1863.04.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΠΔʹ.

Τῆς 19 Ἀπριλίου 1863.

(Παρασκευὴ)

Ὥρα 12 Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, γενομένης πλήρους τῆς Συνελεύσεως, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

Ὁρκίζονται οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι Δ. Χρηστίδης καὶ Ι. Νικολαΐδης.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἓν εἰσιτήριον νὰ ἀναγνωσθῇ τοῦ Κυρίου Γεωργίου Τισαμενοῦ ἐκ τῆς προξενικῆς περιφερείας Νεαπόλεως.

§2Ι. Α. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριοι, ἐπὶ τοῦ εἰσιτηρίου αὐτοῦ, ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς, συνεπείᾳ τῆς ὁποίας ἐξεδόθη τὸ εἰσιτήριον, σᾶς ὑποβάλλω πληροφορίας τινὰς πολὺ σπουδαίας. Ἡ ἐκλογὴ, Κύριοι, ἐνηργήθη πρὶν ἢ τὸ Ὑπουργεῖον τὴν διατάξῃ.

§3ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞ. Δὲν εἴμεθα ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§4Ι. Α. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Θέλω νὰ σᾶς δώσω μίαν διασάφησιν· δὲν ὑπάρχει διόλου ἐκλογή.

§5ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞ. Δὲν παραδεχόμεθα τὸ εἰσιτήριον.

§6ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. (θόρυβος) Ἐν ὅσῳ φέρει τοὺς νομίμους τύπους, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποφασίσωμεν τίποτε εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς.

§7ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Δὲν γίνεται παραδεκτή.

§8ΒΕΑΚΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἀναφορὰ τοῦ Κ. Βρατσάνου. (θόρυβος)

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουν πρὸ ἡμερῶν διάφοροι ἀναφοραὶ, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ σᾶς ὑποβληθῶσι.

§10ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Μετὰ τὸν φορολογικὸν Νόμον.

§11ΕΤΕΡΟΙ. Αὔριον αἱ ἀναφοραί.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἕν ἀντικείμενον χρεωστῶ νὰ σᾶς ὑποβάλλω, διότι ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ ἐπαρουσίασεν ὡς κατεπεῖγον, ἂν πρέπῃ ν’ ἀποδοθῶσιν αἱ δύο χιλιάδες δραχμαὶ εἰς τὸν ἐθνικὸν ποιητὴν Σοῦτσον· ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§13ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Ὄχι.

§14ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐπίσης δύναται ἡ Συνέλευσις ν’ ἀποφασίσῃ σήμερον καὶ διὰ τὸν Κ. Πεῤῥαιβόν· παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀποφασίσῃ. (θόρυβος).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, παρεπέμφθησαν διὰ σήμερον αἱ ἀναφοραὶ αἱ σχετικαὶ μὲ τὴν τοῦ Πεῤῥαιβοῦ· θέλετε νὰ προβῶμεν εἰς αὐτάς;

§16ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Ὄχι, εἰς τὸν φορολογικὸν Νόμον.

§17ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ. Προχθὲς ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισε διὰ σήμερον νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τούτου (θόρυβος).

§18ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Διὰ τὸν Κ. Πεῤῥαιβὸν λέγομεν νὰ δοθῇ βοήθεια, ὥστε ἔχομεν καιρὸν νὰ τὸ συζητήσωμεν μετὰ ταῦτα.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ στείλωμεν τὴν ἀναφορὰν τοῦ Κ. Πεῤῥαιβοῦ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὥστε νὰ δοθῇ μία βοήθεια. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§20ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Ὄχι.

§21ΜΑΚΡΗΣ. Προσθέτω καὶ διὰ τὸν Κ. Χρηστακόπουλον.

§22ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ διὰ τοὺς ἄλλους.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δι’ ὅλους;

§24ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Δι’ ὅλους.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὸν φορολογικὸν Νόμον θέλομεν φέρει εἰς συζήτησιν τὸ ζήτημα περὶ βοηθείας Γερουσιαστῶν, ἐντοσούτῳ ἡ βοήθεια θὰ δοθῇ εἰς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἡ ἐπιτροπὴ ἐσύστησεν· ὑπάρχουν καὶ προτάσεις τινές.

§26ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Αὔριον, αὔριον.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἔχομεν τὸν φορολογικὸν Νόμον. Πρὶν ὅμως, εἶναι μία πρότασις τοῦ Κ. Ἀχόλου, ὡς πρῶτον ἀντικείμενον.

§28ΑΧΟΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ δώσητε τὴν προσοχήν σας ἐπὶ δύο στιγμάς.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει αἴτησις περὶ τριῶν πρωτοδικείων, πρῶτον τοῦ Κ. Ἀχόλου, ἓν ἕτερον διὰ τὴν Ἄμφισσαν καὶ τρίτον διὰ τὴν Κυπαρισσίαν (θόρυβος).

§30ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Πρῶτον ὁ φορολογικὸς Νόμος. (θόρυβος).

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν, ἂν θέλῃ νὰ προηγηθῇ.

§32ΑΧΟΛΟΣ. Κύριοι, οὔτε ῥήτωρ εἶμαι, οὔτε ἔχω σπουδάσει· εἰς μόνην τὴν συνείδησιν καὶ τὸ δίκαιον προστρέχω· σᾶς εἶναι γνωστὸν, ὅτι πρὸ 40 ἡμερῶν ἔχω ἔκθεσιν δι’ ἓν πρωτοδικεῖον τῆς Ἠλείας (θόρυβος), ἡ πρότασις ἀναφέρει, ὅτι ἡ Ἠλεία, ἡ ὁποία δι’ ἐξόδων της.....

§33ΑΘ. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρὸ ὀλίγου ἡ Συνέλευσις ἀπεφάνθη νὰ μὴ ἀναγνωσθῶσιν αἱ ἀναφοραὶ, τώρα βλέπω καὶ εἰσάγεται ἕτερον ζήτημα. (θόρυβος).

§34ΑΧΟΛΟΣ. Δι’ ἐξόδων της ἔχει λιμένα καὶ ἐνεργεῖ εἰς αὐτὸν ἐμπόριον ἑνὸς ἑκατομμυρίου, ὑπάρχουν πλοῖα ἀπὸ ὅλας τὰς σημαίας εἰς τὸ Κατάκωλον· ἡ ἐπαρχία αὕτη σύγκειται ἐξ 65 χιλιάδων κατοίκων, ἡ ὁποία σᾶς ὑπόσχεται μέγα μέλλον ὑλικὸν ὡς καὶ στρατὸν, διότι ὅλου τοῦ στρατοῦ συνίσταται τὸ τρίτον ἀπὸ τὴν Ἠλείαν. Ἡ Ἠλεία ἀπέχει ἀπὸ τὰς Πάτρας 25 ὥρας, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ πνιγοῦν πολλοὶ ἄνθρωποι διὰ νὰ ὑπάγουν ἐκεῖ ἀπὸ τόσα ποτάμια, καταντᾷ αἱ γυναῖκες νὰ περνοῦν ἀπὸ 10 ποτάμια, νὰ γίνωνται τζουρτζίνες ὅταν πηγαίνωσιν εἰς τὰς Πάτρας· ἔχετε καὶ σεῖς γυναῖκας, ἔχετε καὶ σεῖς ἀδελφάς· τὰ θέλετε ταῦτα; Διὰ τὴν Ἠλείαν ἔγειναν 10 προτάσεις εἰς τὸ παρελθὸν σύστημα ἀπὸ τοὺς εἰσαγγελεῖς, μάρτυρα σᾶς φέρω τὸν Κ. Λεκάτην, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ σᾶς μαρτυρήσῃ τοῦτο. Τέλος πάντων δὲν ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς ἐπασχολήσω, τὸ δίκαιον, ἡ εὐσπλαγχνία σας πρὸς τὸν τόπον πιστεύω, ὅτι θὰ σᾶς ἀναγκάσῃ νὰ ἀποδώσητε τὸ Πρωτοδικεῖον εἰς τὴν Ἠλείαν· 10, 15 γράμματα καὶ ἀναφορὰς ἔχω ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν μου, καὶ ἀναφέρουν, ὅτι δὲν ὑπάρχει δίκαιον, δὲν ὑπάρχει ἐλευθερία αὐτοῦ, εἶχε Πρωτοδικεῖον ἄλλοτε ἡ Ἠλεία, ὅταν εἶχε 20 χιλιάδας ἀνθρώπων (θόρυβος), δὲν ἔχω τίποτε νὰ σᾶς ἀναφέρω ἄλλο, δὲν εἶμαι ῥήτωρ (θόρυβος), εὐσπλαγχνίσθητε τὰς ἐπαρχίας, καὶ σκεφθῆτε, ὅτι ἀκούεται τοιαύτη γλῶσσα ἀπὸ ἕνα τίμιον ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος ἠμπορεῖ νὰ καυχηθῇ, ὅτι ἔλαβε τὴν συμπάθειάν σας.

§35ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις.

§36ΑΧΟΛΟΣ. Διὰ τοῦτο προστρέχω εἰς τὸ δίκαιον εἰς ὅ,τι ἱερὸν αἰσθάνεται ἕκαστος πατριώτης, καὶ ζητῶ εὐσεβάστως ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις, καὶ νὰ δεχθῇ τὴν πρότασίν μου.

§37ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δόσατέ μοι τὴν ἄδειαν νὰ εἴπω δύω λέξεις ἀπὸ τῆς θέσεώς μου. Ἂν ᾖναί τις ἐναντίος αὐτῆς τῆς παρατηρήσεως τοῦ Κ. Ἀχόλου, τότε ἡ ὑπόθεσις βεβαίως ν’ ἀναβληθῇ διὰ νὰ συζητηθῇ μετὰ τὸν φορολογικὸν Νόμον, ἂν δὲν ᾖναί τις ἐναντίος, τότε ἡ ὑπόθεσις ἂς ψηφισθῇ (θόρυβος).

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Βουδούρης ἔχει γνώμην ἐναντίαν, ἐὰν ἡ Συνέλευσις θέλῃ νὰ ἀκολουθήσῃ ἡ συζήτησις, ἂς ἀποφανθῇ.

§39ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Κύριοι, δὲν εἶναι ἡ παροῦσα ὥρα διὰ νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου, ἐὰν ᾖμαι ὑπὲρ ἢ κατὰ τῆς προτάσεως, ἐπειδὴ παρομοίας φύσεως προτάσεις εἶναι καὶ ἄλλαι· ἄλλως τε ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη τὴν ἀναβολὴν τῶν παρεμπιπτόντων ζητημάτων εἰς ἄλλας συνεδριάσεις διὰ νὰ προβῇ εἰς τὰ σπουδαιότερα, ὧν τὸ μᾶλλον σπουδαιότερον εἶναι ὁ φορολογικὸς Νόμος, ἐθεωρήθη δὲ ὡς τοιοῦτο καὶ τὸ περὶ ἀμνηστείας.

§40ΑΧΟΛΟΣ. Εἶναι ἰδικόν μου καὶ τὸ πῆρες ἐσύ.

§41ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Σᾶς τὸ συγχωρῶ. Προτείνω εἰς τὴν Συνέλευσιν αἱ δευτερεύουσαι προτάσεις ν’ ἀναβληθῶσι καὶ νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις καὶ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ φορολογικοῦ νόμου.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει μία πρότασις ἀναβλητικὴ διὰ νὰ προηγηθῇ ὁ φορολογικὸς νόμος, θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν, ἂν παραδέχηται τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ ἀντικειμένου τούτου μετὰ τὸν φορολογικὸν νόμον· ὅσοι παραδέχονται τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως......

§43ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Ἔχω μίαν τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως. Ἐπειδὴ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἰσάγει ὁ Κ. Ἄχολος, συνδέεται μετὰ τῆς διοικητικῆς ὀργανώσεως, γνωμοδοτῶ νὰ παραπεμφθῇ ἡ πρότασις αὕτη εἰς τὴν ἐπὶ τῶν ὀργανικῶν νόμων ἐπιτροπὴν καὶ αὐτὴ νὰ εἰσαγάγῃ τὸ ζήτημα.

§44ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Ὄχι, ὄχι.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι παραδέχονται ν’ ἀναβληθῇ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Ἀχόλου, μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ φορολογικοῦ νόμου, νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μένομεν λοιπὸν εἰς τὸν φορολογικὸν νόμον.

§47ΑΧΟΛΟΣ. Μόλα ταῦτα θεωρῶ τελειωμένον τοῦτο, ἐπιστηριζόμενος εἰς τὸν πατριωτισμόν σας.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνθυμεῖται ἡ Συνέλευσις ὅτι ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ φορολογικοῦ νόμου εἶχε γένει συζήτησις, καὶ ἀπεφασίσθη νὰ συζητηθῇ ὁ φορολογικὸς νόμος κατ’ ἄρθρον. Πρόκειται, μοὶ φαίνεται, περὶ τοῦ ά. ἄρθρου.

§49ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἴμεθα πλήρεις;

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα ἡ ψηφοφορία θά τὸ δείξῃ, διότι ἐμείναμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν.

§51ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ, 2 λέξεις· ἐνθυμούμεθα ὅλοι ὅτι εἰς τὴν τελευταίαν συζήτησιν τοῦ φορολογικοῦ νόμου ἡ Συνέλευσις ἠρωτᾶτο διὰ ψηφοφορίας, ἐὰν ὁ ἔγγειος φόρος πρέπῃ νὰ προηγηθῇ ἢ ὁ φόρος τῆς ἐπικαρπίας· κατὰ συνέπειαν εὑρισκόμεθα εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις διὰ τὸ αὐτὸ ἀντικείμενον ἵνα ἔμβωμεν πλέον εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ φορολογικοῦ νόμου· πλὴν προτείνω νὰ ἀποφανθῇ δι’ ἀναστάσεως ἡ Συνέλευσις ἀντὶ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ἐπειδὴ οὕτω θέλομεν κερδίσει χρόνον πολύτιμον.

§52ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Νὰ εἰδοποιηθῇ νὰ ἔλθῃ ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω, ἂν θέλετε νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις τῆς ἐπικαρπίας ἀπὸ τὴν συζήτησιν τοῦ ἐγγείου φόρου. Λοιπὸν, Κύριοι, προσοχὴ παρακαλῶ. Θὰ γείνῃ δι’ ἀναστάσεως ἡ ψηφοφορία· «ὅσοι παραδέχονται νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις τοῦ ἐγγείου φόρου κατ’ ἄρθρον ἀπὸ τὴν συζήτησιν τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας, ἐκεῖνοι νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη· λοιπὸν θὰ γείνῃ ἡ συζήτησις τοῦ ἐγγείου φόρου κατ’ ἄρθρον. Σᾶς ἀναγινώσκω τὸ πρῶτον ἄρθρον, μολονότι ὅλοι τὸ γνωρίζετε.

§54ΖΕΡΒΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ά. ἄρθρου ζητῶ τὸν λόγον.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι πολλοὶ ἐγγεγραμμένοι, πλὴν σὲ σημειόνομεν.

§56ΜΠΟΥΣΚΟΣ. Καὶ ἐμὲ, Κύριε Πρόεδρε. Ἀναγινώσκεται τὸ ά. ἄρθρον. «Διὰ τὸ ἔτος 1863 ὅ τε ἔγγειος φόρος καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας ὁρίζεται ὡς ἀκολούθως.

§57ΠΟΛΛΟΙ. Τὸ πρῶτον ἄρθρον δὲν ἔχει τίποτε. Ἀναγινώσκεται τὸ βʹ. ἄρθρον.

§58ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ ά. ἐδάφιον νὰ σταθῶμεν.

§59ΖΕΡΒΑΣ. Κάμνω μίαν πρότασιν καὶ προτείνω τὸ ἀδιαίρετον ὡς πρὸς τὸν ἔγγειον φόρον.

§60ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Ἂν ὁ Κ. Ζέρβας προτείνῃ τὸ ἀδιαίρετον, ἐγὼ προτείνω τὸ διαιρετόν.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ τί ἐννοεῖτε μὲ τὸ ἀδιαίρετον καὶ διαιρετόν; (θόρυβος). Λοιπὸν, Κύριοι, σᾶς γνωστοποιῶ, ὅτι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσθη, ὑπάρχουν αἱ ἑξῆς προτάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναγνωσθῶσιν, διότι δὲν εἶναι δικαιολογημέναι, ἀλλὰ μόνον λέγουν κἄτι τι. Λοιπὸν ὁ Κ. Πετρινὸς, Κόκκινος καὶ Σουΐδας προτείνουν ἀντὶ τοῦ 9, τὸ 7%· ὁ Κ. Ζέρβας προτείνει τὸ 6%· ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς γεωργίας, ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος, Νικολαΐδης καὶ Ζατουνίτης προτείνουν τὸ 5%. Αὐταὶ εἶναι αἱ προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν· ἀπωτέρα εἶναι ἡ τῶν 5.

§62ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Προτείνω 8%.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Σαρίπολος.

§64ΤΙΝΕΣ. Ἐξηντλήθη ἡ συζήτησις.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν δὲν θέλετε, πολὺ καλά.

§66ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Εἰδοποιήθη ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἔλθῃ;

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ ἔστειλα τὸν κλητῆρα καὶ τὸν εἰδοποίησεν. Λοιπὸν ὁ Κ. Σαρίπολος ἔχει τὸν λόγον.

§68ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Κ. Πρόεδρε, ἀκούω, ὅτι πᾶσα συζήτησις εἶναι περιττή.

§69ΚΑΛΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐξηντλήθη.

§70ΤΙΝΕΣ. Βέβαια.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἕνας προτείνει 9, ὁ ἄλλος 8, ὁ ἄλλος ἄλλο.

§72ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ ἀνάπτυξις διὰ τὸ 9 ἢ 7.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅπως θέλετε· ἔγεινε μία συζήτησις ἐπὶ τοῦ συνόλου. Κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτὴν περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἐγγείου φόρου ἄλλος ὡμίλησε περὶ ἐπικαρπίας, ἄλλος περὶ κουκουλίων καὶ καθεξῆς, καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα νὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν, ἂν πρέπῃ ὁ νόμος οὗτος νὰ συζητηθῇ κατ’ ἄρθρον, καὶ ἀπεφασίσθη τοῦτο, ὅπερ συνεπιφέρει τὴν παραδοχὴν τῆς ἀρχῆς· ἀλλὰ τώρα, ἂν δὲν θέλετε νὰ συζητηθῇ κατ’ ἄρθρον, ἀλλὰ νὰ ἔλθωμεν ἀμέσως εἰς ψηφοφορίαν, βέβαια θὰ κάμω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλει ἡ Συνέλευσις.

§74ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴχετε ἐρωτήσει, Κ. Πρόεδρε, τὴν Συνέλευσιν ἂν παραδέχηται τὴν ἀρχὴν τῶν ἐλαττώσεων, ὄχι τῆς συζητήσεως, διότι ἡ συζήτησις ἐξηντλήθη, καὶ ἀπεφάνθη ἡ Συνέλευσις ὅτι ἐξηντλήθη, καὶ ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τῆς ἐλαττώσεως· συνέβη δὲ ἡ διαφωνία περὶ τοῦ ποῖον νὰ προηγηθῇ, ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἐγγείου φόρου ἢ τῆς ἐπικαρπίας; καὶ ἐκεῖ ἐσταματήσαμεν· φέρετε τὰ πρακτικὰ ἐδῶ καὶ θὰ τὸ ἴδωμεν.

§75ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶπα χθὲς ὅτι ἑτοιμάζεται στάσις εἰς τὸ ναυτικόν. Ὁ Κύριος Ῥούκης ἀναγινώσκει τὸ μέρος ἐκεῖνο τῶν πρακτικῶν.

§76ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνωτέρω ν’ ἀναγνώσητε, Κύριε Ῥούκη, ἔνθα ἀναφέρεται ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισε τὴν ἀρχὴν τῶν ἐλαττώσεων.

§77ΡΟΥΚΗΣ. Ἀπ’ ἐδῶ ἀρχίζει τὸ μέρος αὐτό.

§78ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Δὲν ἀπεφασίσθη.

§79ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπεφασίσθη, ἴσως εἶναι εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠξεύρω, ἂν πρέπῃ νὰ δώσω τὸν λόγον εἰς τὸν Κύριον Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργείου.

§81ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, νὰ τὸν δώσητε. Ὁ Κύριος Διομήδης Κυριακοῦ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργείου ἀναβαίνει ἐπὶ τὸ βῆμα.

§82ΔΑΓΡΕΣ. Παρακαλῶ, Κύριε Πρωθυπουργὲ, νὰ ἀναβάλετε τὴν ὁμιλίαν σας, διότι βλέπετε ὅτι δὲν πρέπει νὰ διακόψωμεν τὴν παροῦσαν συζήτησιν.

§83ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Χθὲς, Κύριοι, προσῆλθον διὰ τὸν αὐτὸν σκοπὸν, δι’ ὃν καὶ σήμερον, ἀλλὰ, πεισθεὶς εἰς τὰς παρατηρήσεις τινῶν περὶ τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ συζητηθῇ ὁ φορολογικὸς νόμος, ἀπεσύρθην· ἀλλ’ ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων, καὶ ἡ εὐθύνη, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ καὶ οἱ συνάδελφοί μου ἀνεδέχθημεν, ἀφοῦ ἅπαξ ἐγὼ ἀπεφάσισα ἀπαραιτήτως νὰ ἀποσυρθῶ, καθιστῶσιν ἀνάγκην πρωτίστην ἵνα ἡ Συνέλευσις διακόψῃ πρὸς στιγμὴν τὴν συζήτησιν τοῦ φορολογικοῦ νόμου καὶ μὲ ἀκροασθῇ. Κύριοι, ἐγὼ ἀπ’ ἀρχῆς ἐδέχθην τὴν θέσιν τῆς Προεδρείας, διότι αἱ περιστάσεις ἦσαν τοιαῦται, ὥστε ἔπρεπε νὰ ἀπέλθωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας των πολλοὶ πληρεξούσιοι καὶ νὰ διακοπῶσιν αἱ συνεδριάσεις τῆς Συνελεύσεως. Ἀφοῦ δὲ ἐπρόλαβον ἄλλοι τῶν συναδέλφων μου, καὶ ἐζήτησαν τὴν παραίτησίν των, ἡ δὲ Συνέλευσις ἀπεφάνθη, ὅτι δὲν δέχεται παραιτήσεις, ἐγὼ βέβαια δὲν ἤθελα νὰ ἐπαναφέρω τὸ ζήτημα τῶν παραιτήσεων διὰ νὰ μὴ φανῶ, ὅτι κάμνω κωμῳδίαν. Πλὴν ἐδέχθην μὲ αὐτὴν τὴν συμφωνίαν· παρεδέχθην τὴν ἐξουσίαν ἕως οὗ ἐπαναλάβῃ τὰς ἐργασίας της ἡ Συνέλευσις. Τὰς ἐπανέλαβεν, εἶναι 5, 6 ἡμέραι ἔκτοτε καὶ ἐγὼ ἤδη παραιτοῦμαι, καὶ παραιτοῦμαι σπουδαίως καὶ ἀμετακλήτως· ὡς δικαιολογίαν τῆς παραιτήσεώς μου φέρω, ὅ,τι ἀπ’ ἀρχῆς εἶπον, δηλαδὴ ὅτι αἰσθάνομαι τὴν ἀδυναμίαν μου καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἀναλάβω τὸ βάρος τοῦτο. Ὅθεν δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω ἄλλον τινὰ λόγον· ἀλλ’ ὅμως αἱ περιστάσεις εἶναι τοιαῦται ὥστε δὲν ἀρκεῖ μόνον τὸ διορίζειν καὶ παύειν, δὲν συνίσταται εἰς τοῦτο τὸ κυβερνᾷν, ἀλλὰ πρέπει νὰ λαμβάνωνται καὶ ἄλλα μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ, ὡς ἐκ τῆς προσωρινότητος τῆς θέσεώς μου, δὲν δύναμαι νὰ ἐκτελέσω. Διὰ τοῦτο αἰσθάνομαι μεγάλην εὐθύνην παραμένων ἐν τῇ ἐξουσίᾳ, καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἄλλη τις Κυβέρνησις, ἡ ὁποία νὰ ἀνθέξῃ εἰς τὰς δυσχερείας.

§84ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖαι εἶναι αἱ δυσχέρειαι;

§85ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἡ παραλυσία τοῦ στρατοῦ πρῶτον, καὶ δεύτερον τὰ ἀναφαινόμενα συμπτώματα παραλυσίας καὶ τοῦ ναυτικοῦ. Σήμερον ἔχω μίαν ἀφορμὴν, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἀναγκάζομαι νὰ ἐπισπεύσω τὴν παραίτησίν μου, ἐφάνησαν σημεῖα στάσεως εἰς πλοῖά τινα.

§86ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Πόθεν πηγάζουν;

§87ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Διότι εἶναι μερικοὶ, οἱ ὁποῖοι θεωροῦν τὰ πλοῖα ὡς ἂν ἦσαν ἰδικά των!

§88ΠΟΛΛΟΙ. Εὖγε! Εὖγε! (χειροκροτήματα).

§89ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Λοιπὸν παρακαλῶ, Κύριοι, λάβετε τὰ μέτρα σας, διότι ἂν εἴπητε, ἂς μείνῃ ἡ Κυβέρνησις πέντε ἓξ ἡμέρας, θέλει γείνει τοῦτο, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ὑπογράψω εἰς κἀνὲν ἔγγραφον, ἐκτὸς τῶν μᾶλλον κατεπειγόντων τῆς ὑπηρεσίας, καὶ συλλογισθῆτε τὰς συνεπείας.

§90ΔΑΓΡΕΣ. Προτείνω ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως.

§91ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§92ΓΕΩΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριοι, ὅτε ἐσχηματίσθη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις καὶ ὁ Κύριος Πρόεδρος ἀνέβη τὸ βῆμα καὶ ἐδήλωσε εἰς ὑμᾶς ὅτι δέχεται τὴν Προεδρείαν μέχρις ὅτου συνέλθῃ ἡ Συνέλευσις, εἶχον καὶ ἐγὼ, βεβαιωθῆτε, τὴν αὐτὴν ἰδέαν· δὲν τὸ ἔκαμα δὲ, διότι ἐπερίμενα νὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα. Παρακαλῶ λοιπὸν κ’ ἐμὲ ν’ ἀπαλλάξητε τοῦ φορτίου τούτου καὶ ν’ ἀνατεθῇ αὐτὸ εἰς ἄλλον, ὅστις εἶναι προσφορώτερος ἴσως ἀπὸ ἐμὲ εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις.

§93Δ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ποίας δυσκολίας ἔχετε, Κύριε Ὑπουργέ; δὲν μᾶς λέγετε; ὀφείλομεν νὰ μάθωμεν.

§94ΥΠΟΥΡ. ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ. Σεβόμενος τὰς πράξεις τῆς Συνελεύσεως, ἰδίως τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἐκανόνισε τὰ χρέη τῆς Κυβερνήσεως, ἀναγκάζομαι νὰ ὁμολογήσω μίαν ἀλήθειαν, ἡ ὁποία ἴσως δὲν θέλει ἀρέσει εἰς ὑμᾶς. Τὸ ψήφισμα αὐτὸ δεσμεύει τὸν Ὑπουργόν. Ἐγὼ ὅταν ἀνεδέχθην νὰ ὑπηρετήσω ὡς Ὑπουργὸς, ἐφρόνουν, ὅτι ὡς Ὑπουργὸς συνταγματικὸς ἤθελον διευθύνει τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν ἐλάβετε τὴν καλωσύνην νὰ μοὶ ἀναθέσητε· ἀλλὰ βλέπω ὅτι αἱ χεῖρές μου δεσμεύονται.

§95ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Παρὰ τίνος;

§96ΥΠΟΥΡΓΟΣ. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι αἱ παροῦσαι περιστάσεις εἶναι λίαν σπουδαῖαι· προχθὲς ἐζητήσατε λόγον ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, σᾶς εἶπεν ὅ,τι ὤφειλε νὰ σᾶς εἴπῃ, καὶ ἀφῆκεν εἰς ὑμᾶς νὰ ἐννοήσητε τὰ λοιπά· ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν δύναται, εἰμὴ διαταγὰς καὶ παραγγελίας νὰ ἐκδίδῃ· ἄλλη εἶναι ἐκείνη ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, ἥτις ὀφείλει νὰ ἐπιτηρῇ τὴν τάξιν καὶ τὴν ἀσφάλειαν.

§97ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ποία εἶναι;

§98ΜΠΟΥΚΑΟΥΡΗΣ. Ἐννοεῖται, ἡ στρατιωτική.

§99ΥΠΟΥΡΓΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ καταστάσει τῶν πραγμάτων καὶ ὅτε τὰ μέσα δὲν παρέχονται πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν διαταγῶν καὶ παραγγελιῶν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις ὀφείλει νὰ μεριμνᾷ περὶ τῆς ἡσυχίας καὶ τάξεως, εἷς ὑπουργὸς ἢ πρέπει νὰ ὁμολογήσῃ εἰς ἑαυτὸν ἀδυναμίαν, ἢ πρέπει νὰ παραιτηθῇ καὶ ν’ ἀφήσῃ τὴν θέσιν του εἰς ἕνα ἄλλον δυνάμενον ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. Διὰ τοῦτο λοιπὸν παραιτοῦμαι.

§100ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἐξηγηθῆτε σαφέστερα, Κύριε ὑπουργέ.

§101ΜΠΟΥΚΑΟΥΡΗΣ. Ἐξηγήθη ἀρκετά· δὲν τῷ συγχωρεῖται νὰ εἴπῃ τίποτε περισσότερον.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Θεόδωρος Δεληγιάννης ὡς ὑπουργὸς θέλει καὶ αὐτὸς νὰ εἴπῃ κἄτι τι. Ὁ κύριος Δεληγιάννης ἀναβαίνει τὸ βῆμα.

§103ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε πρόεδρε, Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ εὐαρεστηθῇ, σήμερον τοὐλάχιστον, ἡμέραν δηλ. καθ’ ἣν ἠμπορεῖ νὰ συζητηθῇ τοῦ φορολογικοῦ νόμου τὸ 1 ἄρθρον, ν’ ἀναβάλλῃ τὴν συζήτησιν αὐτὴν δι’ αὔριον.

§104ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§105Δ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ζητῶ τὸν λόγον εἰδικῶς, Κύριε πρόεδρε.

§106ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ σταματήσῃ τὸ Κυβερνητικὸν ζήτημα· λέγει ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι αἱ περιστάσεις εἶναι δειναὶ, καὶ θεωρεῖ αὐτὸ ἀναγκαῖον καὶ καθῆκον.

§107ΚΑΛΟΣ. Καθῆκον καὶ πατριωτισμὸς εἶναι νὰ μείνῃ εἰς τὴν ἕδραν του νὰ διευθύνῃ τὸ σκάφος.

§108ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐπίκειται στάσις εἰς τὸ ναυτικὸν καὶ θεωρῶ ὑπεύθυνον τὸν ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν.

§109ΣΟΥΪΔΑΣ. Ν’ ἀναβληθῇ ὁριστικῶς δι’ αὔριον ἕως ὅτου περάσῃ ὁ φορολογικὸς νόμος.

§110ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν βλέπω τὸν κίνδυνον, ὅστις ἐπίκειται, ἂν ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις περὶ τῆς παραδοχῆς ἢ μὴ τῆς παραιτήσεως τῶν ὑπουργῶν διὰ 3 ἢ 5 ἡμέρας· οἱ Κύριοι ὑπουργοὶ δύνανται νὰ ὑπηρετήσουν, ὅπως ὑπηρέτουν· ἔχουν πάντοτε τὴν εὐθύνην, ἥτις τοὺς ἐπιβαρύνει· δὲν ἠμπορῶ νὰ παραδεχθῶ, ὅτι στασιάζει στρατὸς, ὅτι ἐπίκειται στάσις εἰς τὸ ναυτικόν· διότι, ἂν ὑπάρχῃ αἰτία νὰ προκαλεσθοῦν αὐτὰ, πιστεύω καὶ εἶμαι πληρέστατα πεπεισμένος, ἂν μείνωσι τὰ πράγματα τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ ὅπως ἔχουσι μέχρι ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως, οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει· οἱ Κύριοι ὑπουργοὶ πρέπει νὰ συλλογισθοῦν ὅτι ἔχουν εὐθύνην ἀπέναντι τῆς Συνελεύσεως καὶ τοῦ ἔθνους. Δὲν πρέπει νὰ μεταβληθοῦν τὰ πράγματα τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ ἐπὶ 2, 3 ἢ 5 ἡμέρας· ἐνῷ, ἂν ἀναβάλωμεν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ φορολογικοῦ νόμου, ἐπίκειται κίνδυνος καὶ καταστροφὴ τῶν δημοσίων εἰσοδημάτων.

