ἐκείνης Δυνάμεως, εἰς τὰς χεῖρας τῆς ὁποίας τὸ ἔθνος ἐνεπιστεύθη τὴν τύχην του· ὑπήκουσε λοιπὸν ἡ Συνέλευσις καὶ ἐσιώπησε· σήμερον, ὅτε ἐγγίζει τὸ ὀλέθριον τέρμα, καὶ τίποτε δὲν ἐκερδίσαμεν ἀπὸ τὴν σιωπὴν, μᾶς συμβουλεύουν πάλιν τὴν σιωπήν! Σᾶς βεβαιῶ, Κύριοι, ὅτι δὲν ἐννοῶ αὐτὸν τὸν ἀκατανόητον μυστικισμόν· δὲν ἐννοῶ πῶς δύναται νὰ σιωπήσῃ ἡ Συνέλευσις, ὅταν βλέπῃ τὸ ἔθνος προσβαλλόμενον εἰς τὰ καίρια· λέγω δὲ εἰς τὰ καίρια, διότι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι νὰ γείνῃ ἕνωσις, τὴν ὁποίαν παρέστησεν ὁ Κ. ὑπουργὸς ὡς ὁριστικὴν καὶ ἀμετάκλητον, ἀλλὰ νὰ μεταβληθῶσιν, ἢ τοὐλάχιστον νὰ τροποποιηθῶσιν οὐσιωδῶς οἱ ἀτιμωτικοὶ αὐτῆς ὅροι. Δὲν ἐννοῶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ σιωπήσῃ ἡ Συνέλευσις, ὅταν βλέπῃ εἰς προφανῆ κίνδυνον τὰ τιμαλφέστερα συμφέροντα τῆς πατρίδος καὶ νὰ μὴ ἐκφέρῃ οὔτε ἓν παράπονον, οὔτε ἕνα στεναγμὸν (θόρυβος). Μὴ λέγετε ὅτι περὶ τούτου δὲν πρόκειται· καὶ τί ἄλλο λοιπὸν ζητεῖτε θέλοντες νὰ κλείσητε τὴν συζήτησιν. Κύριοι, ἡ παράστασις τῶν δικαίων ἀξιώσεων τοῦ Ἔθνους, καὶ ἡ ζωηρὰ ἐξέγερσις κατὰ τῆς τεκταινομένης ἔτι ἀδικίας ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ᾖναι μία ἱκανοποίησις ἠθικὴ καὶ διὰ τὸ ἔθνος καὶ διὰ τὴν Συνέλευσιν, ἥτις τὸ ἀντιπροσωπεύει. Ἀλλὰ προβαίνω περαιτέρω. Νομίζετε ὅτι τοιοῦτον δίκαιον παράπονον ῥιπτόμενον ἐν τῷ μέσῳ τῶν διαπραγματεύσεων θὰ μείνῃ καὶ χωρὶς κἀνὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα; Ἐνθυμηθῆτε, Κύριοι, ὅτι σήμερον αἱ τύχαι τῶν ἐθνῶν δὲν ἀποφασίζονται ἐρήμην ὑπὸ τῶν μυστικοσυμβουλίων καὶ ὅτι αἱ εὐχαὶ τῶν λαῶν, ὅταν ᾖναι δίκαιαι καὶ νόμιμοι, εἶναι σεβασταὶ, καὶ ἀκούονται. Ὅταν βλέπωμεν τὸν ἀρχηγὸν ἑνὸς μεγάλου ἔθνους λαμβάνοντα τὴν πρωτοβουλίαν, ἵνα θεραπεύσῃ τοὺς δικαίους πόθους τῶν ἐθνῶν, δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ σιωπήσωμεν, οὔτε νὰ ὑποπτευθῶμεν, ὅτι οἱ λόγοι μας δὲν θὰ ληφθῶσι διόλου ὑπ’ ὄψιν. Αἱ Δυνάμεις θὰ ἀκούσουν, ἐστὲ βέβαιοι, τὴν θλιβερὰν φωνὴν ἔθνους, τὸ ὁποῖον εἶναι δημιούργημα τῶν χειρῶν των, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄξιον καλητέρας τύχης, καὶ τὸ ὁποῖον τίποτε δὲν ἔπραξε διὰ νὰ κολαφίζηται, διὰ νὰ τιμωρῆται μὲ τοιοῦτον σκληρὸν τρόπον· Δὲν θὰ ἐννοήσω λοιπὸν, Κύριοι, τὴν πλειονοψηφίαν, ἐὰν καὶ σήμερον ἀκόμη εἴπῃ, ὅτι δὲν θέλει συζήτησιν, καὶ ὅτι ἐννοεῖ ν’ ἀφήσωμεν νὰ τεθῶσιν οἱ ὅροι ἐν σιγῇ, ὅπως ἂν τεθῶσι, κατόπιν δὲ, ὅταν τὰ πάντα τελειώσουν, νὰ κλαύσωμεν τὴν τύχην μας ὡς γραῖαι. Αὐτὸ θὰ ᾖναι ἀνάξιον καὶ τῆς Συνελεύσεως καὶ τοῦ ἔθνους, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει. Διὰ τοῦτο θὰ ψηφοφορήσω μὲ ὅλην τῆς ψυχῆς μου τὴν δύναμιν κατὰ τῆς προτάσεως τῆς ἀναβολῆς.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Σαρίπολος ἔχει τὸν λόγον.

