1863.09.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΡΜΣΤʹ.

Τῆς 16 Σεπτεμβρίου 1863.

(Δευτέρα.)

Ὥρα 1.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης πλήρους τῆς Συνελεύσεως, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ τοῦ ψηφίσματος τῶν δικηγορικῶν ἐξετάσεων, ἐπειδὴ δὲν ἔγεινε καμμία πρότασις δεκτὴ, μένει τὸ ψήφισμα, ὅπως ἐψηφίσθη· προσέξατε μόνον εἰς τὴν ἀνάγνωσιν. Ἀναγινώσκεται τὸ ψήφισμα περὶ τῶν δικηγορικῶν ἐξετάσεων. Ἄρθρον 1) Μόνοι οἱ φέροντες διδάκτορος ἢ προλύτου δίπλωμα τῆς Νομικῆς τοῦ ἡμεδαποῦ ἢ ἀλλοδαποῦ Πανεπιστημίου, καὶ ἐπὶ ἓν τοὐλάχιστον ἔτος μαθητεύσαντες παρά τινι δικηγόρῳ, δύνανται νὰ ἐξετασθῶσιν ὑπὸ τῆς διὰ τοῦ ἀπὸ 27 Ἰουλίου 1836 διατάγματος συσταινομένης ἐπιτροπῆς, καὶ νὰ λάβωσι τὴν ἄδειαν τοῦ δικηγορεῖν. Ἐξαιροῦνται 1) Οἱ Πρόεδροι καὶ Εἰσαγγελεῖς τῶν Πρωτοδικῶν καὶ οἱ τούτων ἀνώτεροι δικαστικοὶ ὑπάλληλοι, οἵτινες ἀπομακρυνόμενοι τῆς ὑπηρεσίας, δικαιοῦνται νὰ ζητήσωσι καὶ λάβωσι τὴν ἄδειαν τοῦ δικηγορεῖν ἄνευ ἐξετάσεώς τινος. 2) Οἱ Πρωτοδίκαι καὶ Ἀντεισαγγελεῖς τῶν Πρωτοδικῶν, οἱ μὴ φέροντες μὲν διδάκτορος δίπλωμα ἢ προλύτου, ἀλλ’ ἐπὶ πενταετίαν ὑπηρετήσαντες ὡς τοιοῦτοι, μετὰ προηγουμένην ὅμως ὑπὸ τῆς μνησθείσης ἐπιτροπῆς ἐξέτασιν. Πᾶσα διάταξις ἀντιβαίνουσα εἰς τὸ παρὸν ψήφισμα καταργεῖται.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, σᾶς εἶχον ἀπαλλάξει κατὰ τρεῖς ἢ τέσσαρας ἡμέρας ἀπὸ τὸ βάρος τῶν ἀναφορῶν· ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ὑποβάλω τινάς.

§3ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι τοιαῦται, ὥστε πρέπει νὰ τὰς ὑποβάλω· ἀλλ’ ἀκούσατε πρῶτον τὸν Κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν.

§5ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Κύριοι, διακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὸ χθὲς εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν φθάσαν τηλεγράφημα. Τὸ τηλεγράφημα τοῦτο φέρει χρονολογίαν 14 τοῦ Σαββάτου. Ἔφθασε δὲ χθὲς, δηλ. ἐντὸς 21 ὡρῶν, καὶ ἔχει ὡς ἐφεξῆς· «Ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς ἀνεχώρησε σήμερον, ὥραν 11 τῆς πρωΐας, διευθυνόμενος εἰς Γερμανίαν.» 14/26 Σεπτεμβρίου 1863.

Γενικὸς Πρόξενος

ΚΟΝΤΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι μία πρότασις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν διὰ δύο ἐνωμοτάρχας Τζίγγον καὶ Κογγόπουλον. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἡ Συνέλευσις διέταξε νὰ σταλοῦν αὐταὶ αἱ αἰτήσεις εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν διὰ νὰ προτείνῃ τὸν προβιβασμὸν, ἐὰν ἐγκρίνῃ. Εἶναι ἐκεῖνοι περὶ τῶν ὁποίων ἐλέγετο, ὅτι ὑπάρχουν εἰς ἓν θέσπισμα προβιβασμοῦ καὶ ἔπειτα διεγράφησαν. Λοιπὸν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐκθέτει, ὅτι ἐγκρίνει αὐτῶν τὸν προβιβασμὸν καὶ ἑπομένως τὸν ὑποβάλλει εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως.

§7ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ ἔκθεσις (θόρυβος).

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε λοιπόν. Ἀναγινώσκεται ἡ ἔκθεσις. Λοιπόν, Κύριοι· οἱ παραδεχόμενοι τὸν προβιβασμὸν αὐτῶν τῶν δύο παρακαλῶ νὰ σηκωθοῦν (ἐγείρονται πολλοί). Ἀντιστρόφως, εἶναι ἀμφιβολία.

§9ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Αὐτὸ εἶναι μέγιστον ἀδίκημα δι’ αὐτοὺς τοὺς δύο (θόρυβος).

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ἀπὸ τὰς ἕδρας σας νὰ μὴ λαμβάνητε τὸν λόγον. Ἡ συζήτησις, Κύριοι, ἔγεινε πρὸ πολλοῦ καὶ ἡ Συνέλευσις παρέπεμψε τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα τὴν ἐγκρίνῃ καὶ ὑποβάλῃ πρότασιν προβιβασμοῦ. Τώρα μένει εἰς τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀποφασίσῃ.

§11ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Προτείνω νὰ γείνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως (θόρυβος).

§12ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μὰ, Κύριε Πρόεδρε, ἡ πλειονοψηφία διεκρίθη (θόρυβος).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον ὅμως ἀμφιβάλλει. Λοιπὸν οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὸν προβιβασμὸν νὰ σηκωθοῦν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἀπεῤῥίφθη ἡ πρότασις περὶ τοῦ προβιβασμοῦ. Μία ἄλλη πρότασις ὑπάρχει τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει καὶ ὁ Κ. Χρηστόπουλος περὶ μεταβολῆς τῆς καταστάσεως τοῦ ἀποτάκτου ὑπολοχαγοῦ Κωνσταντίνου Στουρνάρη.

§14Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐνθυμεῖσθε προχθὲς ὅτι προσδιώρισα τρίτην ἡμέραν πρὸς συζήτησιν.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι τὸ πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§16Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀλλ’ εἰσάγετε νέον ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ ὅλην τὴν ἡμέραν.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ κανὲν συμφέρον δὲν ἔχω παρὰ τὸ τῆς δικαιοσύνης· ὑπάρχουν ἀναφοραὶ, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἀνάγκην τῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως, (θόρυβος).

§18ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§19ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατηντήσαμεν ἀργοῦν αὐτὸ τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι· παρατηρῶ, ὅτι τὴν σήμερον δὲν ὑπάρχει Βασιλεὺς, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία εἶναι λίαν περιωρισμένη, ἡ μόνη δ’ ἀρχὴ ἐντὸς τοῦ Κράτους εἶναι ἡ ἐθνικὴ Συνέλευσις, ὥστε αὕτη ὀφείλει νὰ εἰσακούῃ τὰς τῶν πολιτῶν ἀναφορὰς, δὲν πρέπει δὲ νὰ ἐμποδίσωμεν τοὺς πολίτας ν’ ἀναφέρωνται πρὸς αὐτὴν, δὲν πρέπει νὰ μηδενίσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο, ὅπερ καὶ εἰς τὰ πλέον ἀπόλυτα Κράτη ὑπάρχει καὶ εἶναι σεβαστόν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δίδει διασαφήσεις, ὡς προσεκλήθη, ἐπὶ ἑνὸς ἀντικειμένου.

§21ΚΟΝΤΑΡΑΤΟΣ. Δι’ ἐμοῦ.

§22ΚΑΛΟΣ. Ἀντιτείνω, δυνάμει τοῦ κανονισμοῦ. Ἐὰν ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις δὲν ηὐτύχησε νὰ ᾖναι εἰς κατάστασιν ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ δώσῃ πληροφορίας, δὲν δύναται νὰ λαλήσῃ, εἷς ἕτερος τῶν συναδέλφων του δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο, οὐδέποτε ὅμως πληρεξούσιος ἄλλος.

§23ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§24ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριοι, γνωρίζετε, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν Λακεδαίμονος εἴχετε ἀκυρώσει τὴν ἐκλογὴν δύω δήμων. Ἡ ἐκλογὴ αὕτη διετάχθη καὶ εἰς τὸν ἕνα δῆμον ἐτελείωσεν, εἰς τὸν ἄλλον δὲ, κατὰ τὰς πληροφορίας τοῦ Κυρίου Νομάρχου, τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ἐπαρουσιάσθησαν, καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν ἔγεινεν ἐκλογή. Ἡ κάλπη τοῦ δήμου ἐκείνου, εἰς τὸν ὁποῖον ἐνηργήθη ἐκλογὴ, εὑρίσκεται ἤδη εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας. Ἐπειδὴ ἐνδιαφέρονται, καθὼς γνωρίζετε, διὰ τὴν κάλπην αὐτὴν αἱ δύο μερίδες καὶ ἐπειδὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ προφυλαχθῇ ἡ κάλπη καὶ ὁ Νομάρχης δὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ τὴν διαλογὴν, καθόσον, ὡς ἠξεύρετε, ὁ ἐκλογικὸς Νόμος τότε ἐπιτρέπει τὴν διαλογὴν, ὅταν συγκεντρωθῶσιν ὅλαι αἱ κάλπαι, εἶναι πρῶτον ἀνάγκη νὰ ἐπασχολῆται μία μεγάλη φρουρὰ, ἐνῷ ἔχομεν τόσην ἀνάγκην σήμερον τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως νὰ τὴν μεταχειρισθῶμεν εἰς ἄλλας σπουδαιοτέρας περιστάσεις, δεύτερον εἶναι λίαν ἐνδεχόμενον, ὡς βεβαιοῖ ὁ Κύριος Νομάρχης, αἱ ἐνδιαφερόμεναι μερίδες νὰ ἔλθουν εἰς μίαν ῥῆξιν, καὶ τὸ πρᾶγμα εἶναι λίαν σπουδαῖον· ἐγὼ ὡς ἐκ τῆς θέσεώς μου δὲν δύναμαι νὰ διατάξω τὴν διαλογὴν τῆς μιᾶς κάλπης· ἔχομεν καὶ ἄλλο ζήτημα, ἡ μία ἐπιτροπὴ δὲν ἐπαρουσιάσθη διὰ νὰ γείνῃ ἡ διαλογὴ, πρέπει νὰ ᾖναι παροῦσαι αἱ ἐφορευτικαὶ ἐπιτροπαὶ ὅλων τῶν δήμων· ἐρωτῶ τώρα τὴν Συνέλευσιν, δίδει τὴν ἄδειαν, ἐπειδὴ παρουσιάζεται μία ἔκτακτος ἀνάγκη νὰ ἐνεργηθῇ ἡ διαλογὴ ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ Νομάρχου, τοῦ μοιράρχου καὶ τῆς ὑπαρχούσης ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς; (θόρυβος). Καθόσον σᾶς λέγω, ὅτι εἰς περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἠμπορέσω, θὰ διατάξω καὶ τὴν ἄλλην ἐκλογὴν τοῦ δήμου Κροκεῶν, διότι πρέπει νὰ γείνῃ καὶ εἰς αὐτὸν τὸν δῆμον.

§25ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Νὰ ἔλθῃ ἐδώ.

§26ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Συνάμα θὰ διαταχθῇ καὶ ὁ νομάρχης, ἀφοῦ γείνῃ ἡ διαλογὴ, νὰ συντάξῃ πρωτόκολλα, ἀλλὰ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα, διότι μετὰ τὴν διαλογὴν ὀφείλει νὰ κοινοποιήσῃ τὸ ἀποτέλεσμα εἰς τοὺς ἐκλεχθέντας. Εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ὅμως θὰ ἐνεργήσῃ μόνον τὴν διαλογήν. (θόρυβος).

§27ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν Δῆμον Κροκεῶν διετάχθη νέα ἐκλογή;

§28ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἰδοὺ τί εἶναι. Μοὶ ἐτηλεγράφησεν ὁ Κ. Νομάρχης, διότι ἀκόμη ταχυδρομεῖον δὲν ἦλθεν, ὅτι εἰς τὸν Δῆμον τῶν Κροκεῶν δὲν ἐπαρουσιάσθησαν τὰ μέλη τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς. Μ’ ἐρωτᾷ πάλιν διὰ σημερινοῦ τηλεγραφήματος, τί νὰ κάμῃ· ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ ζήτημα δὲν προβλέπεται ἀπὸ τὸν Νόμον, δὲν δύναμαι ν’ ἀποφασίσω. Ἐγὼ μόνον καὶ μόνον λέγω, ὅτι ἐπειδὴ συνδέεται μὲ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς δημοσίας τάξεως ἡ διαλογὴ τῆς κάλπης ἐκείνης, ἐὰν νομίζῃ, ὅτι δὲν καταπατεῖ τὸν Νόμον ἡ Συνέλευσις, νὰ δώσῃ τὴν ἄδειαν νὰ διατάξω τὸν Νομάρχην νὰ ἐνεργήσῃ τὴν διαλογὴν (θόρυβος).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ πρότασις αὕτη εἰς τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν θὰ γείνῃ ἀντικείμενον συζητήσεως.

§30ΖΕΡΒΑΣ. Πρέπει νὰ τελειώσῃ σήμερον (θόρυβος).

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ὑπάρχουν τινὲς, οἱ ὁποῖοι φρονοῦν, ὅτι ἐπειδὴ ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισε προχθὲς νὰ ᾖναι πρῶτον ἀντικείμενον τὸ τῆς ἀλληλογραφίας, οὐδὲν ἄλλο δύναται νὰ προηγηθῇ. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι θεωροῦν κατεπεῖγον τὸ ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Αὐτὸ θὰ τὸ λύσῃ ἡ Συνέλευσις. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι νὰ συζητηθῇ ἀμέσως καὶ νὰ ἀποφασισθῇ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, παρακαλῶ νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Παρεδέχθη.