§111ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω καὶ νὰ εἴπω τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐκτιμήσῃ ἡ Συνέλευσις καὶ νὰ μὴ δεχθῇ τὴν ἀναβολήν, (θόρυβος). Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τυχαίου τινὸς περιστατικοῦ...(θόρυβος) τότε μόνον δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τὴν ἀναβολὴν ὅταν τὰ ὑπουργεῖα ἐκτιμήσουν τὴν θέσιν των, ὅταν οἱ ὑπουργοὶ ἐννοήσουν ὅτι ὀφείλουν νὰ μὴν ἐνδίδωσι. (Ὁ ῥήτωρ καὶ πάλιν διακόπτεται). Οἱ θέλοντες τὴν ἀναβολὴν θέλουν τὰς στάσεις. (θόρυβος μέγας).

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι παραδέχονται ν’ ἀναβληθῇ τὸ ζήτημα τὸ ὑπουργικόν...

§113ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Ὅπως τὸ ἐξέθεσεν ὁ Κ. Δαγρές.

§114ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Νὰ μὴν ἐκδοθῶσι διαταγαὶ, αἱ ὁποῖαι γεννῶσι στάσιν. (θόρυβος μέγας ἀριστερά).

§115ΔΙΟΜ. ΚΥΡΙΑΚΟΥ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, εἶναι κάμποσοι μῆνες, ἀφ’ ὅτου γνωριζόμεθα (θόρυβος). Ἐνῷ ὑμεῖς ἐξηκολουθεῖτε τὴν συζήτησιν τοῦ φορολογικοῦ νόμου, ἐγὼ ἀνέβην τὸ βῆμα καὶ διέκοψα, οὕτως εἰπεῖν, τὴν συζήτησιν, καὶ ἐζήτησα τὴν παραίτησίν μου· μὲ ἠκολούθησε καὶ ὁ Κ. Πετιμεζᾶς· βλέπετε λοιπὸν, ὅτι δὲν πρόκειται τώρα περὶ ἐξελέγξεως τῆς διαγωγῆς ἡμῶν· ἔχετε τὸ δικαίωμα κατόπιν· ὁ Κ. Βαλτινὸς, ὁ ὁποῖος δεικνύει πολλὴν ἀνυπομονησίαν, κατόπιν δύναται νὰ κάμῃ λόγον περὶ τῆς διαγωγῆς μας, ἀλλὰ δὲν εἶναι καιρὸς τώρα, νὰ εἴπῃ πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουν. Ἡ παραλυσία τοῦ στρατοῦ ὑπάρχει ἀπὸ καιροῦ, εἰς δὲ τὸ ναυτικὸν ἔδειξαν σημεῖά τινα ἀπειθείας, τὰ ὁποῖα ὅμως ὁ Κ. Βαλτινὸς καὶ ἄλλοι ἠθέλησαν νὰ ἐπιληφθοῦν ὡς μέσον διὰ νὰ παραστήσωσιν, ὅτι ἐχάθη, οὕτως εἰπεῖν, ὁ κόσμος. Ὡς πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς πληρεξούσιος καὶ ὡς Ἕλλην, γνωρίζων τὰ πράγματα τῆς Ἑλλάδος περισσότερον καιρὸν, παρ’ ὅσον ὁ Κ. Βαλτινὸς, καὶ ἔτι μᾶλλον τὰ ναυτικὰ, δὲν ἐννοοῦσα νὰ πιστεύσω σπουδαῖον κίνδυνον, ἀπεναντίας εἶναι μειρακιῶδες τὸ νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι δύναται νὰ ἀναφανῶσιν σπουδαῖαι στάσεις ἐν τῷ ναυτικῷ. Ἐγὼ ὡς πρωθυπουργὸς καὶ ὡς πληρεξούσιος, λέγω, ὅτι δὲν ἔχομεν νὰ φοβηθῶμεν τίποτε· ἄλλως τε ἡ Ἑλλὰς ἔχει πολλὰς ἄλλας πληγὰς, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ προσθέσωμεν καὶ αὐτήν· περιορίζομαι ἤδη εἰς τοῦτο, ἐπειδὴ ἐπροσπάθησάν τινες καὶ μὲ ἔπεισαν ν’ ἀναβάλω τὴν παραίτησίν μου, ἵνα προηγουμένως προβῇ ἡ Συνέλευσις εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ φορολογικοῦ νόμου (θόρυβος), ἐὰν θέλετε νὰ προβῆτε εἰς ἄλλην συζήτησιν, τὴν περὶ τῶν ναυτικῶν πραγμάτων μας, παρακαλῶ πρῶτον νὰ ἐκλέξητε τὸν διάδοχόν μου, διότι τότε θέλω ἔχει καὶ ἐγὼ τὸ δικαίωμα νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπ’ αὐτῶν ὡς πληρεξούσιος (θόρυβος).

§116ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κάμνω τὴν πρότασιν ὅτι πᾶς ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος δὲν ἐκτελεῖ τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως, νὰ τίθεται ἐκτὸς τοῦ νόμου (θόρυβος μέγας καὶ φιλονεικίαι).

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι παραδέχονται τὸ ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τῆς παραιτήσεως τῶν Κ. Ὑπουργῶν καὶ τοῦ Ὑπουργικοῦ ζητήματος ἕως οὗ νὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος ὁ φορολογικὸς νὰ σηκωθοῦν· (ἐγείρονται ἅπαντες σχεδὸν) παρεδέχθη. Λοιπὸν, Κύριοι, ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Σαρίπολος.

§118ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Κύριοι, πᾶς φόρος δὲν εἶναι νόμιμος, εἰμὴ καθ’ ὅσον εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖος πρὸς τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων πραγμάτων, ὅθεν φόρος δὲν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ, εἰμὴ ὁσάκις ὑπάρχῃ ἀνάγκη, ὅταν δὲ ὑπάρχῃ ἀνάγκη τὸ νὰ μὴ ἐπιβληθῇ εἶναι ἐπίσης πολιτικὸν ἀνόμημα μέγιστον. Δὲν εἶμαι βεβαίως κατὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν φόρων, ἀφοῦ σᾶς εἶπον αὐτὰ ἐννοεῖτε ὅτι ἤθελον ἀσπασθῇ τὸ Κυβερνητικὸν ἐκεῖνο σύστημα, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ τοιοῦτόν τι, κατὰ τὸ ὁποῖον νὰ ἱκανοποιῶνται πᾶσαι τῆς πολιτείας αἱ ἀνάγκαι χωρὶς οἱ πολῖται νὰ πληρώνωσι φόρους· ἀλλ’ ἐπειδὴ αὐτὴ ἡ ὁμὰς, ἥτις ἀποτελεῖ τὸ Ἔθνος, ἔχει ἐν συνόλῳ ἀνάγκας κοινὰς, καὶ ταύτας τὰς ἀνάγκας δὲν δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ, εἰμὴ διὰ τοῦ γενικοῦ ἐράνου, ὀφείλομεν ἅπαντες νὰ συνεισφέρωμεν, καθόσον ὑπάρχουν ἀνάγκαι, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι εἶναι ἀρχὴ οἰκονομολογικὴ, ὅτι πρῶτον ἐξετάζονται τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους.

§119ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ ἀπεφασίσθη (θόρυβος).

§120ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Προτείνατε, Κύριοι θορυβοῦντες, ἓν Ψήφισμα ἔχον οὕτως· «Ἀπαγορεύεται ὁ Λόγος εἰς τὸν Πληρεξούσιον τοῦ Πανεπιστημίου», καὶ ἂν ἡ πλειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως δεχθῇ αὐτὸ τὸ Ψήφισμα, ὁ πληρεξούσιος τοῦ Πανεπιστημίου, ὡς συνταγματικὸς ἄνθρωπος, ὑπακούων εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, θέλει σιωπήσει, ὁδηγούμενος τί τὸ καθῆκόν του τῷ ἐπιβάλλει νὰ πράξῃ. Δὲν σᾶς λέγω, Κύριοι, ὅτι πρέπει πρῶτον νὰ ἐξετάσητε τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων, ἀπεφασίσθη ἤδη, κακῶς κατ’ ἐμὲ, νὰ προψηφισθῶσιν οἱ φορολογικοὶ νόμοι· λέγω μόνον ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἤτοι ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ὑπέβαλε τοὺς φορολογικοὺς νόμους, τοὺς ὑπέβαλεν, ἀφοῦ ἐσκέφθη, ἀφοῦ ὑπελόγισε ποῖαι εἶναι αἱ ἀνάγκαι τοῦ Κράτους· ἂν δὲ τὸ ἐναντίον ὑποθέσωμεν, τί πρέπει νὰ εἰκάσωμεν; ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ζητεῖ φόρους, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη· ὄχι· τὸ πρῶτον εἶναι ἀληθὲς καὶ λογικώτερον, ὅτι δὲν ζητεῖ φόρους, εἰμὴ διότι ὑπάρχουν ἀνάγκαι. Ἂς ἐξετάσωμεν τώρα, ἐπειδὴ πιστεύω ὅτι πάντες ἐῤῥίψαμεν ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἐμελετήσαμεν αὐτὸν, ἐὰν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι αἱ ἀνάγκαι μας πληροῦνται, καὶ ἂν ἀκόμη τοὺς ὑπάρχοντας φόρους ὑποβιβάσωμεν. Ὅταν ὑπάρχῃ τοιαύτη εὐδαιμονία, ὥστε τὰ ἔσοδα νὰ ὑπερβαίνουν τὰ ἔξοδα, εἶναι χρέος ἡμῶν νὰ ζητήσωμεν τὴν ἐλάττωσιν τῶν φόρων· ἀλλ’ ἡμεῖς δυστυχῶς ποῦ εὑρισκόμεθα; εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμωμεν δάνειον, καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν κάμνομεν τὸ δάνειον, ὅπερ εἰσέτι πολὺ ἀπέχει τοῦ νὰ συμποσωθῇ, ἐρχόμεθα νὰ προτείνωμεν ἐλάττωσιν φόρων, τουτέστι νὰ ὑποβιβάσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων κατωτέρω τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, ὃν ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις (θόρυβος).

§121Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νὰ ἐπιβάλωμεν φόρον ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ συζητήσωμεν μὲ ὅλην τὴν ψυχρότητα, δὲν ὑπάρχουν ἐδῶ συμπάθειαι καὶ ἀντιπάθειαι ἀτομικαὶ, εἶναι τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, λοιπὸν νὰ ἔχωμεν ὑπομονήν.

§123ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Κ. Πετσάλης, εἶναι ὀρθόν. Μάλιστα, πρέπει νὰ εὕρωμεν τοὺς πόρους· ἀλλ’ ἀφοῦ εὕρωμεν τοὺς πόρους, ἀφοῦ εὕρωμεν τὸ ἀναγκαῖον ἐκεῖνο ποσὸν, τοῦ χρήζομεν διὰ τὴν ἀσφάλειαν καὶ εὐημερίαν τῆς πολιτείας, τότε ἂς ἔλθωμεν νὰ ἐκπέσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων ἤτοι νὰ ἐλαττώσωμεν τοὺς φόρους. Ὑπολογίσατε, ἂν ἔχετε τὴν ὑπομονὴν, Κ. Πετσάλη, ἐὰν ἡ δριμύτης τοῦ χαρακτῆρός σας δὲν σᾶς ἔκαμεν ἀνίκανον πρὸς τοῦτο, ὑπολογίσατε, καὶ θέλετε εὑρεῖ ὅτι οἱ πόροι, τοὺς ὁποίους ὑπολογίζετε, εἶναι πόροι ὅλως διόλου ἀνεπαρκεῖς. Θέλομεν νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν ἔγγειον φόρον· μάλιστα, ἀλλ’ ὁ ἔγγειος φόρος εἶναι μᾶλλον βαρὺς διὰ τὸ καταθλιπτικὸν σύστημα, καθ’ ὃ εἰσπράττεται, παρὰ διὰ τὸ ποσοστὸν, ὅπερ νομίμως ἔπρεπε νὰ δίδηται· ὁ χωρικὸς δὲν πληρόνει μόνον 10%, ἀλλὰ πληρόνει 25% ἕνεκα τοῦ κακοῦ συστήματος τῆς εἰσπράξεως, μεταβάλετε τὸ σύστημα τοῦτο καὶ οὕτω ἐλαφρύνετε αὐτὸν οὐκ ὀλίγον.

§124ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ τὰ εἴπομεν (θόρυβος).

§125ΤΙΝΕΣ. Ἡσυχάσατε, ἀφήσατε ν’ ἀκούσωμεν.

§126ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Παρακαλῶ, Κύριε Καλογερόπουλε, νὰ μὲ διαδεχθῆτε εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ μὲ ἀναιρέσητε. Ζητοῦμεν νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν φόρον, ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι δὲν εἶναι καταθλιπτικὸν τὸ εἰσαγόμενον εἰς τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους ποσὸν τοῦ φόρου, εἶναι καταθλιπτικὸς ὁ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου εἰσπράττεται. Πρέπει λοιπὸν νὰ εὕρωμεν μέσον ν’ ἀπαλλάξωμεν τὸν δυστυχῆ γεωργὸν ἀπὸ τὰς παρανόμους καταθλίψεις καὶ καταχρήσεις, αἵτινες γίνονται κατὰ τὰς εἰσπράξεις, καὶ ὄχι ἀπὸ τὰ νομίμως εἰσερχόμενα εἰς τὸ ταμεῖον. Εἶσθε ἄνθρωποι τῆς πείρας, ἄνθρωποι τῶν ἐπαρχιῶν· καὶ τὸ γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ. Ἂν δὲ μοὶ τὸ ἐπιτρέψητε, θέλω ἐν καιρῷ σᾶς προτείνει νέον σύστημα Εὐρωπαϊκὸν φορολογίας, ὅπως διαπαντὸς ἀπαλλαγῶμεν τοῦ βαρβάρου καὶ Ἀσιατικοῦ ὅλως τρόπου τῆς ἀποδεκατώσεως, ὅπερ θεωρῶ ὀλεθριώτατον διὰ τὸ Κράτος καὶ ἐπαχθέστατον διὰ τὸν πολίτην. Ἀλλὰ μᾶς φέρει ὁ προϋπολογισμὸς ἔλλειμα δύο καὶ ἡμίσεος περίπου ἑκατομμυρίων· οὕτω δ’ ἐχόντων τῶν πραγμάτων, λέγετε νὰ ἐλαττώσητε τὸν ἔγγειον φόρον; Εἰς πόσον ἀναβαίνει ὁ ἔγγειος φόρος; ἀναβαίνει περὶ τὰ 6 ἑκατομμύρια. Πόσον θέλετε νὰ ἐλαττώσητε; 3%; ἐκπίπτετε ἀμέσως 1,800,000. Ἀλλ’ ἔστω, Κύριοι, ἐκάμαμεν τὴν ἔκπτωσιν, τοῦτο εἶναι λίαν εὔκολον, προσέξατε ὅμως μή ποτε, διὰ τὴν ἔλλειψιν ἰσοζυγίου μεταξὺ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων, μᾶς ἀπειλήσῃ χρεωκοπία. Εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς πολλάκις, Κύριοι, ἀσήμαντοι ἐλαφρύνσεις ἐπιφέρουσι μεγάλας ἐλαττώσεις, ἐξεπέσατε ὀλίγα λεπτὰ κατὰ κεφαλὴν κτήνους ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν ζώων, ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα; 400,000 δραχμῶν ἐλάττωσις εἰς τὸν προϋπολογισμόν· ἐκ τούτου ἀνεπαίσθητος μὲν ἡ προσγενομένη ὠφέλεια εἰς τὸν ποιμένα, μεγάλως δ’ ἐβλάψατε τὸ ταμεῖον· καὶ πότε ἔγεινεν ἡ ἐλάττωσις αὐτή; ἐν ἐποχῇ, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ταμεῖον εἶναι κενὸν, καὶ ζητοῦμεν παρὰ τῶν πανταχοῦ ὁμογενῶν χρηματικὴν συνδρομὴν, ἣν εὐσχήμως ὀνομάζομεν δάνειον, εἰς ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν διὰ μόνον τὸ δάνειον τοῦτο τῶν 6 ἑκατομμυρίων προσεθέμεθα ἐτησίαν δαπάνην 480,000 δραχμῶν. Λοιπὸν ἔχομεν 1,800,000· προσθέσατε 400,000, αἱ ὁποῖαι ἠλαττώθησαν ἀπὸ τὸν ποιμνιακὸν φόρον καὶ γίνονται 2,200,000. Προσθέσατε 500,000 περίπου διὰ τὸν τόκον καὶ χρεωλύσιον τοῦ ἐξ 6 ἑκατομμυρίων δανείου καὶ γίνονται 2,700,000 προσθέσατε ἔτι τρία ἑκατομμύρια ἔλλειμα ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν, ἀθροίζονται 5,700,000. Ἰδοὺ, Κύριοι, ποῦ καταβιβάζομεν τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων. Τί δὲ εἶπεν ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; ὅτι μεθ’ ὅλας, ἃς κατέβαλε προσπαθείας δὲν ἠδυνήθη νὰ ὑποβιβάσῃ τὸν προϋπολογισμὸν εἰς ὀλιγώτερον τῶν 24 τόσων ἑκατομμυρίων. Ἐνῷ λοιπὸν ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων ἀναβαίνει εἰς 24 καὶ πλέον ἑκατομμύρια, ἐνῷ εἶναι λίαν ἀμφίβολον, ἐὰν τὰ ὑπολογιζόμενα ἔσοδα θὰ εἰσπραχθῶσι πλήρη, θέλετε ἐπιφέρει ἔτι ἐλάττωσιν ἓξ περίπου ἑκατομμυρίων. Σᾶς λέγουν ἔχομεν πόρους. Καταδείξατε αὐτοὺς, δὲν φθάνει δὲ νὰ τοὺς καταδείξητε, πρέπει καὶ νὰ τοὺς δοκιμάσωμεν, διότι πολλάκις δύναται νὰ συμβῇ οἱ προταθέντες καὶ πομπωδῶς προϋπολογισθέντες πόροι οὗτοι νὰ ὦσιν ὅλως φαντασιώδεις. Παρέλειψα νὰ εἴπω, ὅτι ἠλαττώθη καὶ τὸ ἀσφαλέστερον εἰσόδημα τῆς ἐπικρατείας, τὸ τοῦ χαρτοσήμου κατὰ 500,000 δραχμάς· ὅθεν καὶ ταύτας πρέπει νὰ προσθέσωμεν εἰς τὸ ἔλλειμα. Διὰ τί δὲ ἠλαττώθη τοῦ χαρτοσήμου τὸ τέλος; διότι καὶ αἱ συναλλαγαὶ ἀπὸ ἓξ ἤδη μηνῶν ἔπαυσαν σχεδὸν, καὶ τὰ δικαστήρια δὲν ἐργάζονται, καὶ οἱ δικηγόροι δὲν ἐργάζονται· εἶμαι δικηγόρος, καὶ εἶμαι ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων· τοὐτέστιν ἀναβαίνει ὅλον τὸ ἔλλειμα εἰς ἐπέκεινα τῶν 6,200,000· ἀφίνω, ὅτι θέλετε νὰ ἐλαττωθῇ καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας, ἐξ ἧς ἐλαττώσεως θέλει ἐπέλθει αὔξησις ὑπὲρ τὸ ἓν ἑκατομμύριον εἰς τὴν μερίδα τοῦ ἐλλείμματος. Ὥστε συμποσοῦται οὕτω τὸ ἔλλειμμά μας ὑπὲρ τὰ ἑπτὰ ἑκατομμύρια, ἤτοι ὑπὲρ τὸ ἓν τρίτον τοῦ ὅλου διὰ τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους αὐστηρῶς προϋπολογισθέντος μετὰ τὰς λίαν ἐπαισθητὰς διὰ τοὺς ὑπαλλήλους ἐλλατώσεις τῶν μισθῶν των· ἀλλ’ αἱ ἐλαττώσεις τῶν ἐσόδων δὲν εἶναι μόνον διὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος, ἔσονται καὶ διὰ τὰ ἐπιόντα, ὅτε οἱ μισθοὶ θέλουσιν αὐξηθῆ ὡς πρότερον, καὶ τότε θέλει πάντως αὐξήσει τὸ ἔλλειμά μας κατὰ τρία ἄλλα τοὐλάχιστον ἑκατομμύρια, ὥστε διὰ τὸ 1864 καὶ ἐφεξῆς ἔτη θέλετε ἔχει ἔλλειμμα ὑπὲρ τὰ δέκα ἑκατομμύρια. Καὶ ὅμως θέλετε ἔχει καὶ ἄλλα κονδύλια νέα εἰς τοὺς μέλλοντας προϋπολογισμοὺς τῶν ἐξόδων, τὰ κονδύλια διὰ τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια τῶν ἐθνικῶν ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν χρεῶν μας, περὶ ὧν θέλω σᾶς λαλήσει, καὶ τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἐτησίως ἀπαιτεῖ παρ’ ἡμῶν δέκα ἕως δώδεκα ἴσως καὶ δεκαπέντε ἑκατομμύρια δραχμῶν τ’ ὀλιγώτερον. Ἄρα ἐν ὅλῳ 20–22 ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐτήσιον ἔλλειμμα! Πρὸς δὲ καὶ τὴν Βασιλικὴν ἐπιχορήγησιν καὶ τὴν τῶν Βουλῶν, αἵτινες δὲν ἐσημειώθησαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Λοιπὸν, ποῖοι εἶναι οἱ πόροι αὐτοὶ, δι’ ὧν θέλετε καλύψει τὰ κολοσσαῖα ταῦτα τοῦ μικροῦ προϋπολογιμοῦ μας ἐλλείμματα; Νὰ προσθέσωμεν, λέγουν, εἰς τὰ ἐπιτηδεύματα. Πόσον ἀποφέρουσι τὰ ἐπιτηδεύματα; Ἐῤῥίψατε ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, Κύριε Πετσάλη; Εἶναι 400,000 κατ’ ἔτος. Πόσον ἔτι θέλετε νὰ προσθέσητε; τὸ διπλάσιον; ἂς τὸ ὑποθέσωμεν δυνατόν. Ἔχετε 400,000 μόνον· ἔχετε καὶ ἄλλον πόρον, ὡραῖον, ἀξιόλογον, μάλιστα νὰ ἐπιβληθῇ· ὁ φόρος ὁ ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν εἶναι 300,000· πόσον θὰ προσθέσετε;

§127ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Εἶναι 3,000,000.

§128ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Εἶναι 300,000 λέγω ἐγὼ, ἰδέτε τὸν προϋπολογισμόν. Δύνασθε ὅμως νὰ φορολογήσητε τὰς ἀγροτικὰς οἰκίας; δύνασθε νὰ φορολογήσητε τὰς οἰκίας τῶν μικρῶν πόλεων, τῶν κωμοπόλεων, δύνασθε νὰ φορολογήσητε τὰς οἰκίας τῶν Σπετσῶν, τῆς Ὕδρας, Ναυτικῶν νήσων, ὅπου αἱ οἰκίαι δὲν δίδουσι τὸ ἐλάχιστον εἰσόδημα; Θέλετε λοιπὸν ἀναγκασθῆ νὰ ὑπολογίσητε, ὡς εἶναι εἰς τὴν Αὐστρίαν καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅπου πᾶσα οἰκία μὴ ἀποφέρουσα τὸ ὡρισμένον ἐλάχιστον ἐνοίκιον, μένει ἀπηλλαγμένη τῆς φορολογίας. Ἀφοῦ λοιπὸν ἀναγκασθῆτε νὰ ἀφαιρέσητε αὐτὰς τί μένει; Ἔχετε 300,000, πόσα θὰ προσθέσετε; Ἄλλα τόσα, 300,000, ἐγὼ προσθέτω 500,000· ἔχετε λοιπὸν 400,000, προσθέσατε καὶ ἄλλας 500,000, τὸ ὅλον 900,000, καὶ μ’ αὐτὰς θὰ καλύψετε ἔλλειμμα εἴκοσι καὶ δύω ἑκατομμυρίων! Θέλετε νὰ προσθέσητε καὶ εἰς τὸ χαρτόσημον· δικαιότατον καὶ τοῦτο, Κύριοι, μάλιστα, διότι κατὰ τὰ 1836, ὅτε ἐγένετο ὁ νόμος τοῦ χαρτοσήμου, ὀλίγαι ἦσαν αἱ συναλλαγαὶ, αἵτινες ὑπερέβαινον τὰς 20,000, καὶ τούτου ἕνεκεν ἐθεωρήθη τὸ ποσὸν τοῦτο ὡς ὁ ἀνώτατος πρὸς ἐπιβολὴν τοῦ χαρτοσήμου ὅρος· σήμερον ὅμως εἶναι πολὺ ἀνώτερος· ἔστω νὰ ᾖναι μία κλῖμαξ χαρτοσήμου ἀξίας προοδευτικὴ ἐπ’ ἄπειρον, προσθέσατε καὶ ἄλλας 400 τὸ πολὺ χιλιάδας. Θέλετε αὐξήσει τὸν φόρον αὐτὸν, ἀλλὰ θὰ ὑποβιβάσετε ἄλλον φόρον τοῦ χαρτοσήμου. Ὁ φόρος τοῦ χαρτοσήμου διὰ τὰς δικαστικὰς πράξεις εἶναι ἐπαχθέστατος, εἶναι βαρύτερος πάντων. Οἱ δικηγόροι ἐν Ἑλλάδι γράφομεν ἐπὶ χαρτοσήμου δραχμῆς, ἐν Γαλλίᾳ δὲ ἐπὶ 75 λεπτῶν. Πᾶσα ἀπόφασις τῶν Ἐφετῶν καὶ τοῦ Ἀρείου Πάγου γράφεται ἐπὶ χαρτοσήμου 10 δραχμῶν· οἱ πλεῖστοι ὅμως τῶν δικαζομένων διὰ τοῦτο κηρύττονται πένητες, καὶ δὲν πληρόνουσι τέλη χαρτοσήμου. Θέλετε λοιπὸν ἐλαττώσει τὸ χαρτόσημον τάξεως διὰ τὰς δικαστικὰς πράξεις, καὶ θέλετ’ ἀναβιβάσει τὸ χαρτόσημον ἀξίας διὰ τὰς συμβολαιογραφικὰς καὶ ταμιακὰς, καὶ θέλετε οὕτω πάλιν φέρει ἴσα ἴσα τὸν φόρον τοῦτον, διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐλαφρύνετε ἐκείνους, οὓς πρέπει νὰ ἐλαφρώσητε, ἀφ’ ἑτέρου δ’ ἐπιβαρύνετε ἐκείνους, οὓς πρέπει νὰ ἐπιβαρύνητε· τοῦτο εἶναι δίκαιον· ποῖον ὅμως τὸ ἐξ ὅλων τούτων πρακτικὸν ἀποτέλεσμα; ἔτι μεθ’ ὅλους τούτους τοὺς ἀγῶνας μόλις θέλετε δυνηθῆ νὰ συνάξητε ἓν ἑκατομμύριον. Οἱ Κύριοι Καλλιγᾶς καὶ Κουμουνδοῦρος προτείνουσι καὶ φόρον ἐπὶ τῶν μεταγραφῶν· δέχομαι καὶ τοῦτον, πόσον ὅμως θέλει ἀποφέρει; ἐκ τοῦ φόρου τοῦ χαρτοσήμου δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν· ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι τὸ ἓν τρίτον τῶν ἀπὸ τοῦ χαρτοσήμου εἰσπράξεων γίνεται ἐκ τῶν μεταβιβάσεων τῆς ἰδιοκτησίας, τί δ’ ἔχομεν; Δρ. 700,000· πλὴν ἐρωτῶ, δύνασθε νὰ ὑποβάλητε τὸν πολίτην διὰ τὴν μεταγραφὴν εἰς ἴσον φόρον ἐκείνῳ, ὃν ἐπλήρωσε διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ συμβολαίου, καὶ τὸν ὁποῖον μοιράζονται εἰς τὸ μέσον τὸ Ταμεῖον τοῦ Κράτους καὶ ὁ συντάξας τὸ ἔγγραφον συμβολαιογράφος; Ὄχι βέβαια· λοιπὸν ἂς ὑποθέσωμεν τὸ ἥμισυ, ὅπερ ἐπίσης εἶναι ὑπέρογκον, καὶ μάλιστα ἀφοῦ βαθμολογικῶς ὑπεθέσαμεν ηὐξημένον καὶ τὸ τέλος τοῦ ὑπὲρ τὰς 60 δρ. χαρτοσήμου. Πόσα ὅμως θέλετε συνάξει καὶ διὰ τοῦ ὑπερόγκου νέου τούτου φόρου; τὸ πολὺ δραχμὰς 350,000. Κατωρθώθη λοιπὸν νὰ συνάξωμεν ἓν ἑκατομμύριον καὶ 350,000 ἀπὸ νέων φόρων, καὶ ὅμως ῥίπτομεν ἐκτὸς ὑπὲρ τὰ 4 ἑκατομμύρια καὶ ἔξομεν ἔλλειμμα 24 περίπου ἑκατομμυρίων. Καὶ τοῦτο πότε Κύριοι; Δὲν ἀπελπίζομαι ὅμως διὰ τὴν κατάστασιν τῆς Πατρίδος· διότι εὐχαριστοῦμαι ἐντὸς τοῦ σπουδαστηρίου μου παραβάλλων πολιτειογραφικῶς τὴν Ἑλλάδα πρὸς τ’ ἄλλα Κράτη τῆς Εὐρώπης καὶ εὑρίσκων, ὅτι ἡ Πατρὶς ἡμῶν εἶναι ὁ πλουσιώτερος τόπος τῆς Εὐρώπης, καὶ ὅτι ἐνταῦθα ἡ γεωργικὴ τάξις εἶναι ἡ σχετικῶς πλουσιωτέρα πασῶν τῶν λοιπῶν γεωργικῶν τάξεων, διότι ἐν Ἑλλάδι ἡ γενικὴ πρόσοδος ἀναλογεῖ κατὰ μεγαλεῖτερον ποσὸν εἰς ἕκαστον ἄτομον, παρὰ εἰς πάντα ἄλλον τόπον.

§129ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Τοὺς ἓξ μῆνας τρώγει λάχανα.

