1863.11.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΡΟΗʹ.

Τῆς 18 Νοεμβρίου 1863.

(Δευτέρα.)

Ὥρα 1 Μ. Μ. Τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ἐκφωνηθέντος, καὶ τῆς Συνελεύσεως πλήρους γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, Κύριοι, καὶ πάλιν νὰ ἤμεθα ὀλίγον ἀκριβέστεροι, καθόσον ἀφορᾷ τὰς ὥρας τῆς συνεδριάσεως. Αὔριον παρακαλῶ νὰ συνέλθουν τὰ τμήματα διὰ νὰ λάβουν ὑπ’ ὄψιν τὰς προτάσεις, αἱ ὁποῖαι παρεπέμφθησαν εἰς συζήτησιν. Τὴν αὐτὴν παράκλησιν ἀποτείνω καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς συντάξεως τοῦ πολιτεύματος. Μεταβαίνω εἰς τὴν ἀνακοίνωσιν τῶν ὑποβληθεισῶν προτάσεων. Πρώτη πρότασις εἶναι ἡ τοῦ Κυρίου Μαυρομιχάλη. Ἐπαναφέρεται ἡ ἀπὸ 8 Μαΐου 1863 πρότασις τοῦ πληρεξουσίου Σπετσῶν Δ. Θεοχάρη περὶ ἀποζημιώσεως τῶν Ναυπλιέων πρὸς συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Ἀθῆναι τὴν 18 Νοεμβρίου 1863. Οἱ πληρεξούσιοι.

Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ, Ι. Κ. ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ,

Γ. Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ.

§2Κ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι εἰς τὰ τμήματα αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει καὶ αὐτὴ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰ τμήματα.

§4ΤΙΝΕΣ. Εἶναι εἰς τὰ τμήματα.

§5ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Αὐτὴ ἡ πρότασις πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ συζητηθῇ διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους· αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις ἔρχεται συνεπείᾳ ἀναφορῶν καὶ αἰτήσεων· λοιπὸν κατὰ τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ἐθέσαμεν, αἱ αἰτήσεις συζητοῦνται ἐνώπιον ὁλοκλήρου τοῦ σώματος, ἐκτὸς δὲ τούτου εἶναι ὥριμος πρὸς συζήτησιν, διότι εἶναι ἐκκρεμής.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλαι ἦσαν ἐκκρεμεῖς, καὶ ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὰ τμήματα.

§7ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Ἐγὼ ἐννοῶ, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισε νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὰ τμήματα ἐκεῖναι αἱ προτάσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ὀργανικαὶ, οὐδέποτε ὅμως αἱ αἰτήσεις· φρονῶ λοιπὸν ὅτι εἶναι ὥριμος ἡ ὑπόθεσις αὐτή.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν ἐὰν θέλῃ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰ τμήματα· οἱ παραδεχόμενοι νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰ τμήματα νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται πολλοὶ).

§9Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶναι τυπωμένη πρὸ μηνῶν· ἑπομένως φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῇ.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, θὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰ τμήματα.

§11ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὰ τμήματα ἀπεφάσισαν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ αὔριον νὰ τὴν λάβητε ὑπ’ ὄψιν εἰς τὰ τμήματα. Ἀναγινώσκεται ἑτέρα πρότασις, τοῦ Κ. Σαριπόλου, περὶ καταργήσεως τῆς διατάξεως τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας περὶ ἀποπείρας συμβιβασμοῦ.

§13ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Τὴν Παρασκευήν. Ἑτέρα πρότασις ἀναγινώσκεται τοῦ Κ. Σαριπόλου, δι’ ἧς προτείνεται νὰ μὴ καταλογισθῇ τὸ χρονικὸν διάστημα τῆς ἐπαναστάσεως εἰς τὰς περὶ παραγραφῆς τῆς κατοχῆς ἀγωγάς.

§14ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ν’ ἀναπτυχθῇ τὴν αὐτὴν ἡμέραν· παρακαλῶ δὲ νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ τὸ Προεδρεῖον νὰ ὑπενθυμίσω ὅτι ὑπάρχει μία πρότασις περὶ προσόντων τῶν δημοσίων ὑπαλλήλλων.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι εἰς τὰ τμήματα. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν τμημάτων ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῆς ἐφεδρείας, παρέδωκεν εἰς τὸ Προεδρεῖον τὴν ἔκθεσίν της· παρακαλεῖται ὁ Κύριος Εἰσηγητὴς νὰ τὴν ἀναγνώσῃ.

§16ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. «Ἡ πλειονοψηφία» μετεχειρίσθημεν τὴν λέξιν πλειονοψηφία, διότι ὅλα τὰ τμήματα δὲν ἐξελέξαντο τοὺς εἰσηγητάς των ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης· οἱ παρόντες εἰσηγηταὶ 7 εἶναι ὅλοι σύμφωνοι. «Ἡ πλειονοψηφία τῆς Εἰσηγητικῆς Ἐπιτροπῆς συζητήσασα τὴν πρότασιν τοῦ πληρεξουσίου Κυρίου Ἀντ. Μαυρομιχάλη περὶ καταργήσεως τῆς ἐφεδρείας τοῦ Στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης, γνωμοδοτεῖ ὅπως, ἡ μὲν ἐφεδρεία διαλυθῇ, οἱ δὲ συγκροτοῦντες αὐτὴν ἀξιωματικοί, καὶ προσκεκτημένον ἔχοντες τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, λάβωσι τὰς συντάξεις των, οἱ δὲ μὴ ἔχοντες εἰσέτι τὸ τοιοῦτον δικαίωμα τεθῶσιν εἰς ἀργίαν ἕνεκεν διαλύσεως Σώματος, καὶ μένωσιν εἰς αὐτὴν μέχρι τῆς συμπληρώσεως τοῦ χρόνου τῆς συντάξεως. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 18 Νοεμβρίου 1863.

Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ, Δ. ΒΡΑΤΖΑΝΟΣ, ΗΛ. ΠΑΝΑΣ,

Α. ΟΡΛΑΝΔΟΣ, Ι. Π. ΠΥΡΛΑΣ, ΑΛ. ΔΟΣΙΟΣ.

§17Π. Θ. ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. (Μεταξὺ τούτων εἶναι εἷς ἢ δύω ἀξιωματικοὶ ἐξαιρετέοι, ὡς προσενεγκόντες πολλὰς πρὸς τὴν μεταβολὴν ὑπηρεσίας).

Π. Θ. ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ.

Ὁ Κ. Π. Κολοκοτρώνης κάμνει μίαν ἐπισημείωσιν, ἀφοῦ παραδέχεται τὸ ὅλον τῆς ἐκθέσεως, λέγει μεταξὺ τούτων εἶναι εἷς ἢ δύω ἀξιωματικοὶ ἐξαιρετέοι, ὡς προσενεγκόντες πολλὰς εἰς τὴν μεταβολὴν ὑπηρεσίας.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνεγνώσθη μία ἔκθεσις, θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§19ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Παρακαλεῖται τὸ Προεδρεῖον νὰ τυπώσῃ αὐτὰς τὰς προτάσεις.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλα τυποῦνται.

§21ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Ἡ πρότασις περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ Κ. Μαυρομιχάλης πρὸ πολλοῦ ἐγένετο δεκτὴ καὶ ἐτυπώθη· ἀπορῶ πῶς τὸ Προεδρεῖον δὲν ἔδωκεν αὐτὴν εἰς τὰ τμήματα.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλ’ αὐτὴ εἶναι ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς. Κύριοι πληρεξούσιοι, παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκροασθῆτε. Θέλετε νὰ προτάξωμεν τὰς ἀναπτύξεις ἢ ν’ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν;

§23ΤΙΝΕΣ. Τὴν συζήτησιν.

§24ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε κανονισμὸν, Κ. Πρόεδρε, τί ἀναφέρει;

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίποτε περὶ τούτου.

§26ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ βαδίσωμεν κατὰ τὴν παραδεδεγμένην συνήθειαν.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προηγοῦνται λοιπὸν αἱ ἀναπτύξεις. Ὁ Κύριος Βαλτινὸς, ἔχει μίαν πρότασιν· εἶναι παρών; Ἀναγινώσκεται ὡς ἑξῆς. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις. Ψηφίζει. Τὸ ὑπὸ στοιχεῖον ΟϚʹ Ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως περὶ ἀπομακρύνσεως ἐκ τῶν τάξεων τοῦ Στρατοῦ δὲν ἐφαρμόζεται εἰς ἐκείνους, οἵτινες διετέλεσαν ἄλλοτε εἰς τὸν Στρατόν.

§28ΚΑΛΟΣ. Τὴν ἀναλαμβάνω ἐγώ.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται;

§30ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ παραπεμφθῇ λοιπὸν εἰς τὰ τμήματα;

§32ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. Ἀναγινώσκεται ἑτέρα πρότασις τοῦ Κ. Σούϊδα περὶ συστάσεως ταμείου ἐν τῇ Συνελεύσει.

§33ΣΟΥΪΔΑΣ. Τὴν ἀποσύρω, Κ. Πρόεδρε.

§34ΤΙΝΕΣ. Τόσον τὸ καλλίτερον. Ἀναγινώσκεται ἑτέρα πρότασις τοῦ Κ. Μαντζούνη περὶ τῶν κατὰ τὴν ἀ. Νοεμβρίου 1863 ψηφισθεισῶν οἰκονομιῶν, ἵνα χρησιμεύσωσιν αὗται εἰδικῶς πρὸς σύστασιν ἐργοστασίου ἐν ᾧ νὰ κατασκευάζηται ὑλικὸν ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ θαλάσσης.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Μαντζούνης εἶναι παρών;

§36ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται;

§38ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἀπαράδεκτον νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἀπεῤῥίφθη. Ἀναγινώσκεται ἑτέρα πρότασις τοῦ Κ. Γόντικα. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις. «Λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὰς διατάξεις ἐν γένει τοῦ Νόμου καθ’ ἃς οἱ παρά τινι δικαστηρίῳ δικηγόροι θεωροῦνται δημόσιοι ὑπάλληλοι, διοριζόμενοι ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διὰ Β. Διαταγμάτων ὡς αὐτοὶ, δυνάμενοι νὰ παύωνται καὶ πειθαρχικῶς νὰ τιμωρῶνται, τὴν εὐεργετικὴν ἰδιότητα αὐτῶν, ἐκπληρούντων καθ’ ἑκάστην καθήκοντα δικαστοῦ καὶ εἰσαγγελέως, ὑπερασπιζομένων ὡς ἐκ τοῦ Νόμου ἀμισθὶ πένητας καὶ ἐγκληματίας, ὅλως ἀντίθετα εἰς τὴν ἐπιτηδευματικὴν τάξιν, ἥτις εἰς οὐδεμίαν ὑπόκειται δημοσίαν λειτουργίαν, τὴν ἀκαθάριστον ἀφ’ ἑτέρου πρόσοδον αὐτῶν μηδόλως διαφέρουσαν τῆς τῶν ἰατρῶν καὶ ἐφημεριδογράφων, οἵτινες ἀπ’ ἀρχῆς δὲν ἐξωμοιώθησαν μὲ τοὺς λοιποὺς ἐπιτηδευματίας, τὴν ὑψηλὴν αὐτῶν ἀποστολὴν καὶ τὰ σπουδαῖα προσόντα, ἅπερ ὁ Νόμος καὶ ἡ Συνέλευσις ἐσχάτως διὰ ψηφίσματός της ἀπήτησε τὸ ἄνισον ἑνὶ λόγῳ τῶν διαφόρων δικαστηρίων Ψηφίζει· Ἄρθρον μοναδικόν. Καταργεῖ τοῦ λοιποῦ τὸ εἰς τοὺς δικηγόρους κακῶς ὑπὸ τοῦ Νόμου ἐπιβαλλόμενον ἐπιτήδευμα. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 11 Νοεμβρίου 1863.

§40ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὴν πρότασιν αὐτὴν τὴν ἔκαμα παρατηρήσας μίαν δυσαναλογίαν, ἥτις ὑπάρχει εἰς τὸν Νόμον τῶν ἐπιτηδευμάτων. Εἰς τὰ δικαστήρια τῆς Τριπόλεως, Σπάρτης, Καλαμῶν, κτλ. ὅπου ὑπάρχει ἓν μόνον δικαστήριον, ἐὰν ὁ Δῆμος ᾖναι ἀ. τάξεως, πληρώνουν οἱ δικηγόροι 75 δραχμάς. Εἰς τὰ δικαστήρια τῶν Ἀθηνῶν, ὅπου ὑπάρχει Ἄρειος Πάγος, Ἐφετεῖον, Ἐμποροδικεῖον, Στρατοδικεῖον, 2 Εἰρηνοδικεῖα, πληρόνουν ἐπίσης 75 δραχμάς. Ζητῶ λοιπὸν κατὰ πρῶτον νὰ καταργηθῇ τὸ ἐπιτήδευμα τοῦ δικηγόρου δι’ ὅλα τὰ δικαστήρια· διότι ὁ νόμος ἐθεώρησε τοὺς δικηγόρους παντοῦ δημοσίους ὑπαλλήλους, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τοῖς ἐπιβάλλῃ ποινάς. Ὁ νόμος τοὺς ὑποχρεώνει νὰ ὑπερασπίζωντα, πένητας, ἐγκληματίας, νὰ γίνωνται καθ’ ἑκάστην δικασταὶ, ν’ ἀναπληρῶσιν εἰσαγγελεῖς, καὶ ἐν ἑνὶ λόγῳ νὰ ᾖναι καθ’ ὅλα ὅμοιοι μὲ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν παρατηρεῖ κανεὶς εἰς ἄλλα φιλελεύθερα ἐπαγγέλματα, καθὼς τῶν δημοσιογράφων καὶ λοιπῶν. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἀποκρούσῃ τὸν νόμον αὐτὸν, τότε πρέπει νὰ ἐπιβάλῃ τὸν φόρον ἀναλόγως τῶν εἰσοδημάτων. Πρέπει λοιπὸν νὰ γίνῃ μία νέα κλίμαξ· ἐδῶ ὅπου εἶναι 5 δικαστήρια, πρέπει ὁ Κύριος Σαρίπολος νὰ πληρώνῃ 75· ἐγὼ, ὅπου ἔχω ἓν μόνον δικαστήριον καὶ τρεῖς δίκας τὸν χρόνον πρέπει νὰ πληρώνω τὸ ⅕.

§41ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸν κανονισμὸν προσκαλεῖται ὁ προτείνας νὰ ὁρίσῃ τὴν ἡμέραν πρὸς ἀνάπτυξιν, καὶ ὁριζομένης τῆς ἡμέρας ἔχει τὸ δικαίωμα κατ’ αὐτὴν νὰ προτείνῃ καὶ νὰ φέρῃ τοὺς λόγους καὶ πᾶς ἄλλος τὰς ἀντιῤῥήσεις. Ἐγὼ λοιπὸν ἔχω ἐναντίαν ἰδέαν· ἠκούσατε τὸν Κ. Γόντικαν, εἶναι καὶ αὐτὸς δικηγόρος, καθὼς καὶ ἐγώ· πόθεν ὡρμήθη νὰ κάμῃ τὴν πρότασιν; διότι, λέγει, εἰς μὲν τὴν Τρίπολιν εἶναι ἓν δικαστήριον, ἐδῶ δὲ 5· διατὶ λοιπὸν, λέγει, νὰ πληρώνῃ τόσον, ὅσον καὶ ἡμεῖς ἐδῶ; Ἀλλ’ ἐκ τούτου πρέπει νὰ καταργηθῇ ἡ διάταξις τοῦ νόμου, δι’ οὗ ἐπιβάλλεται φόρος εἰς τοὺς δικηγόρους; εἰμποροῦσε νὰ γίνῃ μία ἀναλογία. Λοιπὸν καθόσον ἀφορᾷ τὴν πρότασιν ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ ὁ φόρος, εἶναι ἀπαράδεκτος· καὶ πρὸς τὸ δεύτερον, νομίζω ὅτι καὶ αὐτὸ εἶναι ἀπαράδεκτον, δὲν δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ νομοθετήσῃ, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ μία νέα κλίμαξ, αὐτὸ εἶναι τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν (θόρυβος).

§42ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸ ἐπιτήδευμα κανονίζεται ἀπὸ τὴν ποιότητα τοῦ δήμου.