§132ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Πρέπει, εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας φίλος μου, Κύριος Μίλησις, πρέπει ἡ Συνέλευσις νὰ ἐκπέμψῃ τὸν στεναγμόν της, ὁ δὲ στεναγμὸς οὗτος ὡς ἐκ τοῦ στήθους ὅλου τοῦ Ἔθνους ἐκπεμπόμενος ν’ ἀντηχήσῃ εἰς τὰ ὦτα ἐκείνων, οἵτινες πρόκειται ν’ ἀποφασίσωσι περὶ τῆς τύχης τῆς ἑνώσεως τῆς Ἑπτανήσου. Δὲν ἀμφισβητῶ καθ’ ἑαυτὴν τὴν ἀλήθειαν τοῦ λόγου τούτου, ἀλλ’ ἐρωτῶ, μήπως ἐκεῖνοι, εἰς χεῖρας τῶν ὁποίων κεῖται ἡ ταχεῖα λύσις τοῦ Ἰονίου ζητήματος, ἀγνοοῦσιν, ὅτι πᾶσα μήτηρ σπεύδει ν’ ἀσπασθῇ τὰ τέκνα αὑτῆς, καὶ νὰ περιπτύξῃ αὐτὰ ἐν ταῖς ἀγκάλαις της; Εἶναι ἆρά γε πρᾶγμα τοῦτο ἄγνωστον εἰς τοὺς ξένους, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἡ κοινὴ μήτηρ τῶν ὑπὸ ξένους Ἑλλήνων; Μήπως ἀγνοεῖ τοῦτο ἡ Ἀγγλία, εἰς ἧς τὰ ὦτα ἀπὸ τοῦ 1821 οἱ ἀδελφοὶ Ἰόνιοι διὰ μυρίων τρόπων κατέστησαν κατάδηλον τὴν ἔφεσίν των, ὅπως ἀφεθέντες ἐλεύθεροι τὴν ἑαυτῶν ταυτίσωσι τύχην μετὰ τῆς Ἑλλάδος; Μήπως ἐν ἀγνοίᾳ τῆς ἐν παντὸς Ἕλληνος στήθει καρδίας διατελεῖ ὁ μεγαλεπήβολος ἐκεῖνος ἀνὴρ, ὅστις ἀπηωρημένην κρατεῖ ἅπασαν τὴν Εὐρώπην σήμερον, προεισηγούμενος τὴν ἀναμορφώσουσαν τὸν κόσμον ἰδέαν, ὅτι οἱ λαοὶ ἔχουσι τὸ δικαίωμα ν’ ἀποφασίζωσι περὶ τῆς τύχης των, ὅτι οἱ πόθοι τῶν ἐθνοτήτων δὲν πρέπει νὰ μένωσιν εὐχαὶ ἀργαὶ, ἀλλὰ πρέπει νὰ μεταβληθῶσιν εἰς πράγματα, καὶ ὅτι οἱ πολυδάκρεις χωρισμοὶ καὶ σπαραγμοὶ τῶν ἐθνοτήτων πρέπει νὰ παύσωσιν, ὅτι τέλος πρέπει νὰ εἰσέλθῃ ἡ πολιτικὴ ἡ νέα εἰς τὴν τροχιὰν, ἣν ἡ ἐπιστήμη πρὸ πολλοῦ διεχάραξε, καὶ ὅτι οἱ λαοὶ δὲν εἶναι ἕρμαιον τοῦ τυχόντος δυνάστου, ἀλλ’ εἶναι ὄντα αὐθύπαρκτα, ἅτινα ἔχουσιν ἕκαστον νὰ ἐκπληρώσωσιν ὅ,τι δέδοται αὐτοῖς ὑπὸ τῆς θείας Πρόνοιας νὰ πράξωσιν; Ἀλλ’ αὐτὰ δὴ ταῦτα οὐδενὶ πλέον εἰσὶν ἄγνωστα. Εἶναι κατακριτέος ὁ ὑπουργὸς, προσέθετο ὁ προλαλήσας, διότι, ἐνῷ κατέχει ὅλας τὰς κλωστὰς τῆς διαπραγματεύσεως ταύτης, σιωπᾷ καὶ ὥς τις κρυφιομύστης σιγαλίων τὸν δάκτυλον ἐπὶ τῶν χειλέων ἐπιθεὶς ἐπαναλαμβάνει ἡμῖν, σιγάτω πᾶς λόγος περὶ τούτων, μὴ συζητήσητε, δὲν ἁρμόζει. Ἀλλ’ ἀντερωτῶ ὑμᾶς ἐγὼ, Κύριε Μίλησι, καὶ πάντες ἀντιφρονοῦντες, ἀγνοεῖτε, ὅτι δι’ ἀκαίρου καὶ προώρου περιεργείας κινδυνεύομεν τὸν μῦθον τοῦ Ἐπιμηθέως, ὅστις εἶναι ὅλως Ἑλληνικὸς, ἀναδραματίζοντες, κινδυνεύομεν, λέγω, ν’ ἀφέλωμεν τοῦ πίθου τῆς Πανδώρας τὸ πῶμα, τὶς δ’ οἶδεν ὁπόσα κήδεα λυγρὰ δύνανται νὰ ἐκπηδήσωσιν ἐφ’ ἡμᾶς χωρὶς κἂν ἴσως νὰ μείνῃ ἡμῖν ἡ ἐλπὶς ἐν τῷ πυθμένι τοῦ πίθου; Εἰ δ’ ἡ μυθολογία δὲν ἀρκεῖ ὅπως διδάξῃ ὑμᾶς, ὅτι μεγάλου κακοῦ προεξάρχεσθε συζητοῦντες ἀκαίρως, καὶ προκαλοῦντες νὰ μετενεχθῶσιν εἰς τὴν δημοσιότητα λίαν ἐσπευσμένως πράγματα, τὰ ὁποῖα ὁ ὀρθὸς λόγος ἀπαιτεῖ ν’ ἀφήσωμεν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐν ἠρεμίᾳ, ἴσως διδάξῃ ὑμᾶς ἡ ἱστορία, ὅτι οὕτω πολιτευόμενοι πράττετε ὅ,τι ἔπραξεν ὁ στρατιώτης ἐκεῖνος, ὅστις κατὰ τὴν ἅλωσιν τῶν Συρακουσῶν εἰσῆλθεν εἰς τὸν οἶκον τοῦ Ἀρχιμήδους, εὑρὼν δὲ τὸν μέγαν τοῦτον μηχανικὸν καὶ γεωμέτρην ἐργαζόμενον ἤκουσε παρ’ αὐτοῦ «μή μου τοὺς κύκλους τάραττε». Σᾶς ἐρωτῶ, λοιπὸν, Κύριοι, ἂν ὁ στρατιώτης ἐκεῖνος δὲν ἔσπευδε τὸν θάνατον τοῦ μεγάλου ἀνδρὸς καὶ δὲν ἐτάραττε τοὺς κύκλους του, τί ἤθελε χάσει; Ναὶ, πολὺ ὅμως ἔχασεν ἡ ἀνθρωπότης, διὰ τοῦ κατασπευθέντος θανάτου τοῦ Ἀρχιμήδους, μὴ γένοιτο δὲ σήμερον νὰ χάσῃ καὶ ἡ Ἑλλὰς διὰ τὴν μεγάλην καὶ ἀδικαιολόγητον ὑμῶν σπουδὴν εἰς τὸ ν’ ἀχθῶσιν εἰς φῶς αἱ διαπραγματεύσεις, ὅπερ ἄλλως τε καὶ ἀντίκειται εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα, καθ’ ἃ μόνον αἱ περαιωθεῖσαι ἢ ὁριστικῶς ἀποτυχοῦσαι διπλωματικαὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐνέργειαι ἀνακοινοῦνται τοῖς ἀντιπροσώποις τοῦ λαοῦ καὶ ἐκφέρονται εἰς τὴν δημοσιότητα. Ἔχετε λοιπὸν ὀλίγην ὑπομονὴν, ἀρκέσθητε εἰς τὸ ὅτι μελετᾷ ἡ Κυβέρνησις, ἂς ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτὴν, ἀφοῦ, ὡς ὡμολόγησεν καὶ ὁ Κ. Βαλτινὸς, ἐπὶ τοῦ ἐθνικωτάτου τούτου ζητήματος οὐδεμία ὑφίσταται συμπολιτευομένων πρὸς ἀντιπολιτευομένους διάκρισις. Ἂς ἀφήσωμεν αὐτὴν ἐν ἡσυχίᾳ νὰ μελετήσῃ, ὅπως, ἡ Κυβέρνησις ἀσφαλὴς ἐπὶ τῷ ὅτι πάντες ἡμεῖς, πᾶσα ἡ Ἑλληνικὴ φυλὴ συνοδεύει αὐτὴν διὰ τῶν εὐχῶν της, διεξαγάγῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα, τὸ τοσοῦτον σκολιὸν, τὸ τοσοῦτον δυσχερὲς καταστὰν διὰ τοὺς φόβους καὶ τῶν ἰσχυρῶν τὰ συμφέροντα, ὡς ἂν δυνηθῇ βέλτιστα πρὸς τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας. Συγγράφει καὶ περιγράφει τοὺς κύκλους της, καὶ δέεται ὑμῶν λέγουσα «μή μου τοὺς κύκλους ταράττετε», δὲν εἶναι εἰσέτι καιρὸς, ὅπως φέρητε αὐτοὺς εἰς ἐξέλεγξιν. Ἀλλὰ, Κύριοι, καὶ εἰς ἄλλον οὐ μικρὸν κίνδυνον ἐμβάλλετε τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ζητοῦντες τὴν δημοσιότητα τῶν διαπραγματεύσεων. Ἐὰν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξενεχθῇ λόγος τις δριμὺς, ὁ λόγος οὗτος, ὤ! ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι θέλει ἀντηχήσει εἰς τὰ ὦτα τῶν κρατούντων πολὺ βαθύτερον παρὰ ὁ στεναγμὸς τῆς Ἑλλάδος. Ὁ λόγος οὗτος ἀπίθανον δὲν εἶναι νὰ φέρῃ περισπασμοὺς τοιούτους, ὥστε ἐκεῖνο, οὗπερ τὴν λύσιν περισπουδάστως ἐπισπεύδομεν καὶ μετ’ ἀγωνίας πατριωτικῆς προσδοκῶμεν ν’ ἀπομακρυνθῇ ἔτι περισσότερον ἡμῶν καὶ διὰ παντὸς, heu horribile dictu!! ἀπολέσωμεν αὐτὸ, ὡς ὁ Ὀρφεὺς τὴν Εὐρυδίκην ἐξ ᾍδου ἐξαγαγὼν, διότι ἐπ’ ὀλίγον δὲν ἠδυνήθη νὰ κρατήσῃ τῆς περιεργείας του. Ἀφοῦ ὁ κύριος ὑπουργὸς εἶπεν ἡμῖν σήμερον, καὶ σᾶς βεβαιῶ, δὲν ἤλπιζον ὅτι ἤθελον ἀκούσει τὸν θυμήρη τοῦτον λόγον τόσον ταχέως, ἀφοῦ ὁ κύριος ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἡ ἕνωσις τῆς Ἑπτανήσου εἶναι ἀμετάκλητος, ὅτι οὐδεμία τοῦ λοιποῦ δύναμις ἐπίγειος δύναται νὰ τὴν ἀναιρέσῃ, οὐδὲ δύναται νὰ τὴν μεταβάλῃ, ἐρωτῶ τί μένει πλέον νὰ συζητήσωμεν σήμερον; Πρόκειται ἆρά γε νὰ συζητήσωμεν ἂν ἡ ἕνωσις θέλει γενῇ πλήρης καὶ κατὰ τοὺς πόθους ἡμῶν, ἢ ἐπαχθεῖς ἐξουδετερώσεως ὅροι θέλουσι κρατεῖ τὰς Ἰονίους νήσους ἐσαεὶ ἀσυμπαγεῖς πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν κράτος; Μήπως ἄγνωστον τοῖς ξένοις ὅτι ὅροι τοιοῦτοι ἄδωρον τὸ δῶρον καταστήσωσιν; ὅτι οὐ μόνον πάντες οἱ Ἕλληνες ἀλλὰ καὶ αἱ πέτραι τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν ἰονίων νήσων κεκράξονται κατὰ τοῦ ἀδικήματος; Ἢ πρόκειται νὰ ἐκδηλώσωμεν, ὅτι θεωροῦμεν ἀτιμωτικὴν τὴν καταστροφὴν τῶν φρουρίων ἀφοῦ ὠχυρωμένην παρέλαβεν ἡ Ἀγγλία τὴν Κέρκυραν ὑπὸ τὴν προστασίαν της; Πλὴν, κύριοι, καὶ ἂν ἀμετάκλητος μείνῃ ὁ ὅρος οὗτος, ὅπερ δὲν πιστεύω, μὴ ἀμφιβάλλητε ὅτι οὐδεὶς ξένος ἐστὶν ὁ πιστεύων ὅτι τὸ πλεῖον τῆς ἀτιμίας θέλει ἐπιπέσει ἐφ’ ἡμᾶς· οὐδεὶς δ’ ὁ ἀγνοῶν ὅτι ἀπέναντι τῆς χαρᾶς τοῦ νὰ περιπτυχθῶμεν ὡς τάχιστα τοὺς ἀδελφοὺς ἑπτανησίους, πολὺ ἥττονος λόγου θεωροῦμεν ἂν χεῖρες ξέναι πλείονας ἀφαιρέσωσι λίθους ἀπὸ τῶν τειχῶν τῆς Κερκύρας· ἂν εἰς τοῦτο ἐπιμένωσιν, ἂς ἀφαιρέσωσι τὰς πέτρας ταύτας χωρὶς νὰ καμφθῶσι πρὸς τὰς δεήσεις ἡμῶν, χωρὶς ν’ ἀκούσωσι τοὺς πόθους μας, ἂς ἐνθυμηθῶσιν ὅμως, ὅτι εἴμεθα ἀπόγονοι ἐκείνων, οἵτινες ἐρωτώμενοι, διατὶ δὲν εἶχε τείχη ἡ Σπάρτη, ἀπήντησαν, τείχη τῆς Σπάρτης εἶναι τὰ στήθη τῶν τέκνων της. (εὖγε! εὖγε!)

§133ΑΝΤΥΠΑΣ. Αὐτὰ εἶναι λόγια.

§134ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Λοιπὸν θέλετε νὰ κινδυνεύσωμεν σήμερον, ν’ ἀπομακρύνωμεν σήμερον περαιτέρω αὐτὴν τὴν ἕνωσιν μόνον καὶ μόνον συζητοῦντες ἂν πρέπῃ ὅλαι αὐταὶ αἱ πέτραι νὰ μᾶς δοθῶσι; Προτείνω λοιπὸν ν’ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ κυρίου ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, καὶ νὰ βαρύνῃ ἡ εὐθύνη πᾶσα, πλήρης, πληρεστάτη ἐπὶ τὴν κυβέρνησιν· ἂς εὐθυνθῇ αὐτὴ ἀπέναντι τοῦ ἔθνους, ἐὰν δὲν καταβάλῃ ὅλας τὰς προσπαθείας, ἃς ὀφείλει νὰ καταβάλλῃ, ὅπως τύχῃ ταχέως τοῦ σκοποῦ της, τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον πᾶς Ἕλλην ἔχει. Ἀλλὰ παρατείνεται, προσέθετο ὁ κύριος Βαλτινὸς, ἡ ὕπαρξις τῆς Συνελεύσεως, βραδύνει δ’ ἡ συζήτησις τοῦ Συντάγματος. Τοῦτο εἶναι κατ’ αὐτὸν ἓν κακόν· πλὴν, κύριοι, ἀφοῦ περισπουδάστως ζητεῖτε τὴν θεραπείαν κακοῦ ἐκτὸς ἡμῶν κειμένου, διατὶ δὲν σπεύδετε νὰ θεραπεύσητε ἄλλο κακὸν ἐν ἡμῖν αὐτοῖς κείμενον; Ἐὰν γεννῶνται δυσχέρειαι ἐκ τῆς ὑπάρξεως τῆς Συνελεύσεως, γεννῶνται διότι θέλομεν νὰ τὰς γεννῶμεν· ἂς παύσωμεν ἐμφύοντες αὐτὰς, καὶ τότε ἡ Συνέλευσις μακρὰν τοῦ νὰ ᾖναι κακόν τι, ὡς λέγετε αὐτὴν, ἔσται τοὐναντίον μέγα καλὸν, ἔσται εὐεργετημάτων ἀληθῶς παραγωγὸς εἰς τὸ ἔθνος, ὅπερ χρῄζει ἀναπλάσεως· φοβοῦμαι ὅμως ὅτι δὲν ἔχομεν τὴν προθυμίαν νὰ θεραπεύσωμεν τὰ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς κακὰ, πῶς δὲ δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι ταχύτερον θέλομεν θεραπεύσει τὰ ἐκτὸς ἡμῶν κακά; Τὸ ζήτημα τοῦτο ἀληθῶς, ὡς ἀρξάμενος τοῦ λόγου του ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βάλτου πληρεξούσιος εἶπε, δὲν εἶναι ζήτημα διαιροῦν τὴν Συνέλευσιν, εἰς συμπολιτευομένους καὶ ἀντιπολιτευομένους. Ἀφοῦ λοιπὸν ᾖναι γνωστὸν τοῖς πᾶσι, ἀφοῦ οὐ μόνον ἡμεῖς οἱ ἐλεύθεροι Ἕλληνες, οὐ μόνον οἱ ἀδελφοὶ ἡμῶν ἑπτανήσιοι, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐν τῇ τὰ μάλιστα μεμακρυσμένῃ ἐσχατιᾷ τῆς οἰκουμένης ἀπῳκισμένος Ἕλλην αὐτὸ τοῦτο τὸ αἴσθημα φέρει ἐν τῇ καρδίᾳ του, τί ἔχομεν ν’ ἀνακοινώσωμεν εἰς δυνάμεις ξένας; Ἀγνοοῦσι τάχα αἱ δυνάμεις ὅτι οὐ μόνον ἐπιθυμοῦμεν τὴν ταχίστην τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου, ἀλλ’ ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν καὶ τὴν ἕνωσιν τῶν ἁπανταχοῦ Ἑλλήνων; Εἰ δέ τις, κύριοι, ἔλεγεν ἡμῖν σήμερον, ὅτι θέλουσιν ἑνωθῆ τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι αἱ δεῖνα καὶ δεῖνα ἐπαρχίαι τῆς δούλης Ἑλλάδος, ἀλλὰ μετὰ τρία, πέντε ἢ καὶ δέκα ἔτη, δὲν ἤθελε πληρώσει τὸ ἄκουσμα τοῦτο τὰς ψυχὰς ἡμῶν ἀμυθήτου χαρᾶς, ἡμεῖς δὲ περιμείνει τοῦ χρόνου τὴν πάροδον;