§130ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Εἰς ἄλλους τόπους καὶ τοὺς δώδεκα νηστεύει. (θόρυβος). Πλεῖστοι δ’ ὅσοι ἐκ γενετῆς των οὐδὲ τὴν γεῦσιν τοῦ ἄρτου ἐγνώρισαν, ὡς ἐν Ἰρλανδίᾳ. Θέλω σᾶς ὑποβάλει ἀριθμοὺς ἵν’ ἀναμφιλέκτως πεισθῆτε περὶ τούτου. Γνωρίζω ὅτι δὲν συμφέρουσιν οἱ ἀριθμοὶ εἰς τὸ θέμα, ὃ ὑπερασπίζεσθε, ἀλλὰ δι’ ἐμὲ καὶ διὰ πάντα πολιτικὸν οἱ ἀριθμοὶ εἶναι ἀλήθειαι ἀμετάβλητοι, εἶναι ἀμείλικτοι ἐλεγκταί. Ὁ γεωργικὸς πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος ἀναβαίνει εἰς 700,000 κατὰ τὸν ἐπίσημον πίνακα τὸν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν πέρυσι δημοσιευθέντα, καὶ ὅλοι οὗτοι εἶναι ἰδιοκτῆται, ἢ πολὺ ἢ ὀλίγον. Ἔχομεν 200,000 ποιμένων καὶ ἄλλων τινῶν τάξεων συσχετισμένων πρὸς τὴν γεωργίαν, ἔχομεν ἔτι 50,000 ναύτας, καὶ τέλος 100,000 βιομηχάνους· ἰδοὺ ὁ πληθυσμός. Εἰς τὰ ἄλλα μέρη τῆς Εὐρώπης ὑπάρχει ἡ ἀναλογία αὕτη; Δυστυχῶς ὄχι· δι’ ἐπισήμων ἀριθμῶν θέλω καταστήσει κατάδηλον, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος εὑρίσκεται ἐν πολλῷ κρείττονι τῶν ἄλλων ἐθνῶν καταστάσει, διότι δὲν ἔχει τὴν μάστιγα ἐκείνην, ἡ ὁποία μαστίζει τὴν Εὐρώπην. Οὕτως ἐν Γαλλίᾳ ὑπάρχουν 4,000,000 ἐπαιτῶν, 3 ἄλλα ἑκατομμύρια πτωχῶν, περὶ τὰ 5 ἄλλα ἑκατομμύρια ὅλως ἀκτημόνων καὶ ἐπὶ ἡμερομισθίῳ ἐργαζομένων· ὑπάρχουν ἔτι 18 ἄλλα ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν, εἰμὴ τὴν κατοικίαν, ἢ ἰδιοκτησίαν ἀποφέρουσαν πρόσοδον ἴσην τῷ ὑποτιθεμένῳ τῆς κατοικίας των ἐνοικίῳ, ὑπάρχουσιν ἔτι 4,150,000 ἔχοντες εἰσόδημα ἐτήσιον οὐχὶ ἀνώτερον τῶν 128 φράγκων, καὶ ταῦτα ἐπὶ πληθυσμοῦ 36,000,000, τουτέστιν ὑπὲρ τὰ 84% τοῦ πληθυσμοῦ δὲν ἔχουσι σχεδὸν περιουσίαν ἀκίνητον· τὰ 15% τοῦ δημοσίου πλούτου ἐν Γαλλίᾳ, εὑρίσκονται εἰς χεῖρας τοῦ 1% τοῦ πληθυσμοῦ. Ἐν Ἀγγλίᾳ δὲ τὰ 37% τοῦ δημοσίου πλούτου εὑρίσκονται εἰς χεῖρας τοῦ 1/69 τοῦ ὅλου πληθυσμοῦ. Ἐν Ἀγγλίᾳ ὑπὲρ τὸ ⅓ τοῦ ὅλου πληθυσμοῦ εἶναι ἐγγεγραμμένοι ἐν τῇ βίβλῳ τῶν πτωχῶν καὶ λαμβάνουσι βοηθήματα ἀπὸ τοῦ εἰδικοῦ φόρου «τῶν πτωχῶν» λεγομένου. (θόρυβος).

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσον εἶναι δυνατὸν εἰς τὸ προκείμενον.

§132ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Σᾶς κακοφαίνεται νὰ ἀκούητε, ὅτι σχετικῶς ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος εἶναι εἰς κρείττονα τῶν ἄλλων λαῶν κατάστασιν, ὅτι εἶναι εὐπορώτερος τῶν ἄλλων λαῶν τῆς γῆς;

§133ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι θεωρίαι αὗται.

§134ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Δὲν εἶναι θεωρίαι (θόρυβος), εἶναι ἀλήθειαι ἀναμφισβήτητοι, ἀναιρέσατε αὐτὰς, ἂν δύνασθε. Ὁμολογῶ μετὰ συντριβῆς καρδίας, ὅτι ἐνόμιζον, ὅτι τοῦτο ἤθελεν εὐχαριστήσει ὑμᾶς· βλέπω δυστυχῶς ὅτι ἠπατήθην. Ἀλλαχοῦ ἔγκειται παρ’ ἡμῖν τὸ κακόν· τὸ μεγαλείτερον δυστύχημα τῆς Ἑλλάδος εἶναι ὁ τρόπος, δι’ οὗ εἰσπράττονται οἱ φόροι. Ἐν Γαλλίᾳ δὲν δαπανῶνται διὰ τὴν εἴσπραξιν τοῦ ὅλου ποσοῦ τῶν ἀμέσων φόρων, ὅπερ ἀναβαίνει εἰς 490,000,000, εἰ μὴ 3 ἢ 4%, καὶ ἐν Ἑλλάδι ἔρχεται 12% ἡ εἴσπραξις τοῦ φόρου, διότι δι’ εἴσπραξιν 16,000,000 φέρεται ἐν τῷ ὑποβληθέντι ἡμῖν προϋπολογισμῷ δαπάνη δύω περίπου ἑκατομμυρίων!

§135ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν θέλομεν θεωρίας. (θόρυβος).

§136ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Θέλετε, Κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω μίαν ἔτι ἀλήθειαν, ἡ ὁποία θὰ ᾖναι οἰκτρὰ προφητεία διὰ τὴν Ἑλλάδα; Ἐλαττόνοντες τοὺς φόρους εἰς τὰς παρούσας μάλιστα οἰκονομικὰς ἡμῶν περιστάσεις, καὶ πρὶν ἢ εὕρητε τοὺς νέους πόρους καὶ δοκιμάσητε τὸ ἐπιτυχὲς αὐτῶν, θέλετε καταστήσει ἀδύνατον τὴν Βασιλείαν ἐν Ἑλλάδι, διότι θέλει ἀναγκασθῇ ν’ αὐξήσῃ τοὺς φόρους ἅμα τῇ ἐγκαταστάσει αὐτῆς.

§137ΔΑΓΡΕΣ. Ὁ Κύριος Σαρίπολος θέλει νὰ ἀναπτύξῃ καὶ συζητήσῃ τὴν ἰδέαν τῆς ἐλατώσεως τῶν φόρων. Μοὶ φαίνεται, ὅτι τοῦτο συνεζητήθη, καὶ τὸ ζήτημα εἶναι νὰ εἴπῃ ὁ Κύριος Σαρίπολος ποίαν ἐλάττωσιν θεωρεῖ ἀναγκαίαν τὸ 7 τὸ 6, ἢ τὸ 5, ἄλλως ὅλαι αὐταὶ αἱ θεωρίαι εἶναι μάταιαι.

§138ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Σᾶς λέγω τοῦτο, θέλετε ἐκ προκαταβολῆς καταστήσει ἀντιδημοτικὴν τὴν Βασιλείαν (θόρυβος), διότι θέλει ἀναγκασθῇ ν’ αὐξήσῃ τοὺς φόρους· θέλετε νὰ κάμητε ἔργον, τὸ ὁποῖον νὰ ᾖναι μόνιμον, καὶ οὐχὶ ἔργον, τὸ ὁποῖον ν’ ἀναγκασθῶμεν ἴσως ἡμεῖς αὐτοὶ νὰ μεταβάλωμεν; κάμετε ὅ,τι σᾶς λέγω, μηδόλως ἐλαττοῦντες ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὺς φόρους, καὶ τοὺς νέους πόρους δοκιμάζοντες, μεταβάλωμεν, ναὶ, μεταβάλωμεν ὡς τάχιστα τὸν οἰκτρὸν τῆς εἰσπράξεως τρόπον· οὕτω καὶ τῷ γεωργῷ θέλομεν παράσχει οὐχὶ μικρὰν εὐεργεσίαν, καὶ τὸ Κράτος δὲν θέλομεν ζημιώσει, ἐνῷ τοὐναντίον ἐλαττοῦντες τοὺς φόρους καὶ παρατείνοντες τὸ σύστημα τῆς ἐνοικιάσεως αὐτῶν, τοὺς μὲν γεωργοὺς οὐδόλως θέλομεν ὠφελήσει, τὴν δ’ αἰσχροκέρδειαν τῶν ἐνοικιαστῶν θέλομεν αὐξήσει, σημαντικώτατα δὲ βλάψει τὴν πολιτείαν. Ἡ Βασιλεία εἶναι ἀδύνατον νὰ κυβερνήσῃ, εἶπον ὑμῖν, ἐὰν δὲν τῇ δώσητε τὰ μέσα· ἡ Κυβέρνησις καὶ αἱ Βουλαὶ θέλουσι λοιπὸν αὐξήσει πάλιν τοὺς φόρους, οἱ δ’ ἁπλούστεροι θέλουσι σαγηνεύεσθαι ὑπὸ κακοβούλων, λεγόντων αὐτοῖς «εἴχομεν ἕνα Βασιλέα, σήμερον ἔχομεν ἕτερον, ἕως προπέρυσι φόρους βαρεῖς ἐπέβαλλεν ὁ Ὄθων, ἐφέτος φόρους βαρεῖς ἐπιβάλλει καὶ ὁ Γεώργιος, εὑρισκόμεθα λοιπὸν εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν τῆς φορολογίας, πέρυσιν ὅμως, ὅτε ἦν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, Βασιλεὺς δὲ δὲν ὑπῆρχεν, ἡ Συνέλευσις ἠλάττωσε τοὺς φόρους· ἔξω λοιπὸν οἱ Βασιλεῖς». Εἶναι ἀληθὲς τοῦτο Κύριοι. (θόρυβος) Τὸ λέγω μετὰ παῤῥησίας, ἂν οὐχὶ δι’ ἄλλο, διὰ νὰ φανῇ τοὐλάχιστον εἰς τοὺς ἐπιόντας, ὅτι ἕνας ἄνθρωπος εἶπε τὴν ἀλήθειαν ἐδῶ μέσα, καὶ ὅ,τι ἐπράξατε, δὲν τὸ ἐπράξατε ἐξ ἀγνοίας. (θόρυβος). Λοιπὸν, Κύριοι, ἀφοῦ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον σᾶς ἀπέδειξα δι’ ἀριθμῶν...

§139ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν πειθόμεθα.

§140ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Εἶσθε ἀποφασισμένοι νὰ μὴ πεισθῆτε! Ὤ! μ’ ἀναγκάζετε νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δὲν εἶναι ἄνθρωπος πλέον ἀμετάπιστος, παρ’ ἐκεῖνον, ὅστις δὲν θέλει νὰ πεισθῇ. Εἶναι καὶ ἄλλο ἀκόμη. Ἀνεγνώσατε βεβαίως τὰς ἐφημερίδας, ὅτι εἷς τῶν ὅρων, ὅσοι ἐπιβάλλονται ἡμῖν διὰ τὴν νέαν Βασιλείαν... (θόρυβος).

§141ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. (θόρυβος).

§142ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Θὰ γείνῃ ἓν συμβόλαιον, ὅτι τὸ Ἔθνος θέλει πληρόνει ἀπέναντι τῶν ἐξωτερικῶν αὑτοῦ δημοσίων χρεῶν, ἅπερ ἀναβαίνουν εἰς τὸ ὑπέρογκον ποσὸν τριακοσίων περίπου ἑκατομμυρίων δραχμῶν! ἓν ποσὸν, τὸ ὁποῖον, ἂν εἰς μόνον τόκον 5% ὑπολογίσητε, θέλει ἐπιβαρύνει τὸν προϋπολογισμὸν διὰ 15 ἑκατομμυρίων καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο θέλει προστίθεσθαι κατ’ ἔτος εἰς τὸν ἐτήσιον προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων (θόρυβος). Ὁ νῦν ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, πρὶν γείνῃ ὑπουργὸς, ἐλάλει περὶ ἐλαττώσεως τῶν φόρων, καὶ μᾶς ἀνέφερε τὸ Βέλγιον· τῷ ἔκαμα μίαν ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν δὲν ἐνόησε· τοῦ εἶπα ποία ἡ ἔκτασις τοῦ Βελγίου; καὶ ἤλπιζα ἀπὸ τὸν Κύριον Κουμουνδοῦρον περισσοτέραν ὀξύνοιαν καὶ οὐχὶ νὰ ὑποθέσῃ ὅτι ἠδυνάμην ν’ ἀγνοῶ, ὁπόση τοῦ Βελγίου ἡ ἔκτασις. Ναὶ, τὸ Βέλγιον ἔχει ἔκτασιν 535 τετραγωνικῶν μιλίων, ἡ δ’ Ἑλλὰς 860 τετραγωνικῶν μιλίων· ναὶ, τὸ Βέλγιον ἔχει ἔκτασιν μικροτέραν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ πληθυσμὸν πενταπλάσιον· τὸ Βέλγιον ἔχει, Κύριοι, 28,000,000 στρέμματα γῆς πεδινῆς καὶ εὐφόρου, καὶ τὰ 28 καλλιεργοῦνται, ἐνῷ ἡ Ἑλλὰς ἔχει ὑπὲρ τὰ 45,000,000 στρεμμάτων καὶ ἐκ τούτων καλλιεργοῦνται μόνον τὰ 6, καὶ ταῦτα οὐχὶ κατ’ ἔτος, ἀλλ’ ἀμοιβαδὶς κατὰ διετίαν ἢ καὶ τριετίαν, ὥστε πράγματι μεγαλητέρα ἡ ἔκτασις τοῦ Βελγίου παρὰ ἡ τῆς Ἑλλάδος, διότι πενταπλασία ἔκτασις καλλιεργεῖται, καὶ αὕτη κατ’ ἔτος διὰ γεωργικῶν ἐργαλείων τελειοτέρων, καὶ διὰ τοῦ λεγομένου συστήματος τῆς μεγάλης καλλιεργείας, ἤτοι τῶν ἐκτεταμένων ἰδιοκτησιῶν, διότι ἐν Βελγίῳ, Κύριοι, ὑπάρχει ἡ ἀρχαιοτάτη εὐγένεια πασῶν τῶν ἐν Εὐρώπῃ, καὶ ἡ εὐγένεια αὕτη κυριεύει ἀπεράντων κτημάτων.

§143ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Εἶναι περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§144ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Δὲν ἠκούσατε τὰ πρακτικὰ, ὅτι δὲν ἐπεραιώθη ἡ συζήτησις περὶ τῆς ἀρχῆς... (θόρυβος). Κύριοι! θεωρῶ πᾶσαν ἐλάττωσιν κακὴν ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἂν μὴ πρότερον ἀντικαταστήσωμεν τὸ φορολογικὸν ἡμῶν ὡς πρὸς τὸν ἔγγειον φόρον σύστημα, ἀλλ’ ἐὰν δὲν σᾶς ἐπιδείξω τὸ νέον φορολογικὸν σύστημα καὶ τὰ ἐξ αὐτοῦ ὠφελήματα, δὲν σᾶς εἶπον τίποτε· ἐὰν ἐπρόκειτο μόνον νὰ κατακρίνω τὸ ὑπάρχον, ὅπερ πάντες ἀποδοκιμάζομεν, μάτην ἀνέβην τὸ βῆμα. Πρέπει νὰ φορολογῶνται πᾶσαι αἱ τάξεις καὶ ἀναλόγως ὅλαι· πρῶτον λοιπὸν σᾶς λέγω ἐπιβαρύνετε τὴν τάξιν τῶν ἐπιτηδευμάτων, ἐπιβαρύνετε ἐν παραδείγματι τὴν τάξιν τῶν δικηγόρων, μνημονεύω δὲ αὐτῆς ἰδίως ἵνα σᾶς δείξω ὅτι τῆς πατρίδος τὸ συμφέρον προτιμῶ τοῦ ἀτομικοῦ μου συμφέροντος. Ὅ,τι λοιπὸν ἔρχομαι νὰ σᾶς εἴπω, εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιβάλητε φόρον ἀνάλογον εἰς ἐκείνους, οὓς κακῶς εὐνόησεν ὁ νομοθέτης· πρέπει νὰ κατασταθῇ ἀλήθεια ἡ οἰκονομικὴ ἀρχὴ τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν, ὅτι πάντες συνεισφέρουσιν εἰς τὰ δημόσια βάρη ἀναλόγως τῆς περιουσίας των· θέσατε φόρον ἐπ’ ἐκείνους, οἵτινες δύνανται νὰ τὸν φέρωσι, θέσατε φόρον ἐπ’ ἐμὲ ἀνώτερον, διότι αἱ ἀνάγκαι τῆς πολιτείας τὸ ἀπαιτοῦσι, πλὴν ἐστὲ δίκαιοι, μὴ ἀποθέσητε ὑμεῖς τὸ βάρος, τὸ ὁποῖον φέρετε, καὶ δύνασθε καὶ σεῖς νὰ φέρητε· καὶ μάρτυρας ἔχω ὅλους τοὺς ἐνταῦθα συναδέλφους μου δικηγόρους, ὅτι ἐν δικηγορικῇ ὁμηγύρει ἔκαμα πρότασιν ν’ αὐξήσῃ ὁ φόρος τοῦ ἐπιτηδεύματος τῶν δικηγόρων (θόρυβος)· βλέπετε, Κύριοι, ὅτι τινὲς ἐξ ὑμῶν δὲν ἔχετε σκοπὸν ν’ ἀκούσητε τὴν ἀλήθειαν, ἀλλ’ ἤλθετε ἐδῶ μέσα διὰ νὰ προασπίσητε τῶν ἰδίων σας συμφερόντων; ὅταν βλέπητε, Κύριοι, ὅτι θέλει προκύψει ἐλάττωσις μεγάλη εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, θέλετε διὰ τὴν ἱκανοποίησιν τοῦ συμφέροντός σας νὰ ἐλαττώσητε ἀκόμη περισσότερον; (θόρυβος). Καὶ ποῦ εἰσὶν αἱ ὁδοί μας; ποῦ αἱ γέφυραί μας; ποῦ τόσα ἄλλα ἀπολύτως ἀναγκαῖα διὰ τὴν εὐημερίαν πάντων ἡμῶν; πῶς θέλουσι γενῆ ταῦτα πάντα; πῶς θέλομεν βελτιώσει τὴν κατάστασιν τοῦ κατωτέρου κλήρου καὶ τῆς ἐκκλησίας;

§145ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Ἕως αὔριον νὰ ὁμιλήσῃς, δὲν θὰ πείσῃς, διότι οἱ ἄλλοι σκέπτονται καλλίτερον σοῦ.

§146ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Δύω ὥρας ὁμιλεῖς.

§147ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν Κύριον Ζατουνίτην, ἐξέφυγε τοῦ στόματός του μία ἀλήθεια, ἥτις ηὐχόμην νὰ μὴ ἦτο, ὡς εἶναι δυστυχῶς, μία ἀλήθεια. Θέλω ὅμως νὰ ὁμιλήσω διὰ νὰ ὑπάρχουν γεγραμμένα, ὅτι τὰ εἶπα, ὥστε, ἂν τ’ ἀποτελέσματα μὲ δικαιώσωσι, νὰ δικαιολογηθῶ ἐγὼ, ἂς ἦμαι καὶ μόνος μὲ τὴν γνώμην μου. Εἰς τὰ ἄλλα Κράτη τῆς Εὐρώπης ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι μᾶλλον πεφωτισμένοι ἡμῶν, καὶ ὅμως ἀνέχονται καὶ μετὰ πλείστης περιεργείας ἀκροάζονται τοῦ ἐκτιθέντος τὰς στατιστικὰς τῶν ἄλλων ἐπικρατειῶν, σεῖς δὲ δὲν θέλετε νὰ τὰς ἀκούσητε· φοβοῦμαι, Κύριοι, ὅτι, οὕτω πολιτευόμενοι, ὁμοιάζομεν τὴν γραῦν τοῦ Ἀριστοφάνους ἐπιφωνοῦσαν, «μήμοι τὴν δᾷδα πρόσφερε». Ἐν Ἑλλάδι ὁ φόρος ἀναλογεῖ ὀλιγώτερος, παρὰ εἰς πᾶν ἄλλο μέρος, διότι ἐν Ἑλλάδι ἐπὶ 16 ἑκατομμυρίων φόρων ἀναλογοῦσι μόνον δρ. 15 καὶ ¼ κατ’ ἄτομον.

§148ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡ. Δὲν θέλομεν θεωρίας.

§149ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Δὲν εἶναι θεωρίαι, εἶναι πράγματα δι’ ἀριθμῶν ἀποδεικνυόμενα. Ἔδωκα ὅρκον, ὅταν ἔγεινα πληρεξούσιος, ὅτι θέλω ἐκπληρώσει τὴν ἐντολὴν, δι’ ἧς ἐτιμήθην, ὡς δύναμαι κάλλιστα, ὅσον καὶ ἄν φωνάζητε λοιπὸν, δὲν σᾶς ἀκούω (θόρυβος)· ἐν Ἑλλάδι ἀναλογεῖ ὁ φόρος πρὸς 15 δραχμὰς καὶ ¼ κατ’ ἄτομον, καὶ ὅμως σᾶς ἀπέδειξα, ὅτι ὁ πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος εἶναι ὁ πλουσιώτερος (θόρυβος). Ἔχω καθῆκον, Κύριοι, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκπληρώσω· οἱ λόγοι μου εἶναι ἀνθρώπου ἀμερολήπτου καὶ μεμελετημένου· βλέπω τὸν ἀξιότιμον φίλον μου Κύριον Κουμουνδοῦρον λαμβάνοντα σημειώσεις, ἴσως σήμερον μετενόησε δι’ ὅσα εἶπε πρὶν ἢ γείνῃ ὑπουργὸς, ὅτε προὔτεινεν ἐλαττώσεις φόρων.

§150ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποτέ· ἡμεῖς ζητοῦμεν ν’ ἀντικατασταθῶσιν οἱ φόροι, καὶ νὰ πληρώνωσιν ὅλοι ἐξ ἴσου, νὰ πληρώνωσι καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν πληρόνουν.

§151ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Συμφωνοῦμεν λοιπὸν πληρέστατα. Βεβαιώθητε ὅτι, ἐὰν ἔχετε τὴν ὑπομονὴν νὰ μὲ ἀκούσητε, θέλετε μείνει εὐχαριστημένοι· ἔχω, Κύριοι, νὰ σᾶς προτείνω σύστημα, τὸ ὁποῖον πολὺ ἀξιόλογα ἀνεπτύχθη ἐν φυλλαδίῳ ὑπὸ τοῦ συναδέλφου μου ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ Κυρίου Ἰω. Σούτσου, τὸ φυλλάδιόν του ἔχετε εἰς χεῖράς σας, ἐκ τῶν παρατηρήσεων τοῦ Κυρίου Σούτσου καὶ ἀπὸ τῆς ἐμῆς μελέτης, οὐ μόνον ἐσχημάτισα σύστημα φορολογίας πολλῷ τοῦ ὑπάρχοντος προσφορώτερον, ἀλλὰ καὶ συνεδύασα αὐτὸ μὲ τὴν διανομὴν τῆς ἐθνικῆς γῆς εἰς πάντα γῆς ἐφιέμενον, ὅπως αὐτὸς τὴν καλλιεργήσῃ, ὥστε πάντες μὲν οἱ γεωργοὶ τῆς Ἑλλάδος γενήσονται κτηματίαι, πληρόνοντες φόρον διανεμητὸν καὶ οὐχὶ κατ’ ἀποδεκάτευσιν, ὁ δὲ φόρος οὗτος ἔσεται οὐχὶ πλέον 9, ἢ 8, ἢ 7%, ὡς οἱ γενναιότεροι ἐξ ὑμῶν ἀποφασίζετε σήμερον νὰ τὸν ὑποβιβάσητε, ἀλλ’ εἰς 5% μόνον, φορολογουμένου ἑκάστου στρέμματος γῆς ἀροσίμου κατὰ μέσον ποιότητος ὅρον, καὶ μέσον ὅρον φόρου πρὸς λεπτὰ 70 τὸ στρέμμα, καὶ ὅμως ἕξετε εἰσόδημα ἀπὸ ἐγγείου φόρου ὑπὲρ τὰ ἑπτὰ ἑκατομμύρια δραχμῶν. Βλέπετε λοιπὸν, ποίαν φόρου ἐλάττωσιν θέλω νὰ φέρω; εἰς τ’ ἀποτελέσματα ποῖον τῶν δύω συστημάτων τοῦ ἐμοῦ ἢ τοῦ ὑμετέρου ἔσται ἀποτελεσματικῶς συμφορώτερον εἰς τὴν γεωργικὴν τάξιν; Ἀλλ’ ἡ τοιαύτη ἐπεξεργασία τοῦ νέου συστήματος δεῖται μελέτης καὶ χρόνου, δεῖται δὲ καὶ προπαρασκευῆς τινος, ὅπως ἐφαρμοσθῇ· σᾶς προτείνω λοιπὸν νὰ μὴ σπεύσωμεν δι’ ἐφέτος νὰ μεταβάλωμεν τὸ φορολογικὸν σύστημα, ἀλλὰ ν’ ἀφήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ φορολογήσῃ ὡς πρότερον, διότι μεταβάλλοντες σύστημα ἐν στιγμῇ, καθ’ ἣν δέον νὰ εἰσπραχθῶσιν οἱ φόροι, θέλομεν φέρει τὴν διατάραξιν· ἀλλ’ ἔχομεν πρὸ ἡμῶν μέχρι τοῦ 1864 ὑπὲρ τοὺς 8 μῆνας, ἂς ἐργασθῶμεν λοιπὸν καὶ ἂς προπαρασκευάσωμεν Νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ καθιερώσωμεν ἕτερον τρόπον φορολογίας, καὶ τὸ σύστημα τοῦτο ν’ ἀρχίσῃ ἀπὸ τοῦ ἐπιόντος ἔτους. 30 ἔτη, Κύριοι, ἢ μᾶλλον ἐπὶ αἰῶνας, διότι τὸ ὑπάρχον σύστημα εἶναι ἔργον Τουρκικὸν, ὁ λαὸς τὸ ὑπέφερε μετὰ γενναιότητος, θέλει τὸ φέρει ἀγογγύστως ἓν ἔτι ἔτος, ὅταν προβλέπῃ, ὅτι εἰς τὸ μέλλον, οὐ μόνον καὶ ἐθνικὴν γῆν θέλει λάβει ὡς ἰδιοκτήτης καὶ οὐχὶ ὡς ἁπλοῦς ἐπικαρπωτὴς, ἀλλὰ καὶ ἰδιοκτήτης γενόμενος θέλει εὑρεῖ πίστιν, ἀπαλλασσόμενος τοῦ καταβιβρώσκοντος τὰς σάρκας τῆς γεωργίας καρκίνου τῆς τοκογλυφίας, διότι γεωργικαὶ τράπεζαι θέλουσι συσταθῆ, καὶ ὁ φόρος ὃν θέλει πληρόνει ἔσται πολλῷ μετριώτερος καὶ αὐτοῦ τοῦ 5%, ἀλλὰ, τὸ οὐσιωδέστερον, καὶ τοῦ Κράτους τὰ ἔσοδα θέλουσιν αὐξήσει, ὥστε οὐ μόνον εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας νὰ ἐπαρκῶσιν, ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλας, παραγωγοὺς λεγομένας δαπάνας, νὰ περισσεύωσιν, οἷον διὰ ὁδοὺς, γεφύρας, λιμένας, διώρυγας, ἀποξηράνσεις λιμνῶν, ἑλῶν καὶ τελμάτων, καὶ ἄλλων ἔργων, ἐξ ὧν οὐδὲν σήμερον γίνεται, διότι ὁ προϋπολογισμὸς οὐδ’ ἐπαρκεῖ κἂν εἰς τὰς ἐπιζημίους δαπάνας στρατοῦ ταυτοχρόνως ὀλίγου καὶ πολλοῦ, καὶ ὑπαλλήλων πολλῶν μὲν καὶ πρὸς τὴν σμικρότητα τῆς πολιτείας ἡμῶν δυσαναλόγων, ὀλίγων δὲ, ὀλιγίστων μάλιστα, ὡς πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις καὶ τὰς συστάσεις, ἃς ποιοῦνται οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι πρὸς τοὺς Κυρίους Ὑπουργούς. Τότε δὴ τότε θέλουσι σᾶς πείσει τὰ πράγματα ὅτι μεγάλην εἶπον ὑμῖν ἀλήθειαν εἰπὼν, ὅτι ὁ Ἕλλην εἶναι ὁ πλουσιώτατος τῶν λαῶν καὶ ὁ ὀλιγώτερον τῶν ἄλλων φορολογούμενος, διότι ἐν Ἑλλάδι θέλει ἀναλογίζει ὁ φόρος πρὸς 17–18 δραχμὰς κατὰ κεφαλὴν, ἐνῷ ἐν Ἀγγλίᾳ ἀναλογίζει πρὸς φράγκα 57, ἐν Βυρτεμβέργῃ πρὸς 44, ἐν Γαλλίᾳ πρὸς 40, ἐν Βελγίῳ πρὸς 30 κλπ. Ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἡ ἀπὸ τῶν ἀκινήτων πρόσοδος, διανεμομένη κατὰ κεφαλὴν, ἀναλογίζει εἰς 120 δραχμὰς, ἐνῷ ἐν Γαλλίᾳ μόνον πρὸς 59 δραχμὰς ἀναλογίζει κατὰ τὸν Κ. Charles Dupin. Ἐπιτρέψατέ μοι, Κύριοι, ν’ ἀπασχολήσω ὑμᾶς ἐπ’ ὀλίγον ἔτι ὅπως σᾶς ἐκθέσω τὸ νέον φορολογικὸν σύστημα, ὃ σᾶς προτείνω· ὅπερ, ἁπλοῦν ὅσον καὶ ἐπωφελὲς διὰ τὸν γεωργὸν καὶ τὸ Ταμεῖον, ἔσται καὶ προπαρασκευαστικὸν τῆς πρὸς τὸν πολιτισμὸν καὶ τὴν ἐξ αὐτοῦ εὐημερίαν προαγωγῆς τῆς πολιτείας (θόρυβος).

§152ΤΙΝΕΣ. Δὲν θέλομεν ν’ ἀκούσωμεν· ἀρκεῖ, ἀρκεῖ.

§153ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν θέλομεν θεωρίας, θέλομεν πράγματα.

§154ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Πολὺ καλά· (θόρυβος)... Θέλετε πράγματα; (θόρυβος) λοιπὸν ἀκούσατε. Πράγματι θέλετε νὰ μὴ πληρόνητε φόρους καὶ νὰ λαμβάνητε μισθόν.

§155ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη ἀρκούντως καὶ ἐσχημάτισεν ἤδη πεποίθησιν περὶ τοῦ ποσοῦ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἐγγείου φόρου, τότε εἶναι περιττὸν νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ χρονοτριβῶμεν ἐπὶ ματαίῳ, Ἄν ὅμως ἐπιθυμῇ νὰ μὲ ἀκούσῃ, εἶμαι πρόθυμος νὰ εὐχαριστήσω τὴν Συνέλευσιν, ἐκφράζων τὴν γνώμην μου περὶ τοῦ σπουδαιοτάτου πράγματος τὸ ὁποῖον δικαίως ἐφελκύει ἐπὶ τοσούτῳ τὴν προσοχήν μας.

§156ΤΙΝΕΣ. Ὁμιλήσατε.