§43ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§44ΚΑΛΟΣ. Εἶμαι ὑπὲρ τοῦ νὰ παραπεμφθῇ ἡ πρότασις εἰς τὰ τμήματα.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφωτίσθη ἡ Συνέλευσις;

§46ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§47ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Παρακαλῶ, Κ. Πρόεδρε, δὲν ἠμπορεῖς νὰ μοῦ ἀφαιρέσῃς τὸν λόγον.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη νὰ σηκωθῶσιν, (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) ἐφωτίσθη. Οἱ θεωροῦντες ὡς συζητητέαν τὴν πρότασιν νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται πολλοὶ) ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα. Θὰ ἐρωτήσω τὸ ἐναντίον· οἱ θεωροῦντες μὴ συζητητέαν τὴν πρότασιν νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι) θεωρεῖται συζητητέα. Ἀναγινώσκεται ἑτέρα πρότασις τοῦ Κ. Γόντικα. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις Ἐπειδὴ εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Δικαστηρίου τῶν ἐν Τριπόλει Πρωτοδικῶν συγκειμένην ἐκ Δήμων ὅλως ὀρεινῶν ὁ Νόμος τῶν διακοπῶν κατὰ τὸ θέρος πολλὰς ἐπήνεγκε βλάβας εἰς τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα ἐκ τῆς ἀποδημίας τῶν κατοίκων εἰς χειμερινὰς κατοικίας, ἐπολλαπλασίασε τὰς δίκας ἕνεκεν τῶν πολλαπλῶν παρατάσεων, κατέστρεψε συμφέροντα ἀνυπεράσπιστα ὡς ἐκ τῆς ἀπουσίας τῶν κατοίκων, μὴ δυναμένων εἰς πραγματικὰς ὑποθέσεις νὰ συνεννοῶνται μετὰ τῶν ἐν τῇ ἕδρᾳ τοῦ δικαστηρίου ἀντικλήτων των ἀπόντων καὶ τῶν μαρτύρων, τοὺς δὲ δικαστὰς μὴ ἔχοντας ἀντίθετον συμφέρον ὀλιγώρους ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἕρμαιον τῆς ὑπὸ τῶν διαδίκων ἀναπτυχθείσης στρεψοδικίας κατέστησεν ἀφ’ ἑτέρου· Ψηφίζει· Ἄρθρον μοναδικόν Παραδέχεται κατ’ ἐξαίρεσιν διὰ τὸ Δικαστήριον αὐτὸ ὡς μῆνας διακοπῶν τὸν Δεκέμβριον καὶ Ἰανουάριον ἑκάστου ἔτους ἀντὶ τοῦ Ἰουλίου καὶ Αὐγούστου, μενουσῶν ἐν ἰσχύϊ τῶν λοιπῶν διατάξεων τοῦ περὶ διακοπῶν Νόμου. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 11 Νοεμβρίου 1863.

§49ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Αὐτὴ ἡ πρότασις δὲν βλάπτει οὐδόλως τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου, ἐξ ἐναντίας ὠφελεῖ τὰ συμφέροντα τῶν διαδίκων τοῦ Νομοῦ Ἀρκαδίας· ὁ Νομὸς οὗτος εἶναι ὀρεινὸς, τὰ ¾ τῶν κατοίκων δύο μῆνας τὸ ἔτος δὲν εἶναι εἰς συγκοινωνίαν ἕνεκα τοῦ χειμῶνος. Τέλος πάντων παρετηρήθη ὅτι κατεστράφησαν πολλαὶ ἰδιωτικαὶ ὑποθέσεις, διότι οἱ διάδικοι, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν οἱ ἀντίκλητοι πληρεξούσιοι αὐτῶν δὲν δύνανται νὰ συνεννοῶνται μετὰ τῶν πελατῶν των καὶ τῶν μαρτύρων· ἑπομένως ὁ δικαστὴς δὲν βλάπτεται, ἀντὶ ν’ ἀπουσιάζῃ τὸ καλοκαῖρι, καὶ νὰ πηγαίνῃ εἰς τὴν πατρίδα του, εἰμπορεῖ νὰ μένῃ τοὺς μῆνας αὐτοὺς, κανενὸς ἄλλου δικαστηρίου δὲν παραβλάπτονται τὰ δικαιώματα·

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ πρότασις εἶναι συζητητέα νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· κατὰ τὴν ἀπόφασίν σας τὴν προχθεσινὴν, πρέπει νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις τοῦ περὶ λειβαδίων νομοσχεδίου· ἀλλ’ ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ζητεῖ λόγῳ ἀνάγκης τῆς ὑπηρεσίας, νὰ προταχθῇ τὸ περὶ ἐνόρκων· συναινεῖ ἡ Συνέλευσις;

§51ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις περὶ ἐνόρκων, ὡς ἑξῆς. «Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις» Ψηφίζει Ἄρθρον μοναδικόν. «Πρὸς ἐκλογὴν τῶν ἐνόρκων διὰ τὰ κατὰ τὸ ἔτος 1864 συστηθησόμενα Κακουργιοδικεῖα, ὅσον ἀφορᾷ τὰς Ἐπαρχίας ἐκείνας ἔνθα οἱ γενικοὶ τῶν ἐνόρκων κατάλογοι τοῦ ἔτους αὐτοῦ δὲν κατηρτίσθησαν συμφώνως μὲ τὸν Νόμον τῆς 9 Ἰουλίου 1848, θέλουσι χρησιμεύσει οἱ γενικοὶ κατάλογοι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἐγένετο ἡ ἐκλογὴ τῶν ἐνόρκων διὰ τὸ ἔτος 1863.» Ἐν Ἀθήναις τῇ 11 Νοεμβρίου 1863. Ἀναγινώσκεται καὶ ἡ σχετικὴ πρότασις τοῦ Κ. Καλλιγᾶ.

§52ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. (ὑπουρ. Δικαιοσύνης). Τὸ νομοσχέδιον, Κύριοι, τὸ ὁποῖον προτείνω, εἶναι ὅλως ἀνεξάρτητον καὶ ἄσχετον ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον τοῦ Κ. Καλλιγᾶ. Εἴτε παραδεχθῇ, ἢ ἀποῤῥιφθῇ ἡ τροποποίησις εἰς τὸν ὀργανικὸν νόμον, τὸν ὁποῖον προτείνει ὁ Κ. Καλλιγᾶς, πάλιν ἔχομεν ἀνάγκην ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον προτείνω· διότι καὶ τὸ σύστημα τὸ παρελθὸν, καὶ τὸ σύστημα τοῦ Κ. Καλλιγᾶ, ἔχει ἀνάγκην ὁριστικῶν καταλόγων ἐνόρκων· λοιπὸν τὶ προτείνω σήμερον ἐγώ; ἐπειδὴ πολλοὶ κατάλογοι εἰς πολλὰ μέρη δὲν ἠδυνήθησαν νὰ σχηματισθῶσιν ἕνεκα τῆς ἀνωμαλίας τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, προτείνω νὰ ἰσχύουν καὶ διὰ τὸ ἔτος 64, οἱ κατάλογοι τοῦ 63· αὐτοὶ οἱ κατάλογοι θέλουν χρησιμεύσει ἀκόμη, καὶ ἐὰν παραδεχθῇ τὸ σύστημα τοῦ Κ. Καλλιγᾶ.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§54ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Διαμαντοπούλου νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) παρεδέχθη. Ἡ δὲ πρότασις τοῦ Κ. Καλλιγᾶ θὰ λάβῃ τὴν θέσιν της κατόπιν. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Ζῶτος εἰς τὸ περὶ λειβαδίων.

§56Δ. ΖΩΤΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι. Τὸ ἀντικείμενον περὶ οὗ πρόκειται, εἶναι ἀντικείμενον τὸ ὁποῖον ἐπὶ 30 ὁλόκληρα ἔτη ἀπασχολεῖ ἓν μέρος τῆς Ἑλλάδος, ἐπὶ 20 δὲ ἔτη ἀπησχόλησε τὰ νομοθετικὰ σώματα, δηλ. ἀπὸ τῆς Γʹ. Σεπτεμβρίου μέχρι τοῦδε· ἓν μέρος τῆς Ἑλλάδος πάσχει δεινῶς, καὶ δι’ αὐτὸ πάντοτε καὶ ἀνεφέρθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὰς Βουλὰς, καὶ λόγος περὶ τούτου ἐγένετο, τὸ μέρος αὐτὸ εἶναι ἡ Στερεὰ Ἑλλάς. Ἠκούσατε προχθὲς τοὺς πρὸ ἐμοῦ λαλήσαντας ΚΚ. Κουμουνδοῦρον, Δεληγεώργην καὶ Πετρινόν. Εὐτυχῶς καὶ οἱ τρεῖς αὐτοὶ ἔφθασαν εἰς ἓν σημεῖον πολὺ ὀρθὸν, εἰς τὸ ὁποῖον ποτὲ ἄλλοτε οὐδὲν κοινοβουλευτικὸν σῶμα εἶχε φθάσει, οὔτε Κυβέρνησις, οὔτε μέλος Κυβερνήσεως, δηλ. εἰς τὸ σημεῖον ν’ ἀναγνωρίσουν, ὅτι αἱ κοινότητες (κεφαλοχώρια) δὲν ἦσαν τουρκοχώρια, ἀλλὰ τὰ λεγόμενα κατὰ τοὺς τουρκικοὺς νόμους καριὲ, ὅτι αὐτῶν αἱ κοινότητες διετήρησαν ἐπὶ Τουρκοκρατείας τὰς ἰδιοκτησίας των, καὶ ἂν καὶ ῥαγιάδες, δὲν ἦσαν ὅμως φελάχαι. Ἓν διάταγμα κατὰ τὰ 1833 τῆς 3/15 Ὀκτωβρίου μᾶς ἐδήμευσε τὰς περιφερείας τῶν κοινοτήτων, δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἐσεβάσθη καὶ αὐτὴ ἡ Τουρκία καὶ αὐτὸς ὁ Σουλτάνος. Ὅσοι ἄλλοτε εἶσθε εἰς θέσεις ὑπουργῶν, ἢ Νομαρχῶν, ἢ Βουλευτῶν, ἢ ἐλάβετε ἐξ ἄλλης περιστάσεως ἀφορμὴν ν’ ἀκούσητε τὰ παράπονα καὶ τὰ συμφέροντα κατὰ τὰς διανομὰς τῶν λεγομένων λειβαδίων, γνωρίζετε πόσον ἡ Στερεὰ Ἑλλὰς ἔπαθεν. Ἡ Βαυαρικὴ Κυβέρνησις μᾶς ἀφῄρεσεν ἐν γένει τὰς νομάς, καὶ ἐτοποθέτησε ποίμνια ξένα ἐλθόντα ἐκ Τουρκίας, καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς κήπους μας, καὶ λέγοντες κήπους δὲν ἐννοοῦμεν κήπους μακρὰν τῶν οἰκιῶν μας, ἀλλὰ κήπους, οἱ ὁποῖοι εἶναι κολλητὰ εἰς τὰ σπήτια μας. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι εἰς τὰ 1836 εἰς πολλὰ μέρη τῆς Εὐρυτανίας εἶδα μὲ τὰ ’μμάτια μου ἀλβανοποιμένας νὰ φέρουν τὰ γιδοπρόβατά των ἕως ἔξω ἀπὸ τὰ σπήτια μας. Τὰ αἴτια αὐτὰ ἐπέφερον τὰς ταραχὰς (ἐπανάστασιν) τοῦ 1836, καὶ ληστείας καὶ φόνους καθ’ ὅλην τὴν Στερεὰν, καὶ συνεπείᾳ αὐτῶν φυλακίσεις· οὐδεμίαν δὲ πρόσοδον παρήγαγον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, παρὰ τὴν δαπάνην τῆς καταδιώξεως τῆς ληστείας, διότι ἡ Κυβέρνησις, ἕνεκα τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ἄλλων καὶ τοῦ τῆς στρατολογίας, τίποτε ἄλλο δὲν ἐκέρδισε, παρὰ ἡ ἰδία ὑπέθαλψε τὰς ληστείας καὶ τὰς καταχρήσεις· καὶ ὄχι μόνον ἡ Κυβέρνησις δὲν ὠφελήθη οὐδ’ οἱ κάτοικοι, ἀλλὰ μᾶλλον κατεστράφησαν. Ἐν ὀλίγοις θ’ ἀποδείξω καὶ τί ὠφελήθησαν καὶ αὐτοὶ οἱ βλαχοποιμένες, οἱ ὁποῖοι χωρὶς νὰ πληρώνουν ἐνοίκιον, ἤρχοντο εἰς τὰς νομὰς καὶ οἱ πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν γνωρίζετε κάλλιστα· ὅσοι δὲν γνωρίζουν, ἂς εὐαρεστηθοῦν ν’ ἀκούσουν δύο λόγους· ἐγένετο διανομὴ παρά τινων ἀρχῶν, παρὰ τοῦ Διοικητοῦ, τοῦ Ἐφόρου, τοῦ Εἰρηνοδίκου καὶ τῶν συλλόγων λεγομένων· δηλ. τῶν Δημάρχων καὶ Προέδρων ὅλων τῶν δημοτικῶν συμβουλίων. Ἡμεῖς, ἀφοῦ δὲν ἠμπορέσαμεν νὰ πείσωμεν τὰς βουλὰς καὶ τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀναγνωρίσουν τὸ δικαίωμά μας, καὶ ὁ Κ. Σχινᾶς ἐνθυμεῖται κάλλιστα τὰς περιστάσεις ἐκείνας, διότι ἐπάσχισε νὰ μᾶς συντρέξῃ ὡς εἰσηγητὴς, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη, ἐνομίσαμεν, ὅτι οἱ δήμαρχοι μὲ τοὺς προέδρους θὰ ὑπερισχύσουν ἀπέναντι τοῦ Ἐπάρχου, Ἐφόρου, Εἰρηνοδίκου καὶ Ταμία, ἀλλ’ ἠπατήθημεν, διότι, ἀντὶ τριῶν ἁρπάγων, ἔγειναν ποῦ 13 καὶ ποῦ 23. Συνεπείᾳ τούτων οἱ κάτοικοι οὐδόλως ἐλάμβανον διανομάς. Ἐννοεῖται λοιπὸν, οἱ κτηνοτρόφοι ἤρχοντο εἰς τὰς περιφερείας· ἀλλὰ δὲν ἤρχοντο μήτε ἐγκαίρως, μήτε ἄνευ πληρωμῆς, καὶ ἐγκαίρως μὲν δὲν ἤρχοντο, διότι ἡ πραγματεία αὕτη ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἐργασίαν πολὺ διεξοδικὴν, νὰ προσυμφωνηθοῦν τὰ κτήματα, πόσα νὰ δώσῃ ὁ ἕνας, καὶ ἐπαρουσιάζετο ἄλλος διὰ μεσίτου καὶ ἔδιδε περισσότερα, καὶ τὴν τρίτην ὁ ἄλλος ἐπρόσθετε, καὶ ἐγίνετο συναγωνισμὸς μυστικώτατος, ὁ ὁποῖος ὅμως δὲν διέφευγε, μήτε τὴν ὀξύτητα μερικῶν Εἰσαγγελέων, μήτε τὴν καταδικαστικὴν ἀπόφασιν πολλῶν κακουργοδικείων. Συνεπείᾳ τούτων, ἐπειδὴ ὑπῆρχεν αὐτὴ ἡ ἀγοραπωλησία γνωστὴ εἰς τὴν Εὐρυτανίαν, μάλιστα κατὰ δύο περιόδους ἐγίνετο διὰ κωδωνοκρουσίας, ἐπειδὴ ἐγίνετο αὐτὸ τὸ ἀλισιβερίσι, ἂς ’ποῦμεν καὶ Τούρκικα, διὰ τοῦτο οἱ κτηνοτρόφοι καταντοῦσι νὰ πληρώνουν περισσότερα εἰς τὴν δωροδοκίαν, παρὰ ἐὰν ἐνοικιάζουν τὰ λειβάδια. Δεύτερον, ἕως ὅτου νὰ τελειώσουν αἱ διανομαὶ, παρήρχετο ὁ κατάλληλος χρόνος τῆς βοσκῆς, μίαν φορὰν εἰς τὰς 20 Αὐγούστου ἔλαβον ἐγὼ ἄδειαν τοποθετήσεως διὰ τὸ ποίμνιόν μου· στοχασθῆτε ἐὰν ἦναι δίκαιον αὐτό. Λοιπὸν οἱ κάτοικοι δὲν ὠφελοῦντο, οὔτε οἱ κτηνοτρόφοι, οὔτε ἡ Κυβέρνησις. Κ’ ἐν τούτοις ὁπότε ἠθέλομεν ν’ ἀναγνωρισθοῦν τὰ δικαιώματά μας, ὅλα τὰ ὑπουργεῖα καὶ ὅλαι αἱ βουλαὶ μᾶς εἶπον πάντοτε, ὅτι αἱ κοινότητες, ἐπειδὴ δὲν εἶχον ταπὶ, κατὰ τὸ διάταγμα τοῦ 1833, ἄρα καὶ δὲν ὥριζον τίποτε. Πολλοὶ τῶν ΚΚ. ὑπουργῶν ἐκείνης τῆς ἐποχῆς ἐσύστησαν ἐπιτροπὰς, αἱ ὁποῖαι ὅμως δὲν ἐσυμφωνοῦσαν καὶ τὸ πρᾶγμα ἔμεινεν ἐκκρεμὲς μέχρι τοῦδε. Ἤδη οἱ προλαλήσαντες σᾶς εἶπον, ὅτι ἀναγνωρίζουν, ὅτι αἱ κοινότητες εἶχον ἰδιοκτησίαν τὰς περιφερείας των. Δόσατε τὴν ἄδειαν καὶ εἰς ἐμέ, μολονότι εἶναι γνωστά, εἰς ὅλον σχεδὸν αὐτὸ τὸ Σ. Σῶμα, νὰ σᾶς διαβάσω ἐκ τῆς μεταφράσεως τοῦ Κ. Κουμουνδουράκη μερικὰ τεμάχια διὰ νὰ πεισθῆτε, ὅτι αἱ κοινότητες εἶχον ἰδιοκτησίας. Ἐνταῦθα ἀναγινώσκει ἐκ τοῦ τουρκικοῦ κώδηκος τὰ ἄρθ. 97, 98, 101, 102 καὶ 105. Λοιπὸν Κύριοι, αἱ βοσκαὶ αἱ περικλειόμεναι ἐντὸς τῶν ὁρίων πάσης κοινότητος ἐπὶ τουρκοκρατείας, συμφώνως μὲ τοὺς τουρκικοὺς νόμους καὶ τὰς συνθήκας, τὰς ὁποίας ἔκαμαν οἱ κάτοικοι, διότι εἰς πολλὰ μέρη ἐδυσκολεύθησαν νὰ τοὺς κατοικήσουν οἱ Ὀθωμανοὶ, αἱ βοσκαὶ εἶναι ἰδιοκτησία τῶν κοινοτήτων, ἀφοῦ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἀποδεικνύεται καὶ διὰ τῶν Τουρκικῶν νόμων, συνάμα δὲ καὶ διὰ τῶν γιγνομένων ἐν τῇ Τουρκία. Ἡ Εὐρυτανία σύγκειται ἀπὸ τ’ Ἄγραφα καὶ τὸ Καρπενῆσι· τὸ ἥμισυ τῶν Ἀγράφων ἀνήκει εἰς τὴν Τουρκίαν, ἔχουν λειβάδια ἐπίσης καὶ νομάς. Αἱ κοινότητες τῶν Τουρκικῶν Ἀγράφων δηλ. τὰ κεφαλοχώρια, βόσκουν τὰ κτήνη των καὶ εἰσπράττουν τὴν πρόσοδον, τὰ δὲ χρήματα τὰ μεταχειρίζονται εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς κοινότητος, οὔτε πασᾶς, οὔτε δερβέναγας, οὔτε ἄλλος τις δύναται νὰ τοὺς ἀφαιρέσῃ, μήτε σπιθαμὴν τόπου, μήτε νὰ τοὺς κάμῃ ἐκπεσμὸν ἀπὸ τὰ εἰσπραττόμενα χρήματα. Ἐγὼ σᾶς λέγω ἐν τιμῇ, καὶ πιστεύω, ὅτι πείθεσθε, ὅτι διὰ τὰ κτήνη μου ἐβιάσθην πολλάκις πρὸς συμπλήρωσιν τῆς βοσκῆς ν’ ἀγοράσω ἀπὸ τὰ Τουρκικὰ Ἄγραφα κ’ ἐπλήρωσα εἰς τὰς κοινότητας, καὶ ὁ Δερβέναγας ἦτον ἁπλοῦς θεατὴς, ἐχρεωστοῦσε νὰ προστατεύῃ καὶ τὰ κτήνη, καθὼς καὶ τὰ ἄλλα. Εἴμεθα λοιπὸν πληρέστατα πεπεισμένοι ὅτι αἱ κοινότητες ἔχουν ἰδιοκτησίαν τὰς βοσκάς.