§135ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Μὰ μὴ ἐμβαίνετε εἰς τὴν οὐσίαν.

§136ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς λοιπὸν δὲν ἔμεινε σήμερον εἰς τὸ αὐτὸ ἔνθα καὶ κατὰ τὴν προγεγονυῖαν αὐτῷ ἐπερώτησιν σημεῖον· ὁ ὑπουργὸς ἄρτι εἶπεν ἡμῖν, ὅτι βεβαίως, θετικῶς καὶ ἀμετακλήτως ἡ ἕνωσις θέλει γενῆ. Μὴ λοιπὸν ἐπιτείνοντες ταράξωμεν τὰς ἐνεργείας τῆς κυβερνήσεως. Ἂς ἀρκεσθῶμεν εἰς ταῦτα, μεταφέροντες καὶ διαδίδοντες τὸ παρήγορον τοῦτο ἄκουσμα εἰς ὅλον τὸ ἔθνος, εἰς ὅλην τὴν Ἑπτάνησον. Πάντως δὲ θέλουσιν ἀρκεσθῆ ἐκεῖνοι· ἂς ἀρκεσθῶμεν λοιπὸν καὶ ἡμεῖς· περαιτέρω συζήτησις ἴσως δὲν φέρει καλὰς συνεπείας. Προτείνω νὰ μεταβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§137ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μολονότι, Κύριοι, οἱ προλαλήσαντες......

§138ΣΟΥΪΔΑΣ. Κάμνω τὴν ἔνστασιν, ὅτι ἔχω τὸν λόγον προτήτερα.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ τῆς ἀναβολῆς, ὄχι περὶ τῆς οὐσίας.

§140ΣΟΥΪΔΑΣ. Ἐζήτησα πρὶν τὸν λόγον.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν ἐζητήσατε ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§142ΣΟΥΪΔΑΣ. Προσβάλλω αὐτὴν τὴν ἀπόφασίν σας ὡς μὴ δικαίαν.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε αὐτὸ τὸ δικαίωμα, εἰς τὴν τάξιν· ἰδοὺ ἡ σημείωσις.

§144ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μολονότι λέγω, Κύριοι, οἱ προλαλήσαντες δὲν περιωρίσθησαν καθαρῶς εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς ἢ ὄχι, διότι ἀνέπτυξαν καὶ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἅπτονται ἀμέσως τῆς οὐσίας τῆς ὑποθέσεως, μολαταῦτα ὁ Κ. Πρόεδρος, δίδων μοι τὸν λόγον, μοὶ περιώρισεν, εἰπὼν ἀποκλειστικῶς νὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀναβολῆς· ἀλλὰ καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς, εἶναι ἀναπόσπαστον ἀπὸ τὸ ζήτημα τῆς οὐσίας· διότι ἐκ τῶν συλλογισμῶν, τοὺς ὁποίους θὰ κάμωμεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς οὐσίας, θ’ ἀποφασίσωμεν ἐὰν ᾖναι ἔγκαιρον ἢ ὄχι τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς. Λέγετε, Κύριοι, ἂν ἡ πολιτικὴ φρόνησις σήμερον ἀπαιτῇ νὰ μὴ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς οὐσίας· ἐγὼ ὅμως σᾶς λέγω εἰλικρινῶς, ὅτι δὲν ἐνόησα ἀκόμη ποῖον εἶναι αὐτὸ τὸ ζήτημα τῆς οὐσίας, τὸ ὁποῖον σεῖς λέγετε (θόρυβος εἰς τὸ Προεδρεῖον).

§145ΤΙΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, τί γίνεται ἐκεῖ;

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔρχεται καὶ μ’ ἀπειλεῖ ἐπὶ τῆς ἕδρας μου καθήμενον ὁ Κ. Σουΐδας.

§147ΤΙΝΕΣ. Ν’ ἀποδοκιμασθῇ (θόρυβος).

§148ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ ζήτημα τῆς οὐσίας, δὲν εἶναι ἄλλο ζήτημα παρὰ νὰ δικάσωμεν, καὶ νὰ καταδικάσωμεν ἢ νὰ ἐπαινέσωμεν τὰς διαπραγματεύσεις καὶ τὴν πορείαν, τὴν ὁποίαν ἐτήρησεν ἡ Κυβέρνησις ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς Ἑπτανήσου. Ἀλλὰ τοῦτο πρόκειται σήμερον, Κύριοι; Ὄχι. Οὔτε ἐζητήσαμεν, οὔτε θὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ μᾶς παρουσιάσῃ τὰ διπλωματικὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀντήλλαξε μὲ τὰς Δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουν μέρος εἰς τὴν συνθήκην, ἡ ὁποία συνετάχθη κατὰ τὰς 2/14 παρελθόντος Νοεμβρίου· ἀλλ’ ἡμεῖς ἐρχόμεθα σήμερον, Κύριοι, νὰ ἐξετάσωμεν τὴν συνθήκην, ὅπως τὴν εἴδομεν, ὅπως τὴν ἐγνωρίσαμεν, χωρὶς νὰ τὴν παραλάβωμεν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον, χωρὶς νὰ τὴν παραλάβωμεν ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν ἐξωτερικῶν· καὶ ἀφοῦ ἐξετάσωμεν τὸ παρελθὸν τῆς πολιτικῆς μας πορείας ἐπὶ τῶν ἀπαιτήσεων τῆς προστάτιδος Δυνάμεως, καὶ ἐξετάσωμεν ὁποία εἶναι ἡ συνθήκη τῆς 2/14 παρελθόντος Νοεμβρίου, δυνάμεθα, λέγω, τότε νὰ εὕρωμεν καὶ τὶ πρέπει νὰ ἐλπίζωμεν εἰς τὸ μέλλον, καὶ ποίαν πολιτικὴν πρέπει ν’ ἀκολουθήσωμεν. Τὴν συζήτησιν λοιπὸν αὐτὴν δὲν τὴν θέλομεν διὰ κανένα ἄλλον λόγον, παρὰ διὰ νὰ ἀντιπροσωπεύσωμεν τὰς ἰδέας τῆς Συνελεύσεως ὡς πρὸς τὴν πορείαν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει ν’ ἀκολουθήσῃ ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἑπομένως διὰ νὰ γίνουν γνωστὰ τὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα ἐπικρατοῦν εἰς τὸν τόπον μετὰ τὴν γνῶσιν τῶν ὅρων τῆς συνθήκης. Κύριοι, τὸ ζήτημα τῆς Ἑπτανήσου συνδέεται στενῶς, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Βάλτου, μὲ τὸ ζήτημα τὸ Ἑλληνικόν· καὶ Ἑπτανησιακὸν καὶ Ἑλληνικὸν, λέγων, ἐννοῶ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ σήμερον, διότι καθόλου δὲν ἠθέλησα νὰ πιστεύσω ὅτι οἱ ὅροι, ὅτι αἱ ῥῆτραι, αἱ ὁποῖαι ἐτέθησαν εἰς ἓν ἄρθρον τῆς Συνθήκης, ἠδυνήθησάν ποτε νὰ ἀπαλείψουν ἀπὸ τὰ αἰσθήματα τὰ ἰδικά μας τὴν ἰδέαν, ὅτι ὁ Ἰόνιος λαὸς δὲν εἶναι Ἑλληνικὸς, Ἑλληνικώτατος! Ὅσον θέλουν, Κύριοι, οἱ ἰσχυροὶ τῆς γῆς, ὅσον θέλουν ἂς ἐπιβάλλουν εἰς τοὺς ἀδυνάτους τὰς θελήσεις των· ὅσον θέλουν, Κύριοι, ἂς ἐπιβάλλουν ὅρους, οἱ ὁποῖοι φαίνονται ἀτιμωτικοί· δὲν εἶναι ὅμως ἀτιμωτικοὶ, Κύριοι· ἀτιμωτικοὶ ἤθελον εἶσθαι οἱ ὅροι, ὅταν μία ἴση δύναμις ἤρχετο νὰ ἐπιβάλῃ τὴν συνθήκην εἰς ἡμᾶς. Ἀλλ’ ὅταν πέντε μεγάλαι Δυνάμεις τῆς Εὐρώπης ἐπιβάλωσιν ὅρους τοιούτους, δὲν δύναταί ποτε νὰ τοὺς θεωρήσῃ ἀτιμωτικοὺς ἡ Ἑλλάς· ἀλλὰ πῶς τοὺς θεωρεῖ; τοὺς θεωρεῖ ὡς ὅρους ἐπιβεβλημένους εἰς τὸν ἀδύνατον ἀπὸ τὸν ἰσχυρόν, (εὖγε). Κατὰ τί ἐπταίσαμεν ὡς πρὸς τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ὠφείλαμεν ν’ ἀκολουθήσωμεν, διὰ νὰ εὐχαριστήσωμεν τὴν πολιτικὴν τῆς προστασίας ἐπὶ τῆς Ἑπτανήσου; κατὰ μηδέν.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν ἀναβολὴν περιορισθῆτε.