§157ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ μὲ ἀκροασθῇ ἄνευ διακοπῶν. Τὴν παρακαλῶ προσέτι νὰ μὴ προκαταληφθῇ ἐξ οὐδεμιᾶς ἐκφράσεώς μου, προτοῦ ἀκούσῃ τὰ συμπεράσματά μου. Κύριοι, τὰ οἰκονομικὰ πράγματα διὰ τὴν μεγάλην των σπουδαιότητα ἀξίζουσι βεβαίως καὶ προσοχὴν ἀτενεστέραν καὶ μελέτην σοβαρωτέραν παρ’ ὅλα τὰ λοιπὰ πράγματα τὰ ἀφορῶντα τὴν διοίκησιν ἐπικρατείας τινός. Δικαιῶ τὴν Συνέλευσιν ἐπιθυμοῦσαν ν’ ἀκούσῃ ἀναπτυσσόμενον τὸ προκείμενον ζήτημα καθ’ ὅλην του τὴν ἔκτασιν. Καὶ ἀληθῶς, ἂν ἄλλοτε κατετρίψαμεν τὸν καιρόν μας εἰς ζητήματα, ἧττον ἢ διόλου ἄξια λόγου, ἐκ τῆς λύσεως τῶν ὁποίων δὲν δυνάμεθα νὰ προσδοκῶμεν ἀποτελέσματα οὐσιώδη καὶ κοινωφελῆ, εἴμεθα ἀρκετὰ δικαιολογημένοι, ἂν ἐπὶ τοῦ φορολογικοῦ ζητήματος, εἰς τὴν λύσιν τοῦ ὁποίου ἐνδιαφέρονται τὰ μεγαλήτερα συμφέροντα τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν μας καὶ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐνδιατρίψωμεν ἐπὶ τοσοῦτον, ὅσον ἀπαιτεῖται διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς συμπεράσματα ὀρθὰ, δυνάμενα νὰ ἔχωσι πρακτικήν τινα σημασίαν ὑπὲρ τῆς ἀνακουφίσεως καὶ τῆς εὐημερίας τοῦ λαοῦ. Λυποῦμαι, Κύριοι, ἐγκαρδίως, ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ φορολογικοῦ νόμου ἔγεινε καὶ γίνεται, ὡς καὶ ἄλλοτε ἐξεφράσθην, λίαν ἀτάκτως. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι δὶς ἀνέβην τὸ βῆμα καὶ σᾶς ἱκέτευσα, ὅπως σταλῶσιν εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴν ὅλαι αἱ ἀφορῶσαι αὐξήσεις ἢ ἐλαττώσεις φόρων ἢ ἐξόδων προτάσεις διαφόρων Πληρεξουσίων, καὶ μετ’ αὐτῶν νὰ συμπαραπεμφθῇ καὶ ὁ ὑπὸ συζήτησιν φορολογικὸς Νόμος· τὴν πρότασιν δὲ ταύτην ὑπέβαλον πρὸς ὑμᾶς διὰ νὰ γείνῃ σύγχρονος συζήτησις ἐπὶ ὅλων αὐτῶν τῶν ἀντικειμένων ὑπὸ τῆς ἰδίας ἐπιτροπῆς, ἥτις ἦτον εἰς θέσιν, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, νὰ συμβαδίσῃ εἰς τὰς ἐλαττώσεις ἢ τὰς αὐξήσεις φόρων, μὲ τὴν αὔξησιν ἢ τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ γενικοῦ προϋπολογισμοῦ, ὥστε τοιουτοτρόπως ἐκ τῆς μερικῆς καὶ γενικῆς ταύτης βασάνου ἁπάντων τῶν ἀφορώντων τὰ οἰκονομικά μας, νὰ προκύψῃ ἀποτέλεσμα ἁρμονικὸν, εὔρυθμον, κανονικὸν, ἀνεπίδεκτον, τῆς προφάσεως ἐκείνης, τὴν ὁποίαν σήμερον σᾶς προτείνουν οἱ λέγοντες ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐλαττώσητε τοὺς φόρους, διότι, τοῦτο πράττοντες, θέλετε πέσει εἰς βάραθρον, ἀπὸ τὸ ὁποῖον δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ ἐξέλθητε. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἄλλως ἀπεφασίσατε τότε, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐδώκατε ἀφορμὴν καὶ δικαίωμα εἰς τοὺς φρονοῦντας τὰ ἐναντία νὰ σᾶς προτείνωσι πάντοτε τὸ φόβητρον αὐτὸ διὰ νὰ σᾶς πτοῶσι καὶ νὰ σᾶς ἐμποδίζωσιν ἀπὸ τοῦ νὰ προβῆτε εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν φόρων, ἔστω καὶ τὴν ἐλαχίστην. Καὶ πάλιν, Κύριοι, εἶχα ἀναβῆ τὸ βῆμα, ὅτε ᾐσθάνθημεν τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον ἐπράξαμεν, καὶ ὅτε οἱ ἀντιφρονοῦντες ἐπίστευσαν ὅτι ἐπιάσθημεν εἰς τὴν παγίδα των· τότε δὲ σᾶς ἐξέφρασα τὴν λύπην μου, διότι ἀπ’ ἀρχῆς δὲν εἰσηκούσθην, ἀλλὰ συγχρόνως σᾶς παρετήρησα ὅτι, ἀναγκαζόμενοι νὰ προσυζητήσωμεν διὰ τὸ κατεπεῖγον τοῦ πράγματος τὸν φορολογικὸν νόμον, δὲν πρέπει οὐδόλως νὰ ἐμποδισθῶμεν ἀπὸ τοῦ νὰ ἐλαττώσωμεν τοὺς ἐγγείους φόρους· ὅταν δὲ μᾶς παρουσιασθῇ ὁ προϋπολογισμὸς, καὶ, ἀφοῦ γείνωσιν ὅλαι αἱ δέουσαι οἰκονομίαι, καταδειχθῇ ἔλλειμα, μὴ δυνάμενον ἄλλοθεν ν’ ἀναπληρωθῇ, νὰ φροντίσωμεν περὶ τῆς ὁπωσδήποτε ἀναπληρώσεώς του. Πρὸ τῆς προσαγωγῆς ὅμως τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν ἤμην ποτὲ σύμφωνος, οὔτε καὶ τώρα δύναμαι νὰ ἦμαι, νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς περὶ αὐξήσεως φόρων τινῶν, ἢ περὶ ἐπιβολῆς νέων φόρων, προτάσεις διαφόρων πληρεξουσίων, καὶ ἰδίως ἐκείνας τοῦ Κυρίου Κουμουνδούρου. Σᾶς ἐξήγησα, Κύριοι, τὴν λύπην τὴν ὁποίαν τότε ᾐσθάνθην διὰ τὸν ἄτακτον τρόπον τῆς συζητήσεως τῶν οἰκονομικῶν μας πραγμάτων. Ἀλλὰ σᾶς ὁμολογῶ ὅτι σήμερον ἐλυπήθην ἔτι περισσότερον, καὶ ἐξεπλάγην μάλιστα, διότι, ἀφοῦ πλέον ἡ ἀρχὴ τῆς ἐλαττώσεως τῆς ἐγγείου φορολογίας ἔγεινε παραδεκτὴ, καὶ πρόκειται ἤδη μόνον περὶ τοῦ μέτρου τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἐγγείου φόρου, ἡ φορολογία, ἥτις παρεμπόδισε πᾶσαν πρόοδον ἐν Ἑλλάδι, καὶ τὴν ὁποίαν καθιέρωσεν Μωάμεθ ὁ δεύτερος μετὰ τὴν ἅλωσιν τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἡ φορολογία αὐτὴ εὑρίσκει καὶ σήμερον ἀκόμη προστασίαν καὶ ὑπεράσπισιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου· καὶ πότε, Κύριοι! ὕστερον ἀπὸ μακροχρόνιον καὶ πολυστένακτον ἀγῶνα ὑπὲρ τῆς ἰδίας μας ἀνεξαρτησίας, ὕστερον ἀπὸ τὴν τοσαύτην κατάθλιψιν, τὴν ὁποίαν ἕνεκα τοῦ φορολογικοῦ αὐτοῦ συστήματος ὑπέφερεν ὁ λαὸς κατὰ τὸ διάστημα τῆς τριακονταετοῦς κακῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ Ὄθωνος, καὶ ὕστερον τέλος πάντων ἀπὸ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ ὀκτωβρίου, ἥτις ἦλθε νὰ σώσῃ καὶ νὰ ἀνορθώσῃ τὰ θετικὰ τοῦ λαοῦ συμφέροντα (φωναὶ· καλὰ, πολὺ καλά).

§158ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ ὑπεστήριξα.

§159ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμιλῶ γενικῶς διὰ πάντα ὑποστηρίξαντα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἔστω καὶ πλαγίως, ἔστω καὶ ἀπαιτῶν μόνον τὴν διατήρησιν τῶν ὑπαρχόντων ἐγγείων φόρων, διὰ πάντα ὑποστηρίξαντα, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, τὸ σύστημα τῆς τουρκικῆς φορολογίας. Πολλάκις, Κύριοι, ἠθέλησα νὰ λάβω τὸν λόγον, καὶ πολλάκις ἀπετράπην, αἰσθανόμενος τὸ κρίσιμον τῶν περιστάσεων καὶ τὴν ἀπαραίτητον ἀνάγκην τοῦ νὰ γίνεται ὅσον ἔνεστι μᾶλλον φειδωλὴ χρῆσις τοῦ χρόνου, πολλάκις, λέγω, ἠθέλησα νὰ λάβω τὸν λόγον διὰ νὰ χαρακτηρίσω τὴν ἐπανάστασιν τοῦ Ὀκτωβρίου. Ὅπως καὶ ἂν ἠθέλησαν ἄλλοι νὰ τὴν χαρακτηρίσωσιν ἐγὼ ἀδιαφορῶ· τοῦτο μόνον λέγω ὅτι ἡ ἐπανάστασις ἐκείνη βάσιν εἶχε, σημαίαν της ἔφερε, τὴν ἀρχὴν ὅτι τὰ θετικὰ τοῦ λαοῦ συμφέροντα δὲν πρέπει τοῦ λοιποῦ νὰ περιφρονῶνται καὶ νὰ παραβλέπωνται. Ἂν ὁ Ὄθων ἤθελεν ἐκπληρώσει τὰς εὐχὰς τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, συμφώνως μὲ τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς περιστάσεις του, ἂν ἤθελε ῥίψει τὴν προσοχήν του ἐπὶ τῶν θετικῶν συμφερόντων αὐτοῦ, βελτιόνων τὴν ὑλικὴν καὶ ἠθικὴν κατάστασίν του, καὶ μεριμνῶν περὶ τῆς ἀνακουφίσεώς του, τῆς προόδου καὶ τῆς εὐημερίας του, ἢ ἂν ὁ Ὄθων ἤθελεν εἶσθαι ἱκανὸς νὰ πραγματοποιήσῃ τοὺς πόθους τῆς ἑλληνικῆς φυλῆς ἁπάσης, βεβαιωθῆτε, Κύριοι, ὅτι ἤθελεν ἀκόμη εὑρίσκεσθαι ἐπὶ τοῦ θρόνου του· ἀλλὰ διότι ἦτο τοσούτῳ ἄθλιος καὶ ἐλεεινὸς, ὥστε δὲν ἠδύνατο νὰ φροντίζῃ παρὰ μόνον περὶ ἑαυτοῦ, παρημέλησε δὲ ὁλοτελῶς τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ, καὶ τὸν ἄφησε δουλοπάροικον, ὡς ἦτο καὶ ἐπὶ τουρκοκρατείας, προσέτι δὲ, ἀνίκανος, φιλύποπτος καὶ ψοφοδεὴς ὢν, δὲν ἠδύνατο νὰ πράξῃ ἔργον τι μέγα, ἄξιον καὶ ἀνάλογον τῶν μεγάλων καὶ δικαίων πόθων μας, διὰ τοῦτο καὶ ἀπεπέμφθη, ὡς ἐπιζήμιος καὶ περιττός. Καὶ πῶς σήμερον ὑμεῖς, ἀποσταλέντες ὑπὸ τῶν ἐπαρχιῶν, ὅπως ἐπιφέρητε διόρθωσιν εἰς τὸν μαρασμὸν τοῦτον, ὅπως μεταβάλητε τὴν δουλοπάροικον τοῦ λαοῦ κατάστασιν, δύνασθε νὰ εἰπῆτε πρὸς αὐτὸν ὅτι ὄχι μόνον ὑποχρεοῦται νὰ φορολογηθῇ μὲ τὸ ἴδιον σύστημα, ἀλλὰ προσέτι καὶ κατὰ τὸ ἴδιον μέτρον! Μὲ ποῖον στόμα, Κύριοι, θὰ δυνηθῆτε νὰ ἐκφέρετε τὴν τοιαύτην καθ’ ὑμῶν αὐτῶν καταδίκην!

§160ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡ. Εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι.

§161ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν λοιπὸν, Κύριοι, δὲν δύνασθε σήμερον νὰ πράξετε τὸ ὅλον ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, πράξετε τοὐλάχιστον ὑπὲρ αὐτοῦ μικρόν τι μέρος ἐκ τοῦ ὅλου. Δὲν δύνασθε σήμερον νὰ τοῦ δώσετε φορολογικὸν σύστημα ἀνθρωπινὸν, λογικὸν, χριστιανικὸν, μὴ θελήσετε ὅμως νὰ ἐξακολουθῇ ἡ ἀπογύμνωσίς του διὰ τῆς ὑπερμέτρου καὶ ἀδικωτάτης φορολογίας. Τοῦ φθάνουν αἱ καταθλίψεις αἱ ἀναποδράστως συνοδεύουσαι τὸ τοιοῦτον σύστημα τῆς φορολογίας, ἂς ἀπαλλαχθῇ τοὐλάχιστον ἀπὸ τὸ μέγα καὶ ὑπέρμετρον βάρος αὐτῆς, ἂς ἀνακουφισθῇ τοὐλάχιστον ἐπὶ ὀλίγον ἢ πολὺ, ὅσον αἱ παροῦσαι περιστάσεις τὸ συγχωροῦσι. Τοῦ ἀρκοῦν ὅλα τὰ λοιπὰ ὑπέρμετρα βάρη, τὰ ὁποῖα τὸν γονατίζουσιν ὑπὸ τὸ κράτος μιᾶς νομοθεσίας δυσβαστάκτου, καὶ ἕνεκα τῆς ὁποίας δὲν δύναται ν’ ἀνακύψῃ, ἂς τὸν ἀφήσωμεν τοὐλάχιστον ν’ ἀναπνεύσῃ ὀλίγον ἐλευθερώτερον, μετριάζοντές του τὸ βάρος τῆς ἐγγείου φορολογίας, ἥτις ἐγένετο ἀφορμὴ νὰ μὴ δυνηθῇ νὰ μεταβάλῃ οὐδόλως τὴν κατάστασίν του, ἀλλὰ νὰ ᾖναι ὅμοιος καὶ ἀπαράλλακτος, ὁποῖος ἦτο πρὸ τεσσαρακονταετίας, φορῶν εἰσέτι σανδάλια (τὰ τσαρούχια του), τὰ ὁποῖα ἔχει κομμένα εἰς τὴν πτέρναν διὰ νὰ καταῤῥέωσιν ἐκεῖθεν τὰ εἰσερχόμενα ὕδατα! (φωναί· ἀληθινὰ, ἀληθινὰ, ὀρθότατα, ὀρθότατα). Ἀνέγνωσα, Κύριοι, φυλλάδιον, ἢ μᾶλλον ὑπόμνημα φιλέλληνός τινος, ὅστις παρὰ πάντα ἄλλον καλλίτερα προσδιώρισε τὸν ἀληθῆ σκοπὸν τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ Ὀκτωβρίου, καὶ ὅστις σαφῶς καὶ καθαρῶς μᾶς λέγει, ὁποίας εὐχὰς ἦλθεν ἡ ἐπανάστασις νὰ ἐκπληρώσῃ, καὶ ὁποῖα μεγάλα καθήκοντα ὀφείλει νὰ ἐκτελέσῃ ἡ Συνέλευσις, τῆς ὁποίας ἀποτελοῦμεν μέρος. Ὁ φιλέλλην οὗτος ἐσπούδασε, Κύριοι, τὴν συνείδησιν τοῦ Ἔθνους ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐπήγασεν ἡ ἐπανάστασις.

§162ΤΙΝΕΣ ΤΩΝ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΩΝ. Ποῖος εἶναι ὁ φιλέλλην αὐτός;

§163ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὁ Κύριος Φίνλαϋ. Ἰδοὺ, Κύριοι, τεμάχια τινὰ περὶ τούτου ἐκ τοῦ, περὶ οὗ ὁ λόγος, ὑπομνήματος. «Ἡ παροῦσα περίστασις εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν εὐνοϊκῶν περιστάσεων πρὸς πραγματοποίησιν μεταβολῶν μεγάλων, περιστάσεων, τὰς ὁποίας ἡ θεία Πρόνοια ἐπιτρέπει νὰ παρουσιάζωνται σπανίως εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν ἐθνῶν, καὶ μόνον συνετοὶ πολιτικοὶ ἄνδρες μετεχειρίσθησαν καὶ ἐχρησιμοποίησαν ὅπως δυνηθῶσιν οὕτω ν’ ἀπονείμωσι πρὸς τὴν πατρίδα αὑτῶν διαρκεῖς εὐεργεσίας». Καὶ ἀλλαχόθι λέγει τὰ ἐφεξῆς· «Ἡ ἐθνικὴ Συνέλευσις πρόκειται ν’ ἀποφασίσῃ, ἂν θ’ ἀναλάβῃ τὸ καθῆκον νὰ ῥίψῃ τὰς βάσεις δημοτικῶν θεσμῶν καὶ φρονίμου οἰκονομικοῦ συστήματος. Βασιλεὺς, ὅστις ἤθελε δεχθῇ τὸν Ἑλληνικὸν Θρόνον, προτοῦ ταῦτα ὁρισθῶσιν, ἤθελεν εὑρεθῆ εἰς θέσιν ὄχι εὐάρεστον. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου, ἡγεμὼν, ὅστις ἤθελε συνδέσει τὸ ὄνομά του μὲ τοιαῦτα μέτρα ἤθελε χαράξει ἐποχὴν εἰς τὰ χρονικὰ τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς ἔνδοξον ὡς οἱανδήποτε τῆς ἀρχαίας ἱστορίας. Δύναται ν’ ἀποδείξῃ, ὡς ὁ Θεμιστοκλῆς, ὅτι ἠξεύρει νὰ μεταβάλλῃ πτωχὸν καὶ ἀνεπαρκῆ λαὸν εἰς μέγα καὶ ἀκμαῖον ἔθνος. «Καὶ ἀλλαχόθι.» Μὴν ἐλπίζετε, ὅτι θὰ εὕρητε μεγάλην ἠθικότητα ἢ νοημοσύνην πεφωτισμένην καὶ ἐξησκημένην εἰς ἔθνος, τὸ ὁποῖον εἶναι βυθισμένον εἰς τὴν δυστυχίαν. Τὰ βλέμματα τοῦ ἀνθρώπου ἀναβαίνουν ἀληθῶς μέχρι τοῦ οὐρανοῦ, ἀλλ’ αὐτὸς βαδίζει ἐπὶ τοῦ ἐδάφους· ἐκεῖ κυρίως καταγίνεται καὶ ἐκεῖ ζῇ, καὶ ὅταν τὸ σῶμά του πάσχῃ, τὸ πνεῦμά του ταπεινοῦται, τὰ αἰσθήματά του ἐξευτελίζονται, καὶ ὁ ὁρίζων του χάνει τὴν ἔκτασίν του. Ὅσον σκεπτόμεθα καὶ μελετῶμεν, τόσον μᾶλλον πειθόμεθα ὅτι ἡ εὐημερία εἶναι ἡ βάσις καὶ τὸ μέτρον τοῦ πολιτισμοῦ.» Καὶ ταῦτα ὁ Κ. Φίνλαϋ περὶ τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ ὀκτωβρίου καὶ περὶ ἡμῶν. Ἔρχομαι τώρα, Κύριοι, εἰς τὸ θέμα μας, τὸ ὁποῖον εἶναι, ὄχι ἂν πρέπῃ νὰ ἐλαττωθῇ ὁ ἔγγειος φόρος, ἀλλὰ κατὰ πόσον πρέπει νὰ ἐλαττωθῇ. Ἡ παρ’ ἡμῖν ἰσχύουσα ἔγγειος φορολογία εἶναι ὄχι μόνον ἄνισος, ἀλλὰ καὶ βαρυτάτη. Καὶ διὰ νὰ ἐννοήσωμεν πόσον βαρεῖα εἶναι, ἀνάγκη πᾶσα νὰ τὴν συγκρίνωμεν πρὸς ἄλλας εὐρωπαϊκὰς φορολογίας, ἀνεξαρτήτως τῶν φορολογικῶν συστημάτων. Μὴ σᾶς τρομάξῃ, Κύριοι, ἡ συνήθως εἰς παρομοίας περιστάσεις ἐκφερομένη μομφὴ, ὅτι τοιουτοτρόπως μεταβάλλομεν τὸ βῆμα τῆς Συνελεύσεως εἰς ἕδραν πανεπιστημιακήν. Ἡ σύγκρισις μόνη εἶναι ὁ ἀληθὴς γνώμων τῆς καταμετρήσεως τοῦ βάρους τῆς φορολογίας μας. Ἐν συντόμῳ δὲ θέλω σᾶς ὑποβάλει τὰ περὶ τούτου. Εἰς τὴν Γαλλίαν ὅπου, ὡς γνωρίζετε, εἶναι εἰς ἐνέργειαν τὸ διανεμητικὸν σύστημα, ὁ ἔγγειος φόρος μετρεῖται πρὸς 3% ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος· καὶ ἡμεῖς πληρώνομεν 9% ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου! Σᾶς προξενεῖ, Κύριοι, ἡ τοιαύτη πληροφορία ἔκπληξιν μεγάλην, καὶ δικαίως· ἀλλὰ, εὐνοϊκῶς φερόμενοι πρὸς ἐμὲ, θέλετε ἐπίσης μὲ τὴν αὐτὴν περιέργειαν εὐαρεστηθῆ ν’ ἀκούσητε τὸν λόγον μου μέχρι τέλους διὰ νὰ πληροφορηθῆτε πράγματα, τῶν ὁποίων ἡ σύγκρισις πρὸς τὴν φορολογίαν μας θέλει διεγείρει ὅλων τὴν ἀγανάκτησιν τῆς ψυχῆς σας. Ἀκούσατε, Κύριοι! Οἱ ἀριθμοὶ, τοὺς ὁποίους θέλω σᾶς ἀναφέρει, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ σᾶς προξενήσωσι δυσπιστίαν τινὰ, ὡς ἐκ τῆς σμικρότητός των· καὶ ὅμως οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ εἶναι ἀληθέστατοι, ἐκφράζουν ἐξαγόμενα, στηριζόμενα εἰς ὑπολογισμοὺς ἀλανθάστους, εἰς διδόμενα ἀναμφισβήτητα. Οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ πηγάζουν ἀπὸ τὴν ἐπιστήμην, εἶναι προϊὸν τῆς μελέτης ἀνδρῶν ἐνασχολουμένων διηνεκῶς εἰς τὴν ἔρευναν καὶ τὴν ἐξέτασιν φορολογικῶν συστημάτων. Καὶ δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ ἤδη, ὅτε ἔλαβα ἀφορμὴν νὰ γνωρίσω τοὺς ἀριθμοὺς αὐτούς. Πρὸ ἐτῶν ἐδημοσιεύθησαν παρ’ ἐμοῦ διατριβαὶ φέρουσαι τὴν σύγκρισιν τῆς ἡμετέρας ἐγγείου φορολογίας πρὸς τὰς Εὐρωπαϊκὰς, καὶ οὐδεὶς ποτὲ τὰς διέψευσε. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ διαψευσθῶσι! Μήπως ἆρά γε ἡ γλῶσσα τῶν ἀριθμῶν ἦναι ἄλλη εἰς τὴν Γαλλίαν, ἄλλη εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἄλλη εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ ἄλλη εἰς τὴν Ἑλλάδα! Ἡ γλῶσσα τῶν ἀριθμῶν εἶναι ἀμετάβλητος καὶ ἀναλλοίωτος παντοῦ καὶ πάντοτε. Ἠρύσθην δὲ τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοὺς ἐκ πηγῆς ἀξιοπιστοτάτης, ἀπὸ συγγραφέα περίδοξον διὰ τὴν εἰδικότητητά του περὶ τὰ τοιαῦτα, καὶ φέροντα σήμερον μέγα κῦρος εἰς τὰ περὶ φορολογίας ζητήματα. Οὗτος δὲ εἶναι ὁ Δελαβέρνης. Εἶπον προηγουμένως ὅτι ὁ ἔγγειος φόρος εἰς τὴν Γαλλίαν μετρεῖται πρὸς 3%· ἐπὶ δὲ τῆς ἐκτάσεως ὁ φόρος οὗτος ἀναλογεῖ, κατὰ μέσον ὅρον, φράγκα 2, 46/00 ἐπὶ ἑκατοάρου (100 ἄρα = δέκα ἡμέτερα στρέμματα, βασιλικὰ λεγόμενα), ὅπερ ἀναλογεῖ πρὸς 25 λεπτὰ κατὰ στρέμμα. Ἀθροιζομένων δὲ καὶ ὅλων τῶν ἄλλων ἐκτάκτων καὶ δημοτικῶν φόρων μὲ τοὺς ὁποίους ἡ γῆ ἐπιβαρύνεται, ὁ μέσος ὅρος ἀναβαίνει εἰς φράγκα 5 κατὰ ἑκατόαρον, ἤτοι εἰς 55 λεπτὰ κατὰ στρέμμα ἡμέτερον. Εἰς τὴν Κορσικὴν ὁ ἔγγειος φόρος εἶναι ὡρισμένος εἰς 16 ἑκατοστὰ τοῦ φράγκου κατὰ ἑκατόαρον, ἤγουν εἰς 2 λεπ. καθ’ ἕκαστον ἡμέτερον στρέμμα. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἰδίως ἐκτὸς τῆς Σκωτίας καὶ τῆς Ἰρλανδίας, ὅπου εἶναι ἐλάχιστος, ὁ ἔγγειος φόρος ἀναβαίνει εἰς φράγκα 20 κατὰ ἑκατόαρον ἤτοι δραχ. 2, 22 κατὰ στρέμμα. Λέγει δὲ ὁ Κ. Δελαβέρνης ὅτι κᾀμμία ἄλλη ἰδιοκτησία εἰς τὸν κόσμον δὲν εἶναι τοσοῦτον ἐπιβεβαρυμένη. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα ἐξηγεῖται. Εἰς τὸ ποσὸν αὐτὸ, λέγει ὁ ἴδιος Κ. Δελαβέρνης, συγκεφαλαιοῦνται πολλοὶ φόροι ἐκτὸς τοῦ ἐγγείου, ἤτοι ὁ φόρος τῶν πτωχῶν, ὅστις εἰς μόνην τὴν Ἀγγλίαν ἀναβαίνει εἰς 150 ἑκατομμύρια, οἱ φόροι τῶν ἐνοριῶν, τῶν κομητειῶν, τῶν ὁδῶν καὶ γεφυρῶν, τῆς ἀστυνομίας καὶ τῶν φυλακῶν, ἀναβαίνοντες εἰς 100 ἑκατομμύρια, καὶ ἄλλοι διάφοροι τοπικοὶ καὶ ἐπαρχιακοὶ φόροι. Ἀλλὰ τὸ σοφώτατον δίδαγμα, τὸ ὁποῖον λαμβάνομεν ἐκ τῆς ἐρεύνης ταύτης, εἶναι τοῦτο, Κύριοι, καὶ εἰς αὐτὸ συγχωρήσατέ με νὰ ἐπιστήσω ἰδίως τὴν ἡμετέραν προσοχὴν, διότι ἄλλοτε θὰ μᾶς χρησιμεύσῃ, τὸ σοφώτατον, λέγω, δίδαγμα, τὸ ὁποῖον λαμβάνομεν, εἶναι τοῦτο, ὅτι ἐκ τῶν ἀνωτέρω φόρων τῆς Ἀγγλίας μέγα μέρος δὲν εἰσέρχεται εἰς τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἐπανέρχεται εἰς τὴν γεωργίαν, δαπανώμενον εἰς γεφύρας, δρόμους, ὀχετοὺς, ἀστυνομίαν κτλ. Ἆρά γε, πότε θὰ φθάσωμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν εὐδαίμονα αὐτὴν κατάστασιν, ὥστε ὡρισμένον τι μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων μας νὰ δαπανᾶται κατ’ ἔτος εἰς παραγωγικὰς δαπάνας! Συγκρίνατε ἤδη, Κύριοι, τὴν φορολογίαν τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἀγγλίας μὲ τὴν ἰδικήν μας, καὶ εἴπατέ μοι ἂν ὑπάρχῃ, ἢ δύναται νὰ ὑπάρξῃ σύγκρισις μεταξὺ αὐτῆς καὶ τοῦ ἡμετέρου 9% ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου εἰσοδήματος!! Λάβετε δὲ ὑπ’ ὄψιν ὅτι, ὅσον μεγάλη καὶ ἂν ἤθελε θεωρηθῆ ἡ φορολογία τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἀγγλίας, ἂν καὶ δὲν ἔχῃ καμμίαν σύγκρισιν μὲ τὴν ἰδικήν μας, ἤθελεν εἶσθαι δικαιολογημένη, διότι ἐκεῖ τὰ χρήματα εἶναι εὐθηνότατα, αἱ καλλιεργητικαὶ μέθοδοι κοιναὶ, τὰ γεωργικὰ ἐργαλεῖα τελειότατα, τὰ κτήματα διασταυροῦνται ὑπὸ σιδηροδρόμων, ἡ κοινὴ ἀσφάλεια βεβαιοτάτη, καὶ ἡ εἴσπραξις τῶν φόρων δὲν ἐπιβαρύνεται μὲ ὑπερβολικὰς δαπάνας εἰς βάρος τῆς παραγωγῆς. Ἀλλὰ εἰς τὴν Ἑλλάδα ποῖον τῶν ἀγαθῶν τούτων ἐπλησίασεν ἀκόμη τὸν δύστηνον γεωργόν! Εἶναι ἆρά γε ἀνεκτὸν, ἄνθρωποι πιστεύοντες εἰς Θεὸν, ἔχοντες τὸ βάπτισμα τοῦ χριστιανισμοῦ, παλαίοντες ἤδη ἐπὶ αἰῶνας ὁλοκλήρους κατὰ τῆς βαρβαρότητος καὶ τοῦ ὀπισθοδρομικοῦ πνεύματος, καὶ ὑποστάντες τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα δεινὰ, ὅσα γνωρίζομεν, εἶναι, λέγω, ἀνεκτὸν, εἶναι δίκαιον, εἶναι ἀνθρώπινον, εἰς τὰς δυστυχεῖς μάλιστα περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκονται, νὰ πληρώνωσιν ἔγγειον φόρον ἀσυγκρίτως ἀνώτερον παρὰ τὸν ἔγγειον φόρον τῶν πολιτισμένων Ἐπικρατειῶν! Κατ’ ἀνάγκην λοιπὸν, Κύριοι, ὀφείλετε νὰ ἐλαττώσετε τὸν ἔγγειον φόρον, ἀφοῦ δὲν δύνασθε ἀπὸ τοῦδε νὰ μεταβάλητε τὸ φορολογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἀναγκαίως μεταβάλει ὁμοῦ μὲ τὸν τρόπον καὶ τὸ ποσὸν τοῦ φόρου. Ὅταν, Κύριοι Πληρεξούσιοι, ἔλθωμεν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐπικαρπίας, θέλετε μοῦ ἐπιτρέψει νὰ ἐκφράσω καὶ τὴν περὶ αὐτοῦ γνώμην μου. Ἐπίσης, ὅταν φθάσῃ ἡ συζήτησις τῶν περὶ αὐξήσεως ἢ προσθήκης φόρων προτάσεων, θέλω φροντίσει νὰ ζητήσω τὴν ἀκρόασίν σας. Περὶ ἀμφοτέρων τῶν ζητημάτων τούτων διαφυλάττω ἀκεραίαν τὴν γνώμην μου. Συγχωρήσητε, Κύριοι, τὴν μακρηγορίαν μου. Ἔχω ἀφορμὰς νὰ πιστεύσω ὅτι καὶ πάλιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου θὰ ἀντηχήσῃ ἡ φωνὴ «Μὴν ἐγγίζετε τοὺς φόρους, μὴν ἐλαττόνετε τὴν ἔγγειον φορολογίαν, διότι δὲν ἠξεύρετε ποῦ θὰ εὑρεθῶμεν μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων». Καὶ ἐγὼ, Κύριοι, ἐπεθύμουν ἀπὸ καρδίας νὰ γνωρίζωμεν ποῦ θὰ εὑρεθῶμεν μὲ τὸν προϋπολογισμόν. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἀδύνατον νὰ τὸ μάθωμεν τώρα ἕνεκα τοῦ λάθους, τὸ ὁποῖον ἐκάμαμεν. Διότι ὅμως ἐκάμαμεν ἓν λάθος, μὴ παραπέμψαντες εἰς τὴν ἰδίαν Ἐπιτροπὴν ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα, διὰ τοῦτο πρέπει νὰ μὴν ἀνακουφίσωμεν τὸν λαὸν ἀπὸ τὴν βαρυτάτην καὶ ἀνυπόφορον φορολογίαν του, δικαιολογούμενοι πρὸς αὐτὸν ὅτι ἐπράξαμεν οὕτω, διότι ἀγνοοῦμεν ποῦ θὰ εὑρεθῶμεν μὲ τὸν προϋπολογισμόν; Τοῦτο, Κύριοι, ἤθελεν ἰσοδυναμεῖ μὲ ἕνα ἐμπαιγμόν, μὲ μίαν χλεύην πρὸς τὸν λαόν! Ἠξεύρετε, Κύριοι, ποῦ κεῖται, ποῦ ὑπάρχει ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τῆς ἐξισώσεως τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων; δὲν ὑπάρχει, Κύριοι, ἐκεῖ, ὅπου βλέπουσιν αὐτὴν οἱ καταφερόμενοι κατὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἐγγείου φόρου· ὄχι, Κύριοι! ἡ λύσις ὑπάρχει ἀλλοῦ· ὑπάρχει εἰς τὴν οἰκονομίαν τῶν ἐξόδων. Λοιπόν, Κύριοι, ζητήσατε τὴν θεραπείαν ἐκεῖ, ὅπου ἑδρεύει τὸ νόσημα, σβύσατε τὴν ἑστίαν τοῦ νοσήματος, καὶ μὴν αὐξάνετε ἀνωφελῶς, διὰ φαρμάκων ἐνοχλητικῶν, τὴν κατάστασιν τοῦ ἀσθενοῦς. Θὰ μᾶς εἴπωσιν ἴσως εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. «Μὴ κάμετε τὴν δεῖνα οἰκονομίαν, διότι θὰ κλονισθῇ τὸ Ἑλληνικὸν ἔδαφος! μὴ κόψετε τὰς δεῖνα περιττὰς δαπάνας, θὰ καταστραφῇ ἡ Ἑλλάς! μὴ διαγράψετε τὸ δεῖνα κεφάλαιον τῶν ἐξόδων, διότι θὰ χαλάσῃ ὁ κόσμος, θὰ καταποντισθῇ ἡ σφαῖρα!» Αἴ! Κύριοι, σᾶς λέγω μετὰ θάῤῥους, ὁ κόσμος δὲν ἐχάλασε ποτὲ ἀπὸ τὴν οἰκονομίαν, ἐχάλασεν ὅμως πάντοτε ἀπὸ τὴν ἀσωτείαν καὶ τὴν σπατάλην! (χειροκροτήματα).