§57ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἠμπορεῖς νὰ μᾶς εἴπῃς τί ἐννοεῖτε διὰ τῆς λέξεως βοσκήν;

§58ΖΩΤΟΣ. Βοσκήσιμος τόπος. Εἰς ὅλα τὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος ἰδίως ὅπου ἔχουν ἐκτεταμμένας γαίας, χωρὶς νὰ ἔχουν καλλιεργητὰς, καλλιεργοῦν 200, 300 στρέμματα ἑνὸς χωρίου, ἔπειτα ἀφίνουν αὐτὰ καὶ καλλιεργοῦν καὶ ἄλλας γαίας. Ὅταν μένουν ἀκαλλιέργητοι αἱ γαῖαι αὗται, τότε γίνονται νομαί. Ὁ Κ. Δεληγεώργης, μεθ’ οὗ συνειργάσθην εἰς τὴν τροπολογίαν καὶ τὴν ἀπεδέχθη πληρέστατα, σᾶς ὡμίλησε πρὸς ὑποστήριξιν τῆς τροπολογίας του καὶ δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε ἐπὶ τοῦ παρόντος. Ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος συμφωνεῖ πληρέστατα, ὡς πρὸς τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας καὶ πηγαίνει ἔτι πρόσω, πρὸς τὴν διάθεσιν· διότι ἡμεῖς μὲν παραδεχόμεθα ἓν ἀνάλογον μέρος διὰ τὰς κοινότητας, ὁ δὲ Κ. Κουμουνδοῦρος, ὅτι ἡ κοινότης δύναται νὰ διαθέσῃ ὅπως θέλει ὅ,τι ἔχει· ὁ δὲ Κ. Πετρινὸς ἀναγνωρίζει, ὅτι αἱ βοσκαὶ τῶν κοινοτήτων εἶναι ἰδιοκτησία, ἀλλὰ λέγει νὰ χωρίσωμεν ἀνάλογον περιφέρειαν, καὶ τὸ περιπλέον νὰ ἐνοικιάζεται εἰς ὄφελος τῆς κοινότητος, ὄχι νὰ μοιράζωνται τὰ χρήματα, ἀλλὰ νὰ χρησιμεύουν διὰ γεφύρια, διὰ δρόμους, σχολεῖα καὶ ἐκκλησίας, διότι δὲν ὑπάρχουν γεφύρια καὶ οἱ δῆμοι δὲν ἔχουν οὔτε σχολεῖα, οὔτε ἐκκλησίας. Ὁ Κ. Πετρινὸς ἀναγνωρίζει μὲν τὰς γαίας τῶν κεφαλοχωρίων ὡς καθαρὰν ἰδιοκτησίαν, δὲν παραδέχεται δὲ οὐδεμίαν διάταξιν κανονιστικὴν περὶ διαθέσεως· διότι λέγει, δύο τινὰ συμβαίνουν· ά) βλάπτονται οἱ κτηνοτρόφοι καὶ βʹ) δι’ αὐτὸ βλάπτεται καὶ ἡ κοινωνία. Δηλ. οἱ μὲν κτηνοτρόφοι θὰ πληρώνουν, ἡ δὲ κοινωνία θ’ ἀγοράζῃ ἀκριβά. Κ’ ἐγὼ ἀποδεικνύω εἰς τὸν Κ. Πετρινὸν, ὅτι καὶ κατὰ τὰ δύο ἀπατᾶται. Κύριοι, πεισθῆτε διὰ μίαν στιγμὴν, ὅτι εἶμαι καὶ κτηνοτρόφος καὶ γεωργὸς, διότι εἶμαι κάτοικος τῆς Εὐρυτανίας, ἔζησα ἐκεῖ πολλὰ χρόνια κ’ ἐκεῖ θὰ ζήσω καὶ θ’ ἀποθάνω. Ὁ κτηνοτρόφος δὲν ἐπιθυμεῖ τίποτε ἄλλο παρὰ τὴν τάξιν καὶ τὴν ἀσφάλειαν, ἀλλ’ ἰδίως νὰ γνωρίζῃ ποῦ νὰ ξεχειμάσῃ, καὶ ποῦ νὰ ξεκαλοκεργιάσῃ κλπ. ἐὰν ᾖναι δυνατὸν εἰς τὸν κτηνοτρόφον νὰ γνωρίζῃ αὐτὰ, τότε εἶναι εὐδαίμων· ἐπὶ τουρκοκρατείας ἦτον πολὺ εὐδαιμονέστερος, παρὰ τόρα, διότι ἐγνώριζε ποῦ θὰ περάσῃ τὸ καλοκαῖρι καὶ ποῦ τὸν χειμῶνα. Ἐὰν ἐγὼ ὁ κτηνοτρόφος γνωρίζω, ὅτι θὰ ἔχω τὴν τάδε βοσκὴν ἐγκαίρως, εὐχαριστοῦμαι νὰ πληρώσω μίαν δραχμὴν κατὰ κεφαλήν. Τὸ γνωρίζουν οἱ πλεῖστοί σας, ὅτι ὅσον γάλα δίδει ὁ Μάϊος, δὲν δίδει ὁ Ἰούνιος, μήτε ὁ Ἰούλιος μέχρι 15 Αὐγούστου· διότι τὸν Μάϊον εἶναι γλυκὰ τὰ χόρτα καὶ θρεπτικά. Λοιπὸν πρέπει νὰ γνωρίζω τὴν βοσκήν μου τὴν 1 Μαΐου, ἀπ’ ἐναντίας ὅταν ἐγκαίρως δὲν ἔχω λειβάδιον, τότε εἶναι ἔλλειψις τυροῦ καὶ βουτύρου, καὶ ἀκριβὰ θὰ τὸ ἀγοράσῃ ἡ κοινωνία. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι αὐτὰ εἶναι ἀλληλένδετα, ὥστε ἐννοεῖται, ὅτι ἡ ἰδέα τοῦ Κ. Πετρινοῦ κατ’ ἐμὲ εἶναι λανθασμένη. Ὁ Κύριος Κεχαγιᾶς, Κύριοι, ἔφερε τροπολογίαν ἰδίαν, μετ’ ἔπειτα ἦλθέ τις τροπολογία συμφωνοῦσα κατά τι, ἀλλὰ μετριωτέρα. Ἡ τροπολογία τοῦ Κυρίου Κεχαγιᾶ δὲν ἀναγνωρίζει τὸ δικαίωμα τῆς κυριότητος εἰς τὰς κοινότητας ἀλλὰ λέγει νὰ δοθῇ ἐν εἴδει προικοδοτήσεως εἰς τοὺς δήμους ἐπὶ 10 ἔτη, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ γείνῃ ἀναθεώρησις.

§59ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πρὶν ἐξηγηθῶ δέν δύνασθε νὰ ἀναφέρητε περὶ ἐμοῦ.

§60ΖΩΤΟΣ. Τὸ λέγει ἡ τροπολογία σας, σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ συγχωρήσητε ἂν ἔκαμά τι παράτυπον, δὲν θέλω μήτε εἰς τὸ ἐλάχιστον νὰ σᾶς πειράξω, ἀλλὰ, νομίζω, ὅτι ἀφοῦ κατετέθη ἡ τροπολογία σας εἰς τὸ Γραφεῖον καὶ ἀνεγνώσθη, εἶναι πλέον τῆς Συνελεύσεως καὶ οὐχὶ ἰδική σας. Προτείνω, Κύριοι, λοιπὸν καὶ πιστεύω, ὅτι δικαιούμεθα νὰ κάμωμεν αἴτησιν, ὅπως ἡ Συνέλευσις μᾶς δικαιώσῃ, ὅπως μᾶς ἀπαλλάξῃ ἀπὸ μίαν κατάστασιν φεουδαλικὴν, ἀπὸ κατάστασιν ῥαγιάδων, διότι ἐπὶ τουρκοκρατείας εἶχον ἰδιοκτησίας αἱ κοινότητες· καὶ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἰδιοκτησίαν ἢ τὸ πράσον καὶ τὸ σκόροδον, τὸ ὁποῖον σπέρομεν εἰς τοὺς κήπους μας, χόρτον δὲν ἔχομεν, καὶ ζητοῦμεν παρ’ ὑμῶν δικαιοσύνην καὶ τίποτε ἄλλο, δὲν πλεονεκτοῦμεν, δὲν θέλομεν ν’ ἁρπάσωμεν τίποτε, εἴμεθα μάλιστα ὑπὲρ τῶν κοινοτήτων, ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος τῆς τάξεως, ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἔθνος, διότι δὲν ἐπιθυμοῦμεν μήτε αἱ κοινότητες νὰ πάσχουν μήτε ληστεία νὰ ὑπάρχῃ, μήτε ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξοδεύηται, μήτε νὰ διασύρηται τὸ Ἑλληνικὸν ὄνομα. Μήτε εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσουν ὅλοι οἱ πιεζόμενοι κάτοικοι τῆς στερεᾶς Ἑλλάδος διὰ ν’ ἁρπάσουν τὰ δημόσια, ὡς εἶπεν, ὁ Κύριος Κουμουνδοῦρος. Θὰ ἦτο ὠφελιμώτερον εἰς τοὺς καταχραστὰς νὰ μένουν τὰ πράγματα ὅπως εἶναι, ἀλλὰ 30 χρόνων πληγαὶ 30 χρόνων βάσανα, καὶ παθήματα μᾶς ἔκαμαν νὰ πεισθῶμεν, ὅτι πρέπει νὰ παρακαλέσωμεν τὸ σῶμα τοῦτο τὸ κυρίαρχον μετὰ δακρύων διὰ νὰ μᾶς ἀποδώσῃ δικαιοσύνην.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§62Θ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Μίαν παρατήρησιν τολμῶ νὰ ὑποβάλω ὅπως ἀκουσθῇ ἀπὸ τὸν Κύριον ὑπουργὸν, ὅτι ἐπειδὴ ὑπάρχουσι τινὲς οἱ ὁποῖοι θέλουσι ν’ ἀγορεύσωσι καὶ ἔχουσι νὰ προτείνωσι διαφόρους γνώμας, ὑποθέτω ὅτι ἦτο καλλίτερον ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν μετὰ πάντας τούτους νὰ ἐκφράσῃ τὴν ἰδίαν του γνώμην, διότι θὰ ἔλθῃ εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀγορεύσῃ καὶ πάλιν.

§63Δ. ΔΡΟΣΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου, ἔπειτα δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν· αἱ διάφοροι γνῶμαι, ἡ πληθὺς τῶν προτάσεων, τὰ πολλὰ συστήματα περὶ διαθέσεως τῶν λειβαδίων ἀποδεικνύουν τὴν σπουδαιότητα τοῦ πράγματος καὶ τὰς δυσχερείας, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος. Ὑπάρχει κακόν τι καὶ πρὸς θεραπείαν αὐτοῦ προτείνονται διάφορα μέτρα, ἀλλὰ διὰ νὰ εὕρωμεν τὰ καταλληλότερα, πρέπει νὰ ἀναγνωρισθῇ ἡ φύσις, ἡ πηγὴ τοῦ κακοῦ· τὸ οὐσιωδέστερον μέρος τῆς ὑποθέσεως εἶναι αἱ ἀξιώσεις τῶν κοινοτήτων ἐπὶ τῶν λειβαδείων, ἤτοι τῶν κεφαλοχωρίων. Ἀπὸ τούτου ἄρχομαι· κατὰ τὸ ὀθωμανικὸν δίκαιον, Κύριοι, τὰ κεφαλοχώρια δὲν εἶχον ἰδιοκτησίαν, εἶχον τὴν χρῆσιν τοῦ χόρτου τῶν λειβαδίων, τοῦτο ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τῆς μεταφράσεως, τὴν ὁποίαν εἷς συνάδελφός μου ἔκαμε καὶ τὴν ὁποίαν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, καὶ ἐξ ἑτέρας τινὸς μεταφράσεως, τὴν ὁποίαν ἄλλος διερμηνεὺς ἐν Κωνσταντινουπόλει ὁ Κύριος Ῥαζῆς ἔκαμε, καὶ τὴν ὁποίαν πρὸ καιροῦ ἀνέγνωσα· παρατηρεῖτε, ὅτι ἐπὶ τῶν λειβαδίων αὐτῶν δὲν ἐπέτρεπεν ἡ ἐξουσία οὔτε ὑποθήκευσιν, οὔτε ἐκποίησιν, οὔτε φυτεία οὔτε σπορὰ νὰ γείνῃ, ἡ ἐξουσία ἐθεώρει τὴν κτηνοτροφίαν ὡς μεγάλην βιομηχανίαν καὶ ἤθελε νὰ τὴν προστατεύσῃ καὶ προσδιώρισε τὰς βοσκὰς ἀναλλοιώτους. Ἂν συνέβαινεν εἰς τὰ κεφαλοχώρια νὰ ὑπάρχουν πολλαὶ βοσκαὶ καὶ μετεφέροντο ἐξ ἄλλου χωρίου ποίμνια, ἦτο εἰς αὐτὰς χωρὶς νὰ στενοχωρῶσι τὰ κτήνη τοῦ κεφαλοχωρίου· ὁ Σπαχῆς ἐλάμβανε δικαίωμα· αὐτὸ εἶναι τὸ Ὀθωμανικὸν δίκαιον κατὰ τὸ 105 ἄρθρον τῆς μεταφράσεως. Τί ἔγεινε μετὰ ταῦτα; δὲν ἐτηρήθη ἀκριβῶς ὁ νόμος αὐτὸς, πολλὰ κεφαλοχώρια ἐξεποίησαν τὰς βοσκὰς, καὶ ἐπὶ τοῦ Ἀλῆ Πασᾶ πολλὰ ἐξ αὐτῶν μετεβλήθησαν εἰς τσεφλίκια. Αὐτὴ ἦτον ἡ κατάστασις τῶν λειβαδίων τῶν κεφαλοχωρίων μέχρι τῆς ἐπαναστάσεως. Κατὰ τὸ 1833 ἐξεδόθη ὁ νόμος περὶ τοῦ ὁποίου ἠκούσατε, ἀλλ’ ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη καὶ πρὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐπὶ Κυβερνήτου πάλιν τὸ δημόσιον κατεῖχε καὶ διέθετε τὰς κοινοτικὰς βοσκάς· καὶ νομίζω μάλιστα, ὅτι ἓν ὅπλον τῆς ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τοῦ Κυβερνήτου ἦτο καὶ τοῦτο. Μετὰ ταῦτα, Κύριοι, εἰς ἓν μέρος τοῦ Κράτους, εἰς τὴν Στερεὰν Ἑλλάδα, ἡ ζήτησις τῶν λειβαδίων ηὐξήνθη, διότι εἰσῆλθον ποίμνια ἐκ τοῦ Τουρκικοῦ· ἡ ζήτησις αὕτη ἔκαμε περισπούδαστα τὰ λειβάδια καὶ ἐντεῦθεν ἐγεννήθη ἡ ἀνάγκη τῆς τοποθετήσεως. Εἰς τὴν Πελοπόννησον δὲν ἐλάμβανε χώραν τοποθέτησις, διότι δὲν ἦτο ἀνάγκη· εἰς ἓν μόνον μέρος αὐτῆς, εἰς τὴν Τροιζηνίαν καὶ εἰς ἓν μέρος τῆς Κορινθίας ἐγένετο τοποθέτησις, εἰς κανὲν δὲ ἄλλο μέρος. Οἱ ποιμένες τῶν ὀρεινῶν ἐπαρχιῶν ἔφερον τὰ ποίμνιά των εἰς τὴν Ἠλείαν εἰς τὰς μεσημβρινὰς ἐπαρχίας καὶ κατελάμβανον τὰς βοσκὰς ἄνευ ἀδείας, χωρὶς νὰ πληρώσουν τίποτε.