§150ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Περὶ τῆς ἀναβολῆς ὁμιλῶ. Ὅταν τὸ πρῶτον μᾶς εἶπον, ὅτι θὰ μᾶς παραχωρήσουν τὴν Ἑπτάνησον, μᾶς εἶπον ποῖος θὰ ᾖναι ὁ δρόμος, τὸν ὁποῖον ὀφείλομεν ν’ ἀκολουθήσωμεν, καὶ τὸν δρόμον αὐτὸν τὸν ἠκολουθήσαμεν οὐχὶ μόνον ἀπαρεγκλίτως, ἀλλὰ καὶ τυφλῶς· καὶ μεθ’ ὅλην αὐτὴν τὴν πολιτικὴν, μεθ’ ὅλην αὐτὴν τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν ὁποίαν ἐδείξαμεν διὰ νὰ ὑπηρετήσωμεν τὴν πολιτικὴν τῆς προστασίας ἐπὶ τῆς Ἑπτανήσου, ποῖα ἦσαν τ’ ἀποτελέσματα; Τ’ ἀποτελέσματα, Κύριοι, ἦτον ἡ συνθήκη τῆς 2|14 Νοεμβρίου. Καὶ λοιπὸν, Κύριοι, θέλετε σήμερον νὰ μὴ ἀμφιβάλλωμεν, ἀφοῦ μέχρι σήμερον ἠκολουθήσαμεν πιστῶς, ἠκολουθήσαμεν τυφλῶς τὰς ἐπιθυμίας καὶ τὰς διαθέσεις τῆς πολιτικῆς τῆς προστασίας ἐπὶ τῆς Ἑπτανήσου, νὰ μὴν ἀμφιβάλλωμεν ὅτι καὶ εἰς τὸ μέλλον αἱ διαπραγματεύσεις δὲν θ’ ἀποβοῦν τόσον εὐχάριστοι, ὅσον τινὲς θέλουν νὰ μᾶς τὰς ἀναγγείλουν μέχρι τοῦδε; Τὸ παρελθὸν, Κύριοι, μ’ ἐδίδαξε, μὲ δίδει νὰ πιστεύω, ὅτι κατ’ οὐδὲν δὲν θ’ ἀλλοιωθῇ ἡ συνθήκη αὐτή· ἢ καὶ ἐὰν ἀλλοιωθῇ, ἡ ἀλλοίωσις θὰ ᾖναι τοιαύτη, ὥστε μόνον καὶ μόνον βλάβη θὰ προέλθῃ εἰς ἡμᾶς, ἕνεκα τῆς παρατάσεως τοῦ νὰ συνέλθωσι καὶ οἱ ἀδελφοί μας Ἑπτανήσιοι, ὅπως ἀποπερατώσωμεν τὸ ἔργον τῆς συντάξεως τῆς πολιτείας (εὖγε). Ἡ Ἑλλὰς, μᾶς εἶπεν εἷς μέγας πολιτικὸς τῆς πολιτικῆς τῆς Ἀγγλίας, ἡ Ἑλλὰς προώρισται μετὰ τὴν ἐπανάστασιν τῆς 10 Ὀκτωβρίου νὰ καθέξῃ ὑψηλὴν θέσιν μεταξὺ τῶν Εὐρωπαϊκῶν Δυνάμεων· καὶ μετὰ τὴν πρόῤῥησιν αὐτὴν ἔρχεται ἡ συνθήκη τῆς 2/14 Νοεμβρίου εἰς ἀνταπόδοσιν τῶν διαδηλώσεών μας. Κύριοι, βλέπετε ὅτι ἡ μεγάλη προθυμία καὶ ἡ μεγάλη διάθεσις, τὴν ὁποίαν ἐδείξαμεν, χωρὶς οὔτε κἂν ν’ ἀναπνεύσωμεν, νὰ ὑπηρετήσωμεν, καθὼς σᾶς προεῖπον, τὴν πολιτικὴν τῆς προστασίας ἐπὶ τῆς Ἑπτανήσου, εἰς οὐδὲν μᾶς ὠφέλησε παρὰ μᾶς ἔφερεν ὅπου εὑρισκόμεθα, (θόρυβος). Μὴ ταράττεσθε, Κύριοι.

§151ΚΑΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ θέματος ζητῶ τὸν λόγον.

§152Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μάλιστα νὰ τὸν λάβετε.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ φέρωμεν τὴν ἀταξίαν εἰς τὴν συζήτησιν· ἂν θέλῃ ἡ Συνέλευσις νὰ συζητήσῃ τὴν οὐσίαν, ἂς τὴν συζητήσῃ, ἀλλὰ δὲν εἰμπορεῖ κανεὶς νὰ ὑποκλέπτῃ τὴν συζήτησιν.

§154Δ. ΖΩΤΟΣ. Νὰ ὁμιλήσῃ ἐπί τῆς ἀναβολῆς καὶ ὄχι ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§155ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, εἴδετε ὅτι ποτὲ δὲν σᾶς διακόπτω ὁ Κύριος Ζῶτος ἠμπορεῖ νὰ μὲ διαδεχθῇ, καὶ ν’ ἀναιρέσῃ ὅσα εἶπον.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ ἀναβολῆς, Κ. πληρεξούσιε· βλέπετε ὅτι ἀφίνω ἐλεύθερον τὸν λόγον, ἀλλὰ δὲν εἰμπορῶ νὰ ἐπιτρέψω νὰ γίνῃ λόγος ἐπὶ τῆς οὐσίας, ἐνῷ πρόκειται περὶ τῆς ἀναβολῆς.

§157Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ὅταν δὲν μὲ ἀφίνητε νὰ σύρω ἐγὼ τὰ ἐπιχειρήματά μου ἐξ αὐτῆς τῆς σειρᾶς τῶν γεγονότων, πῶς δύναμαι νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἀναβολήν;

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε λοιπὸν, περιορισθῆτε ὅμως εἰς τὴν ἀναβολήν.

§159ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ μή μὲ διακόπτετε ὅμως, διότι χάνω τὴν σειράν μου.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βλέπετε ὅτι ἐγὼ δὲν σᾶς διέκοψα, παρ’ ὅταν ἐξηγέρθησαν πολλοὶ τῶν Κυρίων πληρεξουσίων, καὶ ὅταν εἶδον, ὅτι πραγματικῶς παρεξετράπητε.

§161ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λέγω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι αὐτὸ τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας ἀπαιτεῖ, ὅσον ἔνεστι τάχιον, νὰ συνταχθῇ τὸ πολίτευμα, διότι βεβαίως δὲν δύναται ἐπ’ ἄπειρον νὰ παραταθῇ ἡ διάρκεια τῆς ζωῆς τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἡ ὁποία θὰ παραταθῇ, Κύριοι, θὰ παραταθῇ μέχρις ὅτου συνταχθῇ ἡ πολιτεία. Ἀλλὰ, Κύριοι, μοὶ λέγουν, ὅτι αὐτὸ τὸ ζήτημα ταχέως θὰ τελειώσῃ, καὶ ἑπομένως τάχιστα ἔρχονται καὶ οἱ ἀδελφοὶ ἡμῶν Ἑπτανήσιοι. Ἐπληροφορήθην, διότι δὲν γνωρίζω τοὺς Νόμους τοῦ Ἰονίου κράτους, ὅτι ἐὰν σήμερον τελειώσῃ τὸ ζήτημα τὸ Ἑπτανησιακὸν ἐξωτερικῶς, τοὐτέστιν ὑπογραφῇ ἡ συνθήκη καὶ κανονισθῶσιν οἱ ὅροι τῆς παραχωρήσεως τῆς Ἑπτανήσου εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀπαιτοῦνται ἀπὸ σήμερον μέχρι τῆς πραγματοποιήσεως τρεῖς μῆνες.

§162ΚΑΛΟΣ. Ἐπέρχεται νέος Νόμος.

§163Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχετε ὑπομονὴν, Κ. Καλὲ, ποῦ τὰ ἠξεύρετε ὅλα, καὶ ἡμεῖς δὲν ἠξεύρομεν τίποτε. Ἀλλ’ εἰς τὸ διάστημα, Κύριοι, τῶν τριῶν μηνῶν, τίς δύναται νὰ ἐγγυηθῇ, ἔπειτα ἀπὸ τόσα φαινόμενα καθ’ ὅλον τὸν Εὐρωπαϊκὸν κόσμον, ὅτι τὰ πράγματα θὰ βαδίσουν τὸν αὐτὸν δρόμον, τὸν ὁποῖον βαδίζουν καὶ σήμερον; Καὶ τίς δὲν γνωρίζει, Κύριοι, ὅτι τὰ φρούρια τῆς Ἑπτανήσου εἶναι ἀπὸ τὰ σπουδαιότατα φρούρια, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς τὴν Μεσόγειον θάλασσαν; Ἐγὼ, Κύριοι, ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου αὐτὰ τὰ γεγονότα, ἐὰν ἐπισυμβῇ τι εἰς τὴν Εὐρώπην, φοβοῦμαι μήπως παραταθῇ ἡ διάρκεια τῆς Συνελεύσεως, ἕνεκα τῆς ἐξακολουθήσεως τῆς κατοχῆς τῶν φρουρίων ἐπὶ ἀόριστον χρόνον, καὶ διὰ τοῦτο ὀφείλομεν ἀπὸ τοῦδε, Κύριοι, νὰ ὑποδείξωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι τὸ σπουδαιότερον μέλημα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, ν’ ἀποπερατωθῇ τάχιστα τὸ ζήτημα τὸ Ἑπτανησιακόν. Τόσον δὲ περισσότερον, Κύριοι, καθόσον καὶ ὁ πόθος, τῶν ἀδελφῶν μας Ἑπτανησίων, καὶ ἐπισήμως, καὶ εἰς τὸν τύπον καὶ δι’ ἀπεσταλμένων σᾶς ἐξεφράσθη. Εἶναι ἀληθὲς, Κύριοι, ὅτι θὰ κλαύσωμεν, ὅταν παραλάβωμεν τὴν ἀδελφήν μας ἠκρωτηριασμένην, καὶ ἠκρωτηριασμένην ἀπὸ τὰς χεῖρας ἐκείνων εἰς τὰς ὁποίας τὴν παρέδωκαν αἱ Εὐρωπαϊκαὶ δυνάμεις σώαν. Ἀλλὰ σᾶς εἶπον, Κύριοι· δὲν ἐπιθυμοῦμεν πλέον νὰ βλέπωμεν ξένην σημαίαν ἐπὶ τῶν φρουρίων τῆς ὅλης Ἑπτανήσου (εὖγε). Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς δὲν μᾶς συμφέρει, καὶ δὲν μᾶς συμφέρει, διότι ὅταν θὰ ἐννοήσωμεν ὅτι ἡ ἀναβολὴ θὰ μᾶς φέρῃ εἰς ἓν κακὸν ἀποτέλεσμα, θὰ ᾖναι πολὺ ἀργὰ τότε.

§164Ι. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶσθε λοιπὸν γνώμης νὰ δεχθῶμεν τὴν συνθήκην;

§165Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μάλιστα· ὅταν μέχρι σήμερον ἡ πολιτικὴ τοῦ Ὑπουργείου δὲν ἠδυνήθη νὰ μεταβάλῃ τὰς διαθέσεις τῶν μεγάλων Δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι ὑπέγραψαν τὴν συνθήκην, ἂς βεβαιωθῇ, ὅτι ποτὲ δὲν θὰ τὰς μεταβάλῃ· καὶ προτιμῶ νὰ ἴδω τὴν ἀδελφήν μου Ἑπτάνησον ἑνουμένην, παρὰ νὰ μένω εἰς τὴν ἀβεβαιότητα, ἡ ὁποία μετὰ 1 ἢ 2 μῆνας εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ καταστήσῃ προβληματικὴν πλέον τὴν ἕνωσιν.