§164ΠΟΛΛΟΙ. Εὖγε, εὖγε!

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι συγχωρημένον· ἡσυχία, σιωπή.

§166ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς προβῶμεν λοιπὸν εἰς ἓν βῆμα γενναῖον· ἂς εἴπωμεν εἰς τὸν λαὸν ὅτι ἡ ἐπανάστασις δὲν ἐξετελέσθη διὰ νὰ γείνωμεν ὅλοι οἱ ἐδῶ συνελθόντες ὑπουργοί· ἂς τοῦ εἴπωμεν ὅτι ἡ ἐπανάστασις ἐγένετο καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ, καὶ ἂς ἀποδώσωμεν πρὸς αὐτὸν δικαιοσύνην, ἐλαττοῦντες τοὺς φόρους του. Ἂν οἱ λόγοι μου, Κύριοι, δὲν φέρωσι τὸ ἀνάλογον ἀποτέλεσμά των, θὰ τὸ λυπηθῶ ἐγκαρδίως· ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ ὅτι δὲν δὲν τὸ ἔκαμα ἐπίτηδες νὰ μακρηγορήσω ἐπὶ τοσούτῳ. Τὸ ἔκαμα, διότι, καθὼς εἶπεν ἕνας φίλος μου, θεωρῶ τόσον μέγα τὸ ἀδίκημα τὸ γινόμενον πρὸς τὴν γεωργίαν μας, ὥστε, λαλῶν συνεχῶς περὶ αὐτῆς, καὶ δυσανασχετῶν διὰ τὴν τοσαύτην πρὸς αὐτὴν ἀδιαφορίαν τῶν περισσοτέρων, καὶ μάλιστα τῶν ἐν τῇ πρωτευούσῃ, καταντῶ νὰ ἦμαι μονομανὴς ὑπὲρ αὐτῆς, ὡς ὁ φίλος μου ἀφελῶς πως μ’ ἀπεκάλεσε. Συμπεραίνων λοιπὸν, Κύριοι, τὸν λόγον, σᾶς προτείνω νὰ ἐλαττώσετε τὴν ἔγγειον φορολογίαν, νὰ τὴν ἐλαττώσετε δὲ οὕτως πως, ὥστε μήτε τὸν φόβον νὰ ἔχωμεν ὅτι θὰ περιπέσωμεν εἰς ἀτοπήματα, οὔτε πάλιν νὰ μεταχειρισθῶμεν τὴν γλίσχρον ἐκείνην φειδὼ, ἥτις θὰ ἰσοδυναμῇ μὲ τὸ τίποτε, διὰ νὰ γελάσωμεν δῆθεν τὸν λαὸν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὥς τινες, μεθοδευόμενοι τρόπους, νομίζουν ὅτι ἱκανοποιοῦν δι’ αὐτῶν τὴν οὐσίαν τῶν δικαίων ἀπαιτήσεων. Ἔχω, Κύριοι εἰς τὴν διάνοιάν μου σύστημά τι ἰδεῶν, τὸ ὁποῖον ἀπολήγει εἰς πρότασιν δυναμένην νὰ συμβιβάσῃ τὰς πλειοτέρας γνώμας. Καὶ ἰδοὺ, ὁποία εἶναι ἡ πρότασίς μου αὕτη. Ἀντὶ νὰ ἐλαττωθῇ διὰ μιᾶς ὁ ἔγγειος φόρος κατὰ τέσσαρα τοῖς ἑκατὸν, ἡ ἐλάττωσις αὕτη νὰ γείνῃ ἐντὸς δύω ἐτῶν, ἤγουν ἐφέτος μὲν νὰ ἐλαττωθῇ κατὰ δύω, καὶ τὸ προσεχὲς ἔτος κατὰ ἄλλα δύω, ὥστε ἐντὸς δύω ἐτῶν νὰ καταντήσῃ εἰς πέντε τοῖς ἑκατόν. Ἀλλὰ τοῦτο πράττοντες ὀφείλομεν συγχρόνως νὰ δώσωμεν εἰς τὸν λαὸν ἀποχρῶσαν ἐγγύησιν ὅτι ἐντὸς ὀλίγου θ’ ἀπαλλαχθῇ διὰ παντὸς τοῦ ὑπάρχοντος φορολογικοῦ συστήματος. Ἡ προθεσμία δὲ αὕτη δὲν πρέπει νὰ ὑπερβαίνῃ τὴν διετίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία νὰ ᾖναι ὑποχρεωμένη νὰ παρουσιάσῃ εἰς τὴν νομοθετικὴν νέον φορολογικὸν σύστημα, κανονίζον τὴν φορολογίαν εἰς χρήματα, ἐπὶ τῇ βάσει ἐκείνης, ἥτις ἤθελε θεωρηθῆ ὀρθοτέρα. Ἂν ἡ Συνέλευσις ἐγκρίνῃ τὴν πρότασίν μου, θέλει πράξει ἔργον μέγα, διότι οὕτω θέλει χαράξει τοὐλάχιστον τὰς πρώτας γραμμὰς τῆς νέας ὁδοῦ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία πρέπει νὰ βαδίσῃ, ἀφίνουσα τὴν τετριμμένην. Ἡ Συνέλευσις ἤκουσε τὴν γνώμην μου, ἤκουσε τὰς βάσεις τῆς προτάσεώς μου. Δὲν θέλω ὅμως διατυπώσει αὐτὴν εἰς ψήφισμα ἂν ἡ Συνέλευσις δὲν ἐγκρίνῃ νὰ πράξω τοῦτο.

§167ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα, νὰ τὴν διατυπώσετε. Ἐνταῦθα ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ Κ. Χαλκιοπούλου ὡς ἑξῆς· Ἡ Βʹ. Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις. Ψηφίζει. 1) Ὁ ἔγγειος φόρος 9% ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν θέλει ἐλαττοῦσθαι κατ’ ἔτος, ἐπὶ δύω συναπτὰ ἔτη, ἀνὰ δύω τοῖς ἑκατὸν, μέχρις οὗ φθάσῃ ὁ αὐτὸς φόρος εἰς 5%. 2) Ἐντὸς τῆς ἀνωτέρω διετίας ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ὀφείλει νὰ προσαγάγῃ πρὸς τὴν νομοθετικὴν σχέδιον νόμου φορολογίας εἰς χρήματα, ἐπὶ τῇ βάσει ἐκείνῃ, ἥτις τότε ἤθελεν ἐγκριθῆ. 3) Τὸ παρὸν ψήφισμα νὰ δημοσιεσθῇ κτλ.

Π. ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ.

Πληρεξούσιος Πατρῶν.

§168ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριοι, ἵνα μὴ μὲ διακόπτητε παρεξηγοῦντες ἴσως τὰς ἰδέας μου, προλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω ἐκ προοιμίων, ὅτι κηρύσσομαι καὶ ἐγὼ, ὡς ὁ προλαλήσας ἔντιμος πληρεξούσιος Πατρῶν καὶ φίλος μου Κύριος Χαλκιόπουλος ὑπὲρ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἐγγείου φόρου, μὲ τὴν διαφορὰν ὅμως ὅτι τὸ ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἐγγείου φόρου προκύψον ἔλλειμμα ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους πρέπει νὰ ἀναπληρωθῇ διὰ νέων φόρων συμφώνως μὲ τὰς ὑποβληθείσας προτάσεις εἰς τὴν Συνέλευσιν παρὰ τῶν πληρεξουσίων Κυρίων Καλλιγᾶ, Κουμουνδούρου καὶ ἐμοῦ. Θέλω δὲ ὑποστηρίξει τὴν ἀναπλήρωσιν καὶ οὐχὶ ἁπλῶς τὴν ἐλάττωσιν τῶν φόρων, διότι αἱ πληγαὶ, τὰς ὁποίας μᾶς ἀφῆκε τὸ σύστημα τῆς σπατάλης τοῦ ἐξωσθέντος βασιλέως, εἰσὶ τόσῳ μεγάλαι καὶ τόσῳ ψηλαφηταὶ, ὥστε δὲν εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀκριβολογήσω πρὸς ἀπόδειξιν τῆς ἀθλίας ἡμῶν οἰκονομικῆς καταστάσεως. Γνωρίζετε ὅτι τὸ δάνειον τῶν 60,000,000 φράγκων ἔφθασε μέχρι τῆς σήμερον ὡς ἐκ τῆς καθυστερήσεως τῆς πληρωμῆς τοῦ τόκου καὶ τοῦ χρεωλύτρου εἰς φρ. 100,000,000 περίπου. Εἰς ἄλλα τόσα περίπου προσεγγίζει μετὰ τῶν τόκων καὶ τὸ παλαιότερον δάνειον τοῦ 1821. βʹ). Τὸ ἐσωτερικὸν δὲ χρέος πηγάζον ἐκ τῶν δικαίων τοῦ ἱεροῦ ἡμῶν ἀγῶνος εἶναι ἐπίσης ἱκανὸν· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων ἡ χρῆσις τοῦ 1861, ὡς ἴδομεν ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ πρῴην ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν Κ. Μαγγίνα, μᾶς ἀφίνει ἔλλειμμα δρ. 1,500,000, ἡ τοῦ 1862 9,500,000, καὶ ὁ ὑποβληθεὶς προϋπολογισμὸς τοῦ τρέχ. ἔτους παρουσιάζει δρ. 3,000,000 περίπου· ἀπέναντι δὲ τοσούτου δημοσίου χρέους, διὰ τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ πληρώνωμεν ἐτήσιον τόκον 10,000,000 δρ. διὰ τὸ ἐξωτερικὸν, καὶ 3,000,000 διὰ τὸ ἐσωτερικὸν πρὸς ἀνάκτησιν τῆς πίστεώς μας καὶ ἐκπλήρωσιν τῶν ἱερῶν ὑποχρεώσεών μας πρὸς ἐκείνους, οἵτινες ἐν δειναῖς περιστάσεσι τῆς Πατρίδος μᾶς ἔδωκαν τὰ χρήματά των, σημειοῦμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν μόνον ἓν ἑκατομμύριον διὰ τὸ δάνειον τῶν φρ. 60,000,000 (ὅπερ καὶ δὲν πληρώνομεν) καὶ δραχ. 200,000 δι’ ἀποζημίωσιν τῶν ναυτικῶν νήσων. Τοιαύτης δὲ οὔσης ἐν συνόψει τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως, μεγίστως ἀπορῶ μ’ ἐκείνους τῶν κυρίων πληρεξουσίων, οἵτινες τολμῶσι νὰ προτείνωσιν ἐλαττώσεις τῶν ὑπαρχόντων φόρων, χωρὶς τοὐλάχιστον νὰ προβλέπωσι καὶ τὴν ἀντικατάστασιν αὐτῶν δι’ ἄλλων πόρων. Ἀλλ’ ὁ ἔντιμος φίλος μου Κύριος Χαλκιόπουλος σᾶς εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ ἐλαττώσωμεν τοὺς φόρους διὰ νὰ εὐχαριστήσωμεν τοὺς ἐντολεῖς μας. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν ἔντιμον πληρεξούσιον Πατρῶν ὅτι, ἂν προβῶμεν εἰς ἐλαττώσεις φόρων ἐπὶ τῷ σκοπῷ μόνον τοῦ νὰ κερδίσωμεν τὴν ἀγάπην τῶν ἐντολέων μας, χωρὶς νὰ λάβωμεν ταὐτοχρόνως καὶ πρόνοιαν περὶ τῶν μέσων τῆς διοικήσεως τοῦ τόπου, ἤτοι περὶ τῆς ἀσφαλείας, τῆς ζωῆς καὶ τῆς περιουσίας τοῦ πολίτου, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ, λέγω, νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι οὕτω πράττοντες ὁμοιάζομεν τοὺς χρεωκόπους ἐμπόρους τοὺς ἐπιχειροῦντας ῥιψοκινδύνους ἐπιχειρήσεις, αἵτινες ἐπιφέρουσι τὴν καταστροφὴν καὶ αὐτῶν τῶν ἰδίων καὶ τῶν δανειστῶν των. Ἂν ὁ λαὸς ἀπέβαλε τὴν πρὸς ἡμᾶς ἀγάπην καὶ ὑπόληψιν, δὲν δυνάμεθα ν’ ἀνακτήσωμεν αὐτὴν διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν φόρων, ἥτις δύναται νὰ ἐπιφέρῃ τὴν παραλυσίαν τῶν δεσμῶν τοῦ κράτους, ἀλλὰ δι’ ἐσκεμμένων ἔργων προαγόντων τὰ καλῶς ἐννοούμενα συμφέροντα αὐτοῦ.

§169ΠΟΛΛΟΙ. Μπὰ, τί σημαίνει αὐτὸς ὁ λόγος;

§170ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐξηγῶ, Κύριοι, τὴν ἐδικήν μου πεποίθησιν· ὁ ἔχων ἐναντίαν δύναται νὰ μὲ ἀντικρούσῃ· καὶ ἐγὼ, Κύριοι, ἐπεθύμουν, ἂν ἦτο δυνατὸν, ὄχι μόνον εἰς ἐλαττώσεις φόρων νὰ προβῶμεν ἄνευ ἀντικαταστάσεως αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ νὰ καταργήσωμεν πάντας τοὺς ὑπάρχοντας· οἱ φόροι ὅμως πληρόνονται ὑπὸ τοῦ λαοῦ οὐχὶ λόγῳ πολυτελείας, ἀλλὰ πρὸς τὸ ἴδιον συμφέρον αὐτοῦ· διὰ τοῦτο καὶ οἱ Εὐρωπαῖοι ἐξομοιοῦσι τὸν φόρον, ὡς ἄλλο ἀσφάλιστρον τῆς ζωῆς καὶ τῆς περιουσίας τοῦ πολίτου, ὅπερ μὲ ἐνδιαφέρον καὶ εὐχαρίστησιν πληρώνει ὁ ἀσφαλιζόμενος. Ἴσως δύναταί τις νὰ μοὶ εἴπῃ, ὅτι ἡ παρ’ ἡμῖν φορολογία εἶναι βαρεῖα· Ὄχι! εἰς τοῦτο οὐδὲ συμφωνῶ, καὶ τὸ λέγω μετὰ θάῤῥους, διότι παραβαλλομένη ἐν γένει μετὰ τῶν ἄλλων ἐθνῶν εἶναι πολὺ σμικροτέρα. Εἰς τὴν Γαλλίαν λόγου χάριν εἰς ἑκάστην ψυχὴν κατὰ μέσον ὅρον ὁ πληρωνόμενος κατ’ ἔτος φόρος ἀναλογεῖ 40 φράγκα περίπου, εἰς δὲ τὴν Ἀγγλίαν 60, ἐνῷ παρ’ ἡμῖν μόνον 13 δραχμὰς καὶ οὐχὶ 18, ὅσας εἶπεν πρὸ ὀλίγου ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος τοῦ Πανεπιστημίου Κύριος Σαρίπολος, ὅστις ἐκλαμβάνει εἰς τοὺς ὑπολογισμούς του ὡς φόρους καὶ τὸ ἐκ τῶν ἐθνικῶν κτημάτων εἰσπραττόμενον ποσὸν, ἀναβαῖνον εἰς 6 περίπου ἑκατομ. δραχμῶν· καὶ ἠξεύρετε ὅτι εἰς τὰς ῥηθείσας ἐπικρατείας μεταξὺ ἑκατὸν καὶ πλειοτέρων πολιτῶν εὑρίσκετε ἕνα κτηματίαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ἁπλοῦς ἐργάτας ἀποζῶντας ἀπὸ τὸ προϊὸν τῆς ἐργασίας των, ἐνῷ παρ’ ἡμῖν μεταξὺ ἑκατὸν πολιτῶν ἴσως ἀπαντήσετε ἕνα ἀκτήμονα, διότι ἕκαστος τῶν Ἑλλήνων κέκτηται τὸν ἀγρόν του, τὴν ἄμπελόν του τὰ ἐλαιόδενδρά του, τὴν οἰκίαν του κτλ. Ναὶ, δὲν εἶναι βαθύπλουτοι, ἀλλ’ ὅμως οὔτε καὶ τοσοῦτον πένητες, ὥστε ν’ ἀποθνήσκωσι τῆς πείνης, ὅπως εἰς ἄλλα μέρη. Ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Μεσσήνης Κ. Κουμουνδοῦρος, ἐπικρίνων προχθὲς τὴν σύγκρισιν ταύτην τῆς ἡμετέρας φορολογίας πρὸς τὴν τῶν ἄλλων Ἐθνῶν, εἶπεν ὅτι «ναὶ μὲν ὁ μέσος ὅρος τοῦ εἰς ἑκάστην ψυχὴν ἀναλογοῦντος φόρου παρ’ ἡμῖν εἶναι πολὺ κατώτερος τῶν ἄλλων Ἐθνῶν, ἀλλὰ καὶ ἡ ἰδική μας παραγωγὴ εἶναι ἐπίσης κατωτέρα, διότι μόλις εἰς ἑκάστην ψυχὴν ἀναλογοῦσι δραχμαὶ 50 κατ’ ἔτος». Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές, πρῶτον μὲν διότι, ὡς σᾶς εἶπον, πάντες σχεδὸν οἱ Ἕλληνες εἴμεθα κτηματίαι, δεύτερον δὲ, διότι, ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι εἰς 50 δραχμὰς τῳόντι ὑπολογίζεται ἡ παραγωγὴ ἑκάστης ψυχῆς, θέλομεν ἔχει τὸ ἑξῆς ἄτοπον συμπέρασμα, ὅτι δηλ. μὲ 14 μόνον λεπτὰ, «διότι τόσα ἀναλογοῦσιν εἰς 365 ἡμέρας ἐκ τῶν 50 δραχμῶν», ὀφείλει τις παρ’ ἡμῖν νὰ ζήσῃ ἐξοδεύων διὰ τροφὴν ἐνδυμασίαν κατοικίαν κλ. τοῦτο εἶναι φύσει ἀδύνατον. Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ἂν ὑπολογίσωμεν τὴν ἀναγκαίαν δαπάνην κατὰ μέσον ὅρον εἰς 50 λεπτὰ τὴν ἡμέραν δι’ ἕκαστον ἄτομον, ἀπαιτοῦνται δραχμαὶ 183 κατ’ ἔτος, ὅ ἐστὶ δραχμαὶ 220,000,000 ἐπὶ 1,200,000 πληθυσμοῦ· καὶ διὰ νὰ καταναλίσκεται τὸ ποσὸν τοῦτο πρέπει βεβαίως καὶ νὰ παράγεται ἀπὸ τὴν γῆν καὶ τοὺς λοιποὺς κλάδους τῆς βιομηχανίας, ἤτοι τὸ ἐμπόριον, τὴν ναυτιλίαν κλ., χωρὶς βεβαίως νὰ ὑπολογίσωμεν καὶ τὸ κατ’ ἔτος ἐναποταμιευόμενον περίσσευμα. Τὸ ἐξαγόμενον τοῦτο, ὅπερ ἔφερον εἰς ἀντίκρουσιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ τοῦ Κ. Κουμουνδούρου περὶ τῆς πιθανῆς ἐτησίας παραγωγῆς, ἀποδεικνύει ἐν ταυτῷ τὸ ἄνισον καὶ ἄδικον τῆς παρ’ ἡμῖν φορολογίας, ὅπερ προτίθεμαι διὰ τῆς εἰσαγωγῆς νέων φόρων νὰ μετριάσω κατὰ τὸ ἐφικτὸν, διότι καὶ ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν ὁλικὴν ἐτησίαν παραγωγήν μας περιοριζομένην, ὡς σᾶς ἀνέφερον, εἰς τὸν ἐλάχιστον ὅρον τῶν 220,000,000, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν περιλαμβάνεται ἡ κατ’ ἔτος γενομένη αὔξησις τῆς περιουσίας τῶν πολιτῶν, ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν πρὸς 10% ἀπὸ ἀμέσους φόρους ἐτήσιον εἰσόδημα 22,000,000, χωρὶς νὰ ἔχωμεν οὐδ’ ἐμμέσους φόρους, ἤτοι τελωνιακὰ τέλη, φόρον χαρτοσήμου κλ. οὐδὲ ἐθνικὰ κτήματα. Ἀλλ’ ἐν ᾧ, ὡς γνωρίζομεν, ἡ ἀσχολουμένη εἰς τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς τάξις πληρόνει 10% ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου μάλιστα προσόδου, αἱ ἄλλαι τῆς κοινωνίας μας τάξεις, καὶ ἰδίως αἱ εὐπορώτεραι, ἢ ἐλαφρῶς φορολογοῦνται ἢ ἐντελῶς ἀφορολόγητοι μένουσι. Τὸ ἀδίκημα τοῦτο πηγάζει ἐκ τῆς ἐσφαλμένης ἀρχῆς, ἥτις ἐπρεσβεύετο πρὸ πολλῶν αἰώνων, ὅτι μόνον ἡ γῆ παράγει καὶ ἑπομένως αὕτη καὶ μόνη πρέπει νὰ φορολογῆται· τὴν ἀρχὴν δὲ ταύτην τῶν φυσιοκρατῶν δυστυχῶς ἠσπάσθη ὡς παρατηρῶ εἰς τὴν ἐπὶ τοῦτο ἔκθεσίν της καὶ ἡ οἰκονομικὴ τῆς συνελεύσεώς μας ἐπιτροπὴ, ἥτις κηρύσσεται ἐναντία τῆς εἰσαγωγῆς νέων φόρων καίπερ τὰς ἐλαττώσεις παραδεχομένη. Τὰ ἀποτελοῦντα τὴν ἐπιτροπὴν μέλη, ἐν οἷς ὁ Κ. Πετσάλης ὡς εἰσηγητὴς καὶ ὁ προαγορεύσας Κ. Χαλκιόπουλος, ἀντιτάσσουν πρῶτον, «πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσάξωμεν νέους φόρους εἰς τὴν σημερινὴν ἐποχήν;» καὶ διατείνονται δεύτερον, ὅτι οἱ προτεινόμενοι δὲν εἶναι κατάλληλοι, ὡς μέλλοντες νὰ φορολογήσωσι ἀπαράγωγα κεφάλαια· τοῖς παρατηρῶ ὅμως, ὅτι αἱ προτηνόμεναι ἐλαττώσεις παρουσιάζουσιν ἀναπόφευκτον τὴν ἀνάγκην τῆς εἰσαγωγῆς νέων φόρων, ὅταν μάλιστα οὗτοι πρόκηται νὰ ἐπιβαρύνωσι τὰς μηδόλως ἢ ἐλαφρῶς φορολογουμένας τάξεις· τὴν δὲ ἐποχὴν εὑρίσκω λίαν κατάλληλον, διότι ἐν καιρῷ ὁμαλῆς καταστάσεως, ἤτοι πρὸ 8 περίπου ἐτῶν, βουλευτὴς ὢν, ἐπιδιώκων τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἐγγείων φόρων καὶ τὴν ἴσην κατὰ τὸ ἐφικτὸν διανομὴν τῶν δημοσίων βαρῶν, ἐπρότεινα τὴν ἀπὸ 10 εἰς 8% ἐλάττωσιν τοῦ ἐγγείου φόρου ὅλων τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ συνάμα τὴν ἀναπλήρωσιν τοῦ προκύψαντος ἐλλείμματος διὰ τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν καὶ ἐπὶ τῶν μὴ ἐνοικιαζομένων μέ τινας ἐξαιρέσεις, ἀλλ’ ὁμολογῶ μετὰ λύπης, Κύριοι, ὅτι εὑρέθην σχεδὸν μόνος εἰς τὴν βουλὴν, καὶ αὐτοῦ τοῦ φίλου μου Κυρίου Κουμουνδούρου, ἀντικαταταχθέντος κατὰ τῆς ἰδέας μου αὐτῆς.

§171ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Συζητοῦνται σήμερον αἱ προτάσεις περὶ αὐξήσεως τῶν φόρων; Ἐὰν συζητοῦνται, παρακαλῶ νὰ εἴπω δύω λόγους ἀκόμη. (θόρυβος).

§172ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πᾶσα προτεινομένη ἐλάττωσις φόρων ἔχει, Κ. Χαλκιόπουλε, ὡς συνέπειαν ἓν ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἑπομένως ἡμεῖς, οἱ τὰς ἐλαττώσεις προτείνοντες, ὀφείλομεν νὰ σκεπτώμεθα καὶ νὰ καταδεικνύωμεν τὸν τρόπον τῆς ἀναπληρώσεως τοῦ ἐλλείμματος.

§173ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι πρόωρον αὐτό.

§174ΑΘΑΝ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι πρόωρον, εἶναι σχετικὸν μὲ τὸ προκείμενον θέμα τῆς ἐλαττώσεως.

§175ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἶναι σχετικώτατον, διότι, ὅταν σᾶς παρουσιάζηται ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν δύο ἐτῶν ἔλλειμμα 11,000,000 περίπου δύνασθε νὰ ἰσχυρισθῆτε ὅτι διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν φόρων θέλει ἀναπληρωθῆ τὸ ἔλλειμμα μὲ ὁσασδήποτε καὶ ἂν κάμωμεν οἰκονομίας; (θόρυβος). Ἀλλὰ μοὶ λέγητε καὶ πάλιν ὅτι δὲν εἶναι κατάλληλος καιρὸς διὰ μεταῤῥυθμίσεις, καὶ μήπως νομίζητε ὅτι σκοπὸς τῆς ἐπαναστάσεως ἦτο νὰ ἐξώσῃ μόνον ἕνα βασιλέα ξένον καὶ οὐδὲν ἄλλο νὰ πράξῃ; ὄχι Κύριοι! Ἡ ἐπανάστασις εἶχε καὶ ἔχει καὶ πολλὰ ἄλλα προβλήματα, ἰδίως δὲ νὰ καταστήσῃ πραγματικὴν τὴν ἰσότητα τῆς φορολογίας· δὲν βλέπετε ὅτι εἰς τὸ διάστημα 30 ἐτῶν ἐκάμαμεν ἀπείρους διοικητικὰς μεταῤῥυθμίσεις, οὐδὲν ὅμως βῆμα ἐκάμαμεν εἰς τὰ οἰκονομικά μας, διατηροῦντες ὅ,τι ἐπὶ Τουρκοκρατίας ἐγίνετο εἰς τὴν διανομὴν τῶν φόρων; πρέπει λοιπὸν κατὰ τὸ ἐφικτὸν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν ἰσότητα τῆς φορολογίας, ἀνακουφίζοντες τὴν πάσχουσαν γεωργικὴν τάξιν, ὑπὲρ τῆς ὁποίας συνηγορεῖτε καὶ ὑμεῖς, χωρὶς ὅμως νὰ καταδεικνύητε καὶ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἡ ἀνακούφισις αὕτη δὲν θέλει βλάψει τὴν ἐπικράτειαν καὶ ἑπομένως καὶ αὐτὴν τὴν γεωργικὴν τάξιν, ἐνῷ τόσον ὁ Κύριος Κουμουνδοῦρος καθὼς καὶ ὁ Κύριος Καλλιγᾶς καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζοντες τὴν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου οὐχὶ εἰς 7% ἀλλ’ εἰς 5 καταδεικνύομεν συνάμα καὶ τὴν ἀναπλήρωσιν τοῦ ἐλλείμματος. Λάβετε λοιπὸν τὴν ὑπομονὴν νὰ μ’ ἀκροασθῆτε, διότι χωρὶς νὰ πεισθῆτε περὶ τῆς ἀναπληρώσεως, νομίζω, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν θέλει δώσει ὑπὲρ τῆς ἐλαττώσεως τὴν ψῆφόν του ἄνευ μεγάλου φόβου περὶ τῆς βλάβης τῶν συμφερόντων καὶ αὐτῶν τῶν φορολογουμένων.

§176ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡ Ἀντιβασιλεία μὲ 13,000,000 προϋπολογισμὸν καὶ 3,000 στρατὸν, πῶς ἐξήρκει; Ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα (θόρυβος).

§177ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Χωρὶς νὰ φέρητε τὸ παράδειγμα τῆς ἀντιβασιλείας, ἡ ὁποία ἐσπατάλευσε τὸ δάνειον τῶν 60,000,000, ἔπρεπε νὰ σκεφθῆτε καὶ καταδείξητε τὸν τρόπον. Λοιπὸν, Κύριοι, ἐν πρώτοις ὁ Κύριος Καλλιγᾶς καὶ ἐγὼ ἐπροτείναμεν τὸν φόρον τῆς μεταγραφῆς (inregistrement), ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ, τῆς ὁποίας εἰσηγητὴς εἶναι ὁ Κ. Πετσάλης, ἐξανίσταται κατ’ αὐτοῦ τοῦ φόρου.....

§178ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ (θόρυβος).

§179ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, Κύριε Πετσάλη, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἀξιοῖτε νὰ δόσωμεν τὴν περὶ ἐλαττώσεως ψῆφον χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν καὶ τὰς συνεπείας· προχθὲς παρεπονεῖσο κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν δύναται εἰσέτι νὰ συλλάβῃ τοὺς ὑπηρέτας σου, οἵτινες, ὡς εἴπατε ὁ ἴδιος, ἐδόθησαν εἰς τὸν ληστρικὸν βίον, καὶ ὡς ἐκ τούτου φοβεῖσθε νὰ ἐπισκεφθῆτε τὸ κτῆμά σας, δὲν συλλογίζεσθε αὔριον ὅτι, ἂν δὲν χορηγήσωμεν τὰ μέσα τῆς διοικήσεως, δὲν θέλετε δυνηθῆ νὰ συλλέξητε τοὺς καρποὺς τοῦ κτήματός σας; Μὴ θέλετε λοιπὸν ματαίας ἐπιδείξεις μόνην τὴν ἐλάττωσιν τῶν φόρων προτείνοντες καὶ ἀποδίδοντες εἰς ἡμᾶς ἐναντίαν δῆθεν πρόθεσιν. (Θόρυβος).