§64ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Αἱ κοινότητες τῆς Πελοποννήσου δὲν εἶχον τὰ αὐτὰ δικαιώματα;

§65ΔΡΟΣΟΣ. Δὲν ἐπαρουσίασαν τοιαύτην ἀξίωσιν. Εἰς τὰς τοποθετήσεις ἐλάμβανε χώραν μεγάλη κατάχρησις. Τὸ δημόσιον δὲν εἶχεν οὐδεμίαν ὠφέλειαν. Ἐν τούτοις καὶ διοικητικοὶ ὑπάλληλοι καὶ οἰκονομικοὶ καὶ δημοτικοὶ, καὶ οἱ ἰσχυροὶ τῶν ἐπαρχιῶν ἐφορολόγουν τοὺς κτηνοτρόφους· διὰ τοῦτο ἀπὸ τῆς πρώτης περιόδου ἠκούσθησαν παράπονα καὶ ἐζητεῖτο ἡ θεραπεία τοῦ κακοῦ, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε δὲν εὑρέθη ὁ τρόπος τῆς θεραπείας· ἂν σήμερον περιορισθῶμεν εἰς τὸ μέρος αὐτὸ, ὅπου ὑπάρχει ἡ κατάχρησις καὶ τὸ κακὸν, ἂν περιορισθῶμεν εἰς τὸ νὰ φέρωμεν θεραπείαν εἰς αὐτὸ τὸ μέρος, νομίζω, ὅτι ἦτο εὐκολώτερον νὰ δώσωμεν τέλος εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα· ἂν ἐξέλθωμεν τοῦ κύκλου αὐτοῦ θὰ ἔμβωμεν εἰς λαβύρινθον, ἀπὸ τὸν ὁποῖον δὲν ἠξεύρω πῶς θὰ ἐξέλθωμεν· Ἂς παραχωρήσωμεν εἰς ὅλας τὰς κοινότητας τὴν ἀναγκαίαν βοσκὴν εἰς τὰ κτήνη τῆς γεωργικῆς τάξεως, καὶ τὰς βοσκὰς, αἱ ὁποῖαι περισσεύουν, ἂς τὰς ἐνοικιάσωμεν καὶ τὴν πρόσοδον, ἡ ὁποία θὰ προκύψῃ ἐκ τῶν βοσκῶν, τὸ πλεῖστον μέρος, ἂς τὸ ἀφήσωμεν εἰς τὰ κεφαλοχώρια, τὴν δὲ πρόσοδον, ἡ ὁποία θὰ προκύψῃ ἐκ τῆς ἐνοικιάσεως τῶν καθαρῶς ἐθνικῶν βοσκῶν, τὸ πλεῖστον μέρος νὰ εἰσέρχηται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ μέρος νὰ μένῃ εἰς τὰ χωρία ἐκείνων τῶν μερῶν· καὶ τὸ ἓν μέρος καὶ τὸ ἄλλο, τὸ ὁποῖον θὰ παραχωρήσωμεν εἰς τὰς κοινότητας καὶ τὰ χωρία ἀποκλειστικῶς νὰ χρησιμεύῃ εἰς δημόσια ἔργα, εἰς δρόμους, εἰς γεφύρας, εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν. Ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐπαρουσίασεν ἡ ἐπιτροπὴ, διότι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τῆς ἐπιτροπῆς πλησιάζει εἰς αὐτὴν τὴν βάσιν. Εἰς δὲ τὰ καθήκοντα δύνασθε νὰ ἐπιφέρητε ὅσας νομίζετε ἀναγκαίας τροποποιήσεις. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἐπιφέρω. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς· καὶ ἐπιφυλάττομαι νὰ φέρω τροπολογίας εἰς τὰ καθέκαστα.

§66ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Περὶ ἰδιοκτησίας τί λέγετε;

§67ΔΡΟΣΟΣ. Περὶ τῆς ἰδιοκτησίας, λέγω, ὅτι κατὰ τὸ Ὀθωμανικὸν δίκαιον τὰ κεφαλοχώρια θέλουν νὰ διεκδικήσωσι τὰς βοσκὰς αὑτῶν, συμφωνῶ νὰ καταργηθῇ τὸ διάταγμα τοῦ 33 καὶ νὰ παραχωρήσωμεν εἰς τὰς κοινότητας τὸ δικαίωμα, ὅπως ἀποδείξωσι διὰ τῶν νομίμων μέσων τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἐπ’ αὐτῶν.

§68ΔΑΓΡΕΣ. Ἐννοεῖτε καὶ τὸ χόρτον, ὃ εὑρίσκεται εἰς τὰ ὄρη;

§69ΔΡΟΣΟΣ. Ἐννοῶ ὅτι θὰ ἐνοικιάζωνται ἐκεῖνα τὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα ἐγίνετο τοποθέτησις, καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι γνωστά· Εἰς τὴν Ἀττικὴν δὲν γίνεται τοποθέτησις, καθὼς καὶ εἰς τὴν Μεγαρίδα· εἰς ὅλας ὅμως τὰς ἐπαρχίας τῆς Στερεᾶς ἐγένετο τοποθέτησις.

§70ΤΙΝΕΣ. Ὄχι εἰς ὅλας.

§71ΔΡΟΣΟΣ. Δὲν λέγω ὅτι εἰς ὅλας ὑπάρχει τοποθέτησις κατὰ τὸν αὐτὸν βαθμόν· εἰς τὴν Εὐρυτανίαν, εἰς τὴν Ἀκαρνανίαν καὶ εἰς πολλὰ ἄλλα μέρη ἐγένετο τοποθέτησις, εἴς τινα δὲ ἄλλα μέρη αἱ κοινότητες εἶχον τὴν κατοχὴν τῶν κοινοτικῶν βοσκῶν, καὶ αὐτῆς τῆς διαθέσεως. Ὁ λόγος εἶναι περὶ ἐκείνων τῶν βοσκῶν, τῶν ὁποίων εἶχε τὴν κατοχὴν τὸ δημόσιον καὶ ἐτοποθέτει, αὐταὶ ἐννοῶ νὰ ἐνοικιασθῶσι, καὶ αὐταὶ εἶναι γνωσταί.

§72ΖΕΡΒΑΣ. Κύριοι, ἐγὼ εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς τῆς διαθέσεως τῶν λεγομένων βοσκῶν, ἀλλὰ θὰ μὲ συγχωρήσητε νὰ προτάξω τὴν ἀρχὴν τῆς διακρίσεως τῶν βοσκῶν. Τὸ ἀντικείμενον εἶναι σπουδαιότατον· πρέπει ἡ Συνέλευσις νὰ ἔλθῃ εἰς ἐμβριθεῖς σκέψεις, ἵνα μὴ τύχῃ κατόπιν μὲ μίαν ἀπόφασιν καὶ παραβλάψῃ τρίτων δικαιώματα. Τὸ ζήτημα συνέχεται μὲ προηγούμενα ἄλλα· ἠξεύρετε τί θὰ εἴπῃ βοσκή; βοσκὴν, καθὼς τὴν παριστάνουν σήμερον ἐνώπιόν σας, ἐννοοῦσιν ἅπασαν τὴν ἐπιφάνειαν τῆς ἑλληνικῆς γῆς· διότι, Κύριοι, τὰ ποίμνια δὲν ἔχουσιν ὡρισμένα λειβάδια, ἐντὸς τῶν ὁποίων νὰ νέμωνται τὴν τροφήν των, ἀλλὰ περιπλανῶνται καὶ εἰς πεδιάδας καὶ εἰς ὄρη καὶ εἰς λειβάδια. Εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα ἐμπεριέχεται καὶ ἕτερόν τι, τὸ ζήτημα αὐτὸ συνέχεται καὶ μὲ τὴν διανομὴν τῆς ἐθνικῆς, ἂν τοῦτο ἀποφασισθῇ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν. Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου, ὁ ἀντιπρόεδρος Κ. Παπαμιχαλόπουλος. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, πᾶσα σκέψις καὶ πᾶσα ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος πρέπει νὰ ᾖναι ἀπόῤῥοια ἐντελοῦς διαγνώσεως αὐτοῦ. Ἓν εἶναι τὸ ζήτημα, Κύριοι, περὶ τῆς ἰδιοκτησίας, περὶ τῆς κυριότητος. Πᾶσα γῆ Κράτους τινὸς ἀνήκει εἰς Κύριον τινὰ, εἴτε εἰς τὸ δημόσιον, εἴτε εἰς ἰδιώτην· αἱ παραγωγαὶ τῆς πρώτης εἰσέρχονται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἐκ δὲ τῶν λοιπῶν κερδίζουσιν οἱ ἰδιῶται. Ἔρχεται τὸ ζήτημα τώρα, ὑπάρχει τοιαύτη διάκρισις ἐν Ἑλλάδι, ναὶ ἢ ὄχι; Ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ διευκρινήσῃ ἡ Συνέλευσις, καὶ κατόπιν δύναται νὰ προβῇ εἰς μέτρα περὶ τῶν διαθέσεων τῆς βοσκῆς. Ἐγὼ, Κύριοι, εἶμαι ὑπὲρ τῆς δευτέρας ὑποστηρίξεως· ἡ ἑλληνικὴ γῆ ὑπάγεται εἰς δύο κατηγορίας, ἢ μὲν εἶναι ἐθνικὴ, ἡ δὲ ἰδιοκτησία ἢ ἰδιωτῶν ἢ κοινοτήτων. Θὰ σᾶς ἀποδείξω, Κύριοι, ὅτι ὅταν οἱ βάρβαροι εἰσήλασαν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ κατέκτησαν αὐτὴν δὲν ἐδήμευσαν πᾶσαν τὴν γῆν της· τὰ καλλίτερα μέρη, ὅσα ἤξιζον περισσότερον, τὰ ἐδήμευσαν καὶ τὰ διέθεσαν διαφοροτρόπως· μέρη δέ τινα, τὰ ὁποῖα, εἴτε διὰ τὸ λεπτόγεων, εἴτε διὰ τὸ ἀπόκεντρον ἐκ τῶν φρουρίων, εἴτε διότι αἱ πόλεις αὗται ὑπετάχθησαν ὑπὸ ὅρους, ἔμειναν πάλιν ἐλεύθερα. Ὑπῆρχον πόλεις, εἰς τὰς ὁποίας οὐδόλως ἐπάτησε ποῦς ὀθωμανικός· αἱ πόλεις αὗται ἢ αἱ κοινότητες ηὐτοδιοικοῦντο, ἦσαν ἐλεύθεραι, ἐντὸς τοῦ ὀθωμανικοῦ κράτους. Ὡς παράδειγμα φέρω τὴν Λακωνίαν, τὰς νήσους καὶ ἄλλα μέρη· αἱ κοινότητες αὗται εἶχον ἐπὶ τῆς τουρκικῆς δυναστείας ἀποκτήσει δικαιώματα κυριότητος πρὸ αἰώνων, διότι αἱ κοινότητες αὗται δὲν κατῳκήθησαν μετὰ τὴν καταστροφὴν τῆς Ἑλλάδος ὑπὸ τῶν ὀθωμανῶν. Τὰς κοινότητας ταύτας τὰς εὗρεν ὁ δορυκτήτωρ πρὸ αἰώνων κατῳκημένας εἰς τὴν πατρῴαν γῆν, πῶς θέλετε τώρα νὰ μοὶ ἀντιτάξητε, καὶ ἰδίως καθὼς ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομ. εἶπεν, ὅτι ὅλαι αἱ βοσκαὶ τῶν κοινοτήτων ἦτο κτῆμα ἐθνικόν, ἀφοῦ ὁ βάρβαρος αὐτὸς τὰς ἐσεβάσθη ἐπὶ ἕνα καὶ ἥμισυν αἰῶνα; Τὸ ἔθνος αὐτὸ ἔκαμε μίαν ἐπανάστασιν, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐπαναστάσεως αἱ διάφοροι αὐτοῦ Συνελεύσεις ἀπεφάσισαν νὰ καταστήσωσι πᾶσαν τὴν ἐθνικὴν γῆν ἰδιόκτητον, καὶ διὰ τοῦτο πολλαὶ Συνελεύσεις εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ διανεμηθῇ ἡ γῆ. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι κατὰ τὴν ἐπανάστασιν δικτατορικαί τινες κυβερνήσεις ἦλθον, καὶ ἐναντίον τῶν ἐθνικῶν ἀποφάσεων ἐξεποίησαν μέρος τῆς γῆς αὐτῆς· ἦλθον ὅμως ἕτεραι Συνελεύσεις ἐθνικαὶ καὶ τί εἶπον; ἀκυροῦμεν τὰς πωλήσεις τῶν ἐκποιηθέντων γαιῶν, καὶ ἀποφασίζομεν, ὥστε καὶ αἱ ἐκποιηθεῖσαι καὶ μὴ, νὰ ᾖναι κοινὸν κτῆμα τῶν Ἑλλήνων, καὶ νὰ συμπεριλαμβάνωνται εἰς τὴν κοινὴν διανομὴν τῆς γῆς· ἀλλ’ αἱ ἐθνικαὶ αὗται Συνελεύσεις διὰ τὸ ἄτακτον τῶν περιστάσεων δὲν ἦσαν εἰς κατάστασιν νὰ πραγματοποιήσωσι τοὺς πόθους τῶν Ἑλλήνων· ἀνέβαλον τὴν πραγματοποίησιν τῆς διανομῆς τῆς γῆς εἰς τὰς μετὰ ταῦτα ἐθνικὰς κυβερνήσεις. Ἦλθον ἕτεραι κυβερνήσεις, ἀλλ’ ἀντὶ νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῶν ἐθνικῶν εὐχῶν καὶ πόθων, τοὐναντίον, Κύριοι, κατέφυγον εἰς δόλια μέσα, καὶ ἐζήτησαν νὰ σφετερισθῶσι καὶ αὐτὴν τὴν ἐθνικὴν γῆν, καὶ τὴν διένειμαν κατὰ τὰς ὀρέξεις αὑτῶν εἰς τοὺς εὐνοουμένους, περὶ δὲ τῆς πωληθείσης καὶ ἀκυρωθείσης κατὰ τὴν ἐπανάστασιν δὲν ἔκαμον κανένα λόγον. Ἦλθε κατόπιν ἄλλη Συνέλευσις τῆς Προνοίας, ἀλλὰ τὴν Συνέλευσιν αὐτὴν, ἂν καὶ περιεῖχε τοὺς εἰλικρινεστέρους καὶ ἀγαθοτέρους πολίτας, ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ὁσάκις εἶναι ἐκτὸς τῶν πραγμάτων, κάμνουν τὸν μέγαν πατριώτην, καὶ ὁσάκις ἔρχωνται εἰς τὰ πράγματα γίνονται σύντροφοι τυραννικῆς θελήσεως, συνετέλεσαν καὶ τὴν διέλυσαν καὶ δὲν ἠμπόρεσε νὰ πραγματοποιήσῃ τοὺς σκοπούς της. Ἀλλ’ ἦλθε μία κυβέρνησις (ἐπανέρχεται εἰς τὴν ἕδραν ὁ πρόεδρ. Κ. Μεσσηνέζης), ἥτις εὗρε τὸ ἔθνος εἰς παραλυσίαν· τὸ ἔθνος ἀπὸ τοὺς νέους πατριώτας παρεδόθη δέσμιον ἐν συνόλῳ εἰς μίαν βαβαροκρατίαν· αὐτὴ ἀντὶ νὰ συμβαδίσῃ μὲ τὰς ἐθνικὰς εὐχὰς καὶ νὰ σεβασθῇ τὰς ἰδιοκτησίας ἔκαμεν ὅ,τι καὶ ἡ προλαβοῦσα δυναστεία.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος.