§32ΡΗΓΑΣ ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, μεγάλως ἠπόρουν, ὅταν εἶδα νὰ παρίστανται ἐνώπιόν σας δύω τηλεγραφήματα, ἓν ὕστερον τοῦ ἄλλου, δι’ ὑπόθεσιν, ἡ ὁποία ἐτελείωσε πρὸ 8 καὶ περισσοτέρων ἡμερῶν, χωρὶς νὰ σταλῇ καὶ μία ἔκθεσις εἰς τὸν Κύριον ὑπουργὸν νὰ τοῦ διασαφηνίσῃ τὰ γεγονότα αὐτά. Κύριοι, εἶναι τὸ τοιοῦτον ἀντικείμενον ἀσυγχώρητον, εἰς τοὺς ἐπιτετραμμένους τὰ ἐκεῖ, διότι ἀπὸ τὴν Σπάρτην καθημερινῶς ἔρχονται ταχυδρομεῖα, καθημερινῶς ἔρχονται γράμματα καὶ τοιαύτη ἔκθεσις τοῦ Κυρίου Νομάρχου ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ. Ἡ ἐξέλεγξις, καθὼς ὁ ἴδιος Κύριος ὑπουργὸς ὡμίλησεν, ἤτοι ἡ διαλογὴ τῶν καλπῶν γίνεται κατὰ τὸν νόμον ἀπὸ τὴν ὁλομέλειαν τῶν ἐπιτροπῶν, καὶ εἰς ἐκείνην ἐπιτρέπεται νὰ ἐξετάσῃ καὶ νὰ παρατηρήσῃ τὰ γεγονότα. Ἐὰν δὲ ὡς προβάλλεται δώσωμεν τὴν ἄδειαν εἰς μόνην τὴν ἐπιτροπὴν ἐκείνην, τὸν Νομάρχην καὶ τὸν Μοίραρχον, ἔστω καὶ τὸν πρόεδρον τοῦ Πρωτοδικείου, δὲν ἐπικυρώνομεν παρὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν. Μάθετε προσέτι, Κύριοι, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ ἑτέρου δήμου, ἡ ὁποία δὲν ἐπαρουσιάσθη, δὲν προῆλθεν εἰς τοῦτο κατὰ παράβασιν τῶν καθηκόντων της, ἀλλ’ ἐπειδὴ κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν δύω διαμαχόμεναι οἰκογένειαι προέθεντο νὰ παραταχθῶσιν εἰς πόλεμον, οἱ πολῖται ἀπήτησαν, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ψηφοφορήσουν κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν, μέχρις οὗ ἀρθῶσι τὰ παρεμβαλλόμενα προσκόμματα, καθόσον καὶ ἡ σταλεῖσα στρατιωτικὴ δύναμις ἐφαίνετο μεροληπτική. Ἡ περίστασις αὐτὴ εἶναι ἀληθὴς, καὶ δὲν ἠξεύρω διατὶ ὁ Νομάρχης δὲν τὴν ἀνέφερεν εἰς τὸν δῆμον, ὅπου ἐγένετο ἡ ἐκλογὴ ὀλίγος κίνδυνος ὑπάρχει, εἶναι ἡσυχία μεγάλη· μ’ ὅλον ὅτι ἐκεῖ ἐπεσωρεύθη ὁ Κύριος Πετροπουλάκης, οἱ φίλοι του καὶ τόσοι ἄλλοι ἐκ τῆς γειτνιαζούσης ἐπαρχίας, κ’ ἐν τούτοις ἡσυχία ὑπῆρξε, δὲν ἠκολούθησεν ἀπευκταῖόν τι, ἡ ἐκλογὴ ἐνηργήθη καὶ τοῦτο θὰ τὸ ἀποδείξῃ ἡ διαλογή· διὰ τοῦτο δὲν ὑπάρχει κίνδυνος τὸ νὰ γείνῃ καὶ ἡ ἄλλη ἐκλογὴ τοῦ ἄλλου δήμου. Οὐδὲ κίνδυνος διὰ τὴν κάλπην ὑπάρχει, ἂν τὴν ἀσφαλίσωσιν εἰς τὴν μητρόπολιν, διότι καὶ εἰς τὴν Σπάρτην ἡσυχία μεγάλη ὑπάρχει, ἢ ἂν νομίζωσι κίνδυνον ἂς τὴν ἀποστείλωσιν ἐδῶ· σήμερον δὲν ἐρχόμεθα νὰ ἀποδείξωμεν τὶ ἔγεινεν· ἴσως εἶναι ἀληθῆ τὰ λεγόμενα, ἴσως καὶ δὲν εἶναι, ἐν τοσούτῳ πρέπει νὰ φυλαχθῇ ἡ τάξις καὶ ὁ νόμος. Τὸ ζήτημα λοιπὸν εἶναι ᾐτιολογημένον καὶ διὰ τοῦτο εἶμαι ἐναντίος.

§33ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Κύριοι, δὲν γνωρίζω ὁποίας πληροφορίας ἔχει ὁ Κύριος προλαλήσας, ἐγὼ σᾶς ὁμιλῶ κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ἐπισήμους, τὰς ὁποίας ἔχω· δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς εἴπω σήμερον διὰ ποῖον λόγον δὲν ἐνηργήθη ἡ ἐκλογὴ εἰς τὸν δῆμον Κροκεῶν, ἢ δὲν ἐνεφανίσθησαν τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν ἔχω ἔκθεσιν, διότι ὁ νομάρχης δυστυχῶς ἀσθενεῖ. Ὁ νομάρχης ἐπρόφθασε νὰ μᾶς τηλεγραφήσῃ ὅτι ἐτελείωσεν ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Μελιτίνης ἡσύχως καὶ νομίμως. Μοὶ λέγει ὅτι τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ δήμου Κροκεῶν δὲν ἐνεφανίσθησαν· δὲν μοὶ ἐξήγησε δὲ κἀνένα λόγον, μοὶ λέγει δὲ, ὅτι θεωρεῖ ἀναγκαῖον νὰ γείνῃ ἡ διαλογὴ τοῦ δήμου, καθόσον εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐπέλθῃ ῥῆξις, ἂν παραταθῇ ἡ φύλαξις τῆς κάλπης ἐν τῷ ναῷ. Δὲν δύναμαι ἐγὼ νὰ διατάξω τὴν διαλογὴν, διὰ τοῦτο ἦλθον εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἐπειδὴ εἶναι μία εἰδικὴ ἔκτακτος περίστασις, νὰ μοὶ χορηγήσῃ, ἂν θέλῃ, νὰ ἐνεργήσῃ ὁ Νομάρχης τὴν διαλογὴν, ἂν δὲν θέλῃ ν’ ἀπαλλαχθῶ τοὐλάχιστον τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἔχω.

§34ΖΕΡΒΑΣ. Κύριοι, δὲν συμφωνῶ μήτε μὲ τὴν ὁμιλίαν τοῦ Κυρίου Ῥήγα Παλαμήδη, μήτε μὲ τὴν ἰδέαν τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ, ὅτι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ μᾶς βεβαιώσῃ τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα ἐπροκάλεσαν τὴν μὴ ἐμφάνισιν τῆς ἐπιτροπῆς· ὅταν τὸ ἔθνος ἔχῃ νομάρχας εἰς τὰ μέρη αὐτὰ καὶ πληρώνῃ ἁδρῶς, δὲν χρησιμεύουν, παρὰ διὰ νὰ κατασταίνουν τὴν ἐδῶ κεντρικὴν ἐξουσίαν ἐνήμερον εἰς ὅ,τι συμβαίνει ἐν τῇ πολιτείᾳ. Μᾶς ἐπροφασίσθη ὁ Κύριος ὑπουργὸς, ὅτι ἀσθενεῖ ὁ Κύριος νομάρχης, ἡ νομαρχία ὅμως δὲν ἀσθενεῖ, ἑπομένως συμπεραίνω, ὅτι εἶναι σκοπὸς διὰ νὰ προφυλάξωσι τοὺς ἐγκληματίσαντας ἐπιτρόπους ἀπὸ τὴν αὐστηρὰν καταδίωξιν τοῦ νόμου. Ὁ νόμος εἶναι γνωστὸς εἰς πάντας· ὁσάκις μία ἐπιτροπὴ δὲν ἐμφανίζεται εἰς τὸν τόπον τῆς ἐκλογῆς, καθ’ ὡρισμένην ἡμέραν καὶ ὥραν, ἐνάγεται ποινικῶς εἰς τὸ δικαστήριον καὶ ἐκδίδεται ἀπόφασις, ἂν ἀποδειχθῇ, ὅτι ἡ ἄρνησις αὐτὴ προῆλθεν ἀπὸ αὐθαίρετον προαίρεσιν τῶν ἐπιτροπῶν ἵνα ἐμποδίσουν τὴν ἐξάσκησιν τοῦ δικαιώματος τῶν πολιτῶν· ἔλαβε χώραν τὸ τοιοῦτον; ὄχι· θὰ εἰπῇ, ὅτι αἱ ἀρχαὶ ἐμερολήπτησαν. Λέγω, ὅτι καθόσον ἀφορᾷ τὴν διαλογὴν εἶμαι σύμφωνος νὰ γείνῃ, διότι ἂν δὲν γείνῃ, δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ σύγκρουσις. Προτείνω, ὥστε ὁ ὑπουργὸς νὰ διατάξῃ ἀμέσως τὴν συγκρότησιν τῆς νέας ἐπιτροπῆς καὶ τὴν εἰσαγωγὴν εἰς δίκην καὶ τὴν τιμωρίαν αὐτῆς, καὶ τὸ δικαστήριον θέλει ἐκτιμήσει τοὺς λόγους τῆς ἀρνήσεως.

§35ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ (ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὸ ὑπουργεῖον διέταξε τὴν νομαρχίαν νὰ ἐνεργήσῃ ὅ,τι διακελεύει ὁ νόμος, ὁ δὲ προλαλήσας Κ. πληρεξούσιος ἐξήγαγε συμπεράσματα καὶ τὰ ἐπολέμησεν ὁ ἴδιος, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ καταβῇ ἀπὸ τὸ βῆμα· ἐγὼ τοῦ λέγω ὅμως ὅτι δὲν ἔχω ἔκθεσιν, αὐτὸς δὲ λέγει ὅτι πρέπει νὰ ἔχω.

§36ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Καθυποβάλλω, Κύριοι, πρότασιν ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως καὶ πιστεύω ὅτι εἶναι εἰλικρινεστάτη. Κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν ὁ νόμος ἔχει συμφέρον ὅπως ἡ ἐνεργουμένη ἐκλογὴ εἰς ἕκαστον δῆμον μὴ δύναται νὰ ἐπηρεάζῃ τὴν ἐκλογὴν τοῦ ἑτέρου, καὶ διὰ τοῦτο εἰς ὅλους τοὺς δήμους μιᾶς ἐπαρχίας ἡ ἐκλογὴ γίνεται ταὐτοχρόνως ὡς καὶ ἡ διαλογή. Ἐνταῦθα ἔχομεν δύο δήμους· εἰς τὸν ἕνα ἐνεργήθη ἐκλογή· ἐνόσῳ δὲν ἐτελείωσε τοῦ ἄλλου φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ ἡ διαλογὴ τῆς κάλπης τοῦ ἑνὸς δήμου, διότι θέλει ἐπηρεάσει, ἅμα γνωσθῇ, τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ ἑτέρου δήμου. Προτείνω λοιπὸν ἡ κάλπη νὰ μὴ μείνῃ εἰς τὸν ναὸν, ὅπως λέγει ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι ὅταν τὸ μυστήριον, τὸ ὁποῖον κρατεῖ τὴν τύχην ἑνὸς ἀνθρώπου εἶναι εἰς τὰς χεῖράς του, δύναται νὰ τὸ ἄρῃ ἀπὸ τὸ μέσον. Προτείνω νὰ μὴ ἀνοιχθῇ ἡ κάλπη, ἀλλὰ νὰ ἔλθῃ ἐνταῦθα ἑωσότου τελειώσῃ καὶ ἡ ἐκλογὴ τοῦ ἄλλου δήμου, καὶ τότε νὰ ἐνεργηθῇ ταὐτοχρόνως ἡ διαλογὴ καὶ τῶν δύω δήμων.

§37ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἔρχομαι νὰ φωτίσω τὴν Συνέλευσιν διατί ἡ ἐπιτροπὴ ἀνεχώρησεν ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου.

§38ΠΟΛΛΟΙ. Περιττὸν, περιττόν.

§39ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Ἐν τούτοις ὁ Κ. Ζέρβας ζητεῖ τὴν εἰς δίκην εἰσαγωγὴν τῆς ἐπιτροπῆς χωρὶς νὰ γνωρίζῃ τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἔφυγε.

§40ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Δὲν πρόκειται περὶ ἐπιτροπῆς.

§41ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ (ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἐπειδὴ ἐπισήμως δὲν ἐγνώσθη ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἐπαρουσιάσθησαν τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, ἡμεῖς διετάξαμεν νὰ ἐνεργηθῶσι τὰ νόμιμα· πρὶν ἔλθῃ ἐπισήμως ἐξιστόρησις τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἐπροκάλεσαν τὴν ἀπουσίαν τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν δύναται νὰ γείνῃ καμμία συζήτησις· ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ ἔσφαλε, θὰ τιμωρηθῇ, ἄλλως δὲν θὰ πάθῃ τίποτε.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύω προτάσεις ὑπάρχουν, ἡ μία εἶναι ἀπωτέρα τοῦ Κ. Βλάσση Βαλτινοῦ, καὶ διὰ τοῦτο τὴν ὑποβάλλω πρώτην. Προτείνει νὰ προσαχθῇ ἡ κάλπη εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ νὰ μὴν ἀνοιχθῇ πρὶν γείνῃ εἰς τὸν ἕτερον τῶν δήμων. Ὅσοι παραδέχονται τὴν πρότασιν αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν. (ἐγείρονται ὀλίγοι) Ἀπεῤῥίφθη. Ἔρχεται ἡ αἴτησις τοὺ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ ν’ ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις ἂν πρέπῃ νὰ γίνῃ ἡ διαλογὴ τῆς κάλπης τοῦ δήμου Μελιτίνης.

§43ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Καὶ νὰ μὴ δοθῇ εἰσιτήριον.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ μία τροποποίησις· ἡ διαλογὴ νὰ γείνῃ παρουσίᾳ τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ δήμου, τοῦ νομάρχου, μοιράρχου καὶ προέδρου τῶν πρωτοδικῶν. Ὅσοι παραδέχονται τὴν τροποποίησιν αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ἡ γενικὴ δὲ ὑποβαλλομένη πρότασις εἶναι ἡ ἑξῆς «ἡ Συνέλευσις ἀποφαίνεται νὰ ἐνεργηθῇ ἡ διαλογὴ τῆς κάλπης τοῦ δήμου Μελιτίνης παρουσίᾳ τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, τοῦ δημάρχου, τοῦ νομάρχου, τοῦ μοιράρχου καὶ προέδρου τῶν πρωτοδικῶν, χωρὶς νὰ δοθῇ εἰσιτήριον εἰς τοὺς ἐκλεχθησομένους.» Ὅσοι παραδέχονται τὴν πρότασιν νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ὑποστηρίζει τις τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Ζέρβα τοῦ νὰ κατηγορηθῇ ἡ ἐπιτροπή.

§45ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι!

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἡμερησία διάταξις εἶναι τὸ περὶ ἀποσφραγίσεως τῆς ἀλληλογραφίας τοῦ Ὄθωνος.