§180ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι ἀποφασισμένον νὰ ἐλαττωθῇ ὁ φόρος χωρὶς νὰ γείνῃ ἡ ἀντικατάστασις; Ἐὰν δὲν ᾖναι, τότε παρουσιάζεται πληρεξούσιος, ὅστις προτείνει ἐδικόν του σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν. Δέχονται οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι τὴν πρότασιν περὶ ἐλαττώσεως τῶν φόρων χωρὶς νὰ γίνῃ ἡ ἀντικατάστασις, ἢ ἐκείνην τοῦ Κυρίου Κεχαγιᾶ κατὰ τὴν ὁποίαν «τότε μόνον πρέπει νὰ ἐλαττωθῶσιν ὅταν γίνῃ ἡ ἀντικατάστασις»; Ἂν λοιπὸν ἡ δευτέρα πρότασις ἐπιτρέπεται νὰ τεθῇ εἰς συζήτησιν, τότε πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ Κύριος Κεχαγιᾶς τὴν ὁμιλίαν του.

§181ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§182ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ Κ. Κεχαγιᾶς λέγει, ὅτι δέχεται τὴν ἔκπτωσιν τοῦ ἐγγείου φόρου ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως τῆς ἀντικαταστάσεως. Λοιπὸν, διὰ τί δὲν ἔχομεν ὑπομονὴν νὰ τὸν ἀκούσωμεν;

§183ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας προτίθεμαι ν’ ἀναπτύξω, ἀλλὰ πρόκειται νὰ ἐξετασθῇ, ἂν τὸ ἔλλειμμα τῶν 2,500,000, τὸ ὁποῖον θέλει προκύψει ἐκ τῆς ἐλατώσεως τοῦ ἐγγείου φόρου, ἀναπληροῦται ἐκ τῆς παραδοχῆς τῶν προτάσεων τοῦ Κ. Καλλιγᾶ, Κουμουνδούρου καὶ ἐμοῦ, ἤτοι ἐκ τῆς ἐπιβολῆς τοῦ φόρου τῶν μεταγραφῶν καὶ τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν. Ὡς προεξέθεσα, κατὰ τοῦ φόρου τῶν μεταγραφῶν ἐξανίσταται ἡ οἰκονομικὴ ἐπιτροπὴ, τῆς ὁποίας τὴν ἔκθεσιν βεβαίως ἀνεγνώσατε (διακόπτεται ὑπὸ τοῦ Κ. Πετσάλη.

§184ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ὁ Κ. Πετσάλης ἔχει μέγα συμφέρον, διότι ἔχει μεγάλης ἐκτάσεως γαίας καὶ διὰ τοῦτο θέλει νὰ ἐλαττωθῇ μόνον ὁ φόρος τόσον πολύ. (Θόρυβος).

§185ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐξανίσταται κατὰ τοῦ φόρου τῶν μεταγραφῶν, διότι, ὡς λέγει, δι’ αὐτοῦ πρόκειται νὰ φορολογηθῶσι τὰ κεφάλαια, ἐν ᾧ, κατ’ αὐτὴν ἴσως, ἡ γῆ μόνον πρέπει νὰ φορολογῆται.

§186ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὄχι· τὸ κέρδος.

§187ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τὸ κέρδος λέγω καὶ ἐγώ· καὶ ἴσια ἴσια ὁ φόρος τῶν μεταγραφῶν φορολογεῖ τὸ κέρδος καὶ διὰ τοῦτο τὸ ὑποστηρίζω, διότι εἰς πᾶσαν ἀγοραπωλησίαν προσδοκᾶται ἀπὸ τὰ συμβαλλόμενα μέρη ἓν κέρδος καὶ τὸ κέρδος τοῦτο, ὅπερ εἶναι τὸ ἐλατήριον τῶν ἀγοραπωλησιῶν ἔρχεται νὰ φορολογήσῃ ὁ φόρος τῶν μεταγραφῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ, θέλουσα ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ὁ φόρος οὗτος ἐπιβαρύνει τὰ κεφάλαια, φέρει ὡς παράδειγμα δεκάκις μεταβιβασθὲν ἐντὸς τοῦ ἔτους κτῆμα, τὸ ὁποῖον, ἐπιβαρυνόμενον μὲ 5% ἐπὶ τῆς ἀξίας του εἰς πᾶσαν μεταβίβασιν, ἐν συνόλῳ θέλει ἐπιβαρυνθῆ μὲ 50%, ἂν δὲ εἰκοσάκις, ὁ φόρος θέλει ἀποῤῥοφήσει ὅλην του τὴν ἀξίαν· νομίζω ὅμως ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ, ἂν καλλίτερον καὶ προσεκτικώτερον ἐξήταζε τὸ πρᾶγμα, δὲν ἤθελεν ἐξαγάγει τοιοῦτο συμπέρασμα, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ὁ φόρος τῆς μεταγραφῆς ἐπιβαρύνει τὸ προσδοκώμενον κέρδος, καὶ ἂν δέκα καὶ εἴκοσιν ᾖναι τὰ πρόσωπα, εἰς τὰ ὁποῖα μετεβιβάσθη διαδοχικῶς τὸ κτῆμα, ἐφορολογήθη τὸ παρ’ ἑνὸς ἑκάστου τῶν προσώπων αὐτῶν προσδοκώμενον κέρδος, καθόσον οὐδεὶς ἀγοράζει κτῆμά τι, ἂν δὲν προσδοκᾷ κέρδος, ὥστε δὲν ἐφορολογήθη τὸ κτῆμα, ἀλλὰ τὰ διάφορα πρόσωπα κατὰ λόγον τῶν προσδοκωμένων παρ’ ἑκάστου κερδῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ, θέλουσα τὸ ἀφορολόγητον τῶν κινητῶν κεφαλαίων, παραδέχεται ὅτι ἡ γῆ μόνον παράγει· ἡ ἀρχὴ αὕτη εἶναι ὅλως ἐσφαλμένη, πρῶτον μὲν, διότι κεφάλαιον δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, ἂν δὲν συνδέηται μὲ τὴν ἰδέαν τοῦ κέρδους, ἀδιάφορον ἂν τὸ κέρδος ᾖναι μικρὸν ἢ μεγάλον καὶ ἂν ἐνίοτε ταυτίζηται μὲ τὴν εὐζωΐαν τοῦ ἀνθρώπου, δεύτερον δὲ, διότι ἀληθῶς ἡ γῆ παράγει τὴν πρώτην ἀκατέργαστον ὕλην, τὴν ξυλείαν, τὴν πέτραν κλπ. ἀλλ’ αὕτη ἡ πρώτη ὕλη καθίσταται χρήσιμος εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ ἀνθρώπου διὰ τῆς ἐργασίας καὶ δραστηριότητος αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου καὶ διὰ τῶν κινητῶν κεφαλαίων. Βλέπετε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι δὲν παράγει μόνον ἡ γῆ, ἀλλὰ παράγει συγχρόνως ἀφθονώτερον καὶ ἡ βιομηχανία, ἥτις ὡς βάσιν ἔχει τὰ κινητὰ κεφάλαια, καὶ ἑπομένως τίποτε δικαιότερον ἀπὸ τὴν φορολογίαν καὶ τῶν κινητῶν κεφαλαίων. Εἰς τὴν Γαλλίαν, Κύριοι, κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1857 τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους αὐτοῦ ἀνέβησαν εἰς 1,710,000,000. Ἐκ τούτων δὲ ὁ μὲν ἔγγειος φόρος ἀνέβαινεν εἰς 271,000,000, ὁ δὲ φόρος τῶν μεταγραφῶν εἰς δραχ. 286,000,000 χωρὶς νὰ περιλαμβάνεται ὁ φόρος τοῦ χαρτοσήμου, ὅστις ὑπερβαίνει τὰ 50,000,000 ὥστε καὶ τ’ ἄλλα μᾶλλον προωδευμένα ἡμῶν ἔθνη παρεδέχθησαν τὴν ἀρχὴν τῆς φορολογίας τῶν κινητῶν κεφαλαίων. Ὁ Κ. Χαλκιόπουλος, ὑποστηρίζων τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐγγείου φόρου χωρὶς νὰ προτείνῃ καὶ ἀντικατάστασιν, ἔφερε τὸ παράδειγμα τῶν ἄλλων ἐθνῶν, ὅπου, ὡς εἶπεν, ὁ ἔγγειος φόρος ἀναλογεῖ πρὸς 2–5 λεπτὰ κατὰ στρέμμα, ἀλλὰ μολονότι εἰς τὰς ἐπικρατείας ἐκείνας ὁ φόρος ἐπιβάλλεται ἐφ’ ὅλης τῆς ἐπιφανείας τῆς γῆς, καλλιεργουμένης καὶ μὴ, ἤτοι καὶ ἐπὶ τῶν ὀρέων καὶ δασῶν χωρὶς διὰ τοῦτο νὰ ὑπάρχῃ εἰδικὸς φόρος ἐπὶ τῶν ζώων καὶ μελισσίων, ὅπως παρ’ ἡμῖν, ὥστε ἡ ἀναλογία αὕτη δὲν ἔχει πρακτικὴν σχέσιν μὲ τὴν φορολογίαν ἡμῶν, ἐπιβαλλομένην ἐπὶ μόνης τῆς καλλιεργουμένης γῆς, ἐλησμόνησε μολαταῦτα, ὅτι εἰς τὰ ἔθνη αὐτὰ φορολογοῦνται τὰ κινητὰ κεφάλαια, συνεισφέροντα μάλιστα περισσότερον τῆς γῆς. Διὰ νὰ φθάσωμεν λοιπὸν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν ὅσον ἔνεστι ἐλαφροτέραν φορολογίαν τῆς γῆς δὲν ἔπρεπε, φρονῶ, ν’ ἀποκρούῃ ὁ Κ. Χαλκιόπουλος, ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, τοὺς φόρους τῶν κινητῶν κεφαλαίων. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ, νομίζω, διὰ νὰ ᾖναι συνεπὴς ἔπρεπε νὰ ἀποκρούσῃ τοὺς φόρους τῶν τελωνείων, οἵτινες ἀφιλονεικήτως ἐπιβαρύνουσι τὰ κινητὰ κεφάλαια, τὰ προωρισμένα μάλιστα πρὸς κατανάλωσιν, ἀλλ’ αὕτη οὐχὶ μόνον τοῦτο δὲν ἔκαμεν, ἀλλὰ, πρᾶγμα παράδοξον διὰ τὸν σημερινὸν αἰῶνα! προτείνει τὴν αὔξησιν τοῦ τέλους τῶν εἰσαγομένων δημητριακῶν καρπῶν, στηριζομένη εἴς τε τὴν ἐντεῦθεν αὔξησιν τῶν εἰσοδημάτων τοῦ Κράτους καὶ εἰς ὅλως ἐσφαλμένας προστατευτικὰς ἰδέας. Μὲ ἄλλας λέξεις θέλει νὰ καταστήσῃ ἀκριβώτερον τὸν ἄρτον τοῦ πτωχοῦ.

§188ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Διὰ νὰ ἐμψυχώσωμεν τὴν γεωργίαν.

§189ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τὰ ἄλλα ἔθνη, Κύριοι, ἔκαμον ἐπαναστάσεις διὰ νὰ καταστρέψωσι συστήματα πεπαλαιωμένα τὰ ὁποῖα καθιέρωσεν ἡ ἀμάθεια ἐν μέρει καὶ ἡ κακῶς ἐννοουμένη ἰδιοτέλεια τῶν μεγαλοκτηματιῶν. Ἡμεῖς δὲ ἐκάμαμεν ἐπανάστασιν διὰ νὰ ἀνορθώσωμεν ὅ,τι ἄλλοι διὰ τῆς χύσεως τοῦ αἵματός των κατέστρεψαν. Οὕτω, Κύριοι, ἐννοεῖ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ἐπανάστασιν; Εἰς ποῖον μέρος, Κύριε Πετσάλη, εὑρίσκεται ἐξωγκωμένος ὁ φόρος ἐπὶ τῆς πρώτης τροφῆς; Ἐνδιαφέρεσθε, φαίνεται, διὰ τοὺς μεγαλοκτηματίας. Νομίζω ὅτι ἀπέδειξα ἀνισχύρους τὰς κατὰ τοῦ φόρου τῶν μεταγραφῶν ἐνστάσεις. Μεταβαίνω ἤδη εἰς τὴν ἑτέραν πρότασιν περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν τὴν ἔτι δικαιοτέραν τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιτροπὴ ἐπίσης ἀποκρούει διὰ τοῦ αὐτοῦ ἐπιχειρήματος, ὅτι αἱ οἰκοδομαὶ εἶναι κεφάλαια ἀπαράγωγα, ὅταν κατοικῶνται ἀπὸ τοὺς ἰδίους ἰδιοκτήτας, καὶ διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ τὰς φορολογήσωμεν. Ἐν πρώτοις λησμονεῖ ἡ ἐπιτροπὴ, ὅτι σκοπὸς πάσης παραγωγῆς εἶναι ἡ ἱκανοποίησις τῶν ἀναγκῶν τοῦ ἀνθρώπου· πρὸς τίνα σκοπὸν παράγεται ὁ σῖτος; διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν ἀνάγκην τῆς τροφῆς· πρὸς τίνα σκοπὸν οἰκοδομοῦμεν τὴν οἰκίαν; διὰ νὰ οἰκῶμεν ἐν αὐτῇ· δὲν εἶναι αὕτη, ἐρωτῶ, ἐκπλήρωσις ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν αἰσθάνεται ὁ ἄνθρωπος, καὶ τὴν ὁποίαν δὲν δύναται ν’ ἀποφύγῃ ὅπως κ’ ἐκείνην τοῦ ἄρτου, μὲ ἄλλας λέξεις ὅπως ἡ τροφὴ εἶναι ἀναγκαία εἰς τὸν ἄνθρωπον διὰ νὰ ζήσῃ καὶ νὰ ἐργασθῇ ἵνα παράξῃ, οὕτω καὶ ἡ κατοικία του· ἀφοῦ δὲ φορολογῶμεν τὸν σῖτον, διὰ τί νὰ μὴ φορολογήσωμεν καὶ τὴν κατοικίαν; Δὲν παράγει, ἀντιτάσσουν, ἡ οἰκία, διότι κατοικεῖ ὁ ἰδιοκτήτης ἐν αὐτῇ· μήπως ἐκεῖνος, ὅστις ὁλόκληρον ἔτος μετὰ τῆς οἰκογενείας του κοπιάζει διὰ νὰ παράξῃ σῖτον, οὐχὶ ἐπὶ σκοπῷ πωλήσεως, ἀλλὰ πρὸς ἰδίαν ἑαυτοῦ καὶ τῆς οἰκογενείας του συντήρησιν, δὲν φορολογεῖται; Μόναι αἱ ἐνοικιαζόμεναι, λέγουν, παράγουσι, καὶ διὰ τοῦτο μόνον τὸν ἐπ’ αὐτῶν φόρον παραδέχεται ἡ ἐπιτροπὴ ὡς δίκαιον· ἀλλὰ τοῦτο εἶναι τὸ πλέον ἀδικώτερον καὶ παράλογον ἐνταυτῷ, διότι μὲ τὸν φόρον τοῦτον ἐπιβαρύνεται ἰδίως ἡ ἀπορωτέρα τάξις τῶν μὴ δυναμένων νὰ καταβάλωσι διὰ μιᾶς τὸ ἀναγκαῖον διὰ μίαν οἰκοδομὴν κεφάλαιον, καὶ ἑπομένως ἀναγκαζομένων νὰ κατοικῶσιν ὑπ’ ἐνοίκιον· πιστεύω, ὅτι οὐδεὶς φιλονεικεῖ, ὅτι ὁ φόρος τῶν ἐνοικιαζομένων οἰκοδομῶν ἐπιβαρύνει τοὺς ἐνοικιαστὰς, ὅπως ὁ φόρος τῶν τελωνείων, καί τοι πληρωνόμενος παρὰ τῶν ἐμπόρων ἐπιβαρύνει κυρίως τοὺς καταναλωτάς· αὐξήσατε τὸ τελώνιον ἑνὸς ἐμπορεύματος κατὰ 50%, καὶ ἀμέσως θέλετε ἴδει τὴν τιμὴν αὐτοῦ ὑψουμένην κατὰ τὸν αὐτὸν βαθμόν. Ἐκ τῆς αὐξήσεως ταύτης βεβαίως βλάπτεται καὶ ὁ ἔμπορος, διότι, ὅσῳ τὸ ἐμπόρευμα εἶναι ἀκριβώτερον, τοσούτῳ ἡ κατανάλωσίς του περιορίζεται, κυρίως ὅμως ὁ καταναλωτὴς βλάπτεται, εἴτε περισσότερα ἐξοδεύων, εἴτε μὴ δυνάμενος νὰ κάμῃ χρῆσιν τῶν ἀναγκαιούντων αὐτῷ πραγμάτων· τὸ ἴδιον δύναται νὰ συμβῇ καὶ εἰς τὰς ἐνοικιαζομένας οἰκοδομὰς, διότι, ὅσῳ τὰ ἐνοίκια κατασταθῶσιν ἀκριβώτερα διὰ τῆς ἐπιβολῆς φόρου ἐπ’ αὐτῶν, τοσούτῳ ἡ ἐνοικίασίς των καθίσταται δυσκολωτέρα, ἀλλὰ κυρίως βλάπτονται οἱ ἐνοικιασταὶ ἀναγκαζόμενοι ἢ νὰ πληρώνωσι μεγαλείτερα ἐνοίκια ἢ νὰ κατοικήσουν εἰς μικροτέρας οἰκοδομὰς στερούμενοι οὕτω τῆς ἀναγκαιούσης διὰ τὴν οἴκησίν των εὐρυχωρίας. Ἔπειτα, καὶ ἂν παραδεχθῶμεν, ὅτι ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν ἐπιβαρύνει τοὺς ἰδιοκτήτας, πάλιν εἶναι ἄδικος· ὁ Κύριος Χατζόπουλος λόγου χάριν ἔχει δύω μεγάλας οἰκίας, τὴν μίαν ἐν Ἀθήναις καὶ τὴν ἑτέραν ἐν Πειραιεῖ, καὶ ἐν τούτοις, διότι κατοικεῖ ὁ ἴδιος, οὐδένα πληρώνει φόρον, ἐνῷ ἕτερος, ἔχων μίαν μικρὰν οἰκίαν, τῆς ὁποίας ἓν μέρος ἐνοικιάζει, ὑποβάλλεται εἰς φόρον· αὕτη, Κύριοι, δύναται νὰ ὀνομασθῇ δικαία διανομὴ φόρων τὸ νὰ φορολογῶνται δηλαδὴ οἱ πενέστεροι καὶ νὰ μένωσιν ἀσύδωτοι οἱ πλούσιοι· ὅπως δέχεσθε φόρον ἐπὶ τῶν ἐνοικιαζομένων, κατὰ μείζονα λόγον πρέπει νὰ δεχθῆτε καὶ ἐπὶ τῶν κατοικουμένων ὑπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν. Ἀπατᾶται ἡ Ἐπιτροπὴ φρονοῦσα, ὅτι μόνον ἡ ἐνοικιαζομένη οἰκία παράγει, διότι δῆθεν ὁ ἰδιοκτήτης αὐτῆς ἀπολαμβάνει μίαν πρόσοδον τὴν τοῦ ἐνοικίου,: ἀλλ’ ἡ ἄμεσος χρῆσις τῆς ὑπὸ τοῦ ἰδιοκτήτου κατοικουμένης οἰκίας δὲν ἰσοδυναμεῖ μὲ μίαν πρόσοδον, ἀφ’ οὗ οἰκονομεῖ μίαν δαπάνην, εἰς τὴν ὁποίαν ἤθελεν ὑποβληθῆ, ἐὰν δὲν εἶχεν ἰδίαν οἰκίαν; ἄρα ἑκάστη οἰκία, εἴτε ἐνοικιάζεται, εἴτε κατοικεῖται ὑπὸ τοῦ ἰδιοκτήτου αὐτῆς, ἔχει μίαν πρόσοδον ἀνάλογον πρὸς τὸ καταβληθὲν διὰ τὴν ἀνέγερσίν της κεφάλαιον καὶ ἑπομένως ἀδιακρίτως ὅλαι αἱ οἰκίαι πρέπει νὰ φορολογῶνται. Διὰ νὰ ἴδητε δὲ, Κύριοι, εἰς πόσα γελοῖα ἀτοπήματα μᾶς φέρει ἡ φορολογία μόνον τῶν ἐνοικιαζομένων οἰκοδομῶν, ὡς δῆθεν τῶν μόνων παραγωγικῶν, φέρω τὸ ἑξῆς παράδειγμα· ὑποθέσατε, Κύριοι, ὅτι δύω πολῖται ἔχουσιν οἰκίας, ὁ μὲν μικροτέραν, ὁ δὲ μεγαλειτέραν, κατοικεῖ δ’ ἕκαστος εἰς τὴν ἑαυτοῦ οἰκίαν· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει κατὰ τὸ ἐπικρατοῦν σύστημα μένουσιν ἀφορολόγητοι, ἂν ὅμως συμβῇ νὰ λάβωσιν ἀμοιβαίαν ἀνάγκην ὁ εἷς τῆς οἰκίας τοῦ ἄλλου καὶ ἐναλλὰξ ἐνοικιάσωσιν αὐτὰς, τότε οὗτοι πρέπει νὰ φορολογηθῶσιν, ἐνῷ διὰ τῆς μετοικήσεως ταύτης οὐδεμία ἐδημιουργήθη νέα περιουσία οὐδὲ ἀπὸ στείρων μετεβλήθησαν εἰς παραγωγικάς. Ἡ ἐπιτροπὴ πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ της λέγει, ὅτι καὶ πολλοὶ οἰκονομολόγοι κατακρίνουσι τὸν φόρον τοῦτον. Ἀμφιβάλλω, ἂν ὑπάρχωσιν ἄλλοι ἐκτὸς τῶν φυσιοκρατῶν, ἐν οἷς καὶ ὁ Τουργώ, — καθὰ δὲ φαίνεται, ὀπαδὸς τῆς Σχολῆς αὐτῆς παρουσιάζεται ἤδη καὶ ὁ Κύριος Πετσάλης· ἀλλ’ ἔστω, τὸν προκαλῶ ὅμως νὰ μοὶ ἀναφέρῃ καὶ μίαν ἐπικράτειαν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ὑπάρχει ὁ φόρος οὗτος· ὁ οἰκονομολόγος Μὶλλ λέγει, ὅτι ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν εἶναι εἷς τῶν καλλιτέρων φόρων καὶ ὀλιγωτέρων ἐπιδεκτικὸς ἀντιῤῥήσεων. — Ἡ ἐπιτροπὴ πρὸς τούτοις λέγει, ὅτι μόνος ὁ ἐπὶ τῶν οἰκοδομημένων οἰκοπέδων φόρος δικαιολογεῖται καὶ διὰ τοῦτο εἰς Ἀγγλίαν διακρίνουσι τὸν φόρον τῶν οἰκοπέδων ἀπὸ τὸν τῶν οἰκοδομῶν, ἀλλ’ ἆρα γε, διότι ὑπάρχουσιν οἱ φόροι οὗτοι διακεκριμένοι, ὄχι μόνον εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἀλλὰ καὶ ἀλλαχοῦ, διὰ τοῦτο δὲν δύνανται νὰ ὑπάρχωσι καὶ ἡνωμένοι; ὅπως ὁ φόρος τοῦ οἰκοπέδου δικαιολογεῖται ἀπὸ τὴν πρόσοδον τῆς γῆς, οὕτω καὶ ὁ φόρος τῆς οἰκοδομῆς δικαιολογεῖται ἀπὸ τὴν πρόσοδον τοῦ καταβληθέντος δι’ αὐτὴν κεφαλαίου, ὥστε καὶ διακεκριμένος ἐπὶ ἑκατέρας τῶν προσόδων δύναται νὰ ὑπάρξῃ φόρος, καὶ ἡνωμένος. Ὁ Σμὶθ πρῶτος διέκρινε τὴν διττὴν φύσιν τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν, διότι ἐν Ἀγγλίᾳ ἡ γῆ καὶ ἑπομένως καὶ τὰ οἰκόπεδα εἶναι ἀναπαλλοτρίωτα, μένοντα εἰς τὰς οἰκογενείας, εἰς ἃς ἐξ ἀρχῆς ἀνῆκον, ὥστε ὁ θέλων νὰ οἰκοδομήσῃ οἰκίαν ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅταν δὲν ἔχῃ ἴδιον οἰκόπεδον, εἶναι ἠναγκασμένος νὰ ἐνοικιάσῃ ξένον οἰκόπεδον διὰ 99 συνήθως ἔτη, μετὰ παρέλευσιν τῶν ὁποίων πρέπει, ἢ ν’ ἀνανεώσῃ τὸ ἐνοίκιον, ἢ νὰ μεταφέρῃ ἐπὶ τῶν ὤμων τὴν οἰκίαν του· ἑπομένως ἀναγκαῖον εἶναι ἐκεῖ νὰ διακρίνηται ὁ φόρος τῶν οἰκοπέδων ἀπὸ τὸν τῶν οἰκοδομῶν, διότι ἄλλος πληρόνει τὸν πρῶτον καὶ ἄλλος τὸν δεύτερον φόρον. Εἰς ὅλα τὰ πεπολιτισμένα ἔθνη παρεδέχθησαν τὴν ἀρχὴν τῆς διακλαδεύσεως τῶν φόρων πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἐπιβαρύνωνται ὅλαι αἱ τάξεις ὅσον ἔνεστιν ἐλαφρότερον καὶ δικαιότερον· ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν χωριστὸς εἶναι ὁ φόρος τῶν οἰκοπέδων, ὑπαγομένων εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν τῆς πρώτης ποιότητος γαιῶν, χωριστὸς ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν, χωριστὸς ὁ φόρος τῶν θυρῶν καὶ παραθύρων καὶ χωριστὸς ἀκόμη ὁ ἐπὶ τῶν ἐπίπλων. Καὶ ἡμεῖς, Κύριοι, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν θαῤῥαλέως τὴν ἀρχὴν τῆς διακλαδεύσεως τῶν φόρων· ἂν θέλωμεν ν’ ἀνακουφίσωμεν τὴν πλέον τῶν ἄλλων ἐπιβαρυνομένην σήμερον γεωργικὴν τάξιν. Ἐπ’ αὐτῷ τούτῳ διετύπωσα πρότασιν ψηφίσματος περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν, σκοπὸς τῆς ὁποίας εἶναι κυρίως ἡ ἐλάττωσις τῶν ὑποχρεώσεων τῆς γεωργίας καὶ ἡ δικαία διανομὴ τῶν φόρων, τὴν πρότασιν δὲ ταύτην ἐπιτρέψατέ μοι, παρακαλῶ, ν’ ἀναγνώσω καὶ ἀναπτύξω. Ἰδοὺ, Κύριοι, τὸ προτεινόμενον ψήφισμα. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις. Ψηφίζει. Ἄρθρον 1. Ὁ ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν φόρος ἐπεκτείνεται καὶ εἰς κατοικουμένας ὑπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν οἰκίας, ἐξαιρουμένων ὅσων ἡ ἀξία δὲν ὑπερβαίνει τὰς 1500 δραχμάς. Ἄρθρον 2. Ἐν ταῖς πόλεσιν Ἀθηνῶν, Πειραιῶς, Πατρῶν καὶ Σύρου ὁ φόρος τῶν ὑπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν κατοικουμένων οἰκιῶν κανονίζεται ἀναλόγως τῆς κατ’ ἐκτίμησιν πιθανῆς ἐτησίας προσόδου, ἐν δὲ ταῖς λοιπαῖς ἐπαρχίαις τοῦ Κράτους ἀναλόγως τῆς βαθμολογικῆς τάξεως εἰς ἣν ἤθελε καταταχθῆ ἑκάστη οἰκία. Ἄρθρον 3. Βαθμολογικαὶ τάξεις τῶν οἰκιῶν ὁρίζονται ὀκτὼ, ἤτοι πρώτη, (ἡ σμικροτέρα), δευτέρα, τρίτη κλπ. Μόναι αἱ οἰκίαι τῶν πρωτευουσῶν τῶν νομῶν δύνανται ν’ ἀναχθῶσιν ἀπὸ τῆς πρώτης τάξεως μέχρι τῆς ὀγδόης. Αἱ δὲ τῶν πρωτευουσῶν τῶν ἐπαρχιῶν μέχρι τῆς ἕκτης, αἱ τῶν πρωτευουσῶν τῶν δήμων μέχρι τῆς τετάρτης, καὶ τῶν χωρίων μέχρι τῆς δευτέρας. Ἄρθρον 4.

Εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῆς ἀνωτέρω ἀξίας λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀγοραία τιμὴ τῶν οἰκιῶν καὶ οὐχὶ τὸ καταβληθὲν ποσὸν διὰ τὴν ἀνέγερσιν αὐτῶν· συμπεριλαμβάνεται δὲ καὶ ἡ ἀξία τοῦ οἰκοπέδου. Ἄρθρ. 5. Διὰ τὸν προσδιορισμὸν τῆς κατ’ ἐκτίμησιν ἐτησίας πιθανῆς προσόδου τῶν κατοικουμένων ὑπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν οἰκιῶν, καθὼς καὶ διὰ τὴν κατάταξιν αὐτῶν εἰς τὰς οἰκείας τάξεις, ἐφαρμόζονται αἱ ἀνάλογοι διατάξεις τοῦ ἀπὸ 2 Δεκεμβρίου 1845 περὶ φόρου οἰκοδομῶν νόμου. Ἄρθρον 6. Τὸ ποσοστὸν ἐν γένει τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν θέλει ψηφίζεσθαι τοῦ λοιποῦ κατ’ ἔτος ὁμοῦ μὲ τὸν ἔγγειον φόρον τοῦ ὁποίου ἀποτελεῖ μέρος. Ἄρθρον 7. Ἐκ τῆς προσόδου τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν 5% ἀνήκουσιν εἰς τὰ δημοτικὰ Ταμεῖα τῶν οἰκείων δήμων. Ἄρθρον 8. Διὰ τὸ τρέχον ἔτος ὁρίζεται ὁ ἐτήσιος φόρος τῶν οἰκοδομῶν τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, Πειραιῶς Πατρῶν καὶ Σύρου εἰς 5% ἐπὶ τῆς ἐτησίας προσόδου αὐτῶν. Ἐπὶ δὲ τῶν λοιπῶν ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους, Αʹ. Εἰς 5% ἐπὶ τῆς ἐτησίας προσόδου τῶν κατὰ τὸν ἀπὸ 2 Δεκεμβρίου 1845 νόμον φορολογουμένων οἰκιῶν καὶ

Βʹ.

Ἄρθρον 9. Πᾶσα διάταξις τοῦ ἀπὸ 6 Ἰουλίου 1836 νόμου περὶ φόρου οἰκοδομῶν ἀντιβαίνουσα εἰς τὸ παρὸν ψήφισμα ἀκυροῦται.

Ε. ΚΕΧΑΓΙΑΣ.

Π. ΚΑΛΛΙΓΑΣ.