§166Δ. ΖΩΤΟΣ. Εἶσθε ὑπὲρ τῆς συνθήκης;

§167Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μάλιστα, Κύριε Ζῶτε, διότι δὲν δύναμαι νὰ ἦμαι κατὰ τῆς συνθήκης· εἶμαι ὑπὲρ τῆς συνθήκης, διότι εἶναι μία συνθήκη, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται ἀπὸ τὸν ἰσχυρώτερον εἰς τὸν ἀδυνατώτερον, καὶ εἶμαι χωρὶς νὰ θέλω. Ἐννοεῖτε, ὅτι θὰ κλαύσω, ὅταν κρημνισθῶσι τὰ φρούρια τῆς Κερκύρας, θὰ κλαύσω, ὅταν ἴδω ὑπογεγραμμένην τὴν συνθήκην αὐτὴν ὅπως ἔχει· ἀλλὰ καὶ κατὰ τί δύνασθε, Κύριε Ζῶτε, νὰ τὴν μεταβάλητε; Τεσσαράκοντα ἡμέρας ἔχει ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ Λονδῖνον, ἀλλ’ οὐδόλως τὴν μετέβαλε.

§168Δ. ΖΩΤΟΣ. Λοιπὸν πρέπει νὰ περιμένωμεν· (θόρυβος).

§169Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μετ’ ἐμὲ ἔρχεσθε εἰς τὸ βῆμα, καὶ μὲ ἀναιρεῖτε.

§170Δ. ΖΩΤΟΣ. Τουλάχιστον δὲν θὰ ὁμιλήσω προσωπικῶς.

§171Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπειδὴ, Κύριοι, εἶσθε περίεργοι, ἐὰν δὲν σᾶς ἀρέσουν αἱ ἰδέαι μου, σεῖς θὰ τὰς ἀποῤῥίψητε· ἐὰν σᾶς ἀρέσουν, σεῖς θὰ τὰς ἐπιψηφίσητε. Ὁ Κύριος Ζῶτος, ἢ ὁ Κύριος ὁποιοσδήποτε ὁ Α, ἢ ὁ Β ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ διαφορετικὰς ἰδέας καὶ νὰ τὰς ἀναπτύξῃ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, καὶ ἡ Συνέλευσις, ἐὰν τὰς εὕρῃ ὀρθοτέρας, ἂς τὰς ἀποδεχθῇ· δὲν εἶναι κἀμμία κύρωσις οἱ λόγοι μου, εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς πεποιθήσεώς μου. Τί λέγω λοιπὸν; λέγω, ὅτι πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν, διὰ ν’ ἀποδείξωμεν τὸ πνεῦμα καὶ τὸ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον κατέχει σήμερον τὴν Ἑλλάδα ὡς πρὸς τὸ Ἑπτανησιακὸν ζήτημα, νὰ ἐπιβοηθήσωμεν τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ λυθῇ μίαν ὥραν ταχύτερον, καὶ τὴν ταχύτητα πρέπει νὰ τὴν ἀποδείξωμεν, διότι καὶ ἐγὼ, Κύριοι, ἐπληροφορήθην ἐξωδίκως, ὅτι μετὰ δύω μῆνας ἡ Ἑπτάνησος δὲν μᾶς δίδεται· καὶ διὰ τί θέλετε νὰ δίδητε περισσοτέραν κύρωσιν εἰς τοὺς λόγους καὶ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχετε σεῖς, καὶ εἰς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἡμεῖς, δὲν θέλετε νὰ δώσητε τὴν παραμικρὰν ἀκρόασιν, καὶ τόσῳ περισσότερον, καθόσον σεῖς ὅ,τι καὶ ἂν εἴπατε δὲν ἐβγῆκεν ἀληθὲς, καὶ ἀπόδειξις εἶναι αὐτὴ ἡ συνθήκη· (εὖγε ἐκ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος, καί τινα χειροκροτήματα ἐξ ἑνὸς μέρους τοῦ ἀκροατηρίου). Λέγω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν συζήτησιν, ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, ἢ ὅτι θὰ μεταβάλωμεν τὰ πράγματα, ἀλλὰ διὰ ν’ ἀποδείξωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει ν’ ἀκολουθήσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ.

§172ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἐφωτίσθησαν νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἐφωτίσθη. Κύριοι, τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ θέσω ἤδη εἰς ψηφοφορίαν εἶναι, ἐὰν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ πρέπῃ ν’ ἀναβληθῇ ἢ ὄχι.

§174Μ. ΣΧΙΝΑΣ. Διὰ ποίαν ἡμέραν;

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπ’ ἀόριστον βεβαίως. Λοιπὸν θέτω τὸ ζήτημα. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Κύριοι, κατόπιν ἔχομεν ν’ ἀποφασίσωμεν, ἐὰν ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Βαλτινοῦ θὰ συζητηθῇ σήμερον ἢ εἰς ἄλλην ἡμέραν.

§176ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τὴν Παρασκευήν.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν Παρασκευὴν ἔχομεν τόσα ἀντικείμενα, ἔχομεν ἐπερωτήσεις.

§178ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Λοιπὸν τὴν Δευτέραν.

§179ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, μεταβαίνομεν εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ οἰκοδομῶν. Ἔχομεν τὸ 2 ἄρθρον. Ἀναγινώσκεται τὸ 2 ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου. «Ἄρθρον 2. Εἰς τὸν φόρον τοῦτον δὲν ὑποβάλλονται. «ά) Αἱ οἰκοδομαὶ αἱ μὴ ἐνοικιαζόμεναι, τῶν ὁποίων ἡ πρόσοδος εἶναι ἔλασσων τῶν δραχ. 150· εἰς τὴν ἐξαίρεσιν ταύτην δὲν ὑπάγονται τὰ ἐργαστήρια καὶ τὰ βιομηχανικὰ καταστήματα. βʹ) Αἱ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος ἀκατοίκητοι οἰκίαι. γʹ) Αἱ δι’ ἀποθήκας, ἐργαστήρια ἢ βιομηχανικὰ καταστήματα χρησιμεύουσαι οἰκοδομαὶ, τῶν ὁποίων δὲν ἐγένετο χρῆσις καθ’ ὅλον τὸ ἔτος. δʹ) Αἱ νεόδμητοι οἰκίαι διὰ τὰ 2 πρῶτα ἔτη τῆς κατοικίσεώς των. εʹ) Αἱ ἐν τοῖς γεωργικοῖς κτήμασιν οἰκίαι, τὰ φιλανθρωπικὰ καταστήματα, ἐκτὸς τῶν ἰδιωτικῶν σχολείων. ϛʹ) Αἱ εἰς τοὺς ναοὺς ἀνήκουσαι οἰκοδομαί, ὅσαι κατοικοῦνται ἀπὸ ἱερεῖς καὶ μοναχούς. ζʹ) Τ’ ἀνάκτορα μετὰ τῶν παραρτημάτων αὐτῶν, τὰ δημόσια καταστήματα καὶ τὰ μὴ ἐνοικιαζόμενα δημοτικά.»

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Χριστόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§182ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι! ἐπὶ τοῦ πρώτου ἐδαφίου τοῦ 2 ἄρθρου ἔχω νὰ προσθέσω τι, καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀκούσῃ μίαν τροπολογίαν. «Αἱ οἰκοδομαί, αἱ μὴ ἐνοικιαζόμεναι, τῶν ὁποίων ἡ πρόσοδος εἶναι ἐλάσσων τῶν δραχ. 300» ἀντὶ τῶν 150, τὰς ὁποίας ἔχει τὸ νομοσχέδιον. Ἰδοὺ πόθεν ὡρμήθην νὰ ὑποβάλω αὐτὴν τὴν τροπολογίαν. Παρετήρησα, ὅτι τὸ ἄρθρον 10 νομίζω, τὸ ὁποῖον διαγράφει τὸν τρόπον τῆς ἐκτιμήσεως τῆς προσόδου ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ στηριχθῇ ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν, περιλαμβάνει καὶ τὰ οἰκόπεδα, καὶ λέγει ὅτι ἡ ἀξία ὁρίζεται καὶ ἐπὶ τῆς οἰκοδομῆς καὶ ἐπὶ τῶν οἰκοπέδων· καθόσον γνωρίζω, ὑπάρχουν εἰς πολλὰς θέσεις οἰκόπεδα, τὰ ὁποῖα ἔχουν μεγάλην ἀξίαν, καὶ τὰ ὁποῖα κατέχονται ἀπὸ πτωχοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι, εἴτε ἐκληρονόμησαν ἀπὸ τοὺς γονεῖς των, εἴτε ἄλλως πως τὰ ἀπέκτησαν, δὲν θέλουσι δὲ νὰ τὰ ἀπαλλοτριώσουν· δὲν ἔχουσι δὲ καὶ τὰ μέσα νὰ ἀνεγείρωσιν οἰκίας μεγάλας, καὶ ἑπομένως μὲ ὀλίγα μέσα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν, οἰκοδομοῦν μικρὰς οἰκίας εὐτελοῦς ἀξίας. Τὰ οἰκόπεδα αὐτὰ ἴσως ἔχουν ἀξίαν καὶ 1,500 δραχμῶν. Ἂν παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν αὐτὴν θέλουσι πληρώνει μεγάλον φόρον, ἐνῷ ἡ οἰκία των δὲν κοστίζει οὐδὲ 500 δραχ. καὶ μολαταῦτα ὁ φόρος αὐτὸς θέλει τοὺς ἐπιβληθῆ ὡσὰν ἡ οἰκοδομὴ αὐτὴ ἤξιζε 10,000 δραχ., διότι θὰ τεθῇ ὡς βάσις ἡ ἀξία τοῦ οἰκοπέδου, διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι, ἐπειδὴ καὶ πρώτην ἤδη φορὰν ψηφίζεται ὁ φόρος αὐτὸς καὶ διὰ νὰ μὴν ᾖναι τόσον ἐπαχθὴς καὶ νὰ μᾶς ἀποδώσουν ὅτι ἔχομεν τάσεις πρὸς τὸ ἐπιβάλλειν φόρους, διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν μου αὐτήν. Περὶ τούτου συνωμίλησα καὶ μὲ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος μοὶ εἶπεν ὅτι δὲν ἔχει κἀμμίαν ἀντίῤῥησιν, καθόσον μάλιστα πρώτην φορὰν ἐπιβάλλεται ὁ φόρος αὐτὸς· εἰς τὸ μέλλον ἂν κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν ἐπέλθῃ ἀνάγκη μεταβολῆς, τὰ νομοθετικὰ σώματα δύνανται νὰ ἐλαττώσουν τὸ ποσὸν αὐτό. Δὲν ἔχω περισσότερα νὰ εἴπω· λέγω μόνον ὅτι εἰς τὸν φόρον τοῦτον δὲν πρέπει νὰ ὑπάγωνται αἱ οἰκοδομαὶ αἱ μὴ ἐνοικιαζόμεναι καὶ τῶν ὁποίων ἡ ἀξία εἶναι ἐλάσσων τῶν 300 δραχμῶν, διότι ὑπάρχουν πολλάκις οἰκίαι εἴς τινα μέρη ὡς εἰς τὴν Ὕδραν, εἰς Σπέτσας κλπ., αἱ ὁποῖαι ἔχουν μεγάλην ἀξίαν καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν καμμίαν πρόσοδον.