§74ΖΕΡΒΑΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος εἶμαι, Κ. Πρόεδρε· θὰ ἀποδείξωμεν τὸ ἰδιόκτητον τῶν κοινοτήτων, δὲν εἶναι μικρὸν τοῦτο τὸ πρᾶγμα. Ἦλθε ἡ δυναστεία αὐτὴ, καὶ ἔτρεξε τὴν αὐτὴν ὁδὸν τῆς προτεραίας, καὶ μάλιστα λαβοῦσα ὄργανα αὐτοὺς τοὺς καλοὺς πατριώτας, ἐξέδοτο τὸ διάταγμα αὐτὸ τῆς 15 Δεκεμβρίου διὰ τοῦ ὁποίου ὄχι μόνον τὴν ἐθνικὴν γῆν μᾶς ἥρπασε καὶ τὴν ἐθεώρησεν ὡς ἰδιοκτησίαν τοῦ δημοσίου, ἀλλὰ καὶ τὰ ὑποβληθέντα αὐτὰ κοινοτικὰ κτήματα, τὰ ἰδιωτικὰ, μᾶς τὰ ἀφήρπασεν. Ἡ διαγωγὴ αὕτη τῆς ἐξουσίας ἐπέφερε τὴν μεταπολίτευσιν τῆς 3 Σεπτεμβρίου, ἥτις ἐγέννησε μίαν ἄλλην Συνέλευσιν, ἡ ὁποία ἦτο ὡς καὶ ἡ σημερινή. Ἡ Συνέλευσις αὐτὴ ἐξετέλεσε δεόντως τὸ καθῆκον της· μεταξὺ τῶν πολλῶν ψηφισμάτων ὑπάρχει καὶ τὸ περὶ διανομῆς τῆς γῆς· καὶ ἡ Συνέλευσις αὐτὴ εἶπεν ὄχι μόνον νὰ μὴ ἀφαιρέσῃ τὰς γαίας τῶν κοινοτήτων, ἀλλὰ νὰ χορηγήσῃ καὶ ὅλην τὴν ἄλλην γῆν εἰς τοὺς κατοίκους διὰ νὰ τὴν καλλιεργήσουν καὶ νὰ ὑπάρξῃ κτῆμα Ἑλληνικόν. Ἀλλὰ ΚΚ. μετὰ τὴν Συνέλευσιν αὐτὴν, ἥτις ἐνεπιστεύθη τὴν πραγματοποίησιν τῶν ἀποφάσεών της εἰς τὰς μετὰ ταῦτα Κυβερνήσεις, αὗται οὐδὲν ἔφερον πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Πῶς θέλετε τώρα νὰ ὑπολάβητε τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τῆς ἐθνικῆς γῆς; κατὰ τὸ διάταγμα αὐτὸ, μᾶς λέγουν, ὅτι ὅσαι κοινότητες ἢ ἰδιῶται ἔχουν τόπον βοσκῆς ἢ καὶ δάση ἀκόμη ἢ πᾶν ἄλλο, τὸ ὁποῖον ἔχει μία περιφέρεια, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἐπιδεκτικὴ καλλιεργείας, ἀλλὰ δὲν ἐκαλλιεργεῖτο τότε, τὶ νὰ εἰπῶμεν; αἱ κοινότητες αὐταὶ καὶ οἱ ἰδιῶται νὰ παρουσιάσουν ἔγγραφα ἐκδιδόμενα ἀπὸ τουρκικὰς ἀρχὰς, καὶ τότε νὰ ἀναγνωρισθῇ ὡς ἰδιόκτητον· ἀλλὰ, Κύριοι, εἰσὶ κοινότητές τινες ὅπου ποτὲ Τοῦρκος δὲν ἐπάτησε καὶ ἡ κοινότης αὐτὴ εἶχε ὑπὸ τὴν διαχείρισίν της τὴν περιφέρειάν της· πῶς ἠμποροῦσε νὰ ἐκδοθῇ τουρκικὸν ταπί; Σᾶς εἶπον πρὸ ὀλίγου ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν εὗρε τοὺς Τούρκους τοὺς κατακτητὰς, ἀλλ’ οἱ κατακτηταὶ εὗρον τὰς κοινότητας αὐτὰς, αἱ ὁποῖαι εἶχον ἐλευθέρας βοσκάς· τίτλος ἦτο ἡ προαιώνιος κατοχὴ, τὰ προαιώνια αὐτὰ δικαιώματα· ὁ Τοῦρκος ἓν μόνον δικαίωμα ἄφησεν εἰς τὰς γαίας ἐκείνας, τὸ δικαίωμα τῆς κοινῆς χρήσεως τῆς βοσκῆς, τῶν ὑδάτων καὶ τῆς ξυλείας· ὅπου δὲν ὑπάρχει κοινοτικὴ γῆ, τὸ δικαίωμα τοῦτο δὲν λαμβάνει χώραν, ἦτο τοῦ στέμματος ἡ γῆ καὶ διανεμημένη κατόπιν εἰς διαφόρους κατηγορίας, εἴτε εἰς τιμάρια, εἴτε ὅπως ἄλλως τὰ διένειμε τότε ὁ Τοῦρκος· ὅλα τὰ ἄλλα ὑπάγονται εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτὴν τὸ νὰ χορηγοῦν τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς Ἕλληνας νὰ ἔχουν τὴν κοινὴν χρῆσιν τῆς βοσκῆς, ὥστε κατ’ ἐμὴν ἰδέαν τὸ διάταγμα αὐτὸ εἶναι ὅλως διόλου καὶ τυραννικὸν καὶ ληστρικὸν καὶ ἀποτρόπαιον καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ καταργηθῇ. Ἔρχομαι, Κύριοι, εἰς τὰς προτάσεις καὶ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ εἰς τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Δεληγιώργη. Εἶπα, ὅτι εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς τῆς διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς, διότι βλέπω πολὺ δύσκολον τὴν πραγματοποίησιν αὐτῆς τῆς περιπτώσεως· εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι οἱ ποιμένες, ἂν ἀποφασίσητε νὰ ἐνοικιάσητε τὴν γῆν κατὰ τὰς προτάσεις αὐτὰς, ἰδοὺ τί θὰ συμβῇ· 1ον) ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἀδικημάτων, τὰ ὁποῖα κατὰ διαφόρους καιροὺς καὶ ἀπὸ τὰς διαφόρους Κυβερνήσεις τὸ ἔθνος ὑπέφερε, θὰ φέρητε καὶ τὴν κατάργησιν τοῦ δικαιώματος τῆς κοινῆς χρήσεως, διότι ὅταν ἐγὼ ὁ ποιμὴν ἀποφασίσω νὰ ἐνοικιάσω μίαν περιφέρειαν, ἐννοεῖται, ὅτι οὐδέ ποτε θὰ ἐπιτρέψω εἰς ἄλλον τινὰ ποιμένα νὰ περιφέρηται εἰς τὸ ἐνοικιασμένον κτῆμά μου, καὶ τὸ κτῆμα αὐτὸ δὲν σύγκειται μόνον ἀπὸ βοσκὴν, ἀλλ’ ἐμπεριέχει πολλὰ πράγματα. Ἐκτὸς δὲ τούτου, Κύριοι, ἰδοὺ τί συμβαίνει, ἐὰν ἀποφασίσητε τὴν ἐνοικίασιν τῆς βοσκῆς· οἱ ποιμένες, καθὼς ἠξεύρετε, δὲν δύνανται νὰ διαμείνουν εἰς τὸ αὐτὸ μέρος, κατὰ τὴν συνήθειαν οὐδέποτε μένουν πλέον τῶν δύω μηνῶν, καὶ σπάνιον πρᾶγμα εἶναι νὰ μείνῃ εἷς ποιμὴν εἰς τὸ αὐτὸ μέρος, διότι πολλὰ περιστατικὰ, ἔλλειψις τροφῆς, ψύχος, θερμότης, τοὺς ἀναγκάζουν νὰ μεταφέρουν τὰ ποίμνιά των ἀπὸ ἓν εἰς ἄλλο μέρος· ἐὰν λοιπὸν ἐνοικιασθῇ ὅλη αὐτὴ ἡ βοσκὴ τῆς Ἑλλάδος, καὶ μερικοὶ προλάβουν νὰ ἐνοικιάσουν τὸ ὅλον, ποῦ θὰ τοποθετήσουν οἱ ἄλλοι τὰ ποίμνιά των; εἰς τὸν αἰθέρας ὅπου καὶ ἂν ὑπάγουν αἱ βοσκαὶ θὰ ἦναι ἐνοικιασμέναι. Εἶμαι σύμφωνος, Κύριοι, ὅτι τῳόντι τὸ ποιμενικὸν ἐπάγγελμα, τὸ ὁποῖον ἔχει κατὰ τὸ πλεῖστον μέρος τὸ συμφέρον εἰς τὸ προκείμενον ζήτημα, εἶναι οὐχὶ πολὺ εὐχάριστον εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ Ἡσιόδου ἔγεινε τὸ φυτώριον τῆς καταστροφῆς πάσης ἰδιοκτησίας καὶ δενδροφυτείας, καὶ ὁλόκληρος ἡ ἀρχὴ πρέπει νὰ ἔλθῃ νὰ ἀποφασίσῃ τι περὶ τῆς τακτοποιήσεως τῆς κτηνοτροφίας, ἀλλ’ εἰς τοῦτο ποσῶς δὲν συντελεῖ σήμερον ἡ ἐνοικίασις διὰ τοὺς ὁποίους σᾶς προεῖπον λόγους. Ἐντεῦθεν λοιπὸν, Κύριοι, διϊσχυρίζομαι, ὅτι ἡ μὲν διάθεσις τῆς ἐθνικῆς γῆς ἐκ μέρους τοῦ δημοσίου ἀντιβαίνει ὅλως διόλου εἰς τὰ συμφέροντα τῶν ποιμένων, ἡ δὲ διάταξις τοῦ ληστρικοῦ ἐκείνου διατάγματος ἀφήρπασε τὰ δικαιώματα τῆς κοινοτικῆς καὶ ἰδιωτικῆς ἰδιοκτησίας. Διὰ τοῦτο ἀντὶ τῆς ἀρχῆς τῆς διαθέσεως τῆς βοσκῆς σᾶς εἶπον, ὅτι θὰ προτάξω τὴν ἀρχὴν τῆς διευκρινήσεως, τῆς ἐκκαθαρίσεως τῆς γῆς. Πρέπει λοιπὸν σήμερον 1) νὰ ἀποφασίσωμεν, ἔχουν δικαίωμα αἱ κοινότητες, ὅσαι πρὸ αἰώνων εἶχον τὴν περιφέρειαν ἀνεξάρτητον, νὰ τὰς θεωροῦν οἱ ἄνθρωποι ὡς ἰδιοκτησίαν ναὶ ἢ ὄχι; ἐὰν λύσωμεν καταφατικῶς τὸ ζήτημα αὐτὸ, τότε εἶναι περιττὴ ἡ διάθεσις, διότι ἕκαστος ἰδιοκτήτης, εἴτε ἄτομον, ἢ κοινότης, ἢ δημόσιον ὀφείλει νὰ βαδίσῃ εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς ἰδιοκτησίας του κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῷ, καὶ δὲν ἠμπορεῖτε ποτὲ νὰ ἐπιβάλητε εἰς ξένα κτήματα ἄλλην διαχείρισιν παρ’ ὅ,τι συμφέρει εἰς τοὺς δήμους. Ἀλλ’ ἀκούω μίαν φωνὴν, ὅτι καὶ τὸ δημόσιον ἔχει τὸ δικαίωμα· ναὶ, ἀλλὰ σᾶς εἶπον πρῶτον, ὅτι ὅλαι αἱ Συνελεύσεις τὴν γῆν ἐθεώρησαν Ἑλληνικὴν καὶ ἀπεφάσισαν τὴν διανομήν της, καὶ δεύτερον ὑπάρχουν ἀπαράβατα δικαιώματα τῆς χρήσεως τῆς βοσκῆς· ἠμπορεῖ σήμερον μία Συνέλευσις τοιαῦτα προαιώνια δικαιώματα νὰ ἔλθῃ νὰ τὰ ἁρπάσῃ; ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ μία ἄλλη διάθεσις; ἐννοῶ ὅτι ἐγὼ, ὅστις ἔχω τὸ ποίμνιόν μου καὶ περιορίζομαι εἰς τὸ κτῆμα, πρέπει νὰ πληρώσω ὀλιγώτερον ἐκείνου, ὅστις μένει εἰς τὴν ἐθνικὴν βοσκήν. Λοιπὸν ὀφείλομεν πρῶτον νὰ διασαφήσωμεν αὐτὰ τῶν κοινοτήτων, καὶ, κατ’ ἐμὴν γνώμην, τὸ ἄλλο μέρος νὰ τὸ ἀφήσωμεν, ὅπως ὑπάρχει· διότι ἡ κατάστασις αὐτῶν τῶν ποιμνίων, ὅπως σήμερον εὑρίσκεται ἡ κτηνοτροφία, δὲν τὸ ἐπιτρέπει· περισσότερα παράπονα θὰ ἀκούσητε κατόπιν, ἀλλαλαγμοὺς, θὰ καταντήσουν ἐπὶ τέλους εἰς διαγωνισμὸν τοιοῦτον, ὥστε νὰ πωληθοῦν οἱ ποιμένες, διότι ἂν δὲν πάρουν γῆν ποῦ θὰ μείνουν; κατὰ τὴν ἀρχὴν ἂν παραδεχθῇ ἡ ἐνοικίασις αὐτῆς τῆς χρήσεως τῆς βοσκῆς, ἐννοεῖται ὅτι ὅλη ἡ ἐπιφάνεια θὰ διαιρεθῇ εἰς περιφερείας τινὰς, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐνοικιάζωνται, καὶ ὅλαι αὐταὶ θὰ δοθῶσιν εἰς τοὺς ἐνοικιαστὰς, εἴτε μονοετῶς, εἴτε πολυετῶς· καὶ μάλιστα ἡ ἐνοικίασις αὐτὴ ποτὲ δὲν συμφέρει νὰ γίνῃ μονοετῶς, διότι τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ποιμένος δὲν εἶναι στιγμιαῖον. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἔχω μίαν ἰδιαιτέραν τροπολογίαν, τὴν ἑξῆς. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις

ΨΗΦΙΖΕΙ.

Τὸ ἀπὸ 15 Δεκεμβρίου Βασιλικὸν Διάταγμα περὶ λειβαδίων καταργεῖται κλπ.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ὑποβάλω μίαν παρατήρησιν. Νομίζω ὅτι ἡ περαιτέρω συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς εἶναι πάντῃ ἄσκοπος.

§76ΤΙΝΕΣ. Πολὺ ἀναγκαία μάλιστα.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ὅλοι νομίζω συμφωνεῖτε ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ διαθέσεως τῶν λειβαδίων, νὰ καταργηθῇ τὸ πρῶτον διάταγμα καὶ νὰ γίνῃ ἕνας νέος νόμος.

§78ΛΥΣΑΝΔΡΟΣ. Θὰ συζητήσωμεν, Κ. Πρόεδρε.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατέ με νὰ κανονίσω τὴν συζήτησιν.

§80ΜΠΟΥΣΚΟΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ φωτισθῶμεν καὶ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, Κ. Πρόεδρε.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατέ με, καὶ ὅ,τι θέλετε ἀποφασίσετε. Ἐδῶ ἔχομεν μίαν πρότασιν ὑπὸ συζήτησιν, τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς· ἡ πρότασις αὕτη τείνει εἰς τὸ νὰ ἀντικαταστήσῃ τὰς ὑπαρχούσας διατάξεις νόμων, καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὰ λειβάδια. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις παραδεχθῇ ὅτι πρέπει νὰ ἀντικατασταθῶσιν οἱ ὑπάρχοντες νόμοι δι’ ἄλλων νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς εἶναι περιττή. Ἐρχόμεθα κατόπιν εἰς τὰ καθέκαστα, τί θὰ γείνῃ; ἐνοικίασις; παραχώρησις; κυριότης; ποῦ θὰ διατεθῶσι τὰ εἰσοδήματα; ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, ὑπὲρ τῶν δήμων ὑπὲρ τῶν κοινοτήτων; αὐτὰ εἶναι τὰ καθέκαστα.