Ἀνάγκη εἶναι, νομίζω, νὰ ὑποδείξω, τίνα πρόσοδον δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἐκ τῆς παραδοχῆς τοῦ προτεινομένου ψηφίσματος. Ὁ πληθυσμός μας, ὡς γνωρίζετε, ἀναβαίνει εἰς 1,200,000 ψυχάς. Ἂν δὲ ὑπολογισθῶσι δι’ ἑκάστην οἰκίαν ἀνὰ πέντε ψυχαὶ, ἔχομεν 250,000 περίπου. Ἐγὼ ὅμως λαμβάνω ὡς κατώτατον ὅρον οἰκίας 230,000 κατὰ τὴν τελευταίαν ἐπίσημον στατιστικὴν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐκ τούτων ἀφαιρῶ, Κύριοι, 130,000 ὡς ἐχούσας ἀξίαν μέχρι 1500 δραχμῶν ἑκάστην καὶ ἑπομένως ἐξαιρουμένης τῆς φορολογίας κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ἀναγνωσθέντος ψηφίσματος, ὑπολείπονται 100,000, αἵτινες πρόκειται νὰ φορολογηθῶσιν εἰς φόρον· ἐξ αὐτῶν 20,000 ἀνήκουσι εἰς τὰς τέσσαρας πόλεις ἤτοι Ἀθήνας, Σύρον, Πάτρας καὶ Πειραιᾶ, θέλουσι φορολογηθῆ κατὰ τὸ ψήφισμα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐτησίας αὐτῶν προσόδου, θέλομεν δ’ ἐκ τούτων εἰσπράξει δραχ. 1,500,000 περίπου κατὰ τοὺς ἑξῆς ὑπολογισμούς· ὁ φόρος τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἐπὶ τῶν ἐνοικιαζομένων οἰκοδομῶν σημειοῦται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τρ. ἔτους εἰς δραχ. 120,000, τῶν τῆς πόλεως Πατρῶν δραχ. 37,000, καὶ τῶν τῆς Σύρου δραχ. 56,000, ἤτοι τὸ ὅλον τῶν 4 πόλεων κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον πρὸς 4% δρ. 213,000· αὐξάνοντες δὲ τὸν φόρον εἰς 5% κατὰ τὸ ψήφισμα, ἔχομεν ἐκ τῶν ἐνοικιαζομένων οἰκοδομῶν δραχ. 266,000· μεταξὺ τῶν ἐνοικιαζομένων καὶ τῶν ὑπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν κατοικουμένων οἰκοδομῶν παραδέχομαι ἀναλογίαν 1 πρὸς 5, δὲν πρέπει δὲ νὰ σᾶς φανῇ μεγάλη ἡ ἀναλογία αὕτη ἐκ τοῦ παραδείγματος τῆς πρωτευούσης (μολονότι καὶ ἐνταῦθα ἀκριβὴς ἐξέτασις δὲν ἀποδεικνύει τὴν ἀναλογίαν ἐσφαλμένην), ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰς πόλεις Πατρῶν Σύρου καὶ Πειραιῶς, ὅπου ἐλάχιστον μέρος, ἴσως 1 πρὸς 10, ἐνοικιάζεται· κατὰ τὴν ἀναλογίαν ταύτην θέλομεν ἔχει καὶ ἀπὸ τὰς ὑπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν κατοικουμένας τὸ πενταπλάσιον τοῦ ἐκ τῶν ἐνοικιαζομένων ὑπολογισθέντος, ἤτοι δραχμὰς 1,330,000, ὁμοῦ δὲ δραχ. 1,596,000. Ἐπὶ δὲ τῶν ὑπολειπομένων εἰς ὅλα τ’ ἄλλα μέρη τοῦ Κράτους 80,000 οἰκοδομῶν (μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν, ἐννοεῖται, τῶν ἐξαιρετέων, ἤτοι τῶν μέχρι 1,500 δραχμῶν ἀξίας) παραδεχόμενοι ὡς μέσον ὅρον, οὐχὶ τὸν τῶν κατὰ τὸ ψήφισμα ὀκτὼ τάξεων, ἤτοι τὰς δραχ. 20, ἀλλὰ μόνον δραχμὰς 15 δι’ ἑκάστην οἰκίαν (φόρον ἐπιβαλλόμενον εἰς τὴν γʹ. τάξιν) θέλομεν ἔχει δραχ. 1,200,000. Βλέπετε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι μ’ ὅλην τὴν μετριότητα τῶν ὑπολογισμῶν μου, καθόσον νομίζω πολὺ ὀλιγωτέρας τῶν 136,000 τὰς μέχρι τῆς ἀξίας τῶν 1,500 δραχμῶν οἰκίας, ἡ ἐκ τῶν οἰκοδομῶν πρόσοδος θέλει ἀναβῆ εἰς δραχ. 2,796,000, ἤτοι μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ προϋπολογιζομένου ἐπὶ τῶν ἐνοικιαζομένων οἰκοδομῶν φόρου ἐκ δραχ. 350,000 πρόκειται διὰ τῆς παραδοχῆς τοῦ ἀναγνωσθέντος ψηφίσματος ν’ αὐξηθῇ ἡ πρόσοδος τῶν οἰκοδομῶν κατὰ δραχ. 2,446,000. Τὸ ποσὸν τοῦτο, Κύριοι, πρόκειται νὰ πληρωθῇ ἰδίως ἀπὸ τὴν εὐπορωτέραν καὶ ὀλιγώτερον ἢ μηδόλως φορολογουμένην τάξιν τῶν πολιτῶν, διότι τόσον εἰς τὰς τέσσαρας μεγάλας πόλεις, καθὼς καὶ εἰς τὰς τῶν λοιπῶν ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους, αἱ οἰκοδομαὶ ὡσεπιτοπολὺ ἀνήκουν εἰς πλουσίους, οἵτινες, μὴ ἐπασχολοῦντες τὰ κεφάλαιά των εἰς τὴν γῆν, μένουσιν ἐντελῶς ἀσύδωτοι. Δὲν σᾶς φαίνεται, Κύριοι, καταπληκτικὸν, αἱ οἰκοδομαὶ τῶν Ἀθηνῶν, τῶν ὁποίων ἡ ἀξία προσεγγίζει ἴσως τὴν ἀξίαν ὅλων τῶν ἄλλων ἐν Ἑλλάδι κτημάτων, νὰ συνεισφέρωσιν εἰς τὸ Δημόσιον μόνον δραχμὰς 120,000, ὡς προανέφερον, ἐνῷ τ’ ἄλλα κτήματα συνεισφέρουσι 15,000,000 περίπου; ἢ μήπως ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος κατεδικάσθη νὰ ὑπείκῃ εἰς σύστημα ὅλως ἀντίθετον τοῦ τῶν ἄλλων Ἐθνῶν, τοὐτέστιν, ὅσῳ τις εἶναι πλουσιώτερος, τοσούτῳ ὀλιγώτερον νὰ συνεισφέρῃ εἰς τὰ Δημόσια βάρη; Δι’ ὅλα ταῦτα πέποιθα, Κύριοι, ὅτι, ἐμπνεόμενοι ὑπὸ πνεύματος καὶ αὐστηρᾶς δικαιοσύνης καὶ οἴκτου πρὸς τὴν πάσχουσαν ἄπορον τάξιν τῆς κοινωνίας μας, δὲν θέλετε διστάσει νὰ παραδεχθῆτε τὴν πρότασίν μου· ταύτης δὲ παραδεχομένης, ἐννοεῖτε, ὅτι προθύμως καὶ μ’ ὅλην τὴν καρδίαν μου θέλω δώσει ψῆφον ὑπὲρ τῆς ἀπὸ 9 εἰς 5% ἐλαττώσεως τοῦ ἐγγείου φόρου, διότι μόνον χάριν τῆς ἐλαττώσεως ταύτης ὑπέβαλον τὴν πρότασιν.

§190ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§191ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, δὲν θέλω ἀκολουθήσει τὸν προαγορεύσαντα εἰς τὰς παρεκτροπὰς, ὡς πρὸς τὸ κύριον θέμα, περὶ οὗ πρόκειται. Εἶπα, Κύριε Κεχαγιᾶ, ὅτι δὲν θέλω σὲ ἀκολουθήσει εἰς τὰς παρεκτροπὰς ἀπὸ τοῦ κυρίου θέματος, διότι ἤθελα καταχρασθῆ καὶ τοῦ πολυτίμου χρόνου τῆς Συνελεύσεως, ὅστις ἤθελε δαπανηθῆ εἰς μάτην, καθὼς ὑπὸ τοῦ Κυρίου προαγορεύσαντος, ἤθελα καταχρασθῆ λέγω καὶ τῶν καθηκόντων τῶν ἰδικῶν μου, τὰ ὁποῖα μὲ ἀναγκάζουν εἰς τὸ νὰ περιορισθῶ εἰς τὸ κύριον θέμα. Κύριοι, σήμερον δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν τὸ εἶδος τῶν αὐξήσεων τῶν ὑπαρχόντων φόρων, ἢ τῆς προσθήκης νέων φόρων, διὰ νὰ ἔλθωμεν εἰς ἀναπλήρωσιν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ προϋπολογισμοῦ. Περὶ τούτου ἐγένετο λόγος, καὶ λόγος ἁρμοδίως, κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου· καὶ ἀφοῦ προηγήθη ἡ γενικὴ ἐκείνη συζήτησις, καὶ ἐγένετο ψηφοφορία, ἥτις παρεδέχθη τὴν ἀρχὴν τῶν ἐλαττώσεων, νομίζω, ὅτι ἦτον ἐντελῶς ἄτοπον καὶ ἀναρμόδιον νὰ ἔλθῃ τις πάλιν νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν γενικὴν συζήτησιν ὡς ἡ ἀγόρευσις τοῦ προλαλήσαντος. Ἐὰν οὗτος καί τινες, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὁμόφρονές του, ἠθέλησαν ν’ ἀποδώσουν ἰδιότητα, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχω, καὶ τὴν ὁποίαν ἀποκρούω καὶ ἐγὼ, καὶ αὐτὴ ἡ ἰδία ἔκθεσις, ὅτι εἶμαι φυσιοκράτης, λέγω ὅτι αὐτοὶ εἶναι ὀπαδοὶ τῆς ἀρχῆς ἐκείνης, οἱ ὁποῖοι ἄλλοτε εἰς τὴν Γαλλίαν ἔλεγον, ὅτι ὁ λαὸς πρέπει νὰ πληρώνῃ ἁδρῶς διὰ νὰ ὑποτάσσηται εἰς τὴν ἀρχήν. Ὁ λαὸς, διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τοιαύτην θέσιν, πρέπει νὰ φορολογῆται ἀνεξετάστως, ὅπως προλαλήσαντές τινες δὲν ἠθέλησαν ἀπηνῶς νὰ τὸν φορολογήσωσι σήμερον, διότι παντάπασι δὲν ἠθέλησαν νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπὲρ αὐτοῦ δίκαιον. Δὲν θέλω, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ἀντικρούσει τὸν προλαλήσαντα, ὅτι μὲ παράδοξον τρόπον παρεμόρφωσε καὶ τὰς ἰδέας τῆς ἐκθέσεως, καὶ ἐμὲ αὐτόν. Καὶ βεβαίως δὲν πρέπει νὰ τῷ ἀποδώσω κακὴν πίστιν, ἀλλὰ πρέπει περισσότερον νὰ τῷ ἀποδώσω τὴν ἔλλειψιν, ὅτι δὲν ἀνέγνωσε τὴν ἔκθεσιν, ἢ, ἐὰν τὴν ἀνέγνωσε, τὴν ἀνέγνωσε προκατειλημμένος καὶ ἄνευ τῆς δεούσης ἐπιστασίας. Κύριοι, ἀπορῶ, πῶς τολμοῦν μὲ θάῤῥος νὰ ἀφομοιῶσί τινες ἕνα τόπον, ὡς τὴν Ἑλλάδα, πρὸ ὀλίγου ἀποκατασταθεῖσαν εἰς αὐτόνομον Κράτος καὶ ἀνακύψαν ἐκ σκληρᾶς δουλείας, καὶ νὰ τὴν ἀφομοιῶσι μὲ ἔθνη πρὸ αἰώνων ἀποκαταστημένα· ὁ τόπος οὗτος μόλις ὑπάρχει ἀπὸ τριακονταετίας· διότι αὐτὸν τὸν χρόνον πρέπει νὰ παραδεχθῶ ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὴν κατάπαυσιν τοῦ πολέμου καὶ τῶν ἐσωτερικῶν μας ταραχῶν. Ὁ τόπος αὐτὸς σήμερον ὑπάρχει εἰς τὸ πρῶτον στάδιον τοῦ πολιτισμοῦ, ὅπερ εἶναι τὸ τῆς γεωργίας. Ἀπορῶ, λέγω, πῶς ἔρχονται μὲ τοιαύτας ἰδέας, αἱ ὁποῖαι ἐφαρμόζονται εἰς τὰ μεγάλα ἔθνη, νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν φορολογίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὁ Κύριος Κουμουνδοῦρος μίαν ἡμέραν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου σᾶς εἶπεν, ὅτι ὁ λαὸς δὲν ὀφείλει τίποτε εἰς μίαν Κυβέρνησιν, διότι, ὅταν αὕτη δὲν ἀποδίδῃ δικαιοσύνην καὶ ἀσφάλειαν εἰς τὰ μέλη τῆς κοινωνίας, δὲν τοῖς παρέχῃ τὰ μέσα τῆς ὑλικῆς καὶ ἠθικῆς ἀναπτύξεως, δὲν ἔχει δικαίωμα εἰς κἀνένα φόρον. Ἐγὼ δὲν λέγω ὅ,τι εἶπεν ὁ Κύριος Κουμουνδοῦρος, δὲν δέχομαι ἀπόλυτον τὴν ἰδέαν. Ἐξ ἐναντίας λέγω, ὅτι, ὅταν ὑπάρχῃ μία πολιτικὴ κοινωνία, ὁ λαὸς χρεωστεῖ νὰ πληρώσῃ τὰ ἔξοδα τῆς Κυβερνήσεώς του· ἀλλ’ αὐτὰ τὰ ἔξοδα δὲν πρέπει νὰ κανονίζωνται αὐθαιρέτως, καὶ κατὰ τὸ δοκοῦν, ἢ κατὰ ἐσφαλμένας καὶ φαντασιώδεις ἀνάγκας, ἀλλὰ κατὰ αὐστηρὰν οἰκονομίαν.

§192ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶπα τοῦτο· ἴσως δὲν ἐξηγήθην καλὰ· ἠμπορῶ νὰ ἐπαναλάβω.

§193ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Αὐτὸ εἴπατε· πολὺ καλὰ, εἶναι ἀδιάφορον, ἠμπορεῖτε νὰ ἐπαναλάβητε. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πρέπει νὰ ἀποβλέπωμεν κυρίως, εἰς τὶ ἀγαπῶμεν νὰ ἐξοδεύσωμεν, καὶ ὕστερον νὰ εὕρωμεν πόθεν πρέπει νὰ τὸ λάβωμεν· αὐτὸ τὸ μέτρον μόνον ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Γαλλία, ἡ Ῥωσσία, ἡ Αὐστρία ἠμποροῦν νὰ τὸ ἐφαρμόζωσιν ἀκινδύνως, τοὐλάχιστον αἱ πρῶται δύω, οὐδεμία δὲ ἑτέρα, διότι αὐτὰ τὰ Κράτη εἶναι προωρισμένα νὰ μετέρχωνται εἶδός τι ἐπιῤῥοῆς εἰς τὴν τύχην τῶν ἄλλων, καὶ διὰ νὰ δύνανται νὰ διατηρῶσι τοιαύτην θέσιν, ἔχουν ἀνάγκην μεγάλων δυνάμεων στρατιωτικῶν, εἴτε κατὰ ξηρὰν εἴτε κατὰ θάλασσαν· ἔχουν ἀνάγκην ἑπομένως δαπανῶν ἀνυπερβλήτων, τὰς ὁποίας ὀφείλουσι πρῶτον νὰ κανονίσωσι καὶ μετὰ ταῦτα νὰ προσδιορίζωσι τὰ ἔσοδα κατὰ τὰς ἀνάγκας αὐτάς. Δὲν ὀφείλουσι νὰ πράττωσιν ὅμως οὕτω καὶ τὰ μικρὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα μόλις εἰσάγονται εἰς τὸ στάδιον τὸ πολιτικὸν, καὶ τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τῆς ἀδυναμίας καὶ τῆς θέσεώς των, δὲν ἔχουσιν ἀξίαν λόγου πολιτικὴν θέσιν ἐπὶ τῆς τύχης τῶν λοιπῶν. Εἰς ταῦτα, τὰ ἔξοδα πρέπει νὰ κανονισθοῦν ἀναλόγως τῶν ἐσόδων, δηλαδὴ πρῶτον θὰ ἴδουν ποίους πόρους δύνανται νὰ ἔχουν χωρὶς νὰ προσβάλλουν τὸ κεφάλαιον τῆς παραγωγῆς καὶ ἀκολούθως ἐπ’ αὐτῶν νὰ προσδιορίσωσι τὰ ἔξοδά των. Αὐτὸς εἶναι ὁ τρόπος ὁ καλλίτερος τοῦ συντάττειν τὸν προϋπολογισμὸν εἰς τὰ τοιαῦτα μικρὰ Κράτη. Καὶ διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω, Κύριοι, ὅτι αὐτὸς ὁ τρόπος εἶναι ὁ δικαιώτερος, σᾶς λέγω, ὅτι ἐπὶ ἀντιβασιλείας, ἐπὶ Βαυαροκρατίας δηλαδὴ, ἔχοντες ἕνα ξενικὸν στρατὸν ἀπὸ 3,500 ἀνδρῶν, καὶ ἔξοδα ἄλλα, ἐκτὸς τῶν τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς ἀντιβασιλείας, ὁ προϋπολογισμὸς ποτὲ δὲν ὑπερέβη τὸ πολὺ 16,000,000. Ὑπάρχει κανεὶς μεταξὺ ἡμῶν, ὅστις δύναται ν’ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἐδιοικήθημεν καλλίτερα, παρ’ ὅτι μετὰ ταῦτα, ὅτε ἐξογκώθησαν αἱ ἀνάγκαι, ἤτοι κατὰ τὸ 52 καὶ κατὰ τὸ 59, ἀφ’ ὅτου χρονολογοῦνται αἱ αὐξήσεις; Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ κἀνείς. Σᾶς λέγω καὶ ἓν ἄλλο· καὶ τοῦτο τὸ λέγω διὰ νὰ τιμήσω τὸν πατριωτισμὸν 3 ἢ 4 προσώπων ἐν Ἑλλάδι, τοῦ Μαυροκορδάτου, τοῦ Κωλέτου, καὶ Μεταξᾶ· οὗτοι διεχειρίσθησαν μὲ περισσοτέραν συνείδησιν τὰ Δημόσια, παρὰ οἱ τούτοις ἑπόμενοι. Καὶ σήμερον ἀκόμη ἔρχεται ὁ Ὑπουργὸς καὶ λέγει, ὅτι ἐπροσπαθήσαμεν νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ ἔξοδα, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθημεν νὰ καταβῶμεν κάτω τῶν 24,000,000. Ὅταν, Κύριοι, ἡ κοινωνία προοδεύῃ, πλουτῇ, βεβαίως τὰ ἔξοδα εἶναι μεγαλείτερα, δὲν λέγω τὸ ἐναντίον· αὐτὸ μάλιστα εἶναι τὸ τεκμήριον τοῦ πλούτου. Εἰς πτωχὸν τόπον βεβαίως τὰ ὤνια εἶναι εὐθηνότατα. Ἐνθυμοῦμαι, ὅταν κατὰ πρώτην φορὰν ὑπῆγα εἰς τὴν Χαλκίδα κατὰ τὸ 33, ἦσαν τόσον εὐθηνὰ τὰ πράγματα, ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς τὸ εἴπω, δὲν ὑπῆρχε πλοῦτος, δὲν ὑπῆρχε τίποτε εἰς ἐκεῖνον τὸν τόπον ἕνεκα τῆς τυραννίας καὶ τῆς ἀμαθείας τυραννικῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐὰν τὰ ὤνια, καὶ ἡ τιμὴ τῆς ἐργασίας αὐξάνουν, χρεωστεῖ τάχα ὁ λαὸς νὰ ἱκανοποιήσῃ ὅλας τὰς ἀνάγκας ταύτας τῶν ὑπαλλήλων; οὐχὶ βεβαίως. Ἂς ζήτωσιν οἰκονομικώτερον οἱ ὑπάλληλοι, ἐὰν θέλουν νὰ ἦναι ὑπάλληλοι, διότι οὐδεὶς εἰς τοῦτο τοὺς ἐβίασεν. Ἔχομεν, λέγουν, ἀνάγκας, τὰς ἐκανονίσαμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν μίαν φορὰν, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὰς ἐλαττώσωμεν. Αὐτὸ δὲν εἶναι δίκαιον, ἐξεναντίας λέγω, ὅτι ἔργον τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι νὰ καταβιβάσῃ τὰ ἔξοδα ἐκεῖ, ὅπου πρέπει· πῶς τοῦτο νὰ γείνῃ; ἀδιάφορον, τὸ δικαίωμα εἰς τὸν λαὸν ὑπάρχει νὰ μὴ φορολογῆται πέραν τοῦ δέοντος, πέραν τοῦ δικαίου. Ἀφοῦ ἀπεκτήσαμεν τὴν Ἐθνοφυλακὴν, ἥτις συντελεῖ εἰς τὴν δημοσίαν τάξιν, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἔχωμεν ἕνα προϋπολογισμὸν ἐξόδων διὰ τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικὸν ἐκ 13 ἢ 14,000,000, τὰ ὁποῖα εἶναι τὰ ⅔ τοῦ ὅλου προϋπολογισμοῦ. Βέβαια, ὅταν θελήσωμεν νὰ μείνωμεν εἰς αὐτὸν τὸν ἀριθμὸν τῶν 14,000,000, ἀναγνωρίζω, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐλαττωθῇ ὁ ἔγγειος φόρος ἀπὸ 9 εἰς 5, ἀλλὰ πρέπει νὰ προσθέσωμεν μάλιστα ἀκόμη 3 διὰ νὰ τὸν κάμωμεν 12. Τότε θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὰς ἀνάγκας, ὅπως ὑπάρχουσιν αὗται ἐξωγκωμέναι ἐκ τῶν πολυειδῶν αὐξήσεων τῶν δημοσίων δαπανῶν. Λέγω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἐγγείων φόρων εἶναι ὅλως διόλου ἀνεξάρτητον ἀπὸ τὸ ἄλλο ζήτημα τῆς αὐξήσεως· ἐκεῖνο προηγεῖται, καὶ τὸ ἕτερον ἕπεται. Εἶπα δὲ, ὅτι ἐξαρτᾶται ἀφ’ ἡμῶν, ἂν θέλωμεν νὰ δεχθῶμεν ἀκολούθως αὐξήσεις ἢ ὄχι· μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἂν δὲν κάμωμεν ἐλαττώσεις εἰς τὰς δαπάνας τοῦ προϋπολογισμοῦ, τότε θὰ σκεφθῶμεν περὶ τῆς ἀναπληρώσεως. Τὰ μέσα εἶναι πρόχειρα, εὐκολώτερον πρᾶγμα ἀπὸ τὴν καθιέρωσιν ἑνὸς φόρου νομοθετικῶς δὲν ὑπάρχει, ὅταν τὸν θέλῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία. Ἐπαναλαμβάνω, τοῦτο εἶναι ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου θ’ ἀποφασίσῃ ἀκολούθως ἡ Συνέλευσις. Δὲν ἠμποροῦμεν ἄρα νὰ κάμωμεν νὰ ἐξαρτηθῇ ἡ λύσις τοῦ δικαιώματος τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἐγγείων φόρων ἐκ τῆς παραδοχῆς τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων. Τὴν ἀρχὴν δὲ τῆς ἐλαττώσεως ἡ Συνέλευσις, προτοῦ νὰ διαλυθῇ κατὰ τὴν μεγάλην ἑβδομάδα, τὴν ἔθεσεν εἰς ψηφοφορίαν, ἥτις τὴν παρεδέχθη, καὶ ἀπορῶ πῶς ἐκ νέου ἔφερον πάλιν τὸ ζήτημα τῆς ἀναπληρώσεως ἐνώπιόν σας, ὅπερ ἀδίκως πλέον σᾶς ἀπασχολεῖ τόσας ὥρας. Ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὰς αὐξήσεις, ἐκεῖ θέλω τὸ ἐξετάσει (θόρυβος). Θέλομεν ἐξετάσει τοὺς προτεινομένους νέους φόρους, διότι εἶναι τόσον γνωσταὶ αἱ οἰκονομικαὶ ἀρχαὶ, ὥστε κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὰς οἰκειοποιηθῇ ὡς προνόμιον. Γνωρίζω μάλιστα ὅτι εἴμεθα πολὺ μακρὰν αὐτῆς τῆς ἐπιστήμης καὶ τῶν ἀρχῶν αὐτῆς, τὰς ὁποίας πολλοὶ δὲν ἐννοοῦσι καὶ διὰ τοῦτο τὰς καταχρῶνται. Ὅτι ἡ πηγὴ τοῦ πλούτου εἶναι ἡ ἐργασία, ποῖος τὸ ἀμφιβάλλει σήμερον, ἀφοῦ τὸ ἀπέδειξεν ὁ Σμίθ; Διατὶ λοιπὸν μᾶς ἀποκαλεῖτε φυσιοκράτας; διότι ὡς πρὸς τὰς οἰκίας ἐδέχθημεν εἰς τὴν ἔκθεσίν μας ὅ,τι παραδέχεται ὁ μέγας αὐτὸς οἰκονομολόγος; Ἡ ἔκθεσις δὲν εἶπεν ὅτι μόνον ἡ γεωργία παράγει, ἀλλὰ καὶ τὰ κινητὰ κεφάλαια καὶ ἡ ἐργασία· ἀλλ’ ἐπρόσθεσεν, ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν ἔχομεν ἄλλην βιομηχανίαν παρὰ τὴν γεωργίαν· ἀκολούθως, ἀφοῦ δυνηθῶμεν νὰ ἐναποταμιεύσωμεν κεφάλαια, τὰ ὁποῖα τώρα δὲν ἔχομεν καὶ μᾶς τὰ δώσῃ ἡ πρόοδος καὶ ἀνάπτυξις τῆς γεωργίας, τότε θὰ προβῶμεν εἰσάγοντες τὴν βιομηχανίαν καὶ μετὰ ταῦτα καλλιεργοῦντες εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον, τὸ ὁποῖον ὅμως καὶ ἤδη ἀξιολόγως, ὡς ἐκ τῆς θέσεώς μας, καλλιεργοῦμεν· Αὕτη εἶναι ἡ φυσικὴ τάξις τῶν κοινωνιῶν ἁπασῶν. Σήμερον λοιπὸν πρόκειται μόνον περὶ τῆς γεωργίας, διότι αὐτὴν καὶ μόνην ἔχομεν καθῆκον πρῶτον νὰ ἀναπτύξωμεν. Κύριοι, ὅ,τι εἶχον νὰ εἴπω περὶ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἐγγείου φόρου, ὑπάρχει γεγραμμένον εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, περισσότερα νὰ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος εἶναι ἀδύνατον· ὅστις εἶχε τὴν ὑπομονὴν ν’ ἀναγνώσῃ τὴν ἔκθεσιν, θέλει ἰδεῖ, ὅτι ἐκεῖ, δι’ ἀριθμῶν, δι’ ἀριθμητικῆς ἀποδείξεως, ὑπάρχει ἀποδεδειγμένον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὁ φορολογούμενος πληρώνει εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου, ὅτι ἀναβαίνει εἰς 55% ἐπὶ τοῦ καθαροῦ προϊόντος εἰς τὰς καλλιτέρας γαίας, καὶ 80 καὶ ἐπέκεινα εἰς τὰς κακάς. Τώρα ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν ἀνεξαρτήτως τοῦ ζητήματος τοῦ ἐλλείμματος ἢ ὄχι, νομίζει κατὰ συνείδησιν, κατὰ καθῆκον πρὸς φορολογούμενον λαὸν, πρὸς τὸ καλὸν αὐτοῦ τοῦ Ἡγεμόνος, ὅστις μέλλει νὰ ἔλθῃ, διότι Κύριοι, σᾶς λέγω ὅτι, ἐὰν σήμερον δὲν ἐλαττώσωμεν τὸν ἔγγειον φόρον, ἀκολούθως θὰ ᾖναι πολὺ δυσκολώτερον, καὶ θὰ ὑπάρχῃ μία ἀφορμὴ μεγάλης δυσαρεσκείας εἰς τὸν λαὸν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὁ λαὸς περιμένει σήμερον νὰ ἐλαφρυνθῇ ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀθλίαν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν τὸν ἔχει αὐτὴ ἡ ἄδικος καὶ καταπιεστικὴ φορολογία, νομίζει, λέγω, ἡ Συνέλευσις ἐν τῇ συνειδήσει της, ὅτι πρέπει νὰ διατηρήσωμεν αὐτὸν τὸν φόρον, ὅπως ὑπάρχει; διαφέρει τότε. Ἐὰν ὅμως φρονῇ ὅτι χρεωστεῖ νὰ ἔλθῃ εἰς βοήθειαν αὐτοῦ τοῦ δυστυχοῦς λαοῦ, ὅστις πιέζεται καὶ τυραννεῖται εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὅσον οἱ φελάχαι εἰς τὴν Αἴγυπτον, τότε τὸ ζήτημα δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τοῦ νὰ μάθωμεν πῶς θὰ ἀναπληρώσωμεν τὸ ἔλλειμμα, ἀλλ’ ἐὰν ᾖναι δικαιοσύνη νὰ ἐλαττωθῇ ὁ ὑπάρχων ἔγγειος φόρος. Δὲν συμφωνῶ διόλου μὲ τὸν προλαλήσαντα Κ. Χαλκιόπουλον, ὅστις ἠθέλησε νὰ τὸν καταβιβάσῃ εἰς 7%. Λέγω δὲ ὅτι εἰς κανὲν ἔθνος τοῦ κόσμου δὲν ἀνεβιβάσθη ὁ ἔγγειος φόρος εἰς αὐτὸ τὸ ποσὸν, τὸ νὰ πληρώσῃ ὁ φορολογούμενος 55% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου του, φρονῶ ὅτι εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου ὁ φόρος αὐτὸς δὲν ὑπάρχει ἀνώτερος τῶν 25%. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι ὁ φόρος αὐτὸς εἶναι ὑπερβολικός· ὀφείλει ἡ Συνέλευσις νὰ τὸν καταβιβάσῃ, καὶ καταβιβάζουσα αὐτὸν εἰς 5% ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου, καταβιβάζει αὐτὸν εἰς 35% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου. Πόσον εἶναι τὸ ποσὸν τοῦ φόρου, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει κατ’ ἀνώτερον βαθμὸν προσδιωρισμένον εἰς ἄλλα κράτη; Λέγω δὲ ὅτι εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου ἡ γεωργία δὲν φορολογεῖται τόσον ἀπηνῶς, ὅσον εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὸ ὁποῖον ὡμολόγησαν καὶ παρεδέχθησαν πάντες. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν, Κύριοι, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας, ἔγεινε μία διανομὴ κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἐξώσεως τοῦ Ἰακώβου, ἐπὶ τῆς ἀναγορεύσεως τοῦ Γουλιέλμου Γʹ, ὅπου διῄρεσαν τότε τὴν γῆν εἰς τάξεις, ἀλλὰ κατὰ γενικὴν ἐκτίμησιν καὶ λίαν ἐπιεικῶς, οὐχὶ καθὼς κάμνουν εἰς τὴν Γαλλίαν μὲ τὸ σύστημα τὸ διανεμητικόν· ὅθεν σήμερον εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὑπάρχουν γαῖαι, ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶναι ἀνεγηγερμέναι λαμπραὶ πόλεις, καὶ δὲν πληρόνουν σχεδὸν τίποτε ἀναλόγως τοῦ κέρδους. Ἀλλ’ ἡ Ἀγγλία γνωρίζει πόσον χρήσιμος εἶναι εἰς τὴν κοινωνίαν ἡ γεωργία, καὶ μολονότι παρῆλθον ἔκτοτε σχεδὸν αἰῶνες, καὶ ποτὲ δὲν ἠθέλησε νὰ ἐγγίξῃ πλέον αὐτὸν τὸν νόμον, ἡ δὲ Ἀγγλία ὡς ἐλεύθερον Ἔθνος περιποιεῖται τὴν προστασίαν τῆς γεωργίας, ἐνῷ ἔχει τόσα ἄλλα πλούτη, καὶ τὴν προστατεύει, διότι τὴν φορολογεῖ ἐλαφρότατα, ἡ δὲ Ἑλλὰς, ἥτις δὲν ἔχει ἑτέραν βιομηχανίαν παρὰ τὴν γεωργίαν ζητεῖ καὶ ταύτην νὰ τὴν πιέσῃ. Κύριοι, περὶ τῶν οἰκοδομῶν ὁμιλῶν ὁ προλαλήσας εἶπε κἄτι τι περὶ ἐμοῦ ὅτι παραδέχομαι εἰς τὴν ἔκθεσιν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀληθὲς, δηλ. ὅτι θέλω τὴν φορολογίαν τοῦ ἐδάφους καὶ δὲν θέλω τὴν τῆς οἰκοδομῆς.