§47ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως θὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι εἷς ἐκ τῶν συναδέλφων ἡμῶν ἐξέλιπε, δολοφονηθεὶς εἰς τὸν Πλάτανον, ὁ Νικόλαος Σισμάνης, πληρεξούσιος Ναυπακτίας. Ἡ εἴδησις αὕτη εἶναι ἀπὸ τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἦλθε διὰ τηλεγραφήματος, δὲν ὡμίλησα εἰς τὴν Συνέλευσιν· ἤδη ὅμως ἦλθεν ἐπισήμως ἡ εἴδησις καὶ ἐγένοντο διὰ γραμμάτων γνωσταὶ αἱ λεπτομέρειαι. Οἱ συγγενεῖς τοῦ φονευθέντος γράφουν, ὅτι δὲν ἐγένετο καμμία προσπάθεια ἐκ μέρους τῆς ἐξουσίας, ὅπως ἀνακαλυφθῇ ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ θεωρηθῇ ἀρκετὰ σπουδαῖον· ἐννοεῖται ὅτι ἀνετέθη ἡ ἔρευνα εἰς τοὺς τυχόντας εἰρηνοδίκας, ἀλλὰ ἡ ἐνέργεια αὕτη δὲν εἶναι ἡ ἁρμόζουσα. Δολοφονεῖται εἷς ἀντιπρόσωπος εἰς περιστάσεις τόσον κρισίμους, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ συνείδησις καὶ ἡ πολιτεία τοῦ πληρεξουσίου ὡς ἐκ τῆς φύσεώς της δίδει ἀφορμὰς εἰς διενέξεις καὶ εἰς ἐξάψεις παθῶν, διότι πολλὰ συμφέροντα κυμαίνονται ἐν τῇ πολιτείᾳ κατὰ τὴν ὥραν ταύτην. Λέγω, ὅτι δολοφονία τοιαύτη πρέπει νὰ ἐξεγείρῃ ἔτι περισσότερον τὴν προσοχὴν τῆς πολιτείας. Ὅσοι ἐγνώρισαν τὸν Νικ. Σισμάνην γνωρίζουσιν ὅτι δὲν ἦτο ἄνθρωπος, ὅστις προεκάλει διενέξεις· ἦτο ἄνθρωπος εὐθυτάτου χαρακτῆρος, καλλίστης συμπεριφορᾶς καὶ μόνη ἡ πολιτικὴ διαγωγή του ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὸν θάνατόν του. Ἦτο ἐπαναστάτης, ὡς γνωρίζετε, κατὰ τὸ 47 καὶ 48 καὶ κατεδιώχθη ὡς ἐκ τούτου καὶ ἐξέπεσε πολιτικῶς. Ἄλλοι δὲ ὠφελούμενοι ἐκ τοῦ καταδιωγμοῦ του ἐγένοντο ἰσχυροὶ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του· ἡ ἐπανάστασις δὲ τοῦ Ὀκτωβρίου ἔδωκε πάλιν εἰς αὐτὸν τὴν προτέραν του δύναμιν καὶ τὸν ἀνέδειξεν. Ὅτι δὲ πολιτικὸν πάθος προεκάλεσε τὴν συμφοράν του, τοῦτο μάλιστα ὑποστηρίζει καὶ τὸ ἑξῆς, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἠθέλησε νὰ τὸν προτιμήσῃ τῶν ἄλλων δημοτικῶν συμβούλων καὶ τὸν διώρισε δήμαρχον· ὑπῆγεν ἐκεῖ καὶ παρευθὺς ἐγένετο ἡ δολοφονία, ὥστε φανερὸν, ὅτι ἡ δολοφονία αὕτη ἀφορμὴν εἶχε πολιτικήν. Νομίζω διὰ τοῦτο ὅτι ἡ Συνέλευσις ὀφείλει νὰ προσκαλέσῃ τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ν’ ἀποστείλῃ ἕνα τῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων διὰ νὰ ἐνεργήσῃ τὰς ἀνακρίσεις, διὰ νὰ μὴ λαμβάνωσι θάῤῥος οἱ κακόβουλοι ἐκ τοιούτων παραδειγμάτων, ἀλλ’ ἐξ ἐναντίας πτοῶνται διὰ τὴν αὐστηρότητα καὶ τὴν δύναμιν τῆς δικαιοσύνης, καὶ μὴ καταντῶσιν εἰς τοιαῦτα λυπηρὰ ἐγκλήματα. Συγχρόνως παρατηρῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς καὶ μέχρι τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ἀπέθανεν ἦτο πενέστατος καὶ ἤδη ἡ οἰκογένειά του θέλει εἶσθαι εἰς χειροτέραν κατάστασιν. Αὕτη σύγκειται ἀπὸ 12 τέκνα, τὰ 6 θήλεα καὶ τὰ 6 ἄῤῥενα. Αἱ ἐκ τῶν θυγατέρων του τρεῖς εἶναι εἰς ὥραν γάμου. Αὐτὸς κατὰ τὴν δυστυχίαν καὶ τὰς καταδρομάς του ἐξεποίησεν ὅλην τὴν περιουσίαν του, καὶ αὐτὸ τὸ φαλαγγιτικὸν γραμμάτιον, τὸ ὁποῖον εἶχε λάβει ὡς λοχαγὸς τῆς φάλαγγος τὸ εἶχεν ἐνέχυρον καὶ ἐν μέρει ἐξεποιήθη. Φαντασθῆτε 12 ψυχαὶ καὶ ἡ γυνή του 13 καὶ μία ὑπηρέτρια ἂν ᾖναι δυνατὸν νὰ ζήσωσιν ἄνευ μέσων. Διὰ τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν φιλανθρωπίαν τῆς Συνελεύσεως καὶ παρακαλῶ νὰ ἔλθῃ εἰς βοήθειαν αὐτῆς. Ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ὑπῆρξεν ἐπαναστάτης ἀπὸ τὰ 1817, ἐπολιτεύθη ἐντίμως καὶ ἀντετάχθη γενναίως κατὰ τῶν παρεκτροπῶν τοῦ παρελθόντος· εἶναι ἀγωνιστὴς τοῦ 1821 καὶ ἔλαβε μέρος ἐνεργὸν εἰς τὴν τελευταίαν ἐπανάστασιν. Ὅθεν προτείνω νὰ δοθῇ εἰς τὴν οἰκογένειαν αὐτοῦ σύνταξις 150 δραχμῶν.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ πρότασις «Δίδεται εἰς τὴν χήραν καὶ τὰ ὀρφανὰ Σισμάνη μέχρι τῆς ἐνηλικιότητος ὅλων τῶν ἀῤῥένων καὶ τοῦ θανάτου τῆς χήρας σύνταξις μηνιαία 150 δραχ. ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη.

§49Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἅμα ἠκούσθη τὸ ἄκουσμα τῆς δολοφονίας τοῦ Σισμάνη ἔσπευσεν ἡ ἀνάκρισις νὰ μεταβῇ εἰς τὸν τόπον τοῦ ἐγκλήματος· μετέβη ἐκεῖσε ὁ ἱκανὸς ἀνακριτὴς Σταματιάδης.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§51Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ὑπὸ τοῦ πληρεξουσίου Ἠπείρου Κ. Καλοῦ πρὸ πολλοῦ εἰσαχθέντος καὶ ἐπιψηφισθέντος ψηφίσματος περὶ τῶν ἐν τοῖς ἀνακτόροις ἐγγράφων εἰσήγαγον πρό τινων μηνῶν πρότασιν, τὴν ὁποίαν καὶ πάλιν ἀναγινώσκω. Ἀναγινώσκει τὴν πρότασίν του. Βλέπετε, Κύριοι, ὅτι ἐκ τῆς προτάσεώς μου ἡ ἀλληλογραφία αὕτη διαιρεῖται εἰς τρεῖς κατηγορίας. Αἱ περιστάσεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἐσταμάτησαν τὴν Συνέλευσιν εἰς τὴν ἀπόφασίν της τότε, σήμερον πλέον δὲν ὑπάρχουν. Ἐκτὸς δὲ τούτου μὲ μεγάλην μου εὐχαρίστησιν ἐπληροφορήθην, ὅτι τὰ ἔγγραφα αὐτὰ εἶναι διῃρημένα καθ’ ἑαυτὰ, τὰ μὲν εἰς τὴν πρώτην κατηγορίαν κατὰ τὴν πρότασίν μου εἶναι εἰς ἰδιαίτερον φάκελλον, ὡσαύτως καὶ τὰ τῆς δευτέρας καὶ τρίτης κατηγορίας. Κατὰ πόσον τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἐπωφελὲς διὰ τὴν πατρίδα, πολὺς ἐγένετο λόγος κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην, ὅτε ὁ Κύριος Καλὸς ἔφερε ψήφισμα, περὶ τοῦ ὁποίου ἀνέφερον εἰς τὴν Συνέλευσιν. Διὰ τῆς δημοσιεύσεως τῶν ἐγγράφων αὐτῶν θέλουν καταδηλωθῆ εἰς τὴν κοινὴν γνώμην, καὶ παραδοθῆ εἰς τὸ δικαστήριον τὸ πλῆθος ἐκείνων, οἵτινες περιστοιχίσαντες τὸν πεπτωκότα ἡγεμόνα διέφθειραν αὐτὸν, καὶ δι’ αὐτοῦ ἔφεραν εἰς μαρασμὸν τὸ ἔθνος. Ἡ διαγωγὴ τῶν ἀνδρῶν τούτων, γενομένη γνωστὴ εἰς τὸ πανελλήνιον, θέλει ἐξ αὐτῆς καθοδηγηθῆ καὶ ὁ νέος Ἡγεμὼν, ὅπως μὴ προσεγγίσῃ πλέον εἰς τοιούτους ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι θέλουσιν εἶσθαι καὶ εἰς τὸ μέλλον ἐπιβλαβεῖς. Παιδεύετε τοὺς κακοὺς ἵνα μὴ ὑπεραίρωνται.

§52ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Θὰ εὑρεθοῦν καὶ ἐπαναστάται.

§53Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τόσῳ καλλίτερα. Εἶπον, Κύριοι, ὅτι εἶναι λίαν ἐπωφελὲς τὸ ἔργον. Ἡ κοινωνία τὸ περιμένει μετ’ ἀνυπομονησίας. Ἐδῶ δὲν ἔχομεν σήμερον ν’ ἀρχίσωμεν εἰμὴ ἀφ’ ὅπου ἐσταματήσαμεν· ἐσταματήσαμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς· τότε δυστυχῶς δὲν ἤμην εἰς τὴν συνεδρίασιν· ἐπληροφορήθην ὅμως ὅτι ἡ Συνέλευσις εἶχεν ἀποφασίσει, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ πρέπει νὰ συγκροτῆται ἐξ 20 μελῶν. Ἐγὼ φρονῶ, Κύριοι, καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐκφράσω μίαν γνώμην, ἐναπόκειται δὲ εἰς ὑμᾶς ν’ ἀποφασίσητε, τὸ πλῆθος δὲν σημαίνει, φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι ὀλιγώτερα τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, ἐγὼ τὰ περιορίζω εἰς 10.

§54ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. 12 καλλίτερα.

§55Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐκ δὲ τούτου ἐγένετο πολὺς λόγος τίνι τρόπῳ ἔπρεπε νὰ ἐκλεχθῶσι τὰ μέλη ταῦτα, καὶ ἐπληροφορήθην ὅτι ὑπερίσχυσεν ἡ γνώμη, ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ διὰ κληρώσεως ἡ ψηφοφορία. Ἐγὼ φρονῶ τὸ ἐναντίον, φρονῶ, ἐπειδὴ εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν πρέπει νὰ ὑπάρξουν ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι νὰ ἔχουν ὁπωσδήποτε μίαν εἰδικὴν ἱκανότητα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀφεθῶμεν εἰς τὸν τυφλὸν κλῆρον.

§56ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι ἀποφασισμένον τοῦτο.

§57Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πολὺ καλά. Ἓν εἰσέτι προσθέτω καὶ κατέρχομαι τοῦ βήματος. Κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐγγράφων εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἀναγκαία ἀσφάλεια· πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μία φρουρὰ, ἥτις νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ, καὶ τὴν ὑπόληψιν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς. Φρονῶ ὅτι τοιαύτην φρουρὰν δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐπιζητήσωμεν εἰμὴ εἰς τὴν νεολαίαν, εἰς τὸ Πανεπιστήμιον αὐτὸ, εἰς τὴν φάλαγγα τοῦ Πανεπιστημίου.

§58ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Διατί αὐτὴ ἡ διαστολή;

§59Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καθόσον ἡ ἐθνοφυλακὴ καταγίνεται εἰς τὴν διατήρησιν τῆς ἀσφαλείας τῆς πόλεως.

§60ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι ἀποφασισμένον· δὲν χρειάζεται περισσοτέρα συζήτησις.

§61ΙΑΛΕΜΟΣ. Εἰσελθὼν, Κύριοι, εἰς τὸν σεβαστὸν τοῦτον περίβολον δὲν εἶχον καμμίαν ἄλλην ἀξίωσιν, οὔτε φιλοδοξίαν, εἰμὴ νὰ συντελέσω ὅσον τὸ ἐπ’ ἐμοὶ εἰς τὴν ἱκανοποίησιν τῆς ἐπαναστάσεως καὶ τὴν τιμωρίαν τοῦ παρελθόντος· ὡς τιμωρίαν δὲ τοῦ παρελθόντος δὲν ἐνόουν οὔτε τὴν αἱματοχυσίαν, οὔτε τὴν διαίρεσιν τοῦ ἔθνους εἰς ἐπαναστάτας καὶ μή· δὲν ἐνόουν νὰ καταστρέψω τὴν μεγάλην ἐκείνην ὁμόνοιαν, μεθ’ ἧς ἀπεδέχθη ὁ ἑλληνικὸς λαὸς τὴν ἐπανάστασιν. Δύο μόνον κυριώτατα μέσα ἐνόμιζον πάντοτε συντελεστικὰ εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο, τὴν ἀποσφράγισιν τῆς ἀλληλογραφίας τοῦ Ὄθωνος, καὶ τὴν στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων ἀπὸ τοὺς ὑπουργοὺς τοῦ αἵματος. Ὅσοι ἀνέγνωσαν ἢ εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως, ἢ εἰς ἓν ἄλλο βῆμα, ἀπὸ τοῦ ὁποίου εἶχον τὴν τιμὴν νὰ συνδιαλέγωμαι ἐπὶ 8 ὁλόκληρα ἔτη μετὰ τοῦ Ἔθνους, ὅστις εὕρῃ ὅτι ἐπεζήτησα ἄλλο τι, ὅτι ἤθελα διαιρέσεις, αἱματοχυσίας, ὅστις ἤθελεν ἀνακαλύψει, ὅτι εἰργαζόμην ἐν τῷ σκότει καὶ ἐν παραβύστῳ πρὸς ἀντεκδικήσεις, δύναται νὰ μὲ καταγγείλῃ καὶ ζητήσῃ τὴν κεφαλήν μου. Ἓν λοιπὸν τῶν συντελεστικῶν μέσων πρὸς τιμωρίαν τοῦ παρελθόντος καὶ ἱκανοποίησιν τῆς ἐπαναστάσεως, ἐνόμισα τὴν ἀποσφράγισιν τῆς ἀλληλογραφίας τοῦ Ὄθωνος. Αἱ περιστάσεις ἐκεῖναι, καθ’ ἃς ἐπροτάθη παρ’ ἐμοῦ ἡ πρότασις αὕτη, ἦσαν τοιαῦται, ὥστε ν’ ἀποτρέψωσι πολλοὺς, ἴσως ψυχροτέρους ἐμοῦ, ν’ ἀναβάλωσι τὸ ζήτημα, καὶ δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἴσως δὲν ἔπραξαν κακῶς ζητήσαντες τὴν ἀναβολήν. Εὐτυχῶς αἱ περιστάσεις ἐκεῖναι σήμερον ἐξέλιπον, διότι ὡς ἠξεύρετε συνεδέοντο μὲ τὸ ζήτημα τοῦ ἡγεμόνος· ἀλλὰ καὶ σήμερον ἀκόμη, ὅτε ἡ δεινότης ἐκείνης τῆς ἐποχῆς παρῆλθεν, ὁπότε εὑρισκόμεθα εἰς πολὺ ὁμαλωτέραν κατάστασιν, καὶ σήμερον ἐγὼ αὐτὸς δὲν εἶμαι τῆς ἰδέας νὰ δημοσιευθῇ ἡ ἀλληλογραφία, ἡ ἀφορῶσα τὰς σχέσεις τοῦ Ὄθωνος, τοῦ πρώην ἡγεμόνος, μὲ τὰς τρεῖς μεγάλας Δυνάμεις, καὶ ἐν γένει μὲ τὴν Εὐρώπην.