§82ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Ἐπὶ τοῦ κανονισμοῦ Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφωτίσθητε.

§84ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἐφωτίσθη ἡ Συνέλευσις νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη.

§86ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὑποθέτετε, Κ. Πρόεδρε, ὅτι ὑπάρχουν νόμοι περὶ βοσκῶν, ἐνῷ δὲν ὑπάρχει κἀνεὶς... (θόρυβος).

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον;

§88ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§89ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἀφήσατε ἕκαστος τῶν πληρεξουσίων....

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πλειονοψηφία ἀπεφάνθη ὅτι ἐφωτίσθη.

§91ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθίσατε, νὰ ἐρωτήσω καὶ πάλιν. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη, νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Ἐφωτίσθη.

§93ΛΥΣΑΝΔΡΟΣ. Δὲν εἴμεθα πλήρεις.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου.

§95ΤΙΝΕΣ. Ποία εἶναι ἡ ἀρχή;

§96ΛΥΣΑΝΔΡΟΣ. Κ. Πρόεδρε, δὲν εἴμεθα πλήρεις.

§97ΠΟΛΛΟΙ. (ἀριστερόθεν) εἴμεθα.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχήν σας. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, νὰ ἐγερθῶσιν (ἀνίστανται οἱ περισσότεροι· συγχρόνως δέ τινες φωνάζουσιν, ὄχι, ὄχι· ποία εἶναι ἡ ἀρχή). Παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ά ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου.

§99ΚΑΛΟΣ. Φρονῶ ὅτι πρὶν ἢ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις, καλὸν εἶναι νὰ σταλῶσιν ὅλαι αἱ προτάσεις εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, διὰ νὰ ἐπέλθῃ μία συναρμολογία.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προσεκάλεσα ὅλους τοὺς κυρίους, καὶ ἐκαθίσαμεν χθὲς 4 ὥρας, ἀλλὰ δὲν ἐφθάσαμεν εἰς ἀποτέλεσμα. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Δελιγιάννης.

§101ΚΑΛΟΣ. Εἴμεθα ἐκτὸς τοῦ κανονισμοῦ, Κ. Πρόεδρε. Ὁ Κ. Ζουμπουλάκης σήμερον ἔφερε νέον ἄρθρον· ἂν παραδεχθῇ τὸ τῆς ἐπιτροπῆς, τί θὰ γείνῃ κατόπιν;

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τὸ φέρω ὡς τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον. Ὅταν ἓν νομοσχέδιον εἰσάγηται πρὸς συζήτησιν, δὲν φέρονται ἄλλα νομοσχέδια· ἀλλὰ πᾶσα ἀντίῤῥησις φέρεται ὡς τροπολογία ἐπὶ τοῦ ἄρθρου. Ἢ θὰ συζητήσωμεν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου κατὰ τὰς διατυπώσεις τοῦ κανονισμοῦ ἦλθεν ἡ συζήτησιν, ἢ θὰ τὸ ἀποῤῥίψωμεν. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις θέλῃ νὰ τὸ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, αἱ παρατηρήσεις αἱ ἀντικείμεναι εἰς αὐτὸ θὰ ὑποβληθῶσιν ὡς τροπολογίαι. Ἡ Συνέλευσις καλεῖται νὰ συζητήσῃ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, καὶ ὄχι τὸ τοῦ Κ. Ζουμπουλάκη ἢ ἄλλου ὁποιουδήποτε.

§103ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε......