§183ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι, μοὶ εἶναι δύσκολον καὶ σχεδὸν ἀδύνατον νὰ ἐννοήσω τὸ πνεῦμα τῆς ἐπιεικείας, τὸ ὁποῖον ὑπηγόρευσε τὴν προταθεῖσαν τροπολογίαν, καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἐξηγήσω εἰμὴ ἀποδίδων εἰς παρεννόησιν, ὅταν λέγουν νὰ ἐξαιρεθῶσιν αἱ οἰκοδομαὶ, τῶν ὁποίων ἡ πρόσοδος δύναται νὰ ὑπολογισθῇ κάτω τῶν 300 δραχμῶν. Πρέπει νὰ ἔχωμεν εἴδησιν περὶ τίνος φόρου πρόκειται, πόσον δηλ. μικρὸς καὶ εὐτελὴς εἶναι ὁ φόρος οὗτος τῶν οἰκοδομῶν. Ὁ φόρος σήμερον εἶναι 4%, ἂν εἴπωμεν ὅτι εἶναι 5% θέλει εἶναι ἐπὶ προσόδου 300 δραχ. 15 δραχ. κατ’ ἔτος. Τί πρόκειται νὰ ἐξαιρέσωμεν, ποῦ πρόκειται νὰ δείξωμεν τὴν μεγάλην ἐπιείκειαν; εἰς τὸ νὰ μὴ ὑπάρχῃ φόρος 15 δραχ. Ὅταν δὲ τὸ εἰσόδημμα ᾖναι 400 δραχ. ὁ ζητούμενος φόρος θέλει εἶσθαι 20 δραχ. Αὐταὶ αἱ προτάσεις ἀντιπράττουν ἐκ διαμέτρου εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ νομοσχεδίου, διότι δὲν συμμερίζονται τὸν σκοπὸν αὐτοῦ. Ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου; δὲν εἶναι ὁ σκοπὸς νὰ δοθῇ μέγας πόρος εἰς τὸ δημόσιον καὶ νὰ γίνῃ διὰ τοῦ νόμου μεγάλη ἀναπλήρωσις τοῦ ἐλλείμματος τῶν δημοσίων προσόδων, ἐξεναντίας εἶναι εἰς τὸ νὰ καταστήσωμεν νέους μικροὺς φόρους, ὥστε ὅσον ἔνεστι νὰ διανεμηθῇ ἡ φορολογία εἰς πλείονας τάξεις συνεισφερούσας μικρόν τι. Ὑποθέσατε ὅτι δὲν ὑπάρχει αὐτὸς ὁ περιορισμὸς ὁ ἀποκλείων εὐτελεῖς οἰκοδομὰς, τί ἤθελε συμβῆ; Ἤθελε συμβῆ, ὥστε καὶ αἱ ἐλάχισται οἰκοδομαὶ νὰ πληρόνουν φόρον· ποῖον φόρον νομίζετε 10 λεπτῶν 20 λεπτῶν κατ’ ἔτος, 30 λεπτῶν. Νομίζουν τινὲς ὅτι τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι ἐπαχθὲς διὰ τὸν λαὸν καὶ ὅτι ἤθελε δυσανασχετήσει διὰ τὰ 20 λεπτά. Ἀλλὰ, ταῦτα, Κύριοι δὲν εἶναι ἄξια λόγου. Τὸ δεινότερον πρόσκομμα εἶναι ἡ πρόληψις τῶν φιλοτιμουμένων νὰ μὴ εἰσαχθῇ νέος φόρος, ἀλλὰ νὰ μένωμεν εἰς ὅσους ὑπάρχουν, τότε εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς νὰ καταδικάσωμεν τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ νὰ μένῃ εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν τοῦ πολιτισμοῦ, καὶ ἡ Συνέλευσις θέλει μείνει ἐντελῶς ἀσθενὴς ἀπέναντι τῆς καταστάσεως τοῦ ἔθνους, καὶ θέλει μείνει ἀνίκανος εἰς τὸ νὰ φέρῃ τὴν ἐλαχίστην διόρθωσιν εἰς τὴν καχεκτικὴν κατάστασιν. Θέλει ἡ Συνέλευσις νὰ δείξῃ τὸ πνεῦμα, τὴν δύναμίν της εἰς τὸ νὰ διορθώσῃ τὴν ὑλικὴν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος; δὲν πρέπει νὰ διστάσῃ νὰ εἰσάξῃ φόρους, τοὺς ὁποίους ὅλα τὰ ἔθνη παραδέχονται. Ὅταν περιστείλητε τὰς πηγὰς τοῦ φόρου εἰς δύο ἢ τρεῖς, ὡς σήμερον ἔχετε, τὸν ἔγγειον φόρον, τὸ χαρτόσημον, τὰ τελωνεῖα, θέλετε ζητεῖ μόνον ἐξ αὐτῶν τῶν πηγῶν νὰ πορισθῆτε χρήματα, ὅταν ὅμως ἀνοίξητε πολλοὺς κρουνοὺς, οἱ ὁποῖοι νὰ φέρουν τὸ ῥεῦμα τοῦ χρυσοῦ εἰς τὸ ταμεῖον, εἶναι ἑπόμενον ὅτι θέλετε περιστείλει ἑκάστην ἐξ αὐτῶν τῶν πηγῶν καὶ θέλετε κάμει, ὥστε ἑκάστη νὰ συνεισφέρῃ μικρὸν καὶ ἐκ τοῦ συνόλου νὰ φθάσῃ τὸ δημόσιον εἰς τὸ μέγα ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγκαῖον εἰς τὰς δαπάνας τοῦ κράτους· ἂν ζητῆτε νὰ ἀναβιβάσατε τὰς ἐξαιρέσεις καὶ εἰπῆτε ὄχι 150 δραχ., ἀλλὰ 300, θέλετε νὰ παραστήσητε ὅτι ὁ φόρος τῶν 20 δραχ. κατ’ ἔτος εἶναι βαρύς· ὄχι, Κύριοι, ὁ ἕτερος εἶναι βαρὺς, ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἀφίνετε.

§184ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ναὶ, ἀλλά θ’ ἀφήσω εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ δημάρχου τὸ σπίτι μου καὶ ἄλλων.

§185ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διὰ τοῦτο προσπαθοῦμεν, Κύριοι, νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν διαμερισμὸν τῶν φόρων, ὥστε καὶ ἡ κατάχρησις νὰ ᾖναι ἀσήμαντος, καὶ ἡ καταπίεσις ἀκατόρθωτος, διὰ τοῦτο ἀποτεινόμεθα εἰς τὰς οἰκοδομὰς, διότι τοιουτοτρόπως πᾶσα οἰκογένεια δύναται νὰ συνεισφέρῃ τὸν ὀβολόν της, καὶ ἐκ τῶν μικρῶν συνεισφορῶν πληροῦμεν τὸ ταμεῖον, ἀποφεύγοντες νὰ ἐπιῤῥίψωμεν ὅλον τὸ βάρος ἐπὶ μίαν τῶν τάξεων τῆς κοινωνίας. Ἡ φωνὴ ἡ ὁποία ἐγείρεται κατ’ αὐτοῦ τοῦ φόρου δὲν εἶναι φωνὴ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ὑπὲρ τῆς μεσαίας τάξεως διὰ νὰ μὴ διακοπῇ ἡ μέχρι τοῦδε συνήθεια τῆς ἀσυδοσίας. Πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὰς ἀνωτέρας τάξεις καὶ φωνάζομεν ὑπὸ τὸ πρόσχημα τοῦ λαοῦ διὰ νὰ ἀποκρούσωμεν φόρον οὐδόλως ἐπιβαρυντικὸν εἰς τὸν λαόν.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Δαγρές.

§187ΔΑΓΡΕΣ. Ἔρχομαι πρὸς ὑποστήριξιν τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Χριστοπούλου· παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν αὐτὴν δὲν θέλομεν φέρει, Κύριοι, οὐδὲν ἐπιβλαβὲς ἀποτέλεσμα, ὡς ὁ Κ. Καλλιγᾶς εἶπεν. Ἡ πρότασις αὐτὴ ἔχει σκοπὸν βεβαίως νὰ ἀνακουφίσῃ 2 τάξεις, τὴν ἐνδεεστέραν τάξιν καὶ τὴν τάξιν τῶν γεωργῶν. Εἰς τὴν γεωργικὴν τάξιν, φρονῶ, ὅτι καὶ ἄδικος εἶναι αὐτὸς ὁ φόρος καὶ ἐπιβαρυντικός, τὸ νὰ φορολογήσητε τὸν οἶκον, τὸν ὁποῖον κατοικεῖ οὗτος, ἐρωτῶ τὸν Κ. Καλλιγᾶν νὰ ἀπαντήσῃ ἀφοῦ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ γεωργικὴ τάξις ἐνταῦθα καλλιεργεῖ ἐθνικοὺς ἀγροὺς καὶ πληρώνει δύο φόρους, τὸν ἔγγειον καὶ τὸν τῆς ἐπικαρπίας εἰς τὰ κτήματά του· βεβαίως ἔχει ὁ Κύριος Καλλιγᾶς ἕνα ἐπιστάτην, τὸν ὁποῖον πληρώνει, ὁ ὁποῖος ὅμως ἔχει εἰς τὸ κτῆμα κατοικίαν δωρεὰν· τὸ αὐτὸ συμβαίνει, Κύριοι, καὶ εἰς τὸν χωρικόν. Ὁ γεωργὸς ἔχει μόνον ἕνα ἁπλοῦν οἶκον διὰ νὰ κατοικήσῃ, δὲν ἔχει οἴκους διπλοῦς καὶ τριπλοῦς, ἀλλ’ ἁπλῶς μίαν καλύβην, εἰς τὴν ὁποίαν κάθηται αὐτὸς ἔχει τὴν τροφήν του καὶ τὰ ζῶά του· δὲν εἶναι τόρα τὸ ζήτημα ὅτι θὰ πληρώσῃ αὐτὸς 5 δραχμάς· ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ θὰ χρησιμεύσῃ ὡς μέσον καταπιέσεως εἰς τὴν μικροτέραν τάξιν· οἱ ὑπάλληλοι, Κύριοι, θὰ καταπιέσουν τινὰς καὶ ἄλλους θὰ ἀνακουφίσουν, ἀφήσατε τὴν τάξιν αὐτήν. Ἡ πρότασις αὐτὴ, Κύριοι, τοῦ νέου νόμου ἀνεχώρησεν ἀπὸ ἑτέραν ἁγνὴν ἰδέαν, ἦλθε νὰ ἐπιβληθῇ φόρος καὶ εἰς τὰς μὴ ἐνοικιαζομένας οἰκίας, ὄχι διὰ νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὴν τάξιν αὐτὴν, ἀλλ’ ἡ πρότασις ἦλθε, καὶ τὸ παρεδέχθη κατ’ ἀρχὴν ἡ Συνέλευσις, διὰ νὰ ἐξισώσωμεν τοὺς φόρους, διὰ νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὴν τάξιν ἐκείνην, ἡ ὁποία εὐπορεῖ μᾶλλον τῶν ἄλλων, καὶ ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε ἔμεινεν ἀφορολόγητος. Νομίζετε ὅτι θὰ εἰσπράξῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον ἂν περιορισθῇ εἰς τὰς 150 δραχ. μυριάδας δραχ. ἐνῷ θὰ ἐπιβαρύνητε τὴν πενεστέραν τάξιν, διὰ τοῦτο προστίθεμαι εἰς τὴν γνώμην τοῦ Κ. Χριστοπούλου καὶ ὑποστηρίζω τοῦ νὰ ἐξαιρεθῶσι τοῦ φόρου τούτου αἱ μὴ ἐνοικιαζόμεναι οἰκίαι, τῶν ὁποίων ἡ πρόσοδος δὲν ὑπερβαίνει τὰς 300 δραχμάς.