§62ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν εἴπομεν δι’ αὐτήν.

§63ΙΑΛΕΜΟΣ. Εἶναι ἡ μόνη ἰδέα ἥτις ἐχρησίμευσεν εἰς τὸ ν’ ἀναβληθῇ τὸ ζήτημα· σήμερον, καθὼς ἐκ τοῦ πνεύματος τῆς Συνελεύσεως καταδεικνύεται, καθὼς ὁ λαὸς ὅλος ἀναγνωρίζει σήμερον, αἱ δυσκολίαι αὐταὶ δὲν ὑπάρχουσι πλέον, καὶ ἡ πραγματοποίησις τοῦ ψηφίσματος περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου θεωρεῖται ἀναγκαία. Δυστυχῶς ὅμως παρατηρῶ ὅτι ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ψηφίσματος μὲ τὸ προτεινόμενον ψήφισμα παρὰ τοῦ φίλου μου καὶ συναδέλφου Κ. Γ. Πετιμεζᾶ εἶναι εἴς τινα ἀντίφασιν τὴν ὁποίαν, πιστεύω ὁ ἴδιος θέλει παραδεχθῆ, καὶ θέλει τροποποιήσει τὸ ψήφισμά του. Ἐν πρώτοις ἄρχεται λέγων, «Θεωροῦσα ἀναγκαίαν τὴν λύσιν κτλ. Νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι πλέον ἐκκρεμές.

§64ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παραδέχομαι.

§65ΙΑΛΕΜΟΣ. Ἡ μόνη ἐκκρεμότης ἐγένετο ἐπὶ τῆς κληρώσεως τῆς ἐπιτροπῆς. Νομίζω λοιπὸν ὅτι τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον σήμερον θέλει ἔλθει πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ πρώτου ψηφίσματος, πρέπει ν’ ἄρχεται οὕτως «Ἡ Συνέλευσις, ἀποφασίζουσα τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ δεῖνος ψηφίσματος, καὶ ἐπεξηγοῦσα τὸ τέταρτον καὶ τελευταῖον ἄρθρον τοῦ ψηφίσματος ἐκείνου, ὅπερ ἔλεγεν, ὅτι ἐπιτροπὴ, ἥτις μέλλει νὰ κληρωθῇ, θέλει ἐξετάσει τὰ ἔγγραφα ταῦτα, καὶ θέλει τὰ κατατάξει εἰς κατηγορίας, νομίζω ὅτι δύναται ἀπὸ τοῦδε νὰ εἴπῃ, «κατατάττει (ἡ Συνέλευσις) τὴν ἀλληλογραφίαν τοῦ Ὄθωνος εἰς τρεῖς κατηγορίας· εἰς διπλωματικὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα προτείνω νὰ παραδοθῶσιν εἰς τὸν Ἡγεμόνα Γεώργιον· 2) οὐχὶ εἰς ἰδιωτικὴν τοῦ πεσόντος ἀλληλογραφίαν, ὡς λέγει ὁ Κ. Πετιμεζᾶς, ἀλλ’ εἰς οἰκογενειακὴν, διότι ὅλη ἡ ἀλληλογραφία τοῦ Ὄθωνος εἶναι ἰδιωτικὴ, δὲν εἶναι ἐπίσημος· λοιπὸν τὸ δεύτερον ἄρθρον νὰ πραγματεύεται περὶ τῆς οἰκογενειακῆς ἀλληλογραφίας, τῆς ὁποίας δυνάμεθα ἀπὸ τοῦδε ν’ ἀποφασίσωμεν τὴν ἀπόδοσιν εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ πεσόντος ἡγεμόνος, καὶ 3) εἰς ἐσωτερικὰ ἔγγραφα, τῶν ὁποίων ἀπὸ τοῦδε ἀποφασίζει τὴν δημοσίευσιν ἡ Συνέλευσις.

§66ΤΙΝΕΣ. Εἰμπορεῖ νὰ ᾖναι καὶ ἐξωτερικά.

§67ΙΑΛΕΜΟΣ. Ἐννοῶ ἔγγραφα ἀφορῶντα τὴν ἐσωτερικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους. Νομίζω ὅτι ὁ φίλος μου Κ. Πετιμεζᾶς δὲν ἔχει καμμίαν δυσκολίαν νὰ παραδεχθῇ τὰς τροποποιήσεις ταύτας, καὶ ἡ Συνέλευσις νὰ τὰς ἐπιψηφίσῃ.

§68ΚΑΛΟΣ. Κύριοι! Ἡ ἐπανάστασις βεβαίως ἔδιδε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν κυριαρχίαν τὴν ἐθνικὴν, νὰ καταλάβῃ ἀπὸ τῆς πρώτης ὥρας τὰ ἐν τοῖς ἀνακτόροις ἔγγραφα, καὶ νὰ κάμῃ χρῆσιν οἱανδήποτε τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος ἀπῄτει· δὲν τὸ ἔπραξεν ἐκείνην τὴν ἡμέραν. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τοὺς λόγους, ἐξ ὧν ὁ λαὸς δὲν ἔπραξε τοῦτο, λέγω μόνον ὅτι ἡ τοιαύτη ἐνέργειά του ἐπεδοκιμάσθη καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος. Ἐπῆλθε κατόπιν ἡ πρότασις ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, τοῦ Κ. Ζέρβα, περὶ ἀποσφραγίσεως τῶν ἐγγράφων τούτων· μετ’ αὐτὸν ὁ Κ. Καλλιγᾶς ἐνίσχυσε τὴν πρότασιν καὶ κατόπιν ἐγὼ τὴν ἐτροποποίησα εἰς τρόπον τοιοῦτον, ὥστε ἡ ἐνέργεια τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ τῆς Συνελεύσεως, νὰ μὴ παρεμβάλλῃ προσκόμματα εἰς τὰς περὶ ἐκλογῆς τοῦ Βασιλέως προσδοκίας μας. Ηὐτυχήσαμεν τότε νὰ ἐπιτύχωμεν τῆς ψήφου Σας. Ἀλλ’ ἔπειτα ἐλθοῦσα πρότασις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀνέβαλε τὸ ζήτημα διὰ λόγους συμφέροντος ἐθνικοῦ. Καθ’ ἣν στιγμὴν εἶχον τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ψηφίσματός μου ἰδίως, εἶπον, καὶ θέλετε μὲ συγχωρήσει νὰ ἐπαναλάβω τὰς λέξεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἐπεδοκιμάζετε κατὰ πᾶσαν στιγμὴν, ὡς ἐξάγεται ἐκ τῶν πρακτικῶν «κηρύττομαι κατὰ πάσης δημοσιεύσεως, ἥτις ἀφορᾷ τὸν ἰδιωτικὸν βίον· πᾶν ὅ,τι δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν κατάστασιν, ἥτις ἐπροκάλεσε τὸ γεγονὸς αὐτὸ, δὲν θέλω νὰ τὸ λάβω ὑπ’ ὄψιν, καὶ φρονῶ ὅτι ἡ Συνέλευσις εἶναι σύμφωνος· δὲν πρέπει νὰ ἀνοίξωμεν πληγὴν, ἥτις θὰ ἐξεγείρῃ τὰ πάθη κτλ. Τοιαῦτα σᾶς εἶπον τότε, λέγω καὶ ἤδη ὅτι ἡ ἰδιωτικὴ ἀλληλογραφία δὲν πρέπει νὰ ἔλθῃ εἰς δημοσίευσιν, διότι διὰ τῆς κατασχέσεως τῶν ἐγγράφων καὶ τῆς δημοσιεύσεως τινῶν ἐξ αὐτῶν σκοπὸς τοῦ ἔθνους ἦτο νὰ ἴδῃ κατὰ πόσον ὁ ἔκπτωτος ἡγεμὼν ἀνταπεκρίνετο εἰς τὸν μέγαν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ὡρκίσθη νὰ ἐκπληρώσῃ, τοὐτέστιν εἰς τὸ μέλλον τῆς πατρίδος μας· τοῦτο ἐνδιαφέρει καὶ ἡμᾶς καὶ τὴν ἱστορίαν, καὶ ὅμως σήμερον αὐτὸ τὸ μέγα πρᾶγμα πρέπει νὰ μένῃ εἰς τὸ κρυπτόν. Ζητεῖται σήμερον, Κύριοι, ἡ δημοσίευσις πράξεων, τὰς ὁποίας ἡ κοινωνία ἀποστρέφεται· τί θέλετε νὰ φέρητε τὴν ἀλληλογραφίαν τοῦ Κώστα καὶ τοῦ Παύλου εἰς τὴν δημοσιότητα; πρὸς ποῖον σκοπόν; πρὸς οὐδένα ἄλλον, ἢ νὰ στιγματίσωμεν τὸ παρελθόν μας· (θόρυβος ἀποδοκιμασίας). Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἦλθόν ποτε εἰς σχέσεις μήτε μὲ ὑπουργὸν, μήτε μὲ κυβέρνησιν μήτε μὲ τὴν αὐλὴν, ἀλλὰ τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος μοὶ ἐπιβάλλουσι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐναντιωθῶ εἰς πᾶσαν τοιαύτην δημοσίευσιν (θόρυβος). Τί θέλετε δι’ αὐτῶν τῶν ἐγγράφων νὰ δείξητε; Τί ἔγραφεν ὁ Κώστας καὶ ὁ Παῦλος· καὶ ὁ ἕνας καὶ ὁ ἄλλος σᾶς εἶναι γνωστοί. Οὐχὶ μόνον οἱ ἰδιῶται μετεβάλλοντο καθ’ ἑκάστην, ἀλλὰ καὶ πολλοὶ τῶν ὑπουργῶν, τὴν ἐπιοῦσαν τῆς πτώσεώς του, ἦσαν σφόδρα ἀντιπολιτευόμενοι. Ἐκ τῶν ἐγγράφων τούτων θέλετε ἰδεῖ ἴσως τὸν σήμερον πατριώτην θεωρούμενον, νὰ καταδείκνυται προδότης τῶν ἐλευθεριῶν καὶ συκοφάντης, καὶ τ’ ἀνάπαλιν· τοιαῦτα θέλουν εἶσθαι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τὰ ἔγγραφα τῶν ὁποίων θέλετε νὰ γίνῃ δημοσίευσις. Δὲν πρέπει νὰ σχετισθῇ διὰ τοιούτων ἀσχημιῶν τὸ παρὸν μὲ τὸ παρελθόν· τὰ πάθη ὁπωσοῦν κατευνάσθησαν, καὶ μὴ θελήσετε σήμερον νὰ τὰ ἐξάψητε καὶ νὰ ξύσητε τὴν ἐπουλωθεῖσαν πληγήν· μὴ ἐξαπατᾶτε τὸν κόσμον διὰ τοιούτων προτάσεων. Πᾶν ὅ,τι δὲν σχετίζηται μὲ τὴν ἱστορίαν καὶ τὴν ἠθικὴν ῥίψατέ το εἰς τὴν λήθην καὶ ἄφετε εἰς ἄλλην ἐποχὴν νὰ ἔλθῃ εἰς φῶς ἡ διαγωγὴ τοῦ ἐκπτώτου ἡγεμόνος καὶ οὐχὶ ἡ συκοφαντία καὶ αἱ κατηγορίαι τῶν ἰδιωτῶν.

§69ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὅταν κατὰ πρῶτον, Κύριοι, ἦλθε τὸ ζήτημα τῆς ἀλληλογραφίας τοῦ πεπτωκότος Ὄθωνος, ἄλλην εἴχομεν γλῶσσαν, διότι ἄλλα προσεδοκῶμεν. Βεβαίως, Κύριοι, δὲν ἤθελεν ὁ προτείνων, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ᾖναι, τὴν ἀποσφράγισιν τῆς ἀλληλογραφίας.......

§70Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα δὲν ἔρχεται πλέον εἰς κᾀμμίαν συζήτησιν, ἐξηντλήθη, καὶ ἀπεφάσισεν ἡ Ἐθνέλευσις περὶ τούτου.