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον· ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισε νὰ συζητήσῃ τὸ πρῶτον ἄρθρον. Ὁ κύριος Δελιγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§105Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θεωρῶ τὸ Διάταγμα τοῦ 1833 ἄδικον, διότι νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἰδιοκτησίας δὲν εἶναι ἀντικείμενον τῆς νομοθετικῆς ἢ ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ τῶν Δικαστηρίων. Κατακρίνων ὅμως τὸ διάταγμα τοῦτο ὡς ἄδικον, δὲν σᾶς προτρέπω νὰ προβῆτε εἰς νέαν ἀδικίαν. Πάντες ὁμολογοῦσιν, ὅτι τὰ μέχρι τοῦδε γενόμενα εἶχον κακῶς καὶ πρέπει νὰ μεταβληθῶσιν· ἀλλ’ ἆρά γε πρέπει ἤδη νὰ ὁδηγηθῶμεν ἀπὸ πνεῦμα καθαρῶς ταμιευτικόν, ὡς προτείνουσι, καὶ νὰ μὴ μετατρέψωμεν τὴν χρῆσιν τοῦ ποσοῦ εἰς κοινωφελῆ τινα σκοπόν; ἐξ ἐναντίας φρονῶ, ὅτι ὀφείλομεν, ἐὰν δυνηθῶμεν, νὰ ἀπαλλάξωμεν τὴν κτηνοτροφίαν ἀπὸ τὰς δυσχερείας, εἰς ἃς ὑπόκειται, καὶ ἀσφαλίζοντες τὸ μέλλον αὐτῆς νὰ τρέψωμεν τὰ ἐξ αὐτῆς κέρδη εἰς κοινωφελεῖς σκοπούς. Διὰ τῆς προτάσεώς μου, ἣν ὑποβάλλω ὡς τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου, δὲν συνηγορῶ ὑπὲρ τῶν κοινοτήτων, διότι σήμερον τοιαῦται δὲν ὑπάρχουσι, καθόσον ὡς διοικητικὴ μονὰς θεωρεῖται ὁ δῆμος, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου συνηγορῶ, καὶ τοῦ ὁποίου τὴν σπουδαιότητα καὶ ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ δὲν δύναται νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ. Διαιρῶν τὰς γαίας εἰς τρεῖς κατηγορίας· α) εἰς περιφερείας τῶν κοινοτήτων (κεφαλοχωρίων), αἵτινες ἀξιοῦσιν, ὅτι ἔχουσι δικαίωμα κυριότητος ἐπ’ αὐτῶν· β) εἰς ἐθνικάς, αἵτινες εἶναι ἀνεπίδεκτοι καλλιεργείας καὶ γ) εἰς καλλιεργησίμους μὲν ἐθνικάς, ἀλλ’ αἵτινες ἐπὶ τοῦ παρόντος χρησιμεύουσιν εἰς βοσκὴν τῶν ζώων, προτείνω νὰ ἀποδοθῶσιν αὗται εἰς τοὺς δήμους, εἰς ὧν τὰ ὅρια ὑπάγονται. Οἱ δῆμοι δὲ διὰ τῶν ὀργάνων των νὰ διαθέτωσιν αὐτὰς κατὰ τὰς περὶ διαθέσεως τῆς ἰδιοκτησίας τῶν δήμων διατάξεις. Καὶ ταῦτα, διότι ἐπιθυμῶ ἡ κεντρικὴ ἀρχὴ νὰ μὴ ἀναμιγνύηται ποσῶς εἰς τὰ τῶν δήμων συμφέροντα. Δὲν πρέπει δὲ νὰ μᾶς ἀποτρέψῃ ἀπὸ τούτου ἡ ἰδέα, ὅτι τὸ ⅓ τῶν δήμων στεροῦνται τοιούτων γαιῶν, διότι εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ φροντίσωμεν ἐπὶ τοῦ παρόντος περὶ τῶν ⅔ καὶ βαθμηδὸν νὰ σκεφθῶμεν καὶ περὶ τῶν ὑπολοίπων, πῶς δυνάμεθα νὰ προικίσωμεν καὶ αὐτοὺς δι’ ἄλλων μέσων. Ταῦτα πάντα προτείνω, διότι πρεσβεύω τὴν ἀρχὴν, ὅτι ὁ λαὸς πρέπει νὰ ἀπαλλαχθῇ τῆς πληρωμῆς δημοτικῶν φόρων, ἕνεκα τῶν ὁποίων καὶ οὗτος καταπιέζεται καὶ οἱ δημοτικοὶ Ἄρχοντες καταχρῶνται.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Καλλιγᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§107ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Περιορίζομαι, Κύριοι, εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ πρώτου ἄρθρου τῆς προτάσεως, ἥτις ὑπάρχει ἐνώπιόν σας· ἀπὸ τοῦδε βλέπω τὴν μεγάλην σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν ἐξετίμησαν καὶ οἱ ἀξιότιμοι πρὸ ἐμοῦ λαλήσαντες, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι περιέχει διὰ τὴν Ἑλλάδα ζητήματα κοινωνικὰ, ζητήματα ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα συνάπτονται μετὰ τῶν μεγίστων συμφερόντων τοῦ ἔθνους. Ἀλλὰ συμβαίνει εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πολλάκις ἐπαυξάνει τὰς δυσκολίας τῆς λύσεως, ὅτι δηλ. δὲν παρίσταται ἁπανταχοῦ τὸ αὐτὸ συμφέρον, γενικὸν καὶ ὁμοιόμορφον καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Ὅταν παρατηρήσωμεν καὶ τὴν γεωγραφικὴν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος καὶ τὸν τρόπον τοῦ ζῇν, θέλομεν ἰδεῖ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ συμφέρον νὰ ὑπάρχῃ τὸ αὐτὸ καθ’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος· αἱ νῆσοι καθ’ ὑπόθεσιν δὲν δύνανται νὰ ἔχουν τὰς αὐτὰς σχέσεις, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ Πελοπόννησος, καὶ ἡ Πελοπόννησος αὐτὰς ταύτας τῶν ἐπαρχιῶν τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος· ὡς ἐκ τούτου οὐδεὶς δύναται νὰ σχηματίσῃ εὐκόλως γενικὴν γνώμην, ἀλλὰ μοὶ φαίνεται ὅτι τὸ νομοθετικὸν Σῶμα πρὸ πάντων διακρίνεται, ὅταν δὲν ἀποφαίνεται μὲ ἀδιαφορίαν περὶ ἐκείνων τῶν συμφερόντων, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ἐνδιαφέρονται ὅλοι ἐξίσου, ἀλλ’ ὅταν δύναται νὰ διαχωρίσῃ τὰ ἰδιαίτερα συμφέροντα ἑκάστου μέρους τῆς κοινωνίας. Κατὰ τὴν Πελοπόννησον θέλετε παρατηρήσει, ὅτι οὐδεὶς σήμερον λέγει ὅτι ὑπάρχει σπουδαία ἀνάγκη νὰ μεταβληθῇ ἡ νομοθεσία ὡς πρὸς τὴν κτηνοτροφίαν, καὶ ἂν γίνωνται ἐκ μέρους τῆς Πελοποννήσου τοιαῦται προτάσεις, δὲν ἔχουν σκοπὸν πρὸ πάντων νὰ μεταβάλουν τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία σήμερον ὑπάρχει, ἀλλὰ μόνον ὁρμῶνται ἐκ τῆς ἐπιθυμίας νὰ προσθέσωσι νέας ὠφελείας εἰς τὰς ἤδη ὑπαρχούσας· ἐπίσης ὅταν ἀποβλέπητε εἰς τὸ Αἰγαῖον, θέλετε ἴδει ὅτι ἐπαρκοῦνται εἰς τὰ ὑπάρχοντα, διότι τὰ κτήνη πολυπλασιαζόμενα κατὰ τὸν φυσικὸν τρόπον τῆς αὐξήσεως, εὑρίσκουν τροφὴν χωρὶς νὰ ἀπαντοῦν κώλυμα, ἀλλ’ ὅταν ἔλθητε εἰς τὴν Ἤπειρον, τὰ πράγματα δὲν ἔχουν οὕτως. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ἐμφορηθῶμεν ἐκείνης τῆς μεγάλης δικαιοσύνης τοῦ νὰ ἀναγνωρίσωμεν τὴν κακὴν κατάστασιν ἑνὸς μέρους τοῦ Κράτους, νὰ ἐμβλέψωμεν εἰς αὐτὴν καὶ νὰ εὕρωμεν τὰ μέσα τῆς θεραπείας, ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ πράξωμεν τοῦτο χωρὶς νὰ βλάψωμεν τὸ ἐπίλοιπον μέρος τῆς κοινωνίας; Ὅταν βλέπητε τὴν δυσκολίαν, εἰς ἣν περιῆλθεν ἡ Συνέλευσις, πῶς νὰ θέση τὸ ζήτημα τῆς ἀρχῆς, τί νὰ παραδεχθῇ διὰ νὰ φθάσῃ εἰς ἓν ἀποτέλεσμα, τί νὰ θέσῃ εἰς ψηφοφορίαν, ἐκ τούτου προέρχεται, διότι ἂν λυθῇ οὕτω τὸ ζήτημα, ἐνῷ ὠφελεῖται ἡ Πελοπόννησος, βλάπτεται ἡ Στερεά. Πρέπει ἑπομένως νὰ διαχωρίσωμεν τ’ ἀντίθετα συμφέροντα καὶ νὰ μὴ ἐπιδιώξωμεν τὸ ὁμοιόμορφον τῆς νομοθεσίας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον παραδεχόμεθα καὶ εἰς ἄλλας περιστάσεις. Διατί νὰ μὴ κανονίσωμεν ἀλλέως τὰ τῆς κτηνοτροφίας ἐν Ἠπείρῳ, καὶ ἀλλέως ἐν Πελοποννήσῳ; Τὸ νομοσχέδιον προτείνει, καθὼς βλέπετε, τὴν ἐνοικίασιν τῶν ἐθνικῶν βοσκησίμων γαιῶν, τὴν ἐνοικίασιν οὐ μόνον ὡς πρόσοδον τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ ὡς μέσον συγχρόνως, δι’ οὗ νὰ εἰσαχθῇ ἡ τάξις μεταξὺ τῶν κτηνοτρόφων καὶ νὰ ἐκλείψῃ ἡ σύγκρουσις, ἡ ὁποία συμβαίνει μεταξὺ αὐτῶν. Ὁ ἔντιμος προλαλήσας ἀπέκρουσε τὸ σύστημα τῆς ἐνοικιάσεως καίτοι παραδεχόμενος, ὅτι ὅλα ταῦτα εἶναι ὀρθὰ, ἀλλ’ ὅμως ὅ,τι προτείνει πάλιν καταλήγει εἰς ἐνοικίασιν. Περὶ τοῦ νόμου τοῦ 1833, περὶ τῆς ἀδικίας, ἡ ὁποία ἔγινεν εἰς τοὺς κτηνοτρόφους γεωργοὺς, περὶ τῆς ἁρπαγῆς τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν διὰ τοῦ νόμου, περὶ τῆς ἀπαγορεύσεως προσφυγῆς εἰς τὰ δικαστήρια, κάλλιστα κρίνων ὁ ἔντιμος προλαλήσας, ἐνόμισεν ὅτι προτείνει ἕτερον σύστημα παρὰ τὸ τῆς ἐνοικιάσεως, διότι ἐνηγκαλίσθη τὸ συμφέρον τῶν δήμων. Ἐνόμισε τοὐτέστιν, ὅτι παραδίδων τὰς βοσκησίμους γαίας εἰς τοὺς δήμους καὶ ὅλην τὴν ἐξ αὐτῶν ὠφέλειαν ἀπέφυγε τὸ σύστημα τῆς ἐνοικιάσεως, ἐνῷ εἰς τὸ αὐτὸ κατέληξε, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἀντὶ νὰ γίνῃ ἡ ἐνοικίασις ὑπὲρ τοῦ δημοσίου καὶ παρ’ αὐτοῦ, μέλλει νὰ γίνῃ ὑπὲρ τῶν δήμων καὶ δι’ αὐτῶν· τί λέγει; ἂς ἀφήσωμεν ὅλην τὴν βοσκήσιμον γῆν, εἴτε ἀνεπίδεκτον καλλιεργείας, εἴτε ἐπιδεκτικὴν, εἰς τοὺς δήμους, ἂς ἀφήσωμεν αὐτὴν εἰς τὴν διάθεσιν τῶν δήμων, καὶ τότε μόνον θέλει παύσει ἡ διάθεσις τῶν δήμων, ὅταν τῳόντι προχωρήσῃ ἡ καλλιέργεια. Ἀλλὰ κατὰ τοὺς ὑπάρχοντας νόμους τοιαύτην περιουσίαν ὁ δῆμος κατὰ ποῖον τρόπον θὰ διαθέσῃ; κατὰ τὸ σύστημα τοῦ δημοτικοῦ νόμου, ὡς ῥητῶς προβλέπει, ὁ δῆμος διαθέτει δι’ ἐνοικιάσεως καὶ οἱ κτηνοτρόφοι μέλλουν νὰ παραδοθοῦν εἰς τὴν διάκρισιν τῆς δημοτικῆς ὑπαλληλίας. Ἐνῷ λοιπὸν πολεμοῦμεν τὴν ἀρχὴν τῆς ἐνοικιάσεως, τὴν εἰσάγομεν δι’ ἑτέρου τρόπου· οὐδόλως ἀντίκειμαι εἰς τὴν πρόθεσιν τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος τοῦ νὰ εὑρεθῇ πόρος ὑπὲρ τῆς συντηρήσεως τῶν δήμων· ἀλλ’ εἶναι τάχα αὐτὸ τὸ ζήτημα αὐτῆς τῆς περιστάσεως, καὶ ἂν ᾖναι δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἱκανοποιεῖται ὁμοιομόρφως τὸ συμφέρον ὅλων τῶν δήμων; Παρέβλεψεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας ὅτι ὑπάρχουν δῆμοι, οἱ ὁποῖοι μέλλουν νὰ ᾖναι ἀμέτοχοι αὐτῆς τῆς ὠφελείας· ὡς π. χ. ὁ δῆμος τῆς Ὕδρας τῶν Σπετζῶν καὶ ὅσοι ἄλλοι δῆμοι δὲν ἔχουν βοσκήσιμον γῆν. Ἀλλ’ ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι θέλει νὰ συνάψῃ δύο συμφέροντα, τὸ συμφέρον τῆς κτηνοτροφίας καὶ τὸ συμφέρον τῆς δημοτικῆς διαχειρίσεως, διπλασίαν ὠφέλειαν, ἐρωτῶμεν ποία κατάστασις μέλλει νὰ ἐπέλθῃ; Μέλλει νὰ γείνῃ τῳόντι ἡ διάθεσις τοιαύτη, ὁποίαν περιέγραψε καὶ παρέστησε πολὺ εὐγλώττως ὁ ἔντιμος προλαλήσας; Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἀντὶ νὰ ἀποφύγωμεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα, φαίνεται, ὅτι ἀποκρούει διὰ τοῦ προτεινομένου νόμου, ἀπεναντίας μέλλομεν νὰ ὑποστῶμεν πολὺ δεινότερα· καὶ μέλλομεν νὰ ὑποστῶμεν πολὺ δεινότερα ἐν τῇ Ἠπειρωτικῇ Ἑλλάδι· ποία νομίζετε, ὅτι δύναται νὰ ᾖναι ἡ διάθεσις τῶν βοσκῶν διὰ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν ὡς πρὸς τὴν κτηνοτροφίαν; νομίζετε, ὅτι θὰ ᾖναι εὐνοϊκή; νομίζετε, ὅτι ἡ δημοτικὴ διαχείρισις σήμερον ἀνεπτύχθη τόσον εὐθέτως εἰς τὴν Ἑλλάδα; ὥστε ὑπερτερεῖ καὶ τὴν δημοσίαν διαχείρισιν; καὶ ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ μεμφθῇ τὰ τῆς δημοτικῆς διαχειρίσεως; οὐδείς μοι φαίνεται, ὅτι ὑπάρχει, ὅστις νὰ ἔχῃ τόσην ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν δημοτικὴν διαχείρισιν, καὶ ὁ ὁποῖος νὰ δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι πρέπει ν’ ἀναλάβῃ ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ τὴν διάθεσιν εἴτε τῶν βοσκησίμων γαιῶν, εἴτε ἄλλης περιουσίας, ὅτι τότε θὰ ἐπέλθῃ ἡ προσδοκωμένη ὠφέλεια· οἱ κτηνοτρόφοι τῆς Πελοποννήσου τί θὰ ὑποστῶσιν, ὅταν ἀναλάβουν αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ τὴν διάθεσιν τῶν βοσκησίμων γαιῶν; θέλουν γείνει εὐτυχέστεροι; καὶ σᾶς ἐρωτῶ νὰ μὲ εἴπητε, ποῖα ἀτοπήματα θὰ προκύψωσιν, ὅταν αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ ἐπέλθωσι πρὸς φορολογίαν δημοτικὴν καὶ διαθέσωσιν ὡς περιουσίαν τῶν δήμων τὰς βοσκησίμους γαίας; δὲν μέλλει νὰ ἐπέλθῃ ὁ βαρύτερος φόρος καὶ ἐπαχθέστερος ἐπὶ τῆς κτηνοτροφίας; καὶ ἐνῷ σήμερον οἱ κτηνοτρόφοι τῆς Πελοποννήσου ἀπολαμβάνουν τὴν κάρπωσιν τῶν φυομένων χόρτων ἐπὶ τῶν βοσκησίμων γαιῶν ἀνεξόδως καὶ δωρεὰν, δὲν μέλλουν ἐξεναντίας νὰ ὑπαχθοῦν εἰς φόρον πολὺ δυσανάλογον, ἀνώτερον ὅλων τῶν φόρων, τοὺς ὁποίους πληρόνουν ἄλλοι βιομήχανοι; Διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ ἔντιμος προλαλήσας, ἑτοιμάζει τὴν καταστροφὴν τῆς κτηνοτροφίας, θέλει νὰ καταστήσῃ τὴν κτηνοτροφίαν τὸ δαπανηρότερον ἐν τῇ Ἑλλάδι, καὶ δὲν θέλει βλάψει μόνον τὴν κτηνοτροφίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν γεωργίαν, διότι ἡ βλάβη τῆς κτηνοτροφίας εἶναι βλάβη τῆς γεωργίας, καὶ μάλιστα, ὅπως ἐξέθεσε τὸ σύστημα αὐτοῦ ἄνευ ἐξαιρέσεως, θέλει ὑποβάλλει καὶ αὐτοὺς τοὺς ἀροτῆρας βόας, καὶ αὐτὰ τὰ κτήνη τὰ γεωργικὰ εἰς τὴν ἀνάγκην τοῦ φόρου· διότι ἄνευ τῆς πληρωμῆς τοῦ φόρου, δὲν θέλει εὕρει ὁ γεωργὸς βοσκήσιμον γῆν· μόνον ὁ ἔχων τόσην ἔκτασιν γῆς γεωργὸς, ὥστε νὰ δύναται νὰ θρέψῃ ἐκ τοῦ φυομένου χόρτου τὰ γεωργικὰ κτήνη, κατὰ τὸ σύστημα τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος, μόνον αὐτὸς θὰ θρέψῃ τὰ κτήνη του, χωρὶς νὰ ὑποστῇ τὸν φόρον. Νομίζω, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ ἐντελῶς καταῤῥέει, ὅτι δὲν εἶναι ἡ πρόθεσις τοῦ νομοθέτου καὶ τῆς Συνελεύσεως νὰ ἐπιβάλλῃ τὴν διάθεσιν εἰς τὴν δημοτικὴν διαχείρισιν· Ἐὰν ἔχωμεν ἀνάγκην νὰ προσθέσωμεν προσόδους εἰς τοὺς δήμους ὑπάρχουν ἕτερα μέσα, τοῦ νὰ λάβουν μετοχὴν οἱ δῆμοι εἰς τὰς κοινὰς προσόδους, καὶ λαμβάνοντες μετοχὴν νὰ ἔχουν ὅσα ἀπαιτοῦνται εἰς τὴν δημοτικὴν διαχείρισιν, χωρὶς νὰ γίνωνται ἐπαχθεῖς εἰς τοὺς δημότας. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ὀλίγη πεῖρα τῶν δημοτικῶν πραγμάτων οὐχὶ μόνον ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ ἐν πάσῃ χώρᾳ, ὁπουδήποτε ὑπάρχει δημοτικὴ διοίκησις, πείθει, ὅτι ὁ δεινότερος καὶ ἐπαχθέστερος πρὸς τὸ φορολογεῖν εἶναι ὁ δῆμος. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦ Κ. προλαλήσαντος δὲν ἐπέρχεται μόνον ἐπαχθὴς φορολογία τοῦ κτηνοτρόφου, ἀλλὰ καὶ ἄλλη σπουδαιοτέρα. Δὲν παραδέχομαι ὡς ὁ ἔντιμος προλαλήσας, ὅτι καθ’ ὅλους τοὺς δήμους καὶ ἁπανταχοῦ οὕτω γίνεται ἡ εἴσπραξις τῶν δημοτικῶν φόρων, ὥστε μία μερὶς μένει ἀφορολόγητος· τοῦτο εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον, καὶ ἀπορῶ πῶς τὸ ἐπίστευσε, διότι τὸ πλεῖστον μέρος τῶν δημοτικῶν φόρων προέρχονται ἐκ τῆς προσόδου, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ δῆμος ἐπὶ τῶν δημοσίων φόρων, καὶ ἂν ὑπάρχωσι φόροι τινὲς εἴς τινας δήμους, οὗτοι εἶναι φόροι ἔμμεσοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τοιουτρόπως εἰσπράξεις, ὥστε οἱ μὲν νὰ φορολογῶνται, οἱ δὲ νὰ μένουν ἀφορολόγητοι. Ἀπομακρυνόμενος λοιπὸν ἐντελῶς αὐτοῦ τοῦ συστήματος, νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἂν κατά τι τροπολογηθῇ, ἂν περιορισθῇ εἰς ἐκείνους τοὺς νομοὺς τῆς Ἑλλάδος, ὅπου ὑπάρχει ἀπαραίτητος ἀνάγκη μέσου θεραπείας, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τότε δύναται βεβαίως νὰ τύχῃ τῆς ὑποστηρίξεως ἁπάσης τῆς Συνελεύσεως ὡς εἶναι ἐν Πελοποννήσῳ καὶ ἐν τῷ Αἰγαίῳ· οὐδεὶς λέγει, ὅτι ἐγένετο οἱαδήποτε κατάθλιψις τῆς κτηνοτροφίας, οὐδεὶς λέγει ὅτι πρὸς ἀνεύρεσιν τῆς βοσκησίμου γῆς ὁ κτηνοτρόφος ἠναγκάζετο νὰ καταφύγῃ εἰς τὴν βίαν, οὐδεμία τοποθέτησις ἐγένετο κατὰ τοὺς νόμους τούτους. Διὰ ποίαν αἰτίαν νὰ νομοθετήσωμεν περὶ αὐτῶν τῶν ἐπαρχιῶν, ὅταν ἡ ἀνάγκη οὐδὲν προκαλῇ; ἀλλ’ ὅταν ἔλθωμεν εἰς τοὺς νομοὺς τοὺς βορειοτέρους τῆς Ἑλλάδος, ἂν παραλείψωμεν οἱανδήποτε θεραπείαν, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἀκολουθήσῃ ἡ βία πλέον ἀσύστολος καὶ ἐπικίνδυνος. Μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἴσχυεν ἡ τοποθέτησις, ταύτην δὲ κατήργησεν ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, ἤδη δὲ ἐρωτᾶται, ἂν καταργήσωμεν τὴν τοποθέτησιν τί μέλλει νὰ προκύψῃ; ποῖος ἔχει κατὰ προτίμησιν τὰς βοσκησίμους γαίας; τοῦτο εἶναι ζήτημα τῆς δημοσίου ἀσφαλείας; καὶ ἂν ᾖναι ζήτημα τῆς δημοσίου ἀσφαλείας ὀλίγων Νομῶν, νομίζετε, ὅτι δὲν εἶναι ζήτημα δημοσίου ἀσφαλείας ὅλης τῆς Ἑλλάδος; ὅταν 3 καὶ 4 Νομοὶ τῆς Ἑλλάδος συνταραχθῶσι, νομίζετε, ὅτι τοῦτο δὲν θέλει ἀντηχήσει εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα; καὶ ὅταν ὑπάρχῃ λόγος οἱασδήποτε ἀνησυχίας, ἡ μία ἀνησυχία δὲν θέλει ἐπαυξήσει τὴν ἄλλην; εἶναι δυνατὸν ἄνευ νόμου ν’ ἀποφύγωμεν αὐτὴν τὴν σύγκρουσιν; νομίζω, ἀδύνατον· ἔχομεν τοὺς μονίμους κατοίκους, οἱ ὁποῖοι εἶναι καὶ κτηνοτρόφοι, καὶ ἐξ ἀνάγκης, διότι ἡ γεωργία δὲν ἀνεπτύχθη ἐπὶ τοσοῦτον διὰ τῆς φυτείας ἐν τῇ βορείῳ Ἑλλάδι, ὅπως ἐν τῇ Πελοποννήσῳ, ἐν τῇ βορείῳ Ἑλλάδι ἡ φυτεία εἶναι ἐλαχίστη· τὸ πᾶν εἶναι ἡ σπορὰ, καὶ αὐτὴ καὶ ἡ κτηνοτροφία ἐνασχολοῦν τοὺς κατοίκους· προστίθενται ὅμως καὶ κτηνοτρόφοι νομάδες, οἱ ὁποῖοι ἔχουν καὶ ἀνώτερον ἐνίοτε ἀριθμὸν κτηνῶν, καὶ οἱ ὁποῖοι ἐνίοτε δὲν εὑρίσκονται καὶ ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος· καὶ ὅταν εὕρωσιν ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος εὐκαιρίαν, τότε συνέρχονται καὶ πολλαπλασιάζονται, τότε δύνανται νὰ μεταχειρισθῶσι καὶ τὰ μέσα τῆς βίας, καὶ συγκροτοῦνται, συνασπίζονται καὶ τὰ μεταχειρίζονται ἐπιτυχῶς καὶ ἀποκρούοντες τοὺς κατοίκους, οἱ ὁποῖοι ἀνέκαθεν ἔζων ἐπ’ αὐτῆς τῆς γῆς, καὶ οἱ ὁποῖοι ἠγωνίσθησαν διὰ νὰ ἀνακτήσουν τὴν ἐλευθερίαν καὶ ἀνεξαρτησίαν τῆς χώρας· ἐὰν λοιπὸν εἴπωμεν ὅτι αἱ βοσκήσιμοι γαῖαι μένουν, ὅπως ἦσαν μέχρι τοῦδε ἐθνικαὶ, καὶ τὰς θεωρήσωμεν ὅλας ἐθνικὰς διὸ μέχρι τοῦδε ἐξασκεῖ τὸ δικαίωμα τῆς τοποθετήσεως, καὶ ἀφήσωμεν εἰς τὸν βουλόμενον νὰ καθέξῃ αὐτὰς εἰσάγων τὰ ποίμνιά του, ἐννοεῖται, ὅτι ἕκαστος ἀναλόγως τῆς δυνάμεώς του καὶ τῆς ταχύτητος θέλει προφθάσει νὰ καταλάβῃ, καὶ πιθανὸν νὰ ἀπαντήσῃ ἄλλους, τοὺς ὁποίους θὰ ἀποκρούσῃ· οἱ κάτοικοι κατὰ φυσικὸν λόγον συνασπίζονται, καὶ ἂν τυχὸν προσεβλήθη τις ἐξ αὐτῶν παρὰ τῶν νομάδων, πάντες τὴν προσβολὴν αὐτοῦ θεωροῦν ὡς ἰδίαν προσβολὴν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ οἱ ποιμένες, ἂν τυχὸν ἐπιτύχῃ τις ἐξ αὐτῶν, πάντες εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ἑνὸς βλέπουσι τὴν γενικὴν ἐπιτυχίαν, καὶ διὰ τοῦ τρόπου τούτου, Κύριοι, ἀντιπαρατάσσομεν δύο τάξεις, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς ἀέναον πάλην, καὶ οὕτω ἐπέρχεται ἡ διατάραξις τῆς δημοσίου ἀσφαλείας. Πρέπει λοιπὸν νὰ μείνωμεν ἀδιάφοροι εἰς τὴν σύγκρουσιν ταύτην; πρέπει νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Πελοπόννησον τὸ πρᾶγμα δὲν παρίσταται τοιοῦτον; εἰς τὴν νῆσον Ἄνδρον οὐδέποτε θὰ ἔλθῃ ἡ περίστασις αὐτή, ἂς διαταραχθῇ λοιπὸν ἡ Ἠπειρωτικὴ Ἑλλὰς, τοῦτο ὁμοιάζει πρὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ Ὁράτιος, ὅτι «βλέπων τις τὴν οἰκίαν τοῦ γείτονός του καιομένην καὶ μὴ βοηθῶν, μετ’ ὀλίγον θέλει ἰδεῖ ν’ ἀναφλέξῃ καὶ ἡ ἰδία αὐτοῦ στέγη.» Κύριοι, οἱ ἐνδιαφερόμενοι, οἱ προσβαλλόμενοι δι’ αὐτῆς τῆς διαταράξεως, προτείνουν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι θυσία ἐκ μέρους αὐτῶν, τὴν ὁποίαν δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ ἐκτιμήσωμεν, διότι ἀποβλέπει ἕκαστος ἡμῶν εἰς τό τοπικὸν συμφέρον, διότι παρὰ τὴν οἰκίαν μου δὲν ἔχω νὰ φοβηθῶ διατάραξιν· πρέπει νὰ ᾖμαι ἀδιάφορος, καὶ ἂν ἄλλος προσφέρῃ θυσίαν διὰ νὰ μὴ ἐπέλθῃ κατ’ αὐτοῦ δυστύχημα; διότι δὲν θέλει φθάσει οὔτε κἂν ὁ ἦχος καὶ ὁ θόρυβος τοῦ διαπληκτισμοῦ πέραν τοῦ ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου, πρέπει οἱ ἐκεῖθεν τοῦ Ἰσθμοῦ νὰ στρέψουν τὰ νῶτα; Ὅταν κατορθώσῃ ὁ κτηνοτρόφος νὰ φθάσῃ εἰς τοποθέτησιν, δὲν ἔχει νὰ πληρώνῃ τὸν ἐλάχιστον φόρον, ἂν ὑποθέσητε συμβούλιον ἀμερόληπτον, τὸ ὁποῖον παρέχει ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, καὶ τὸ ὁποῖον οὐδόλως παρεκτρέπεται, ἤθελε γίνει τότε τοποθέτησις οὕτως, ὥστε ὁ μόνιμος κάτοικος τῆς Ἑλλάδος ἤθελεν ἔχει ὅλας τὰς ἀναγκαίας βοσκὰς, καὶ ἤθελε ἔχει αὐτὰς δωρεὰν, καὶ ἤθελε πληρώσει εἰς τὸ δημόσιον μόνον τὸν ἐπὶ τῶν ζώων φόρον. Ἂν ἦτο τοῦτο δυνατὸν, νομίζω, ὅτι δὲν ἠθέλομεν ἔχει ἀνάγκην νὰ συζητήσωμεν οἱονδήποτε νομοσχέδιον, ἀλλὰ δύναται νὰ ὑπάρξῃ τοιοῦτον συμβούλιον; τόσων ἐτῶν πεῖρα, τόσων ἐτῶν δεινὰ δὲν ἔπεισαν ἡμᾶς ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ κατορθωθῇ; Δὲν εἶναι μόνον οἱ ἰσχυροὶ ἑκάστης ἐπαρχίας, οἵτινες, οὐδέποτε μένουν ὕστεροι, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔρχονται ἔξωθεν φέροντες μεγάλα ποίμνια, οἱ νομαδικοὶ κτηνοτρόφοι, οἱ λεγόμενοι τζελικάδες, εὔζωοι καὶ πλούσιοι, ἔχοντες τὴν ζώνην πάντοτε πλήρη χρυσοῦ, καὶ αὐτὸς ὁ πολὺς χρυσὸς εἶναι ὡς ἡ χρυσῆ λόγχη, τὴν ὁποίαν ἡ Πυθία συνεβούλευσεν ὡς προτιμωτέραν τῆς σιδηρᾶς εἰς μεγάλον κατακτητήν. Ὅταν εἰς αὐτὴν τὴν λόγχην δὲν ἀντέχουν βασίλεια, νομίζετε, ὅτι ἀντέχουν τοιαῦτα συμβούλια, φροντίζοντα περὶ τοποθετήσεως τῶν ζώων; Λέγω λοιπὸν ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ εὕρητε ἐγγυήσεις διὰ συμβουλίου· καὶ ἐὰν τοῦτο ὑπάρχῃ, καὶ ἂν ᾖναι ἀνάγκη νὰ ἐκλείψῃ ἡ κατάχρησις, ἡ βία, ἡ διαφθορὰ καὶ ἡ κατάθλιψις τῆς ἐγχωρίου κτηνοτροφίας, ποῖον ἄλλο μέσον ὑπάρχει παρὰ τὸ μέσον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διδάσκει ἡ πολιτικὴ οἰκονομία; τὸ ἐλεύθερον μέσον τῆς βιομηχανίας δι’ ἧς κανονίζονται ἐλευθέρως τὰ συναλλάγματα εἶναι ἡ προσφορὰ καὶ ἡ ζήτησις. Ἔχει ἀνάγκην ἐθνικῆς γῆς, τί προσφέρει διὰ νὰ λάβῃ αὐτήν; ἔχει ἀνάγκην τοῦ φυομένου χόρτου, τὸ ὁποῖον ἄρα ἔχει ἀξίαν, τὶ προσφέρει δι’ αὐτό; ἡ προσφορὰ καὶ ἡ ζήτησις εἶναι τὸ μέσον τοῦ ἐλευθέρου ἐμπορίου καὶ τῆς ἐλευθέρας βιομηχανίας. Ὅπου ἀφίνεται εἰς ἑαυτὸ τὸ ἐμπόριον καὶ ἡ βιομηχανία, ἐκεῖ ἀποφασίζει ὁ νόμος τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως. Τί σᾶς προτείνει τὸ νομοσχέδιον; τὴν προσφορὰν καὶ τὴν ζήτησιν, δηλαδὴ τὴν ἐνοικίασιν, καθ’ ἣν δίδομεν τὸ ἀντάξιον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀπολαμβάνομεν. Ἐνῷ λοιπὸν ὁ ζωοτρόφος τῶν βορείων νομῶν τῆς Ἑλλάδος ἔχει σήμερον δωρεὰν τὴν γῆν τὴν βοσκήσιμον, ὅταν ἔρχηται καὶ σᾶς λέγῃ, ἐγὼ προσφέρομαι νὰ πληρώσω αὐτὴν τὴν βοσκήσιμον γῆν, νομίζετε, ὅτι σᾶς ζητεῖ πρᾶγμα ὑπερβολικόν; ἀλλὰ λέγουν αὐτὸ θέλει τραφῇ εἰς βλάβην τοῦ καταναλωτοῦ, ὅστις ἐπὶ τέλους θέλει πληρώσει· ὁ μόνιμος κάτοικος καὶ κτηνοτρόφος εἶναι τάχα τοιοῦτος ἐπιτήδειος νομολόγος καὶ ὑπολογίζει τοσοῦτον καλῶς τὰ συμφέροντά του, ὥστε λέγει προθύμως προκαταβάλλω τώρα, μετ’ ὀλίγον ὅμως θέλω πωλήσει τὸν τυρὸν, τὸ γάλα καὶ τὸ ἔριον, καὶ ὁ καταναλωτὴς θέλει πληρώσει τὴν ἀνωτέραν τιμήν; Ἀλλὰ πρῶτον Κ. Κ. νομίζετε ὅτι σήμερον ὁ καταναλωτὴς οὐδὲν πληρώνει διὰ τὴν βοσκήσιμον γῆν, ἐνῷ θέλει πληρώσει ἐὰν δοθοῦν εἰς ἐνοικίασιν. Ἀφοῦ εἶναι ὁμολογούμενον, ὅτι ἄνευ καταχρήσεως σήμερον οὐδεμία τοποθέτησις γίνεται, ὅτι ὅστις κατορθώνει δωρεὰν τοποθέτησιν, ὡς ἐκ τῆς ὑπεροχῆς του ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ἐνοικιάζει μετὰ ταῦτα εἰς κτηνοτρόφους ἐπὶ ἁδρᾷ ἀντιμισθίᾳ, καὶ ἐν γένει οὐδαμοῦ γίνεται μία τοποθέτησις δωρεάν, δὲν ἐννοοῦμεν ὅτι ἡ αὐτὴ δαπάνη πάντοτε γίνεται παρὰ τοῦ ἀληθοῦς, τοῦ πραγματικοῦ κτηνοτρόφου; Ἀλλ’ ὅταν γίνεται διὰ καταχρήσεως τὸ πρᾶγμα, τότε οὐδὲν σκεπτόμεθα περὶ τοῦ καταναλωτοῦ. Ἀλλὰ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι ὁ καταναλωτὴς τῷ ὄντι μέλλει ἐπὶ τέλους νὰ πληρώσῃ τὸ ὅλον; τοῦτο εὐκόλως διαλύεται, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθόν· πρῶτον τὸ ἔριον ἔχει τὴν ἀγοραίαν τιμήν· νομίζετε ὅτι τὸ ἔριον, ὅταν ᾖναι ἀκριβότερον εἰς τὴν Εὐρυτανίαν, διὰ τοῦτο μέλλει νὰ ᾖναι ἀκριβώτερον καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς νομοὺς τῆς Ἑλλάδος; μηδαμῶς· ἡ ἀγοραία τιμὴ ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς παγκοσμίου ἀγοραίας τιμῆς, διότι καὶ αἱ παρακείμεναι χῶραι τῆς Τουρκίας παράγουν ἔριον, ὅθεν εἰσάγεται εἰς τὴν Ἑλλάδα· λοιπὸν δὲν ἐξαρτᾶται ἡ τιμὴ τοῦ ἐρίου ἀπὸ τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι μέλουν νὰ γίνουν εἰς τοὺς βορειοτέρους νομοὺς τῆς Ἑλλάδος.