§188ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριοι, ἡ αὔξησις τοῦ ποσοῦ τῆς ἐξαιρέσεως ἀντίκειται οὐχὶ μόνον εἰς τὸν σκοπὸν τὸν ἀρχικὸν τῆς προτάσεως ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἰσότητα τῆς διανομῆς τῶν φόρων. Ἀντίκειται εἰς τὸν σκοπὸν, διότι οὐδεὶς θέλει νὰ λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν νὰ ἐπιβάλῃ φόρους (θόρυβος)· ὅσον μεγαλητέρα γίνεται ἡ ἐξαίρεσις τόσον τὸ ἀδίκημα γίνεται μεγαλείτερον, οὐδεὶς λόγος ὑπαγορεύει τὴν ἐξαίρεσιν, διότι ὅλοι ἀναλόγως τῆς περιουσίας των πρέπει νὰ συνεισφέρουν, καὶ τότε φθάνομεν εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Κ. Γόντικας τὸ ἂν ἦτο δυνατὸν ὅλαι αἱ οἰκογένειαι νὰ συνεισφέρουν ἀναλόγως τῆς καταστάσεώς των· καὶ ὅταν καταντήσωμεν νὰ φορολογήσωμεν ὅλην τὴν περιουσίαν, τότε φθάνομεν εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἅπαντες ἐπιθυμοῦσι, καὶ διὰ νὰ φθάσωμεν, φορολογοῦμεν καὶ τὰς δαπάνας, τὴν κατανάλωσιν, διότι ἐννοεῖται, ὅτι ἕκαστος ἀναλόγως τῆς περιουσίας του δαπανᾷ, καὶ ὅταν φορολογῆται ἡ κατανάλωσις, τότε φορολογεῖται ἡ περιουσία. Ἐννοεῖται ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἐξαιρέσεις εἰς μερικοὺς φιλαργύρους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν περιουσίαν καὶ δὲν δαπανῶσιν ἀναλόγως αὐτῆς, διὰ νὰ περιλάβωμεν καὶ τοὺς μὲν, καὶ τοὺς δὲ, δὲν ἐπιθέτομεν μόνον εἰς τὴν παραγωγὴν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν κατανάλωσιν. Τὰ Τελωνεῖα, Κύριοι, εἶναι παραγωγή; καὶ ἐν τούτοις τὰ φορολογοῦμεν. Μὴ περιορίζεσθε εἰς τὴν στενὴν ἰδέαν ὅτι ἡ παραγωγὴ πρέπει νὰ φορολογῆται, ὄχι, Κύριοι, ὅλα, ἀκόμη, καὶ αὐτὸς ὁ στολισμός. Μὴ περιορίζεσθε εἰς τὴν στενὴν ἰδέαν ὅτι ἡ οἰκία δὲν παράγει, πρέπει νὰ φορολογῆται, πρέπει νὰ συνεισφέρῃ ἕκαστος ἀναλόγως τῆς περιουσίας του. Ἂν θέλητε, ἡ ἐξαίρεσις αὐτὴ ἀντίκειται εἰς τὸ πνεῦμα τῆς ἰσότητος. Πῶς θέλετε; τὸ ἀδίκημα νὰ τὸ κάμητε ἔτι μεγαλείτερον; Εἰς Γαλλίαν δὲν ἐξαιροῦν οὔτε τὴν καλύβην τοῦ χωρικοῦ, διότι τὴν ἔχουν εἰς τὸ πολίτευμά των ὅτι πᾶς τις πρέπει νὰ συνεισφέρῃ ἀναλόγως τῆς περιουσίας του· θὰ τὸ βάλλωμεν καὶ ἡμεῖς, ἀλλὰ θὰ ᾖναι μόνον εἰς τὸ χαρτὶ, δὲν θὰ ᾖναι πρᾶγμα, διότι σήμερον τὶ φορολογεῖτε; Τὸν ἐλάχιστον ὅρον, τὸν ὁποῖον παρεδέχθη ἡ ἐπιτροπὴ, τοὐτέστι τὰς 150 δραχ. δηλ. ἐν ἄλλαις λέξεσι τὰς 3,750· δὲν εἶναι ἐξαίρεσις αὕτη βλάπτουσα τοιαύτας ἀξίας, μάλιστα οἰκία εἰς τὰς ἐπαρχίας εἶναί τι σημαντικόν· ἂν προβῆτε εἰς μεγαλητέραν θὰ ἐλατώσητε τὴν πρόοδον, θὰ ζητήσητε νὰ ἐπιβάλητε περισσότερον φόρον εἰς τὸν χωρικὸν, καὶ τὸ ἀδίκημα θὰ γίνῃ μεγαλείτερον, τοὐτέστιν οἱ μὲν νὰ συνεισφέρουν περισσότερα οἱ δὲ ὀλιγώτερα· δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, νομίζω, ὅτι ἡ ἐξαίρεσις μέχρις 150 δραχ. αἱ ὁποῖαι ἀντιπροσωπεύουν κεφάλαιον δραχ. 3,750, εἶναι κατάλληλος.

§189ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὅταν ἀνέγνωσα αὐτὸ τὸ μέρος τῆς προτάσεως τῶν Κ. Χ. Κεχαγιᾶ καὶ Καλλιγᾶς, εἶχον τὴν πεποίθησιν ὅτι εἶχον τὸν σκοπὸν διὰ τῆς ἐξαιρέσεως αὐτῆς νὰ ἐξαιρέσουν πράγματι τὴν καλύβην τοῦ γεωργοῦ, ἀλλὰ δυστυχῶς ἐκ τῶν ἀγορεύσεών των ἀπεδείχθη τὸ ἐναντίον. Τὶ σᾶς εἶπεν ὁ Κ. Καλλιγᾶς; ὅτι δὲν εἶναι βαρὺς ὁ φόρος τῶν 10 καὶ 20 δραχ., τὸν ὁποῖον θὰ πληρώσουν οἱ γεωργοὶ, ἀλλ’ εἶναι βαρὺς ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον θὰ πληρώσουν οἱ ἰδιοκτῆται μεγάλων οἰκιῶν, ἀλλ’ ἂς μάθῃ ὁ Κ. Καλλιγᾶς ὅτι ὁ φόρος αὐτὸς τῶν 10 δραχ. καὶ τῶν 20 διὰ τὸν γεωργὸν εἶναι πολὺ βαρὺς, βαρύτερος ἀπ’ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον θὰ πληρώσῃ ὁ μεγαλοκτηματίας· δὲν γνωρίζετε βεβαίως Κ. Καλλιγᾶ τὶ ὑποφέρουν καὶ τὶ πάσχουν αὐτοὶ οἱ δυστυχεῖς! Ἤλπιζον, Κύριοι, ὅτι εἶχον σκοπὸν πράγματι νὰ μὴ ὑπαγάγουν εἰς φόρον τὴν καλύβην τοῦ γεωργοῦ ἀλλὰ τοῦτο δὲν τὸ εἶδον. Διὰ τοῦτο ἂν ἡμεῖς θέλητε νὰ προστατεύσητε τοὺς δυστυχεῖς γεωργοὺς, πρέπει ν’ αὐξήσητε τὸ ποσὸν τῆς ἐξαιρέσεως. Ἐπομένως προτείνω νὰ παραδεχθῶμεν ἐξαίρεσιν 240 δραχ. τοὐλάχιστον. Διότι δὲν ἀγνοεῖτε, Κύριοι, ὅτι καὶ ἡμεῖς οἱ πληρεξούσιοι τῶν ἐπαρχιῶν γνωρίζομεν ὅτι οἱ γεωργοὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴν ἔχωσι 3 καλύβας, μίαν νὰ κατοικῶσι, μίαν διὰ τὸ εἰσοδήματά των καὶ μίαν διὰ τὰ ζῶά των (θόρυβος). Εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι ἂν διορισθῇ ἐπιτροπὴ νὰ ἐκτιμήσῃ τὸ οἰκόπεδον καὶ τὰς καλύβας θὰ τὰς ἐκτιμήσῃ βεβαίως μὲ μεγάλην ἀξίαν. Καὶ κατὰ συνέπειαν εἶμαι σύμφωνος νὰ αὐξήσωμεν τὴν ἐξαίρεσιν εἰς δραχμὰς 240, διότι ἄλλως βεβαιωθῆτε, ὅτι οἱ γεωργοί μας, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς θὰ θεωρήσωσι τὸν φόρον τοῦτον βαρύτατον, ἀφ’ ἑτέρου οὐδεμίαν ἐντύπωσιν θὰ αἰσθανθῶσι διὰ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ἐπιβαρυνομένην μὲ τὸν τῶν οἰκοδομῶν φόρον.

§190ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι πρέπει νὰ κλείσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ά. § τοῦ 2 ἄρθρου νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον προορίζει νὰ μὴ ἐπιβάλληται φόρος εἰς τὰς οἰκίας, τῶν ὁποίων ἡ πρόσοδος εἶναι ἐλάσσων τῶν 150 δραχμῶν. Ἄλλοι ζητοῦν 300 δραχμῶν, ἄλλοι 250, ἄλλοι 240 καὶ ἄλλοι 200.

§192ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ συγχωνεύω εἰς τὰς 240 τὴν πρότασίν μου.

§193ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Ἐγὼ ἀναδέχομαι τὰς 300.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι, τὸ νὰ μὴ ἐπιβάλλωνται φόροι εἰς τὰς οἰκίας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν πρόσοδον ἐλάσσονα τῶν 300 δραχμῶν, ἐκεῖνοι νὰ σηκωθοῦν (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἀπεῤῥίφθη. Ἐρχόμεθα εἰς τὰς 240. Οἱ παραδεχόμενοι τὰς δραχμὰς 240 νὰ σηκωθῶσιν (ἀνίστανται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§195ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶναι πλήρης ἡ Συνέλευσις.

§196ΠΟΛΛΟΙ. Ἐκηρύχθη τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ Προεδρεῖον ἀπεφάνθη.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ἀποχωρῆτε, Κύριοι! δὲν θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις;

§198ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§199ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ ἐργασθῶμεν, Κύριοι, ἔχομεν τόσα ἔργα σπουδαῖα καὶ κατεπείγοντα. Κύριοι, ἡ πρώτη ἐξαίρεσις ἔχει ἓν δεύτερον μέρος, τὸ ὁποῖον λέγει· «εἰς τὴν ἐξαίρεσιν ταύτην δὲν ὑπάγονται τὰ ἐργαστήρια καὶ τὰ βιομηχανικὰ καταστήματα». Οἱ παραδεχόμενοι καὶ αὐτὸ τὸ μέρος νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸν 2 § ἐδάφ. βʹ) αἱ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος ἀκατοίκητοι οἰκίαι».