§71ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἔχω πρότασιν, Κύριε, ὡς ὑμεῖς Βεβαίως, Κύριοι, ὅταν ἐπροτάθη ἡ ἀποσφράγισις τῆς ἀλληλογραφίας τοῦ πεπτωκότος βασιλέως Ὄθωνος, ἄλλας εἴχομεν ἰδέας, δὲν ἠθέλαμεν, Κύριοι, νομίζω, καὶ συμφωνεῖτε, ὅτι δὲν ἠθέλαμεν νὰ δικαιολογήσωμεν τὴν Ἑλλάδα ἀπέναντι τῆς διπλωματίας, διότι ἡ Ἑλλὰς σύμπασα ἐπαναστήσασα ἀπέβαλε τὸν Ὄθωνα, καὶ τὰ ἔθνη, ὅταν ἐργάζωνται, δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην δικαιολογίας. Ἰδοὺ λοιπὸν, Κύριοι, διατί δὲν συμφωνῶ ποσῶς ὅπως ἡ ἀλληλογραφία τοῦ πεπτωκότος Ὄθωνος διατεθῇ, ὅπως ἐλέχθη. Λέγουσιν, ὅτι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὰς διπλωματικὰς σχέσεις, πρέπει νὰ μείνωσι κεκλεισμένα· κατὰ τοῦτο συμφωνῶ καὶ ἐγὼ εἶμαι ὅμως ὅλως ἐναντίος τῆς ἰδέας ἐκείνης, τὴν ὁποίαν πρὸ ἐμοῦ ἐξέφρασαν ὅτι πρέπει νὰ τὰ δημοσιεύσωμεν ὅπως γίνῃ γνωστὴ ἡ διαγωγὴ τοῦ Ὄθωνος σχετικῶς μὲ τὰς ἐξωτερικὰς καὶ τὰς διπλωματικὰς σχέσεις αὐτοῦ, ὡς πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Μοὶ ἀρέσκει πολὺ ἡ πρότασις, ἡ ὁποία πρὸ ἐμοῦ ἐλέχθη, νὰ παραδοθῇ αὐτὴ ἡ κατηγορία τῶν ἐγγράφων εἰς Γεώργιον τὸν πρῶτον, Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων, ὅπως ἐξ αὐτῶν διαγνώσῃ ὁ Βασιλεὺς ἡμῶν τὰς πραγματικὰς πρὸς τὴν Ἑλλάδα τῶν Δυνάμεων σχέσεις, καὶ νὰ μὴ κατατεθοῦν εἰς τὰ ἀρχεῖα, ὅπως ὁ ἕτερος τῶν πρὸ ἐμοῦ λαλησάντων εἶπε νὰ δοθῶσι δηλ. σφραγισμένα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Συμφωνῶ πληρέστατα, ὅπως ἡ δευτέρα κατηγορία, ἥτις ἀφορᾷ τὰ οἰκογενειακὰ, ἀποδοθῇ εἰς τὴν οἰκογένειαν, καὶ αὐτὴ ἂς τὰ κάμῃ ὅ,τι θέλει· ὅσον δὲ ἀφορᾷ, Κύριοι, τὴν τρίτην κατηγορίαν, οἱ προτείναντες τὸ ἄνοιγμα τῆς ἀλληλογραφίας τοῦ Ὄθωνος διχογνωμοῦσιν· ἔρχεται ὁ ἐξ Ἠπείρου Κύριος πληρεξούσιος Καλὸς καὶ λέγει· δὲν θέλω νὰ φανῶσι τὰ αἴσχη μας, ἐνῷ κάθε ἡμέραν αἴσχη καταδεικνύομεν, καὶ ἕκαστος τὸν ἕτερον κατηγορεῖ. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν ἀπόλυτος ἵνα γνωρισθῶσι τὰ αἴσχη μας, καὶ νὰ γνωρίσῃ ὁ κόσμος ὅλους τοὺς ψευδεπαναστάτας καὶ τοὺς Ὀθωνιστάς.

§72ΠΟΛΛΟΙ. (μάλιστα!) ἢ νὰ τὰ καύσωμεν!

§73ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι!

§74ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἕν ἐκ τῶν δύω, Κύριοι! Ἐγὼ, Κύριοι, συντάσσομαι, διότι ἔχω τὴν καλὴν τύχην νὰ μὴ ἤμην ἄνθρωπος τῆς κοινωνίας τότε, συντάσσομαι ὑπὲρ τῆς ἰδέας νὰ δημοσιευθοῦν τὰ αἴσχη μας, ἵνα μάθῃ ὁ κόσμος, ὅτι πολλοὶ σήμερον καυχώμενοι ὅτι ἔλαβον τὴν σημαίαν τῆς ἐπαναστάσεως καὶ ζητοῦν δικαιώματα ἐπαναστατικὰ, ἦσαν ἄλλοτε περισσότερον Ὀθωνισταὶ παρ’ αὐτὸν τὸν Ὄθωνα, καὶ δὲν κατεδίωξαν ἴσως τὸν Ὄθωνα, παρ’ ὅταν δὲν ἠθέλησε νὰ θεραπεύσῃ τὰς ἰδιοτροπίας καὶ τὴν φιλαρχίαν αὐτῶν. Προτείνω λοιπὸν τὴν κατάταξιν τῆς ἀλληλογραφίας ταύτης εἰς τρεῖς κατηγορίας, ὅπως ὁ Κ. Πετιμεζᾶς, τὰ μὲν διπλωματικὰ νὰ παραδοθοῦν εἰς τὸν Βασιλέα Γεώργιον τὸν πρῶτον, τὰ δὲ οἰκογενειακὰ νὰ σταλῶσιν εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ Ὄθωνος, τὰ δὲ τῆς τρίτης κατηγορίας, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι, νὰ δημοσιευθῶσιν· ἤθελον εἶσθαι πολὺ κακὸς, ἐὰν ἀπὸ τοῦδε ἔφερον πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἐνδομύχως παραδέχομαι, νὰ καταδιωχθῶσι πολιτικῶς ὅλοι ὁπωσδήποτε ὅσοι εἶχον ἀλληλογραφίαν μετὰ τοῦ Ὄθωνος.

§75ΚΑΛΛΙΓΑΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Κύριοι, δὲν ἐκφέρω πρώτην φορὰν γνώμην ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως περὶ τῶν ἐν τοῖς ἀνακτόροις ἐγγράφων, εἶχον τὴν τιμὴν καὶ ἄλλοτε νὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτῶν καὶ εἶχον μάλιστα προτείνει τὴν διαστολὴν αὐτῶν εἰς τρεῖς κατηγορίας, τῶν ἀφορώντων τὰ ἐξωτερικὰ, τὴν οἰκογενειακὴν ἀλληλογραφίαν καὶ τῶν ἀφορώντων τὰ ἐσωτερικά. Περὶ τῶν ἐσωτερικῶν δὲν ἐνθυμοῦμαι, ἂν ἰδίως ἐξεφράσθην, δὲν ἐπρόκειτο ὅμως τότε περὶ τῆς δημοσιεύσεως ὡς σήμερον, ἀλλ’ ἐπρόκειτο περὶ τῆς κατατάξεως καὶ τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἔπρεπε νὰ ἐργασθῇ ἐπὶ τῆς κατατάξεως.

§76ΤΙΝΕΣ. Πάντοτε περὶ τῆς δημοσιεύσεως.