§108ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὸ συμπέρασμα Κ. Καλλιγᾶ.

§109ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἴσως νομίζετε, Κύριε Ἀντωνόπουλε, ὅτι ἀποπερατοῦμαι καὶ τότε ἔχετε δίκαιον· ἂν καὶ ἡ λοιπὴ Συνέλευσις συμμερίζεται τὴν γνώμην σας, εἶμαι ἕτοιμος νὰ καταβῶ.

§110ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§111ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀλλὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγέννησε διαφόρους ἄλλας προτάσεις εἶναι τὸ ἑξῆς, τὸ ὁποῖον προσθέτει τὸ νομοσχέδιον· πιστεύω ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ διαφιλονεικήσῃ τὸ ὀρθὸν καὶ τὸ δίκαιον ὅταν λέγῃ ὅτι εἰς αὐτοὺς τοὺς νομοὺς τῆς Ἑλλάδος, τῆς Εὐρυτανίας, Φθιώτιδος καὶ καθεξῆς αἱ βοσκήσιμοι ἐθνικαὶ γαῖαι νὰ δίδωνται εἰς ἐνοικίασιν, ἀφοῦ εἶναι ἑκούσιος φόρος, εἰς τὸν ὁποῖον ὑποβάλλονται· ἀλλὰ προσθέτει τὸ ἑξῆς, νὰ μὴ ἐνοικιάζωνται ὅλαι αἱ γαῖαι, ἀλλὰ νὰ διατηρηθῇ ἓν ποσὸν καὶ αὐτὸ τὸ ποσὸν νὰ ᾖναι πρὸς ὄφελος τῶν κτηνοτρόφων τῶν χωρίων. Ἐντεῦθεν προσέρχονται ὅλα τὰ δεινὰ, διότι λέγουν, ἰδοὺ μέλλει νὰ ἀποκτήσῃ μεγάλην ὠφέλειαν αὐτὸς ὁ κτηνοτρόφος, καὶ διὰ τί νὰ μὴ γίνωμεν καὶ ἡμεῖς μέτοχοι; τοιουτοτρόπως ἔρχεται τὸ σύστημα τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος, τὸ ὁποῖον εἰσάγει εἰς ὅλους τοὺς δήμους· 1) Κύριοι αὐτὴ ἡ ὠφέλεια ὑπάρχει εἰς ὅλους τοὺς δήμους τῆς Ἑλλάδος· ποῖοι κτηνοτρόφοι τῆς Ἑλλάδος πληρώνουν διὰ βοσκήσιμον γῆν, ἐκτὸς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐνοικιάζουν τὰς βοσκησίμους γαίας ἰδιωτῶν; Ἀλλ’ οἱ κτηνοτρόφοι τῶν Καλαβρύτων, τῆς Καρυταίνης, ὅταν μεταβαίνουν εἰς χειμερινοὺς λειμῶνας τῆς Ἠλείας, τί πληρώνουν; οὐδέν.

§112Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπάρχουν λειμῶνες ἰδιωτικοὶ ἐνοικιαζόμενοι.

§113ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα. Ἀλλὰ δὲν μοῦ ἀρνεῖσθε καὶ σεῖς ὅτι ὅπου δὲν ὑπάρχουν ἰδιωτικοὶ λειμῶνες, οὐδὲν πληρώνουν οἱ κτηνοτρόφοι, καὶ τότε καὶ οἱ δύω εἴμεθα σύμφωνοι· Λοιπὸν λέγω δὲν ζητεῖ ὁ κτηνοτρόφος αὐτῶν τῶν βορείων νομῶν τῆς Ἑλλάδος, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον οἱ ἄλλοι δὲν ἔχουν. Ὅλοι ἔχουν τὴν ὠφέλειαν νὰ βόσκουν τὰ κτήνη των δωρεὰν ἐπὶ ἐθνικῶν γαιῶν. Τί σᾶς λέγουν λοιπόν; ἀφήσατε καὶ ἡμᾶς ἐλευθέρους, νὰ μὴν ἔρχωνται διὰ τῆς βίας νὰ ἁρπάζουν τὴν γῆν διὰ νὰ τὴν ἐνοικιάζουν ἔπειτα εἰς ἡμᾶς, ἀλλ’ ἀφήσατε ἓν μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ βόσκουν τὰ γεωργικὰ κτήνη. Τώρα αὐτὸ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον προτείνουν, εἶναι πιθανὸν νὰ φαίνεται ὑπερβολικὸν, καὶ ἴσως εἶναι τῳόντι· ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἓν ζήτημα δευτερεῦον· ἂν ᾖναι ὑπερβολικὸν δυνάμεθα νὰ τὸ μετριάσωμεν, ἀλλὰ δὲν ἕπεται ὅτι πρέπει νὰ ἀποῤῥίψωμεν ὅλην τὴν ἄλλην πρότασιν ὡς παράλογον· τὸ ὑπερβολικὸν περιορίζετε, καὶ τότε φθάνετε εἰς τὸ δίκαιον, καὶ λέγετε· τὰ γεωργικὰ κτήνη ἐπιτρέπω εἰς τὴν ἐθνικὴν βοσκήσιμον γῆν νὰ βόσκουν δωρεάν· ἀλλ’ ἡ λοιπὴ ἐθνικὴ βοσκήσιμος γῆ τί μέλλει νὰ γείνῃ; ποῖος μέλλει νὰ τὴν καρπωθῇ; διὰ τῆς βίας; διὰ τῆς τοποθετήσεως; ὄχι, διὰ τῆς ἐνοικιάσεως; Νομίζω λοιπὸν ὅτι τὸ νομοσχέδιον προτείνει πράγματα, τὰ ὁποῖα ὅταν μετριασθοῦν, γίνονται ἐντελῶς δίκαια καὶ λογικά. Τώρα τὸ περὶ τῶν κοινοτήτων, νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ ἀφήσωμεν κατόπιν νὰ τὸ συζητήσωμεν· ποῖον δικαίωμα εἶχον αἱ κοινότητες, καὶ ἂν αὐτὸ θέλωμεν τὸ παραδεχθῇ ἢ ὄχι, ἢ θὰ τὸ περιορίσωμεν, εἶναι διάταξις, ἥτις προβλέπεται εἰς ἄρθρα ἑπόμενα· κατὰ τὸ παρὸν πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὸ ἄρθρον τὸ ὑπὸ συζήτησιν. Ὅταν φθάσωμεν εἰς τὸ ζήτημα περὶ κοινοτήτων, τὸ αὐτὸ δίκαιον πνεῦμα θέλει μᾶς ὁδηγήσει τί νὰ πράξωμεν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι τὸ νομοσχέδιον κατὰ τὸ μέρος τοῦτο εἶναι ὀρθὸν, ὅταν περιορισθῇ τοιουτοτρόπως, ὅτι «αἱ ἐθνικαὶ βοσκήσιμοι γαῖαι ὡρισμένων Νομῶν, Φθιώτιδος, Αἰτωλοακαρνανίας κ. τ. λ.......

§114ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Ὅπου ἐγένοντο τοποθετήσεις.

§115ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα· διατίθενται δι’ ἐνοικιάσεως, ἀλλ’ ἀποχωρίζεται μέρος, τὸ ὁποῖον θέλομεν προσδιορίσει ἐπιεικῶς ὑπὲρ τῶν γεωργῶν κτηνοτρόφων, οὐχὶ κατὰ τὴν ὑπερβολὴν, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ κατ’ ἄλλο μέτρον, π. χ. 50 ἀντὶ 100 μικρὰ κτήνη καὶ 5 ἀντὶ 10 μεγάλα, ὑποστηρίζω λοιπὸν ὑπ’ αὐτὴν τὴν τροπολογίαν τὸ νομοσχέδιον.

§116ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γνωρίζετε, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἔχει ἀνάγκην μιᾶς πιστώσεως διὰ τὴν θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν της· ἠξεύρετε ὅτι ἐλήφθησαν 260,000 δραχ. μέχρι τέλους 8βρίου, κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον ἔκαμε τὸ γραφεῖον δὲν ἀπαιτοῦνται παρὰ 225,000· ὥστε μὲ 485,000 ἀποζημιοῦνται οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι ἐπὶ 11 ὅλους μῆνας. Λοιπὸν ὑποβάλλομεν ψήφισμα, διὰ τοῦ ὁποίου χορηγεῖται εἰς τὸν Πρόεδρον μία πίστωσις 225,000 ὅπερ ἔχει ὡς ἑξῆς· «Χορηγεῖται εἰς τὸν πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως πίστωσις ἐκ δραχ. 225,000.» Τὸ παραδέχεται ἡ Συνέλευσις;

§118ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸ νὰ σηκωθοῦν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις· (ὥρα 5¼ μ. μ.)

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Θ. Βενετσάνος.