§201ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Αἱ κατὰ τὸ ἥμισυ ἢ κατὰ τὰ ⅔· διότι πολλοὶ δῆμοι εἶναι ὀρεινοὶ (θόρυβος).

§202ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ Κ. Γόντικα δὲν εἶναι σπουδαία, διότι οἱ ὀρεινοὶ κατοικοῦν κατὰ τὸ θέρος οἰκίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι παραπήγματα.

§203ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶναι πληροφορημένος ὁ Κύριος Σαρίπολος, ὅτι εἰς τὰς κωμοπόλεις αἱ ὀρειναὶ οἰκίαι εἶναι παραπήγματα! Εἶναι οἰκίαι πλέον τῶν 8 καὶ 10 χιλιάδων δραχμῶν· καὶ ἐν τούτοις, ἐπειδὴ οἱ δῆμοι εἶναι ὀρεινοὶ, κατοικοῦνται 3 ἢ 4 μῆνας· λοιπὸν θὰ βάλωμεν τὸ ἥμισυ ἢ τὰ ⅔ τοῦ ἔτους.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, τὸ ἄρθρον λέγει, ὅτι αἱ οἰκίαι, αἱ ὁποῖαι δὲν κατοικοῦνται ὅλον τὸ ἔτος, ἐκεῖναι δὲν πληρόνουν· ἂν κατοικοῦνται ὅμως ἕνα, δύω ἢ τρεῖς μῆνας, πληρόνουν.

§205ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Αὐτὸ θέλω καὶ ἐγώ· ὅταν ἦναι κλειστὴ μία οἰκία 8 μῆνας, διὰ τί νὰ πληρώσῃ; (θόρυβος).

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ ἐξαίρεσις ποία εἶναι· «Αἱ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος ἀκατοίκητοι οἰκίαι».

§207ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Αἱ ἀκατοίκητοι οἰκίαι, ἐννοεῖται, ὅτι δι’ ὅσον καιρὸν κατοικηθοῦν, ἀναλόγως θὰ πληρώσουν.

§208ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Κύριοι! ἡ Συνέλευσις προτίθεται νὰ φέρῃ ἐν δικαιοσύνῃ τὴν ἰσότητα τῆς διανομῆς τῶν φόρων. Ὑπάρχουν ἐπαρχίαι, ὑπάρχουν κοινότητες ὁλόκληροι, αἱ ὁποῖαι ἔχουν διπλᾶς κατοικίας· εἶναι λοιπὸν δίκαιον νὰ πληρώνουν διὰ τὰς οἰκίας ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας δὲν κατοικοῦν παρὰ τοὺς 6 μῆνας μόνον; Διὰ τοῦτο προτείνω νὰ διασαφηνισθῇ τὸ ἄρθρον αὐτὸ, ὥστε νὰ μὴν ἀφήσῃ ὁ νόμος ἀμφιβολίας, οἱ μὴ κατοικοῦντες δι’ ὅλον τὸ ἔτος νὰ ὑπόκεινται εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου δι’ ὅλον τὸ ἔτος, οἱ δὲ τὸ ἥμισυ, νὰ πληρώνουν διὰ τὸ ἥμισυ, καὶ οἱ κατοικοῦντες τὰ ⅔ τοῦ ἔτους νὰ πληρώνουν διὰ τὰ ⅔.

§209ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὁ φόβος, τὸν ὁποῖον ἔχουν οἱ Κύριοι, εἶναι μάταιος, διότι αἱ οἰκογένειαι, αἱ ὁποῖαι παραχειμάζουν εἰς βόῤῥεια μέρη, καὶ ἔπειτα μεταβαίνουν εἰς θερινὰ, δὲν ἔχουν οἰκίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀξίας 6,000 δραχ.

§210ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἔχουν οἰκίας 10,000 δραχμῶν.

§211ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἡ Συνέλευσις δὲν εἶναι πλήρης, Κύριε Πρόεδρε.

§212ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὑποθέτω, ὅτι ἔχουν τοιαύτας οἰκίας· ἐρωτῶ τοὺς Κυρίους, εἶναι εὔκολον, ἀφοῦ ἅπαξ βεβαιωθῇ ἡ πρόσοδος μιᾶς οἰκίας, ὁ ἔφορος νὰ παρακολουθῇ τὸν ἰδιοκτήτην πόσους μῆνας καὶ ἡμέρας κατῴκισε τὴν οἰκίαν του, καὶ τόσων ἡμερῶν νὰ ἐπιβάλῃ φόρον; Εἶναι πρᾶγμα ἀδύνατον· ἡ μεγάλη ἀκρίβεια πρέπει νὰ ὑποχωρῇ ὡς πρὸς τὴν πρόληψιν καταχρήσεων· διότι, Κύριοι, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὸν ὅρον, ὅτι αἱ οἰκίαι δὲν ὑποβάλλονται εἰς φόρον, καθόσον εἶναι ἀκατοίκητοι, ἠξεύρετε τί θὰ γείνῃ κατ’ ἔτος; ὅτι ἐπὶ τόσους μῆνας ἡ οἰκία μου ἔμεινεν ἀκατοίκητος· πρέπει ὁ ἔφορος νὰ ἔχῃ φύλακας νὰ ἐπιτηροῦν. Ὅλοι φωνάζομεν, νὰ μεταβάλωμεν τὸ φορολογικὸν σύστημα, καὶ ἐν τούτοις βῆμα κάμνομεν, καὶ ἀμέσως κραυγάζομεν. Δὲν θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ βάλωμεν ἓν σύστημα φορολογίας, τὸ ὁποῖον ἔχουν ὅλα τὰ ἔθνη· ἢ θέλομεν νὰ ἤμεθα πρωτότυποι;

§213ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§214ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὁ Κύριος Κεχαγιᾶς ἦτο μέλος τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον πρόκειται σήμερον νὰ ψηφίσητε, καὶ μὅλα ταῦτα ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον διστάζει, ὅτι ὁ ἔφορος δὲν ἐπιτηρεῖ τὸν πολίτην, διὰ τὶ τὸ ζητεῖ ἀπὸ τοὺς δημάρχους; Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι κρέμαται ἀπὸ τὸν δήμαρχον, ἀμέσως ὁ δήμαρχος νὰ στέλλῃ κατάλογον εἰς τὸν ἔφορον καὶ νὰ λέγῃ, οἱ δεῖνα κάτοικοι κατοικοῦν ἐδῶ καὶ φορολογοῦνται τόσον.

§215ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ κλείσῃ ἡ συζήτησις νὰ σηκωθοῦν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη. Κύριοι! σᾶς κάμνω μίαν παρατήρησιν, ὅτι ὁ παράγραφος αὐτὸς δὲν ἀφορᾷ μόνον τὰς μὴ ἐνοικιαζομένας οἰκίας, ἀλλὰ καὶ τὰς ἐνοικιαζομένας καὶ πρέπει νὰ προσέξητε.

§217ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέτω τὸ ζήτημα. Ὑπεβλήθη τροπολογία. «Αἱ οἰκίαι αἱ κατὰ τὸ ἥμισυ τοῦ ἔτους ἀκατοίκητοι νὰ μὴ πληρώνουν φόρον». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν αὐτὴν νὰ σηκωθοῦν (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἀπεῤῥίφθη. Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἐδάφιον βʹ. Οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο νὰ σηκωθοῦν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ γʹ. ἐδάφιον, «Αἱ δι’ ἀποθήκας, ἐργαστήρια ἢ βιομηχανικὰ καταστήματα χρησιμεύουσαι οἰκοδομαὶ, τῶν ὁποίων δὲν ἐγένετο χρῆσις καθ’ ὅλον τὸ ἔτος.»

§219ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Ὑποθέσατε, ὅτι ἔχομεν μίαν ἀποθήκην καὶ τὴν ἐνοικιάζω ἕνα μῆνα· πρέπει νὰ πληρώσω δι’ ὅλον τὸ ἔτος; Αἱ ἀποθῆκαι εὑρίσκονται πάντοτε εἰς τὰς πόλεις, ὅπου κατοικοῦν οἱ Ἔφοροι.

§220ΚΑΦΕΝΤΖΟΓΛΟΥΣ. Δὲν πληρόνει.

§221ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Πρέπει νὰ τὸ εἴπητε, ὅτι δὲν πληρώνει (θόρυβος).

§222ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Πιστεύω, Κύριοι, ὅτι δὲν ἐνοήσαμεν προηγουμένως τί ἐψηφοφορήσαμεν, ἐψηφίσαμεν, ὅτι αἱ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος ἀκατοίκητοι οἰκίαι δὲν πληρώνουσι φόρους· αἱ μὴ ἀκατοίκητοι καθ’ ὅλον τὸ ἔτος, ἀλλ’ ἐνοικιασθεῖσαι δι’ ἕνα μῆνα, αὑταὶ πληρόνουν φόρον δι’ ὅλον τὸ ἔτος. Παρεδέχθητε τοιαύτην ἀρχήν.

§223ΚΑΛΟΣ. Ἀναλόγως εἴπομεν.

§224ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ὑποθέσατε, ὅτι ἐνοικίασα δι’ ἕνα μῆνα τὴν οἰκίαν μου.

§225ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐπιτρέπετε, Κύριε Πρόεδρε, τὴν συζήτησιν ἄρθρου παραδεχθέντος;

§226ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Δὲν παρεδέχθημεν παρὰ ὡς πρὸς τὰς οἰκίας (θόρυβος). Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν τί ἐννοεῖ; δὲν δύναμαι νὰ ὑποθέσω, ὅτι μία Συνέλευσις ἠθέλησε ποτε νὰ φορολογήσῃ μίαν οἰκίαν, ἥτις ἐνοικιάσθη δι’ ἕνα ἢ δύω μῆνας μὲ ποσὸν περισσότερον τοῦ ἐνοικίου, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ὁ ἰδιοκτήτης· καὶ διὰ τοῦτο ζητῶ νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία, καθόσον μάλιστα δὲν ἦτο πλήρης ἡ Συνέλευσις.

§227ΠΟΛΛΟΙ. Τώρα;

§228ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Τώρα μάλιστα· δὲν ἀνεχώρησε κανείς.

§229ΚΑΛΟΣ. Δὲν ἔχεις τὸ δικαίωμα νὰ προσβάλῃς τὰς ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἔλθουν οἱ Κύριοι Πληρεξούσιοι ἀπὸ τὰ δωμάτια.

§231ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὴ ἡ διαμαρτύρησις εἶναι διὰ τὸ μέλλον καὶ ὄχι διὰ τὸ παρελθόν.

§232ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Ζητῶ τὸν λόγον, Κύριε Πρόεδρε.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§234ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἐπικαλοῦμαι καὶ τὴν μαρτυρίαν σας, Κ. Πρόεδρε, ἐὰν ἤμεθα πλήρεις.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν διαλύεται ἡ Συνεδρίασις. Ὥρα 5 καὶ ¼ Μ. Μ.

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς. Θ. Βενετσάνος.