§77ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι, ἴσως ἔχετε ἀκριβεστέραν μνήμην ἐμοῦ, οὔτε θέλω ζητήσει ν’ ἀντικαταστήσω εἰς τὸ μνημονικόν σας τὸ ἰδικόν μου· ἦλθον νὰ σᾶς ἐκθέσω τὰς ἰδέας μου. Σήμερον παρατηρῶ, ὅτι τὸ θέμα τῆς συζητήσεως γίνεται ἡ δημοσίευσις, καὶ περὶ αὐτῆς πρὸ πάντων διαφέρονται ὅσοι μέμφονται τὴν ἀκρίβειαν τῆς μνήμης μου. Ὑποθέτω λοιπὸν ὅτι ἡ δημοσίευσις δύναται νὰ γίνῃ τόσον εὐκόλως, ὥστε οὔτε νὰ ἀναμιχθῇ ὁ μέλλων νὰ δημοσιεύσῃ εἰς τὰ ἔγγραφα τῶν ἄλλων κατηγοριῶν, οὔτε νὰ ἀπαντήσῃ κόπον εἰς τὸ νὰ προβῇ εἰς αὐτὴν τὴν δημοσίευσιν. Θέλετε λοιπὸν μοὶ ἐπιτρέψει νὰ σᾶς ἐκθέσω σκέψεις τινὰς περὶ τοῦ πράγματος, καὶ νὰ σᾶς παρατηρήσω, τί πρέπει νὰ φρονῶμεν καὶ ὡς πρὸς τὸ ἔγκαιρον καὶ τὸ πολιτικὸν τῆς δημοσιεύσεως. Ἐὰν τῳόντι δεικνύητε σήμερον πλείονα προσοχὴν εἰς τὰ ἔγγραφα τῶν ἄλλων κατηγοριῶν, δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι πλήρης ἡ προσοχή σας αὕτη, διότι δὲν νομίζω, ὅτι δύναταί τις νὰ διαχωρίσῃ τὰ ἔγγραφα ταῦτα, χωρὶς νὰ διέλθῃ πάντα, καὶ τὴν διπλωματικὴν καὶ τὴν οἰκογενειακὴν ἀλληλογραφίαν. Τότε μόνον ἡ πρότασις εἶναι σύμφωνος πρὸς τοιαύτην εὐκολίαν, ὅταν ὑποθέσητε, ὅτι εἰς 2 διάφορα δωμάτια ὑπάρχουν τὰ ἔγγραφα, ὅτι τὰ δωμάτια αὐτὰ εἶναι πραγματικῶς τὸ δωμάτιον τοῦ πρώην αὐλαρχείου, καὶ τοῦ γραφείου τοῦ πρώην Βασιλέως. Ὅλα ὅσα εὑρίσκονται ἐν τῷ γραφείῳ τοῦ πρώην βασιλέως, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐν τῷ ἐσογείῳ, αὐτὰ εἶναι διακεχωρισμένα· ἐὰν ἐννοῆτε τὴν δημοσίευσιν αὐτῶν τῶν ἐγγράφων, τότε βεβαίως δύναται νὰ γίνῃ χωρὶς νὰ ἀναμιχθῇ τις εἰς τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἐν τῷ δωματίῳ τοῦ πρώην αὐλάρχου· ἐὰν ὅμως νομίζετε, ὅτι δὲν ἀρκεῖ νὰ λάβῃ τις τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἐν τῷ ἐσογείῳ, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὰ ἐντὸς τοῦ δωματίου τοῦ πρώην αὐλάρχου, τότε εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ τὸ ἔργον χωρὶς νὰ προχωρήσῃ ὁ μέλλων νὰ ἐργασθῇ εἰς τὴν πλήρη ἀνάγνωσιν ὅλων τῶν ἐγγράφων· τοῦτο λοιπὸν πρέπει τοὐλάχιστον νὰ τὸ γνωρίζετε καὶ πρέπει ἡ Συνέλευσις πρὶν προβῇ εἰς τὴν ἀπόφασίν της......... (διακόπτεται) Ποίας σπουδαιότητος εἶναι τὰ μὲν καὶ τὰ δὲ, βεβαίως ἐκ προοιμίων καὶ ἐκ τῶν προτέρων οὐδεὶς δύναται νὰ γνωρίζῃ, διότι οὐδεὶς τὰ ἀνέγνωσεν. Ἐὰν τυχὸν ἐπὶ τροχάδην ἴδωμεν τὰ ἐξώφυλλα καὶ ἐξ αὐτῶν δυνηθῶμεν νὰ συμπεράνωμεν ὄχι τὸ περιεχόμενον, ἀλλ’ εἰς ποίαν κατηγορίαν ὑπάγονται ἕκαστον, τοῦτο δὲν ἀρκεῖ νὰ δώσῃ τὸ ἐλάχιστον φῶς περὶ τῆς ποιότητος τῶν ἐγγράφων. Λέγω λοιπὸν, ὅτι, ἐὰν τὸ ψήφισμα συνετάχθη, ὅπως βλέπω, ὅτι ἐτέθη ἐπὶ τῆς τραπέζης τοῦ Κ. Προέδρου, ὅτι εἰς τοιαύτην περίπτωσιν δὲν θέλετε ἀποφύγει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σήμερον τοὐλάχιστον νομίζω, ὅτι ἐπιθυμεῖτε νὰ μὴ γείνῃ, δηλ. τὴν δημοσίευσιν τῶν ἐγγράφων τῶν δύο ἄλλων κατηγοριῶν. Τώρα ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω καὶ τὸ πρακτικὸν τοῦ πράγματος. Λέγετε νὰ δημοσιευθοῦν ὅλα τὰ ἔγγραφα, ὅσα ἐνάγονται εἰς τὸ ἐσωτερικὸν, εἰς τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν, εἰς τὰ πράγματα τὰ τῆς ἐσωτερικῆς πολιτείας· ἐὰν δὲν λανθάνωμαι πολὺ εἰς τὸν ὑπολογισμὸν, μοὶ φαίνεται, ὅτι 200 τόμοι δὲν θέλουν ἐπαρκέσει εἰς αὐτὴν τὴν δημοσίευσιν, καὶ οὔτε ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν (θόρυβος). Ἐγὼ ἔχω πολὺ περισσοτέραν ὑπομονὴν νὰ περιμένω τὰς διακοπάς σας διὰ νὰ μὴ στερηθῶ τῆς εὐχαριστήσεως τοὐλάχιστον νὰ φέρω μέχρι τοῦ ὕψους τοῦ πνεύματός σας αὐτὰς τὰς ταπεινὰς ἰδέας μου. Λέγω λοιπὸν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον, διότι εἰργάσθην ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς καὶ γνωρίζω τὴν πληθὺν τῶν ἐγγράφων, λέγω, ὅτι, ὅταν πρόκηται νὰ δημοσιευθοῦν διακόσιοι τόμοι καὶ νὰ δαπανηθῇ ἓν τοὐλάχιστον ἑκατομμύριον, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ, τὴν ὁποίαν θέλετε συγκροτήσει, δὲν ἠξεύρω ἐκ ποίων μελῶν, νὰ ἐργασθῇ δέκα ἔτη διὰ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον, τότε εἶναι δίκαιον νὰ ἐρωτήσῃ τις· ἡ Συνέλευσις ἐν τῇ σοβαρότητι αὐτῆς ἐνασχολουμένη περὶ τοιούτου πράγματος καὶ προελθοῦσα εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν, ποῖον σκοπὸν προετίθετο; προετίθετο σκοπὸν τῳόντι ἐθνωφελῆ; προετίθετο σκοπὸν, ὁ ὁποῖος νὰ πείσῃ, ὅπως ἐπείσθη ὁ Κύριος Γεώργιος Πετιμεζᾶς, καὶ ὅλους τοὺς λοιπούς; συγχωρήσατέ μοι λοιπὸν νὰ ἐξετάσω τοῦτο καὶ ὁ Κύρ. Πετιμεζᾶς μάλιστα εἶναι ἄνθρωπος τοῦ λόγου, εἶναι ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος ἀγαπᾷ τὰς κρίσεις καὶ ἔχει τὴν ἀνοχὴν νὰ τὰς ἀκούῃ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀκούω, Κύριοι, νὰ διακωδωνίζηται καὶ νὰ ἐκφωνῆται ὡς ἔργον μεγάλης φιλοτιμίας, εἶναι νὰ δειχθοῦν οἱ χαρακτῆρες, νὰ φανοῦν οἱ ἄνθρωποι, νὰ φανοῦν, ποῖοι εἶναι κίβδηλοι καὶ ποῖοι εἶναι γνήσιοι. Τῳόντι σέβομαι αὐτὸ τὸ αἴσθημα, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ τεθοῦν κατὰ μέρος καὶ νὰ χωρισθοῦν διὰ πάντοτε ἐξ ἑνὸς μέρους οἱ κίβδηλοι καὶ ἐξ ἄλλου οἱ γνήσιοι, ὡς τὰ νομίσματα, ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι οὐδέποτε τοιοῦτον πρᾶγμα θὰ γίνῃ, ὅτι μόνον ἐν τῷ πίνακι τῆς δευτέρας παρουσίας τοῦ Ῥαφαήλου βλέπει τις ἐξ ἑνὸς μέρους τὴν κόλασιν καὶ ἐξ ἄλλου τὸν παράδεισον. Ἀλλ’ ἐπὶ τῆς γῆς δὲν ἤκουσά ποτε ὅμοιον παράδειγμα. Θὰ ᾖναι λοιπὸν νέα ἐφεύρεσις, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ κάμωμεν. Θέλω σᾶς εἴπει ἀμέσως ποίαν σημασίαν θὰ ἔχῃ αὐτὴ ἡ ἀνακάλυψις τῆς διακρίσεως τῶν κιβδήλων καὶ τῶν γνησίων χαρακτήρων· ἰδοὺ τί θὰ συμβῇ. Θὰ ἐργασθοῦν 10 πρόσωπα, 20, 21. Αὐτὰ τὰ 21 πρόσωπα ἔχουν τὰς συμπαθείας καὶ τὰς ἀντιπαθείας των. Θέλουν λοιπὸν ἀγγιστρώνει ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ βορβόρου ῥυπαρότητα καὶ θέλουν τὴν ῥίπτει εἰς τὴν δημοσιότητα. Ἰδοὺ τί ἐπέρχεται ἔπειτα· ποταμοὶ μελάνης θέλουν χυθῇ ἐπὶ χάρτου διὰ νὰ φωτισθῇ τὸ κοινὸν τί σημαίνουν τὰ δημοσιευθέντα ἔγγραφα· καὶ οἱ μὲν θέλουν καταγίνεσθαι ὑπὲρ τῆς δικαιολογήσεως ἑαυτῶν, διαθέτοντες τέσσαρας ἐφημερίδας ὑπὲρ αὑτῶν, καὶ ἄλλοι θέλουν ἐργάζεσθαι εἰς ἀνασκευὴν δι’ 8 ἐφημερίδων. Ἄλλος θέλει διατείνεσθαι, ὅτι ἔχει τὸ ἔγγραφον τὴν δεῖνα σημασίαν, ὅτι παρελείφθη ἓν κόμμα καὶ μία ἰῶτα καὶ ἂν προστεθῇ παραλλάσσει μεγάλως τὸ ἔγγραφον, καὶ ἰδοὺ εἰς ποῖον ἔργον θέλουν καταγίνεσθαι ἅπαντες. Δὲν ἀνακαλύπτονται κίβδηλοι καὶ δόκιμοι χαρακτῆρες διὰ τοιούτων ἐγγράφων καὶ εἶσθε ἀνώτεροι ἐμοῦ νὰ τὸ κρίνητε· καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος. Λάβετε, Κύριοι, ὁποιονδήποτε ἔγγραφον θέλετε. Τί εἶναι αὐτό; εἶναι μία καὶ μοναδικὴ πρᾶξις. Εἶναι δυνατὸν ὅσον δριμὺς καὶ ἂν ᾖναι ὁ νοῦς σας, νὰ κρίνητε τὸν χαρακτῆρα ἐξ ἑνὸς μόνου ἐγγράφου; Αὐτὸ ἔχει σχέσιν πάντοτε μὲ ὅλας τὰς περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι τὸ συνώδευσαν, αἱ ὁποῖαι ἀνήκουν εἰς τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν ἐγράφη. Λάβετε τὸ ἔγκλημα τῆς ἀνθρωποκτονίας· ἡ κατηγορία εἶναι περὶ ἀνθρωποκτονίας· ἀλλὰ λάβετε τὰς περιστάσεις, καὶ κατὰ τὸν νόμον αὐτὸν ἐκτιμῶντες τὰ πράγματα, δέχεσθε ἄμυναν, ἐνῷ ἐπὶ ἄλλων περιστάσεων ἀποφαίνεσθε φόνον προμελέτης καὶ πρέπει νὰ δώσῃς τὴν κεφαλήν σου εἰς τὴν κοινωνίαν ὡς ἔνοχος. Αἱ γνῶμαι καὶ αἱ κρίσεις μεταβάλλονται λοιπὸν κατὰ τὸ σύνολον τῶν περιστάσεων αἱ ὁποῖαι συνοδεύουσι τὴν πρᾶξιν. Δημοσιεύσατε λοιπὸν ὅλας τὰς περιστάσεις, ὄχι μόνον αὐτὸ τὸ γενόμενον ἔγγραφον, καὶ τότε θὰ φανῇ ποίαν σημασίαν ἔχει, καὶ θέλει τὸ δικαιολογήσει ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἤθελε τὸ δικάσει. Λοιπὸν πρέπει νὰ ἐπεξεργασθῇ τοιουτοτρόπως τὸ ἔγγραφον, ὥστε ὅλαι αἱ λεπτομέρειαι νὰ δημοσιευθοῦν διὰ νὰ μὴ βλάψητέ τινα ἀδίκως. Θέλετε μοὶ εἴπει ὅμως, τάχα τὸ δημόσιον πνεῦμα οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν πρὸς αὐτὰ τὰ ἔγγραφα; μάλιστα, ἔχει μεγάλην· καὶ ὅταν ὁ ἴδιος ἐπρότεινα νὰ μείνουν εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ Κράτους, τοῦτο ἐσκόπουν, νὰ χρησιμεύσουν εἰς τὴν δημοσιότητα. Ὑπάρχει βεβαίως καὶ ὁ ἄτεχνος, καὶ ὁ ἐπιτήδειος δημοσιογράφος· ἐκεῖ ὅπου ὁ ἄστοχος διὰ τῶν αὐτῶν μέσων φέρει τὸν ἐμπρησμόν, ἐκεῖ ὁ εὔστοχος διαχέει τὸ ἱλαρὸν φῶς τῆς ἱστορίας. Ποῖος δύναται νὰ διαφωτίσῃ τὴν ἀνθρωπότητα; Μόνος ὁ ἱστοριογράφος τῇ ἀπαθείᾳ του, ὄχι ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ἐργαζόμεθα εἰς πολιτικοὺς σκοποὺς καὶ ἐν ἀγωνίᾳ καὶ πολλάκις λησμονοῦντες καὶ τὰ καθήκοντα τῆς ἠθικῆς, διότι παραφερόμεθα πρὸς στιγμὴν καὶ μετ’ ὀλίγον μετανοοῦμεν οἱ ἴδιοι κατανοοῦντες τὸ σφάλμα μας· ὁ ἱστοριογράφος ὁ ἀπαθής, ὁ ἀπομεμακρυσμένος τῶν συμβάντων, ὁ ὁποῖος ἐργάζεται ἀποκλειστικῶς χάριν τῆς ἱστορίας, ἄνευ μέσου συμφέροντος, ἐκεῖνος μόνος εἶναι ἄξιος τοιούτου κτήματος, πᾶς ἄλλος εἶναι βέβηλος λαφυραγωγῶν, ἁρπάζων πρὸς βλάβην ἄλλου καὶ πρὸς τὸ κακὸν μὲ κακόβουλον σκοπὸν, μὲ πνεῦμα φθονερὸν κατὰ τοῦ ὁμοίου του, μὲ πνεῦμα τὸ ὁποῖον καὶ ἡ συνείδησις καὶ τὸ εὐαγγέλιον καὶ ἡ θρησκεία καταδικάζουν. «Ἀγάπη πρὸς τὸν πλησίον» εἶναι τὸ πρῶτον καθῆκον καὶ αὐτὸ πρόκειται νὰ λησμονήσωμεν εἰς στιγμὴν, ὅτε ἦλθεν ὁ καιρὸς νὰ ἐνθυμηθῶμεν, ὅτι ἡ ὁμόνοια θὰ ἀνυψώσῃ τὴν ὑπόληψιν τοῦ ἔθνους θέλει ἀναδείξει αὐτὸ ὑπερήφανον καὶ ἐνώπιον ἐκείνου, ὁ ὁποῖος, σήμερον πρώτην φορὰν θέλει τὸ γνωρίσει. Δὲν εἶναι δίκαιον νὰ τὸ γνωρίσῃ ἐν τῇ ὑπερηφανίᾳ του καὶ ὄχι ἐν τῇ ταπεινώσει του; (εὖγε καὶ χειροκροτήσεις). Ἀφήσατε λοιπὸν τὴν ἱστορίαν τὴν ἀπαθῆ, τὴν ἀδέκαστον ἱστορίαν, ἀφήσατε μίαν ἡμέραν ν’ ἀνοίξῃ αὐτὴ τὰ ἀρχεῖα, ἀφήσατε νὰ τὰ ἐξετάσῃ μὲ ψυχρὸν αἷμα, νὰ τὰ ἐξετάσῃ μὲ τὴν πλάστιγγα τῆς λογικῆς, πάντοτε λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὸ σύνολον, διότι ὅταν ἰδῇ τὸ σύνολον μιᾶς ἐποχῆς, τότε μόνον δύναται νὰ σχηματίσῃ κρίσιν, τότε ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ αὐτὴ ἡ πρᾶξις εἶναι πρᾶξις ἐχθρικὴ πρὸς τὸ Ἔθνος. Μὴ ἑτοιμάσατε καθημερινοὺς σπαραγμοὺς τῶν ὑπολήψεων ἐν τῷ μέσῳ ἡμῶν· μὴ ῥίπτετε νέαν δᾷδα ἐν τῷ μέσῳ τῆς διχονοίας ἡμῶν, ἡ ὁποία κατὰ δυστυχίαν μόλις δύναται νὰ σβεσθῇ μετὰ τοσαῦτα παθήματα. Ἐλπίζω, Κύριοι, ὅτι οἱ λόγοι, ὅσοι συντρέχουν ὑπὲρ τῆς ὁμονοίας, αὐτοὶ πάντοτε ἔχουν περισσότερον εἴσοδον εἰς τὴν καρδίαν σας, καὶ διὰ τοῦτο μὲ τοιαύτην πεποίθησιν ὡμίλησα ἐνώπιόν σας (εὖγε, εὖγε!)

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς ἀναγνωσθοῦν μίαν στιγμὴν τὰ τρία ἄρθρα, τὰ ὁποῖα ἀπεφάσισε τότε ἡ Συνέλευσις. Ἀναγινώσκονται.

§79ΤΙΝΕΣ. Πᾶσα συζήτησις εἶναι περιττή.

§80ΗΡΑΚΛΗΣ ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγώ, Κύριοι, παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι ἐξεδόθη μία ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἐκπληρώσῃ σήμερον. Ἀπορῶ, πῶς ἦλθε καὶ πάλιν ἡ συζήτησις περὶ γεγονότος, τὸ ὁποῖον ἤδη εἶναι τετελεσμένον, περὶ τοῦ ὁποίου ἡ Συνέλευσις ἤδη ἀπεφάσισε καὶ δὲν μένει, Κύριοι, κατὰ τὰ ἀναγνωσθέντα παρὰ ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπιτροπῆς διὰ κληρώσεως, ὥστε ὅλα ὅσα ἐῤῥέθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑπὲρ τῆς ἀνοίξεως τῆς ἀλληλογραφίας ἢ ὑπὲρ τῆς μὴ ἀνοίξεως καὶ δημοσιεύσεως, αὐτὰ ἦσαν ἔπη πτερόεντα, λόγοι, διὰ τῶν ὁποίων οἱ ἀγορεύσαντες ἤθελον νὰ κάμουν ἐπίδειξιν πολιτικήν. Ὀφείλω νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν Κύριον Καλλιγᾶν περιστατικὸν, τὸ ὁποῖον ἔρχεται πρὸς βοήθειαν, πρὸς συνδρομὴν τῆς γνώμης ἐκείνων, οἵτινες ἐπιθυμοῦν ν’ ἀνοιχθῶσιν αὐτὰ τὰ ἔγγραφα· ἐν τῷ ὑπουργικῷ συμβουλίῳ ὡς μέσον νὰ πολεμήσῃ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Κυρίου Καλλέργη μετεχειρίσθη αὐτὴν τὴν αἰτίαν, ὅτι δῆθεν ὁ στρατηγὸς ἔστειλε πρὸς τὸν ἡγεμόνα ὑπομνήματα καὶ ἐγκρίνω πληρέστατα αὐτὴν τὴν διαγωγὴν τοῦ Κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι ἀληθῶς τὰ ὑπομνήματα, τὰ στελλόμενα ὑπὸ τοῦ πολίτου πρὸς τὸν ἡγεμόνα, διότι προϋπάρχει πρόληψις ὅτι ὁ ἄνθρωπος πρὸ παντὸς ἄλλου ἐργάζεται ὑπὲρ τοῦ ἰδίου αὐτοῦ συμφέροντος, αὐτὰ τείνουν νὰ παρασκευάσουν δι’ ἑαυτοὺς τὰ ἔργα τοῦ ἡγεμόνος καὶ τὴν συμπάθειαν αὐτοῦ μὲ ἔργα, τὰ ὁποῖα παραβλάπτουν τὰ συμφέροντα τῆς ἐπικρατείας. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ μᾶς πλανᾷ ἡ ἰδέα, ὅτι θὰ ῥίψωμεν εἰς τὴν δημοσιότητα αὐτὴν τὴν ἀλληλογραφίαν μεταξὺ τῶν ἐχθρῶν τοῦ ἔθνους καὶ τοῦ ἡγεμόνος, καὶ ὅτι αὕτη ἐρχομένη ἐν τῷ μέσῳ τῆς κοινωνίας θὰ ἀνάψῃ τὰ πάθη. Ὅποιος εἶναι ἐμπαθὴς θὰ μένῃ ἐκεῖ εἰς τὸ πάθος του μέχρι τοῦ τάφου, ὅποιος ἀγαπᾶ τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος καὶ ἔχει καρδίαν καλὴν καὶ μεγαλόφρονα, ὁ τάφος θὰ τὸν δεχθῇ μὲ αὐτὰ τὰ φρονήματα. Καὶ μὴ νομίζετε, ὅτι ἡ δημοσίευσις δύναται νὰ μεγαλύνῃ τὰ πάθη, ἐξ ἐναντίας μάλιστα θὰ συμφωνήσῃ ἐκείνους, οἵτινες ἐθεώρησαν τὴν ἀλληλογραφίαν αὐτὴν ὡς ἔργον διὰ νὰ καταστρέψουν ἴσως τὰς ἰδέας καὶ αὐτοῦ τοῦ δυστυχοῦς ἡγεμόνος, ὁ ὁποῖος ἤδη εἶναι ἐξόριστος καὶ τολμῶ νὰ εἴπω, ὅτι αὐτοὶ ὑπῆρξαν οἱ διδάσκαλοι αὐτοῦ καὶ αὐτὸς ἦτο ὁ μαθητής των. Λοιπὸν παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ σεβασθῇ τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἀπεφάσισε καὶ νὰ κληρωθῶσι τὰ μέλη.

§81ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα (θόρυβος).

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι πολλοί, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν τὴν κλήρωσιν τῆς ἐπιτροπῆς, διὰ τοῦτο θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν. Λοιπὸν τὸ ζήτημα εἶναι ἐὰν πρέπῃ νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις καὶ νὰ κληρωθῇ ἡ ἐπιτροπή.

§83Τ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρῶτον θὰ ἀποφανθῇ τὸ Σῶμα, ἐὰν ἐφωτίσθη, δεύτερον εἶναι τὸ ζήτημα, ἐὰν πρέπῃ νὰ κληρωθῇ ἡ ἐπιτροπή.

§84ΜΙΛΗΣΗΣ. Λέγω, Κ. Πρόεδρε, ὅτι τὸ θέμα, ὅπως τίθεται περιέχει δύο διακεκριμμένα ζητήματα, πρῶτον ἂν πρέπῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, δεύτερον, ἂν πρέπῃ νὰ κληρωθῇ ἡ ἐπιτροπή. Τὸ δεύτερον δὲ τοῦτο ζήτημα εἶναι στοιχεῖον ὅλως διάφορον τοῦ πρώτου, καὶ ἑπομένως ἡ συμψήφισις ἀμφοτέρων, δύναται νὰ δυσκολεύσῃ πολλῶν πληρεξουσίων τὴν θέσιν. Ἐγὼ π. χ. ὅστις ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῶ, εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἰδέας τοῦ νὰ κληρωθῇ ἡ ἐπιτροπή, ἀλλὰ δὲν φρονῶ, ὅτι ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη, ὅτι ἐξηντλήθησαν ὅλαι αἱ ἰδέαι, καὶ ὅτι καὶ ἡμεῖς ἐφωτίσθημεν καὶ τὸ κοινόν. Ἑπομένως ἐὰν θέσητε τὸ ζήτημα, ὅπως τὸ θέτετε, περιέχον καὶ τὰ δύο στοιχεῖα, θὰ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ καθίσω, ἐνῷ εἶμαι ὑπὲρ τῆς κληρώσεως. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ θέσητε κατὰ πρῶτον τὸ ζήτημα· ἐφωτίσθη ἡ Συνέλευσις ἢ ὄχι· ἐὰν δὲ ἀποφανθῇ ὅτι ἐφωτίσθη, προβαίνετε κατόπιν εἰς τὴν οὐσίαν, τοὐτέστιν ἂν θὰ κληρωθῇ ἡ ἐπιτροπὴ ἢ ὄχι. Ἡ κλήρωσις τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι παραδοχὴ τῆς ἀνοίξεως τῆς ἀλληλογραφίας· ὥστε εἶναι ἡ οὐσία τοῦ ζητήματος. Διὰ τοῦτο προτείνω νὰ διαιρεθῇ τὸ θέμα.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἐγὼ ἐνόησα, ὅτι πολλοί, οἱ ὁποῖοι ἐσηκώθησαν, ἰσχυρίζονται, ὅτι, ἐπειδὴ εἶναι ἤδη ἀποφασισμένον τὸ νὰ κληρωθῇ μία ἐπιτροπή, πρέπει πᾶσα συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ νὰ παύσῃ, διὰ νὰ προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν κλήρωσιν.

§86ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐγὼ ἀντιτείνω εἰς αὐτό.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ τοῦτο τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον εἰς τὴν Συνέλευσιν, εἶχεν αὐτὸν τὸν σκοπόν· πρέπει νὰ κληρωθῇ ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ἑπομένως ἐξ ἀνάγκης νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις. Αὐτὸ ἐνόουν, ἐὰν ὅμως ὑπάρχῃ ἡ γνώμη, ὅτι πρέπει ἀκόμη νὰ συζητηθῇ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, τότε βεβαίως ἠμπορεῖ νὰ συζητηθῇ τοῦτο, διότι τινὲς δύνανται νὰ θέλουν σήμερον νὰ μὴ κληρωθῇ, καὶ καθὼς ἔμεινεν ἕως τώρα ἐκκρεμὴς νὰ μείνῃ ἀκόμη, ἑπομένως, ἐὰν ὑπάρχουν τινὲς, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐναντίοι τῆς ἀμέσου κληρώσεως καὶ θέλουν νὰ συζητηθῇ, ἐὰν πρέπῃ νὰ κληρωθῇ ἢ ὄχι, βεβαίως δὲν ἠμπορῶ ν’ ἀπαγορεύσω τὴν συζήτησιν.

§88ΑΝ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐπειδὴ μέχρι τοῦδε οὐδεμία πρότασις ἀναβολῆς ἐγένετο καὶ ἐπρόκειτο ἡ Συνέλευσις νὰ προβῇ εἰς τὴν κλήρωσιν, δὲν ἠξεύρω, πῶς τὸ προεδρεῖον ἐσυγχώρησε μέχρι τοῦδε τὴν συζήτησιν. Πρόκειται σήμερον νὰ μὴ γείνῃ ἄλλο, παρὰ ἡ κλήρωσις τῆς ἐπιτροπῆς. Ἴσως μετὰ τὰ προλεχθέντα παρουσιασθῇ τις εἰς τὸ μέλλον νὰ ζητήσῃ τὴν ἀναβολήν· ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἄκαιρον· κατὰ συνέπειαν πᾶσα συζήτησις ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος δὲν ἔπρεπε νὰ λάβῃ χώραν, καὶ πᾶσα πρότασις ἀναβολῆς εἰς τὸ μέλλον δὲν δύναται νὰ γείνῃ δεκτή.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ μιᾶς παρατηρήσεώς σας παρατηρῶ καὶ ἐγὼ τοῦτο, ὅτι ἡ συζήτησις μέχρι τοῦδε εἶχε γείνει, διότι ἀνεγνώσθη πρότασις ἡ ὁποία προεκάλει συζήτησιν καὶ διότι ἐγὼ, ὅστις τρὶς ἐζήτητα νὰ φέρουν τὸ ἀναγνωσθὲν ψήφισμα τὸ ἔλαβα κατὰ τὴν στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ἀνέγνωτα. Ἰδοὺ λοιπὸν διατί ἔγεινεν ἡ συζήτησις.

§90ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος ἐζήτησα τὸν λόγον, ἐπιφυλαττόμενος ἂν ἡ Συνέλευσις ἀποφασίσῃ ὅτι πρέπει νὰ προβῇ εἰς συζήτησιν νὰ τὸν ἀναλάβω καὶ ἐπὶ τῆς οὐσίας. Ἤκουσα ἐπαναλαμβανομένην τὴν φράσιν, ὅτι ὑπάρχει ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, καὶ ὅτι δὲν μένει πλέον νὰ γίνῃ ἄλλο τι, εἰμὴ ἡ κλήρωσις τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐγὼ ἀντιτείνω καὶ λέγω, ὅτι αἱ διασκέψεις τῆς Συνελεύσεως δὲν εἶναι οὐδὲ λέγονται ἀπόφασις, παρ’ ὅταν καταρτισθῶσιν, ὅταν τελειοποιηθῶσιν, ὅταν, ἐν ἄλλοις λόγοις, συγγραφῶσιν ἐν ψηφίσμασι, μέχρι δὲ τῆς στιγμῆς αὐτῆς ἀπόφασις δὲν ὑπάρχει, ὑπάρχει δὲ μόνον διάσκεψις, ὑπάρχει κατ’ ἄρθρον ἐπιψήφισις (θόρυβος).

§91ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Εἶναι ἀπόφασις. Δὲν ἠξεύρεις τὶ λέγεις.

§92ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Δὲν ἤξευρα, ὅτι λευκανθεῖσαι τρίχες εἰς τὴν σπουδὴν τοῦ συνταγματικοῦ δικαίου, εἰς τὴν συγγραφὴν τῆς ἐπιστήμης τοῦ δημοσίου δικαίου, εἰς τὴν μελέτην τοῦ κοινοβουλευτικοῦ βίου, ἤθελον λάβει διδάγματα παρ’ ἀνθρώπων, οἵτινες δὲν ἔμαθον οὐδὲ τὸ ἄλφα. Σᾶς λέγω, ὅτι ἀπόφασις δὲν ὑπάρχει, ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως δὲν ὑπάρχει, ὑπάρχει διάσκεψις μόνον.

§93ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Θέλεις νὰ σὲ καταβάσωμεν τοῦ βήματος διὰ τῆς βίας.

§94ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Σᾶς ἐννοῶ Κύριε Γλαράκη, ὁ προορισμός σας ἦτο νὰ γίνητε χωροφύλαξ, καὶ κατὰ λάθος ἐκαθήσατε ἐπὶ τοῦ θώκου τοῦ πληρεξουσίου.

§95Η. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐν τούτοις ἔγεινεν ἀπόφασις, ὅπως γείνῃ ἡ ἀναβολή.

§96ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἀνακαλῶ εἰς τὴν μνήμην τῆς Συνελεύσεως, ὅτι μετὰ τὰς λαβούσας τότε χώραν ζωηρὰς συζητήσεις, ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν ἀνέβη τὸ βῆμα τοῦτο, καὶ διὰ λόγων λίαν σπουδαίων, λίαν σοβαρῶν, σᾶς ὑπέδειξε τὴν θέσιν εἰς ἣν παρεφέρετο ἡ Συνέλευσις, εὐθαρσῶς δὲ κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν ὁ ὑπουργὸς ἐκεῖνος σᾶς εἶπε, μὴ προβῆτε εἰς τὴν ψηφοφορίαν τοῦ τοιούτου μέτρου, ἄλλως δέχθητε τὴν παραίτησίν μου ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν ἐξωτερικῶν. Ἐζητήθη ἡ ἀναβολὴ, ἡ δὲ Συνέλευσις ἀνανήψασα προὔλαβε τὸ κακὸν, ἰδοῦσα ὅτι ἐκεῖνος, ὅστις ἦν ἐπιτετραμμένος τὰ ἐξωτερικὰ τῆς πολιτείας πράγματα, ὅτι ἐκεῖνος, ὅστις ἐγνώριζεν ὁποῖαι ταραχαὶ ἠδύναντο νὰ προέλθωσιν ἐκ τούτου ἐν τῇ πολιτείᾳ, συνεβούλευεν αὐτὴν μετριοπάθειαν καὶ φρόνησιν. Ἐσταμάτησε λοιπὸν ἡ Συνέλευσις καὶ ἀνέβαλε. Ἀναβαλούσης ἄρα τῆς Συνελεύσεως κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν τὴν πρόοδον τῆς συζητήσεως, τί ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ σήμερον; Ἔπρεπε νὰ προταχθῇ σήμερον ἡ ἐξέτασις τῶν ἑξῆς ζητημάτων· «ἤλλαξαν τὰ πράγματα; δυνάμεθα ἀκινδύνως νὰ φέρωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς συζήτησιν; δυνάμεθα ἄνευ συνταράξεως, ἄνευ ζημίας τῆς πολιτείας νὰ ῥίψωμεν εἰς τὴν δημοσιότητα τὴν ἀλληλογραφίαν τοῦ ἐκπτώτου Βασιλέως;» καὶ ὅταν ἀπεφασίζοντο καὶ ἐλύοντο καταφατικῶς πάντα τὰ ζητήματα ταῦτα, καὶ ἐν τῇ συνέσει της ἡ Συνέλευσις μετ’ ἀπαθῆ συζήτησιν ἔβλεπεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἄρῃ τὸ κώλυμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνεφύη τότε, διότι οὐδεὶς τῶν τότε λόγων ὑπερμαχεῖ σήμερον ἵνα ἐμποδίσῃ τὴν δημοσίευσιν τῶν ἐγγράφων ἐκείνων, τότε ἂς διέταττε τὴν δημοσίευσιν. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰσέτι ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἀναβολῆς, τὴν ὁποίαν προὔτεινε τότε ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἡ Συνέλευσις ἐψήφισεν.

§97ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Χάνομεν τὸν καιρόν.

§98ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Χάνετε τὸν καιρόν; Εὔχομαι περισσότερον καιρὸν νὰ χάσητε ὑμεῖς σκεπτόμενοι ἐπὶ τοῦ σοβαροῦ τούτου ζητήματος, παρὰ διὰ τὴν ἐμπαθῆ καταφοράν σας νὰ χάσῃ ἡ πατρὶς κλαίουσα διὰ τὰ σφάλματά σας καὶ ἀδυνατοῦσα νὰ τὰ διορθώσῃ. Εἴθε ἀκουσθῇ ἡ φωνή μου καὶ μὴ μετανοήσητε διὰ τὴν θέσιν, εἰς ἣν θέλετε ῥίψει τὴν πατρίδα διὰ τῆς ἀπερισκεψίας σας. (Θόρυβος). Διατί θορυβεῖσθε; διατί νὰ μὴ ἀκούσητε καὶ τὴν γνώμην μου; ἰδοὺ τὶς εἶναι ἡ ἰδέα μου· δὲν ἀγαπῶ τὰ σκάνδαλα· δὲν ἀγαπῶ νὰ βλέπω αἴσχη· ἐπιθυμῶ νὰ βλέπω κάλλη· δὲν θέλω νὰ ἴδω αἴσχη εἰς τὸ πρόσωπον οἱουδήποτε Ἕλληνος· ὁ αἴσχημος, ὅστις κατῄσχυνε τὴν πατρίδα ἔφυγεν ἀνεπιστρεπτεί, δὲν θέλω νὰ ἴδω τίνες Ἕλληνες ὑπηρέτησαν τὴν μοχθηρίαν τοῦ πεπτωκότος καὶ πῶς ὑπηρέτησαν αὐτήν· ἀρκοῦμαι νὰ παραδώσω αὐτοὺς εἰς τὴν τύψιν τοῦ συνειδότος των· ἐν αὐτῷ καὶ μόνῳ ἂς κατοπτρίζηται ἡ αἰσχύνη των.

§99ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Τὶ τὰ θέλεις αὐτά.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§101ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἔχουσι δίκαιον νὰ διακόπτωσι, διότι φοβοῦνται τὸν ὀρθὸν λόγον καὶ τὴν συζήτησιν, παρασύρονται ὑπὸ τῶν παθῶν των καὶ ἐν τῇ μέθῃ των δὲν θέλουσι ν’ ἀκροασθῶσι τῶν νηφόντων. Ἡ πλειονοψηφία ὅμως δὲν θέλει συμμερισθῆ τὰς ὁρμάς Σας, δὲν θέλει ἐπιτρέψει νὰ ἴδῃ τις τὴν ἀποκάλυψιν τῶν ἐσωτερικῶν αἰσχέων. Δυστυχῶς ἐν τοῖς ὑπερμάχοις τῆς ἀποσφραγίσεως βλέπω τὰ τέκνα ἐκείνων οἵτινες μετὰ πλείονος ζήλου ἐθεράπευσαν τὸν Ὄθωνα. Αἴ! Κύριοι, ἐνθυμήθητε τί εἶπεν ὁ Νῶε πρὸς τὸν ἀποκαλύψαντα τὸ αἶσχός του Χὰμ τὸν υἱὸν αὑτοῦ· «ἐπικατάρατος Χὰμ, ὅτι τὴν αἰσχύνην τοῦ πατρός σου ἀπεκάλυψας.» (θόρυβος) Ναὶ, ὑψῶ τὴν φωνήν μου ἐγὼ ὅστις οὐδ’ ἐθεράπευσά ποτε τὸν Ὄθωνα, οὐδὲ συγγενεῖς ἔσχον ὑπηρετήσαντας αὐτῷ ποτε. Ἐνθυμήθητε Κύριοι, ὁποίαν εὐγενῆ ἀπάντησιν ἔδωκεν ὁ Πομπήϊος πρὸς τὸν Περπένναν ὅστις παρέδωκεν αὐτῷ τὰ γράμματα τοῦ Σερτωρίου, ἅπερ χωρὶς ν’ ἀναγνώσῃ κατέκαυσεν, ἵνα μὴ, εἶπεν ὁ Πομπήϊος, ἐμπρήσωσι ταῦτα καὶ ἐν διχονοίαις καὶ διχοστασίαις ἀφανίσωσι τὴν Ῥώμην. Ἐνθυμήθητε ὅτι ἐκ τοῦ σιδηροῦ ἑρμαρίου τοῦ Λουδοβίκου ΙϚ. ἡ Γαλλικὴ ἐπανάστασις δὲν ἐπορίσθη εἰμὴ τὴν αἰσχύνην τοῦ διασημοτάτου τῶν ῥητόρων καὶ πολιτικῶν αὐτῆς ἀνδρῶν, τοῦ Μιραβῶ, ὅστις ἐφωράθη ὅτι ἐπωλήθη τῇ αὐλῇ.

§102ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Εἶναι δεδικασμένον.

§103ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ ἐπικαλῆσθε τὸ δεδικασμένον· δεδικασμένον δὲν ὑπάρχει, σᾶς ἀπέδειξα ἐναργέστατα, ἀλλὰ σεῖς ἀμετάπειστοι μένετε. Ἀποφασίσατε νὰ παραταθῇ ἡ ἀναβολὴ ἐκείνη· οὐδεὶς ἐπίκειται κίνδυνος ἐκ τῆς ὡριμωτέρας σκέψεως· φρονῶ πάντοτε ὅτι οἱ καιροὶ δὲν ἤλλαξαν· πέπεισμαι ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὴν αὐτὴν οἵαν καὶ ὅτε τὸ πρῶτον ἀνεβάλομεν τὴν ἀποσφράγισιν κατάστασιν. Προτείνω λοιπὸν ν’ ἀναβληθῇ ἡ κλήρωσις τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἡ ἀποσφράγισις τῆς ἀλληλογραφίας τοῦ Ὄθωνος μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Συντάγματος, καὶ νὰ προβῇ ἡ Συνέλευσις εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§104ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι, ἐὰν ἐπρόκειτο σήμερον περὶ τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς οὐσίας τῆς ὑποθέσεως, οἱ ὡραῖοι καὶ πειστικοὶ λόγοι τοῦ Κυρίου Καλλιγᾶ θὰ εὕρισκον ἠχώ τινα. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἀποφασισμένον καὶ γεγραμμένον. «Μετὰ τὰ λεχθέντα, (λέγουσι τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως ἐκείνης), ἡ Συνέλευσις ἐρωτηθεῖσα παρὰ τοῦ Προέδρου παρεδέχθη τὸ 3 ἄρθρον ὅπως διετυπώθη» ἑπομένως οὐδεμία συζήτησις ἐπιτρέπεται σήμερον. Ἤδη πρόκειται ἂν σήμερον θὰ γίνῃ ἡ ἐπιτροπὴ ἢ ἄλλοτε, καὶ περὶ τούτου συζητεῖται· ἀλλὰ καὶ τούτου δοθέντος εἶμαι ἐναντίος, διότι ὑπῆρχε πρότασις παρὰ τοῦ Κυρίου Γ. Πετιμεζᾶ νὰ προσδιορισθῇ ἡμέρα, καθ’ ἣν θὰ κληρωθῇ ἡ ἐπιτροπὴ, ἥτις θὰ ἐκτυλίξῃ τὴν σφραγισμένην ἀλληλογραφία. Πρὸς τοῦτο ἀπεφασίσθη ὁριστικῶς ἡ σημερινὴ ἡμέρα· δὲν εἶναι ὅθεν πλέον ζήτημα προσδιορισμοῦ χρόνου, οὐδὲ πρόκειται νὰ συζητήσωμεν ἂν δυνάμεθα σήμερον νὰ ἐνεργήσωμεν τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς· ἡ κλήρωσις τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι ἀποφασισμένη νὰ γίνῃ σήμερον, δὲν δυνάμεθα ἑπομένως πλέον νὰ ἀναβάλωμεν, διότι παρῆλθεν ὁ χρόνος καθ’ ὃν ὡς εἶπε καὶ ὁ Κύριος Καλὸς ἠδύνατο νὰ φέρῃ τὸ ζήτημα τοῦτο προσκόμματα εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ ἡγεμόνος· τὰ προσκόμματα ταῦτα εὐτυχῶς ἤρθησαν ἐκ τοῦ μέσου, καὶ ὁ ποθητὸς ἡμῶν ἡγεμὼν εὑρίσκεται ἐπὶ θύρας. Δὲν μένει λοιπὸν ἄλλο τι ἢ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν κλήρωσιν τῆς ἐπιτροπῆς.

§105ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Προχθὲς, Κύριοι, ὡρίσθη καὶ ἀπεφασίσθη ἡμέρα οὐχὶ κληρώσεως τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ συζητήσεως τῆς προτάσεως τοῦ Κυρίου Πετιμεζᾶ (θόρυβος).

§106ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὁ Κύριος Πετιμεζᾶς δὲν ἐγνώριζεν ὅτι ὑπάρχει ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως.

§107ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Οὔτε ἐγὼ δὲν τὸ ἐγνώριζον, αὐτὸ τὸ ἔμαθον ἐκ τῆς συζητήσεως. Τὰ πρακτικὰ λέγουν «ἀναβληθείσης τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπιτροπῆς», ἑπομένως μένει ἀκόμη εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ, ἂν θέλῃ ἀκόμη ν’ ἀναβάλῃ ἢ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν κλήρωσιν τῆς ἐπιτροπῆς. Καὶ διὰ τὶ ἀνέβαλε τότε; οὐχὶ δι’ ἄλλον λόγον παρὰ διότι δὲν ἦτο πλήρης ἡ Συνέλευσις, λέγουν τὰ πρακτικὰ (θόρυβος). Ἐδῶ σᾶς ὁμιλοῦν τὰ πρακτικὰ, Κύριοι, διότι ἐγὼ ἐνόσω δὲν ὑπάρχει ῥητὴ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ λέγω, ὅτι δὲν ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις. Συμφωνῶ μὲ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι λέγουν, ὅτι καὶ σήμερον πρέπει νὰ ἀναβληθῇ.

§108ΙΑΛΕΜΟΣ. Ὁ μόνος λόγος, δι’ ὃν ἀνεβλήθη ἡ κλήρωσις τῆς ἐπιτροπῆς, ἦτον ὁ λόγος ὁ ἐξωτερικός· καὶ τοσοῦτον εἶναι βέβαιον τοῦτο, ὥστε ὅταν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν Κ. Δεληγιάννης κατηγορούμενος εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Σουλιὲ, ὅτι ὀλίγην μέριμναν ἔδειξε διὰ τὴν ὑπόληψιν τοῦ Ἔθνους, ἀναφερόμενος εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς ἀποσφραγίσεως τῶν ἐγγράφων τοῦ Ὄθωνος, καὶ τὴν ἀναβολὴν τῆς κληρώσεως, ἔλεγε καυχώμενος ὅτι ὑπηρέτησε τὴν Πατρίδα. Ἐὰν σήμερον ὑπάρχωσί τινες, φοβούμενοι τὴν ἀποκάλυψιν τῶν αἰσχῶν των, ἡ Πατρὶς ἔχει ἀνάγκην αὐτῆς τῆς ἀποκαλύψεως. Ἀφοῦ θέλετε νὰ ἔλθετε εἰς τὴν συζήτησιν τῆς οὐσίας, εἴμεθα προθυμότατοι. Δὲν εἶναι μόνον ὁ Ὄθων, ὅστις ἔβλαψε τὴν Πατρίδα, εἶναι καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες ὅτε αὐτὸς ἐδειλία νὰ καταπιέσῃ τὸ Ἔθνος, προσέφεραν τὴν ῥάχιν των καὶ ἔλεγαν, «ἰδοὺ ὁ βραχίων μας» καταπίεσον τοὺς ἀδελφοὺς μας· αὐτοὺς θέλομεν ν’ ἀνακαλύψωμεν (θόρυβος).

§109ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Οἱ Κύριοι, αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι φωνάζουν ὅτι δὲν πρέπει νὰ συζητηθῇ τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ ἐπὶ τῆς οὐσίας δὲν ἔχουσι δίκαιον· διότι αὐτοὶ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔφεραν πρότασιν τὴν ὁποίαν ἔῤῥιψαν εἰς συζήτησιν· αὐτοὶ ἄνοιξαν τὴν συζήτησιν, αὐτοὶ φωνάζουν ὅτι δὲν ἔχομεν συζήτησιν, εἶναι ὅλως διόλου παράξενον αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον. Ὁ Κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τότε, μετὰ τὸ ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως περὶ τῆς ἀνοίξεως τῆς ἀλληλογραφίας του Ὄθωνος, τοῖς παρέστησε τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναβολῆς τῆς ἀνοίξεως τῆς ἀλληλογραφίας τοῦ Ὄθωνος· οἱ λόγοι ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους νομίζουν οἱ Κύριοι ὅτι ἐξέλιπον, λέγω ὅτι ὑφίστανται ἐπίσης καὶ σήμερον (θόρυβος μέγας).

§110ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. (θόρυβος).

§111Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ δώσω τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν Κύριον πληρεξούσιον τῆς Ἀλεξανδρείας, ὁ ὁποῖος, μὲ ζητεῖ τοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν τὴν μὴ ἄνοιξιν τῆς ἀλληλογραφίας. Τὸ Ὑπουργεῖον δὲν δύναται νὰ τοὺς δημοσιεύσῃ· καθόσον δὲ ἀφορᾷ ὅτι θέλομεν νὰ κερδήσωμεν δημοτικότητα τοῦ ζητήματος αὐτοῦ λέγω εἰς τὸν Κύριον πληρεξούσιον τῆς Ἀλεξανδρείας ὅτι ὅταν ἦτον ὁ καιρὸς κατὰ τὸν ὁποῖον ἐγράφοντο τὰ ὑπομνήματα ταῦτα εἰς τὸν Ὄθωνα ἡμεῖς ἤμεθα ἀφανεῖς.

§112ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. Τότε ὁ πληρεξούσιος τῆς Ἀλεξανδρείας ἦτον εἰς τὰς φυλακάς.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς τοῦ Κυρίου Σαριπόλου «Ἀναβάλλει ἡ Συνέλευσις τὴν κλήρωσιν τῆς ἐπι«τροπῆς μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Συντάγματος καὶ μετα«βαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§114ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἀντὶ μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συντάγματος νὰ τεθῇ «ἀναβάλλει ἀορίστως».

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ πρότασις εἶναι αὕτη «Ἀναβάλλει ἡ «Συνέλευσις ἀορίστως τὴν κλήρωσιν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ μετα«βαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν, παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν. (ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα).

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω τὸ ἀνάπαλιν, προσέξατε· Ὅσοι δὲν παραδέχονται τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις δὲν παρεδέχθη τὴν ἀναβολὴν, ἑπομένως ἀρχόμεθα τῆς κληρώσεως.

§117ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Οἱ ἀντιπρόεδροι νὰ κληρώσουν.

§118ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Οἱ ἀντιπρόεδροι νὰ κάμουν ἔλεγχον τῆς κάλπης, καὶ τότε νὰ γίνῃ ἡ κλήρωσις.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶμαι γνώμης νὰ γίνῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ἀνὰ εἷς κλῆρος νὰ ἐκφωνῆται, νὰ σημειώνεται ἐνταῦθα εἰς τὸν κατάλογον, καὶ ἔπειτα νὰ ῥίπτεται εἰς τὴν κάλπην καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς, καὶ ἔπειτα νὰ γίνῃ ἡ κλήρωσις.

§120ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. Γενομένου τοῦ ἐλέγχου, καθ’ ὃν τρόπον εἶπεν ὁ Κύριος Πρόεδρος, καὶ τῆς κληρώσεως γενομένης ἔλαχον τὰ ἑξῆς ὀνόματα. 1) Θ. Ζαΐμης. 2) Μ. Καΐρης. 3) Π. Α. Μαυρομιχάλης.

§121ΤΙΝΕΣ. Εἶναι δύο Μαυρομιχάλαι.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦ Ἄργους εἰς τὸν κατάλογον ἐγγεγραμμένος εἶναι Πέτρος Μαυρομιχάλης, τῶν Καλαμῶν εἶναι Π. Α. Μαυρομιχάλης, ὥστε ὁ κληρωθεὶς εἶναι ὁ τῶν Καλαμῶν.

§123ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. 4) Σμολένσκης. 5) Λ. Γιουρδῆς. 6) Α. Καλός 7) Ἀθ. Πετσάλης.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένω μετὰ τὴν κλήρωσιν νὰ μὴν ἀναχωρήσητε, διότι εἷς πληρεξούσιος ἐπιμένει νὰ ἀναγνώσῃ μίαν πρότασιν. 8) Κ. Θεοδώρου. 9) Ἀντ. Μαυρομιχάλης. 10) Δημήτριος Ῥοδοκανάκης.

§125ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὸς δὲν ὡρκίσθη.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ν’ ἀφαιρεθῇ αὐτὸ τὸ ὄνομα.

§127ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. 10) Ἀρ. Μωραϊτίνης.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὴν Συνέλευσιν νὰ δεχθῇ τὴν παραίτησίν μου.

§129ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι! ὄχι! ὄχι! (Ν. Σισμάνης.)

§130ΠΟΛΛΟΙ. Διαγράφεται ὡς ἀποθανών. 11) Δημ. Λ. Ζῶτος. 12) Σπυρ. Λογιωτατίδης. 13) Γ. Βαλιάνος. (14 Ἀβέρωφ.)

§131ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὡρκίσθη, ὥστε διαγράφεται. 14) Ν. Νάζος. 15) Ἀθ. Γ. Πετιμεζᾶς. 16) Κ. Δυοβουνιώτης. 17) Η. Μανολίδης. 18) Π. Ῥεβελάκης. 19) Χρ. Κατσικογιάννης. 20. Γ. Χαντσόπουλος.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις περὶ ἧς σᾶς εἶπον εἶναι ἡ τοῦ Κυρίου Ζυμβρακάκη «Ἡ Συνέλευσις ἀποφασίζει τὴν ἀντικατάστασιν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ προσδιορίζει ὡς ἡμέραν ἐκλογῆς νέας Κυβερνήσεως τὴν προσεχῆ Παρασκευήν». Ποίαν ἡμέραν προσδιορίζετε, Κύριε Ζυμβρακάκη, πρὸς συζήτησιν;

§133ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Προσδιορίζω ἡμέραν συζητήσεως τὴν προσεχῆ Τετάρτην.

§134ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι πλήρης.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρα 5 καὶ ¼ Μ.Μ.)

Ὁ Πρόεδρος

Α. ΜΩΡΑΪΤΙΝΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Δ. Θεοχάρης.