§194ΤΙΝΕΣ. Ἀφήσατε αὐτὸ τὸ μέρος, Κ. Πετσάλη!

§195Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐπιφυλάσσομαι τῳόντι νὰ ἀπαντήσω εἰς ἐκεῖνο τὸ μέρος· ἀλλὰ παρατηρῶ μὲ λύπην μου, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐκείνη ἡ καλὴ πίστις, ἥτις ἀπαιτεῖται ἐπὶ τῶν συζητήσεων, ὁσάκις ζητεῖ τις νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν γνώμην του κατὰ ἑτέρου· ὅταν ἀποδείξῃ εἴς τινα οἱανδήποτε εἴτε ἰδέαν εἴτε πρᾶξιν, πρέπει ὁ ἀποδίδων αὐτὴν νὰ ᾖναι ἐν καλῇ τῇ πίστει, νὰ εὑρίσκεται εἰς πλάνην, ὁπότε εἶναι συγγνωστός. Εἰς τὴν ἔκθεσιν λέγω ὅτι εἰς τὴν Ἀγγλίαν φορολογοῦνται οἱ ἐνοικιασταὶ, ὁ φόρος ἐπιβάλλεται εἰς τὸν ἐνοικιαστήν· αὐτὸ δὲν ἦλθε νὰ τὸ ἀναιρέσῃ ὁ προλαλήσας· διαφέρει πολὺ ὁ φόρος, ὅταν ἐπιβάλληται εἰς ἓν πρόσωπον ἢ εἰς ἄλλο. Ὁ ἰδιοκτήτης τῆς οἰκοδομῆς δὲν πληρόνει τὸν φόρον, ἀλλ’ ὁ ἐνοικιαστὴς καὶ ἐν μέρει ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ ἐδάφους, τὸν ὁποῖον ἐμμέσως ἐπιῤῥεάζει ὁ φόρος τοῦ ἐνοικίου· ὅταν τις θὰ ἐνοικιάσῃ μίαν οἰκίαν δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον θὰ πληρώσῃ ἀτομικῶς, διότι εἶναι χρέος προσωπικὸν, ἰδικόν του· ἀλλὰ καθὼς ὁ ἄνθρωπος εἰς τὰς ἄλλας του ἀνάγκας δὲν σκέπτεταί ποτε, ὅταν θὰ ἀγοράσῃ τι, τί θὰ πληρώσῃ ἐπὶ τοῦ ἀγοραζομένου διὰ φόρον, τοιουτοτρόπως καὶ ἐνταῦθα δὲν θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον πρὸς τὸ μίσθωμα θέλει πληρώσει, ἀλλὰ μόνον τὴν ἀνάγκην του καὶ κατὰ ταύτην θὰ προσδιορίσῃ τὸ ἐνοίκιον· ἐξ ἐναντίας, ὅταν ἐπιβάλληται ὁ φόρος εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, εἶναι ἀδιαφιλονείκητον ὅτι τὸν φόρον πληρόνει αὐτὸς πολλάκις. Αὐτὸ, Κύριοι, θὰ γείνῃ γνωστὸν ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν προτεινομένων νέων φόρων. Ἐγὼ ἐπιμένω νὰ θεωρῶ ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Κουμουνδούρου, νὰ καταβῇ ὁ ἔγγειος φόρος εἰς 5%, ὑπάρχει ἐντὸς τῶν πραγματικῶν ἀναγκῶν καὶ τῆς δικαιοσύνης· ἐπειδὴ δὲ κἄποιος, ὅστις ἐξέσχισε τὰ ῥοῦχά του εἰς μίαν ἐφημερίδα, διότι τοῦ ἐμειώθη ἐκ τῶν γενομένων οἰκονομιῶν ὁ μισθὸς κατὰ 50 δραχμάς, ἀποδίδει ἰδιοτελῆ σκοπὸν εἰς τὴν ἐπιμονήν μου, διότι ἔχω γαίας· σᾶς λέγω ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τοιαύτην θέσιν, ὥστε οἱονδήποτε φόρον καὶ ἂν θέλῃ ἡ Συνέλευσις νὰ θέσῃ, εἴτε εἰς τὰς οἰκοδομὰς, ἐπὶ τῶν ὁποίων φορολογοῦμαι, εἴτε εἰς τὰς γαίας, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπίσης φορολογοῦμαι, εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ ὑποφέρω, χωρὶς νὰ ἐλαττωθῶσι τὰ πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν μου μέσα, εἶμαι ἀρκετὰ αὐτάρκης διὰ νὰ περιορίσω τὰς ἀνάγκας μου· δὲν ἀγαπῶ τὸν πλοῦτον, εἶμαι ἀρκετὰ φιλόσοφος, διὰ νὰ ἠξεύρω ὅτι ὁ πλοῦτος εἶναι ἓν μέσον πρὸς σκοπόν. Θέλετε 12% νὰ θέσητε; εἶμαι ἕτοιμος νὰ τὸ πληρώσω μετ’ εὐχαριστήσεως, θέλετέ το, δὲν ἐπηρεάζομαι διόλου. Χρεωστῶ ὅμως νὰ εἴπω ὅτι διερχόμενος ὅλα τὰ μέρη τῆς Στερεᾶς, ἀπὸ τὸ Ξηροχῶρι ἕως ἐδῶ, δὲν ἀντάμωσα κᾀνένα χωρικὸν, ὅστις νὰ μὴ μοῦ τὸ ἐπιβάλῃ ὡς καθῆκον· καὶ δὲν τὸ ἐπῆρα ἐπάνω μου, νὰ ἐπιτύχω τὴν ἐλάττωσιν τῶν φόρων αὐτῶν. Πιστεύω, εἶπον, ὅτι αὐτὴ ἡ Συνέλευσις τοῦ ἔθνους, ἥτις ἔρχεται ὕστερον ἀπὸ μίαν ἐπανάστασιν, αὐτὴ σκέπτεται περὶ τῆς ἀνακουφίσεώς σας· αὐτὰ εἶπον, ὄχι, διὰ τὸν ἑαυτόν μου.

§196ΠΟΛΛΟΙ. Πολὺ καλά· ἀρκετά. Ἐφωτίσθημεν, Κύριε Πρόεδρε!

§197Ρ. ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ἐπιλαμβάνομαι, Κύριοι, νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ ζητήματος διττῶς ἀκανθώδους· διότι ἂν καὶ συμφωνότατος εἶμαι εἰς τὸ νὰ ἐκπεσθῇ ὁ ἔγγειος φόρος, ἔστω καὶ μέχρι τῶν 5%, θεωρῶ ὅμως ἀναγκαῖον τοῦ νὰ βαδίσωμεν εἰς τοῦτο διὰ τρόπου τινὸς βαθμιαίου καὶ οὐχὶ μικροῦ—ἀμφιβάλλω ὅμως, ἐάν τινες δὲν μὲ παρεξηγήσωσιν· εἶναι δὲ καὶ ἄλλως ἀκανθῶδες τὸ ζήτημα, καθ’ ὅσον οἱ προλαλήσαντες ἔλαβον τὴν καλωσύνην νὰ ἐξαντλήσουν πρὸς τοῦτο ὥρας πολλὰς καὶ τὰς 2 ἢ 3 ἐπιστήμας των καθ’ ὁλοκληρίαν, ὥστε εἰς τοὺς ὑπολειφθέντας νὰ λαλήσωσι μικρὸν ἄφησαν στάδιον καὶ ἑπομένως τὸ ἀπαιτούμενον ἴσως θὰ ἦναι ἐναντίον τῆς ἐπιμονῆς σας, ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ ἀκροασθῆτε καὶ ἐμὲ μὲ ὅλην τὴν δυνατὴν συντομίαν. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τὸ μικτὸν τῆς ἐλαττώσεως καὶ τῆς ἀναπληρώσεως εἶναι καιρὸς καὶ κατ’ ἐμὲ νὰ ἑνωθοῦν τὰ 2 ἐν τῇ παρούσῃ συζητήσει· κάμνουν ἄδικον τῆς Συνελεύσεως ὅσοι ἐπιζητοῦν τοῦτο· διότι καταντᾷ ὡς μία πίεσις εἰς αὐτὴν καὶ δυσπιστία, ὅτι δῆθεν, ἐπιτυγχανούσης ἤδη τῆς ἐλαττώσεως, δὲν θέλει παραδεχθῆ ἀκολούθως ἡ ἀναπλήρωσις. Ἡ Συνέλευσις ἐννοεῖτε, Κύριοι, ὅτι σήμερον εἰς τὴν ἔκδοσιν ἀποφάσεως περὶ ἐλαττώσεως δὲν ἀντιβαίνει, ἀλλ’ ἐπιφυλάττεται, ὅταν καὶ αὔριον θὰ ἔλθῃ ὁ προϋπολογισμὸς, νὰ ὁδηγηθῇ ἐν γνώσει καὶ ἐν γένει εἰς τὰ τῆς ἐλαττώσεως, Ἑπομένως, Κύριοι, δὲν εἶναι μόνον ὁ λόγος νὰ ἐκπέσωμεν τὸν ἔγγειον φόρον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὴν ἐπικαρπίαν κατὰ τὴν γνώμην διαφόρων. Λοιπὸν ἡ Συνέλευσις θέλει τὸν καιρόν της διὰ νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς ἀναπληρώσεως, ἐὰν δὲν τὴν εὕρῃ ἀφεύκτως ἀναπληρουμένην εἰς τὸν προϋπολογισμόν, τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ ὁποίου ἀφιερώσαμεν εἰς τριακονταμελῆ ἐπιτροπὴν καὶ ἥτις ἐργάζεται ἀνενδότως· διότι πρὸ πάντων ἐλπίζω πολὺ, Κύριοι, ἀπὸ τὴν ἁπλοποίησιν τῆς ὑπηρεσίας· καὶ ἂν ἡ ὑπηρεσία ἁπλοποιεῖτο κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος τῆς 3 Σεπτεμβρίου ἠθέλομεν εἶσθαι ἀπὸ τὰ 45 ἐντὸς τούτου τοῦ μέτρου, ἀλλὰ προϊόντος τοῦ χρόνου ἐξ ἐναντίας ἐπολλαπλασιάσθη εἰς τρόπον ἀφόρητον. Ἐὰν λοιπὸν αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν δυνηθῇ νὰ πλησιάσῃ εἰς τὸ γενικὸν μέτρον, τότε θὰ ἀναπληρώσωμεν βέβαια ἡμεῖς τὴν ἔλλειψιν καὶ εἴμεθα κύριοι νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸν φόρον τῶν οἰκοδομῶν, ἄλλως, ὅπου θέλομεν· ὁ φόρος δὲν προσβάλλει κᾀνένα, ὅταν ᾖναι γενικὸς, καὶ μὲ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν· εἰς τὰ γενικὰ μέτρα δὲν εἴμεθα ἐναντίοι· λέγω μόνον ὅτι δὲν εἶναι ὁ καιρὸς σήμερον νὰ ἐπεκταθῶμεν καὶ εἰς τὰ 2, ἀλλὰ νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸ ἕν· ὅθεν συνεπείᾳ τῶν τοιούτων συλλογισμῶν μου παρατηρῶ ἐν πρώτοις ὅτι ἀναφέροντες γεωργόν, νὰ μὴ ἐννοῶμεν κυρίως ἐκεῖνον, ὅστις ἡμερομισθίως κάμνει τὸ ζευγάρι, ἀλλὰ νὰ ἐννοῶμεν τοὺς κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον κτηματίας· διότι ἐγὼ, ὁμιλῶν ἐδῶ, εἶμαι καὶ γεωργὸς, ὡς ἔχων καὶ γαίας· δὲν ἀνήκει καὶ εἰς ὅλους τοὺς τοιούτους ὁ ἔγγειος φόρος; εἰς τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν δισταγμούς· ὅθεν ὁ καιρὸς καθ’ ὃν σκεπτόμενοι ἀποφασίσωμεν, εἶναι ὁ κατάλληλος διὰ πᾶσαν ἐπιβολὴν φόρου, ἂν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν θεραπευθῶσι ὅλαι αἱ τοιαῦται ἀνάγκαι διὰ νὰ μὴ συμπέσῃ ὥστε ἐλαττοῦντες οὕτω αὐτοὺς ἀφ’ ἑνὸς, τοὺς ἐπιβαρύνωμεν, ἀφ’ ἑτέρου καὶ ἴσως περισσότερον. Δὲν πιστεύω, ὅτι νέοι φόροι εἶναι τόσον εὔκολον νὰ ἐπιτεθῶσι καὶ μάλιστα εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν, μ’ ὅλα ταῦτα, ἂν τοῦτο ἀπαραιτήτως ἀπαιτηθῇ, διπλασίαν πρέπει προσοχὴν νὰ δώσωμεν εἰς τοιαύτην ἐπιβολὴν φόρων, χωρὶς νὰ παραβλάψωμεν καὶ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς ἀφαιρέσεως· διὰ τοῦτο πρέπει ν’ ἀρχίσωμεν βαθμηδὸν ἐπὶ τῆς φορολογίας τῆς ἐφετεινῆς ὡς πρὸς τὸν ἔγγειον φόρον καὶ νὰ περιορισθῶμεν ἐκπίπτοντες δύο ἔτι ἐπὶ τῶν δέκα, ἤτοι μέχρι τῶν 7 ἐπὶ τοῖς δέκα· ἑπομένως ἀποφασίζομεν καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐπικαρπίας, ὅταν ἔλθῃ ὁ προϋπολογισμὸς καὶ γνωρίσωμεν τὸ ὅλον τῶν ἐλαττώσεων καὶ τοῦ ἐλλείμματος, καὶ τὰς ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς προτεινομένας δυνατὰς θεραπείας, καὶ σκεπτόμενοι ὡρίμως θέλομεν ἀποφασίσει τὸ τυχὸν τῆς ἀναπληρώσεως, ὡς καὶ κατὰ ποῖον τρόπον ἠμποροῦμεν νὰ ἐλαττώσωμεν καὶ περισσότερον· ἐννοῶ δὲ ὅτι τὸ μέτρον τῆς μέχρι τῶν 7 ἐπὶ τοῖς 10 ἐλαττώσεως νὰ ὁρισθῇ καὶ διὰ τὴν φορολογίαν τοῦ 1864 ἀπὸ τοῦδε, καθόσον συνταγματικῶς οἱ φόροι προπαρασκευάζονται καὶ πρὸ τοῦ ἔτους, διὰ τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλονται. Λοιπὸν τότε ἠμποροῦμεν ν’ ἀποφασίσωμεν καὶ νὰ εἴπωμεν ἀπὸ τὸ ἐνεστὼς ἔτος ἡ φορολογία αὕτη ἀπὸ 9 γίνεται κατὰ δύο ὀλιγωτέρα μέχρι τοῦ τέλους τοῦ ἄλλου ἔτους τοῦ 1864. Ἂν δὲ ἕως τότε ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δὲν φέρῃ τὴν ἀπαιτουμένην ἐλάττωσιν εἰς τὸν φόρον τοῦτον διὰ καταλλήλου νόμου φορολογίας τότε ὁ φόρος τῆς ἐπικαρπίας καθιεροῦται εἰς 5%. Τοιουτοτρόπως ἂς προβλέψωμεν μήπως, ἀποφασίζοντες οὕτω ἀπὸ τώρα, ἔλθωμεν εἰς καθυστερήσεις μεγαλειτέρας καὶ δυσκόλους ν’ ἀναπληρωθῶσιν ἀπὸ τοῦδε· ἑπομένως ὁ ὅρος τοῦ χρόνου τῆς ἐντελοῦς ἀνορθώσεως, μέχρι δηλαδὴ τοῦ τέλους τοῦ 1864, εἶναι νομίζω καθ’ ὅλα κατάλληλος· καὶ ἐὰν ἕως τότε δὲν μεταβληθῇ τὸ ὑπάρχον σύστημα, τότε ὁ φόρος οὗτος προσδιορίζεται διὰ τὸ ἑξῆς ἔτος ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1865 εἰς 5%. Αὐτὴν τὴν γνώμην ἔχω· καὶ ἐὰν ἡ Συνέλευσις τὴν ἐγκρίνῃ τότε ἢ μεταβάλλει οὕτως ἓν τῶν ὑποβληθέντων ψηφισμάτων, ἢ ὑποβάλω ἴδιον ψήφισμα, καὶ ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν ἐπιβολὴν τῶν φόρων, ἂς μὴ ἀμφιβάλῃ καὶ ὁ φίλος μου Κ. Κεχαγιᾶς ὅτι θέλω τὸν εὐχαριστήσει μὴ ἀφίνων τὸ τυχὸν ἔλλειμα ὅλως κενὸν, καὶ θέλομεν δείξει ἀπὸ ποῦ πρέπει ν’ ἀναπληρωθῇ τὸ τοιοῦτον εὐλόγως, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς πρὸς ἐκπλήρωσιν προτάσεις αὐτοῦ περὶ νέων φόρων, ὡς καὶ τὴν ἔκθεσιν τῶν Κυρίων Κουμουνδούρου, Καλλιγᾶ καὶ ἄλλων.

§198ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν. (θόρυβος).

§199ΣΠΗΛΙΟΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, κατ’ ἐμὲ, σήμερον πρόκειται ἰδίως, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐλαττωθῇ ὁ ἔγγειος φόρος καὶ κατὰ πόσον. Αὐτὸ εἶναι τὸ κύριον ζήτημα. Τί μᾶς ἔφερεν εἰς τὰς σκέψεις ταύτας; ἡ κατάστασις τῆς γεωργίας. Τί εἴπομεν πάντες; ὅτι ἡ γεωργία πιέζεται, ὅτι ἡ γεωργία ἐξηντλήθη, θὰ φθάσωμεν νὰ καταστήσωμεν τοὺς γεωργοὺς δουλοπαροίκους· θὰ καταστήσωμεν μίαν ἀριστοκρατίαν πολὺ ἐπίφοβον εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐξ αὐτῶν τῶν σκέψεων ὁρμώμενοι εἴπομεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐλαττωθῇ ἡ φορολογία, ὁ ἔγγειος φόρος· καὶ ἄλλος μὲν ἐπρότεινε κατὰ 2, ἄλλος δὲ κατὰ 4%· ἀλλὰ τί ἀντιτάττουσι πρὸς τὴν πρότασιν ταύτην; ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη, ὅτι δὲν φθάνουν τὰ ἔξοδα. Ἀπαντῶ, Κύριοι, ὅτι μεγαλητέρα ἀνάγκη ὑπάρχει τὸ ἀδύνατον. Ὅταν, Κύριοι, ἐπὶ τοῦ Διευθυντηρίου εὑρίσκετο ἡ Γαλλία εἰς οἰκονομικὴν κατάστασιν δυσχερεστάτην, δημοσίαν πίστιν δὲν εἶχε καὶ ἦτο περιπεπλεγμένη εἰς ἐξωτερικοὺς πολέμους, τότε τί ἔγεινεν; ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ οἱ λοιποὶ ὑπουργοὶ ἐζήτουν χρήματα ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ δὲ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπέναντι αὑτῶν τῶν ἀμέσων αἰτήσεων ἐπαρουσίαζε τὸ ἀδύνατον· ἑπομένως ἡ ἀνάγκη ὑπεχώρει εἰς τὸ ἀδύνατον καὶ μετέβαινον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐὰν λοιπὸν εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν δύναται νὰ εἰσπράξῃ τὸ δημόσιον π. χ. πλέον τῶν 100 χιλιάδων δραχμῶν, ὀφείλετε νὰ περιορίσετε τὰ ἔξοδα εἰς 100000 ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὸ δυσχερέστατον τῆς ἐξοικονομήσεως τῶν περιπλέον. Διότι ἐὰν ἐξοδεύσητε περισσότερον, θέλετε ἀφανίσει τὸν κόσμον διὰ τῆς ἐπιβολῆς ὑπερόγκων ἢ νέων φόρων. Πῶς θέλετε, ὅταν ἀπὸ ἐμὲ δὲν δύνασθε νὰ λάβητε 5 λεπτὰ, νὰ μοῦ ἀπαιτήσητε νὰ σᾶς δώσω 10, διὰ νὰ τὰ ἐξοδεύσητε ἀλλοῦ; Ποτὲ φόροι δὲν ἐπιβάλλονται λέγει ὁ Σμὶθ πρὶν ἢ ἐξαντληθῇ ἡ τάξις καὶ ἡ οἰκονομία· ἑπομένως πρῶτον πρέπει νὰ βεβαιωθῆτε, ὅτι τὰ ἔσοδα δὲν ἐπαρκοῦν εἰς τὰ ἔξοδα, ὅτι πάντα ταῦτα εἰσὶν ἀναποφεύκτως ἀναγκαῖα, καὶ ἑπομένως νὰ προνοήσητε περὶ τῆς ἐξευρέσεως καὶ ἄλλων πόρων. Πῶς θέλετε ἐκ προκαταβολῆς νὰ εἴπητε· «δίδομεν 24 ἑκατομμύρια εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἐξοδεύσῃ» χωρὶς νὰ ἐξετάσητε προηγουμένως, ὁπόση εἶναι ἡ ἀπαραιτήτως ἀπαιτουμένη ἐτησία δαπάνη, ποῖος φόρος εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον δυνάμεθα νὰ ἐλαττώσωμεν, ποῖος ἐκεῖνος, ὃν δυνάμεθα νὰ αὐξήσωμεν, ποῖος πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ, καὶ ποῖος δὲν εἶναι ἀναγκαῖος. Ποῦ ἠξεύρετε ὅτι πρέπει νὰ ἐξοδεύσητε 24 ἑκατομμύρια καὶ ἀπαιτεῖτε νὰ καταστήσητε νέους φόρους; ἐπὶ τίνος στηρίζεσθε; εἰς τὸν προϋπολογισμόν; Ἀλλὰ κατ’ ἐμὲ εἶναι ἐξογκωμένος, καὶ ὑπάγεται εἰς ἐλαττώσεις, διότι ἐφέτος δὲν ἔχομεν π. χ. στρατολογίαν· κ’ ἐν τούτοις τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει δαπάνην πρὸς στρατολογίαν δύο χιλιάδων ἀνδρῶν. Ἰσχυρίζεσθε, ὅτι τὰ ἔσοδα δὲν ἐπαρκοῦν εἰς τὰ ἔξοδα. Ἀπαντῶ ὅτι ἀντὶ νὰ πιέζητε τὴν γεωργίαν, ἐλαττώσατε τὴν ὑπαλληλίαν σας, διότι τὸ κράτος δὲν ἠμπορεῖ νὰ δίδῃ τοιούτους μισθοὺς, καθόσον δὲν ἔχει, καὶ ὅταν δὲν ἔχῃ, πρέπει πάντες νὰ ὑποστῶσιν ἀναλόγως τὴν ἔλλειψιν. Ὁ γεωργὸς τρώγει λάχανα ὅταν δὲ τῷ λέγετε, «σὺ τρώγεις λάχανα, ἀλλ’ ἡμεῖς θέλομεν πληθὺν ὑπαλλήλων μὲ ἁδροὺς μισθοὺς,» θὰ σᾶς εἴπῃ, «ἐλαττώσατε ἐν γένει τὰ ἔξοδα, διότι δὲν ἐπαρκῶ εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν φόρων.» Ὅταν ἐλαττώσητε τοὺς φόρους, ἀναγκαίως θὰ ἐλαττώσετε καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων. Εἴχομεν ἄλλοτε μίαν βασιλείαν, καὶ εἴχομεν μεγάλην σπατάλην, αὐτοὶ δὲ δὲν εἶναι λόγοι, τοὺς ὁποίους λέγω σήμερον, ἀλλὰ τοὺς εἶπον πολλάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς κ’ ἔχω μάρτυρας πολλούς. Ἄλλοτε, Κύριοι, οἱ ὑπουργοὶ εἶχον μίαν πληθὺν ὑπαλλήλων, καὶ σᾶς λέγω ἐξ ἰδίας πείρας, ἡ ὑπαλληλία αὕτη ἦτο πολὺ ἀνωτέρα τῆς πραγματικῆς ἀνάγκης. Ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ἡ ὑπαλληλία ηὐξήθη, διότι, ἐπλάττοντο θέσεις διὰ νὰ οἰκονομηθοῦν ἄτομα. Ἡ αὐτὴ κατάστασις ἐξακολουθεῖ καὶ σήμερον. Ἐκτὸς τούτου ἡ ὑπηρεσία σήμερον δὲν ἔχει τόσας μεγάλας ἀνάγκας, ὅσας ἄλλοτε, διότι οὐδεμία ἐνεργεῖται εἰς τὰς ἐπαρχίας ὑπηρεσία, παρὰ μόνον ἡ περιστρεφομένη περὶ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, στρατολογία δὲν ὑπάρχει, ἐκλογαὶ δὲν ὑπάρχουν, δημόσια ἔργα δὲν γίνονται, τίποτε δὲν ὑπάρχει σχεδόν. Πρὸς τὶ λοιπὸν ἔχομεν τόσους ὑπαλλήλους; Τὸ αὐτὸ λέγω καὶ περὶ τῆς ὑπαλληλίας τῶν λοιπῶν ὑπουργείων. Εἶναι ἀνάγκη νὰ διατηρήσωμεν πάντας αὐτούς; Ἐλαττώσατε τοὺς μισθούς των. Ἐὰν δὲ, ἀφοῦ ἐξετάσωμεν ὅλα αὐτὰ, ἐὰν, ἀφοῦ ἐξετάσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν, πεισθῶμεν, ὅτι ἡ ἐλάττωσις αὐτὴ δὲν ἀρκεῖ νὰ καλύψῃ τὰ ἔξοδα διὰ τῶν νενομοθετημένων φόρων, τότε κάμνετε προσθήκην, καὶ τότε πραγματικῶς εἷς ἀπὸ τοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ καθιδρύσωμεν, εἶναι ὁ ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν, ἀλλὰ νὰ ἔλθωμεν ἐκ προκαταβολῆς, νὰ ἐγκαθιδρύσωμεν νέους φόρους, νὰ προαποφασίσωμεν ὅτι δίδομεν τόσα ἑκατομμύρια εἰς τὸ ὑπουργεῖον διὰ νὰ δαπανήσῃ, δὲν συνάδει πρὸς τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος. Γινώσκετε, ὅτι, ὅταν δίδεται ὡρισμένον ποσὸν, θὰ εὑρεθοῦν αἰτίαι νὰ ἐξοδευθῇ, διότι κατὰ δυστυχίαν αἱ Κυβερνήσεις ἐξοδεύουν πολλάκις ὅσα τοῖς δοθῶσι, καὶ ὅταν ἔχωσιν εὐκολίας, προβαίνουσιν εἰς σπατάλας καὶ διαφθοράς. Καταπαύων ἐνταῦθα παρατηρῶ ὑμῖν ὅτι κηρύττομαι ἀπὸ τοῦδε ἐναντίος πάσης αὐξήσεως (θόρυβος). Λέγω ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ γίνῃ ἐλάττωσις ἐπὶ τοῦ ἐγγείου φόρου 2% καὶ ἂν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ παρουσιασθῇ ἀνάγκη προσθήκης φόρων, τότε νὰ προβῶμεν εἰς ταύτην (θόρυβος).

§200ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν (θόρυβος).

§201ΖΕΡΒΑΣ. Ἀφοῦ παρουσιάζεται ἕνας ὑπουργὸς εἰς μίαν Συνέλευσιν, καὶ προτείνει τὴν καταβίβασιν τοῦ φόρου εἰς 5 τοῖς ἑκατὸν, ἐννοεῖται ὅτι κατόπιν ἔχει τὴν εὐκολίαν νὰ ἀναπληρώσῃ, ἂν παρατηρήσῃ ἔλλειμά τι εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἀσχέτως τώρα περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐὰν ᾖναι μεγάλος ἢ ὀλίγος, δὲν ἠμποροῦμεν ὅμως σήμερον νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἀντικατάστασιν καὶ συγχρόνως νὰ τὴν συζητήσωμεν· αὐτὸ ἴσως μᾶς ἐπαρουσίασαν ὡς κώλυμα ὡς ἐμπόδιον, οἱ μὲν λέγουν ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι 21 ἑκατομμύρια, καὶ πῶς ἠμποροῦμεν νὰ καταβιβάσωμεν τόσα ἑκατομμύρια ἀπὸ τὴν ἐλάττωσιν τῶν φόρων; οἱ δὲ μᾶς λέγουν ὅτι πρέπει νὰ τὸν ἐλαττώσωμεν· ὁ Κύριος Κεχαγιᾶς λέγει μάλιστα «εἶμαι σύμφωνος μὲ τὰς 5 τοῖς ἑκατὸν, ἀλλὰ συγχρόνως πρέπει νὰ παραδεχθῆτε καὶ τὴν ἀντικατάστασιν,» ἐγὼ λέγω ὅτι ὁ ὑπουργὸς τὴν ἔχει ἑτοίμην, ἀλλὰ θὰ τὴν φέρῃ ἐν καιρῷ, διότι ἂν δὲν ἦτο βέβαιος περὶ τῆς ἀντικαταστάσεως καὶ τῆς ἐπιτυχίας αὐτῆς δὲν ἠμπόρει ποτὲ ἀπέναντι τοῦ σώματος τούτου νὰ τὸν κάμῃ (θόρυβος). Ὁ Κύριος Σαρίπολος ἐπαρουσιάσθη καὶ μᾶς ἐπρότεινε πολλοὺς λόγους ἐπιμένων εἰς τὴν συντήρησιν αὐτοῦ τοῦ συστήματος τῆς φορολογίας, καὶ μᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν φόρον, διότι εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ πληρώσωμεν πολλά. (θόρυβος). Καὶ ὡς πρὸς τὴν ἀντικατάστασιν, σᾶς λέγω, δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη ἑτέρων φόρων. Διῆλθον ὅλον τὸν προϋπολογισμὸν καὶ παρετήρησα, ὅτι ἀπὸ τὰ 24 ἑκατομμύρια μόλις τὰ 14 δίδονται εἰς ἐργασίαν τὰ 10 ἑκατομμύρια πληρόνονται διὰ τὴν ἀργίαν· τὸ ἔθνος πληρόνει φόρον ἀργίας 10,000,000 δραχμῶν. Αὐτὸς ὁ φόρος ἠμπορεῖ νὰ ἐλαττωθῇ, ἢ καὶ νὰ ἐξαλειφθῇ. Θὰ εἴπῃ τις, ὅτι ἕνας νόμος ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς ἕνα νὰ πληρόνεται διὰ τὴν ἀργίαν· ἀλλ’ ἕνας ἄλλος νόμος τὸ ἀφαιρεῖ· ἑπομένως ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν θὰ ὑποδείξωμεν ἰδιαιτέρως, ποῖα εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πληρόνομεν χωρὶς νὰ παράγουν οὐδεμίαν ὠφέλειαν, καὶ θὰ ἰδῆτε, ὅτι τὰ 10 ἑκατομμύρια δὲν πιάνουν τόπον δι’ ὅλους παρὰ στηρίζονται μόνον εἰς κεκτημένα δικαιώματα· ἀλλὰ τοὺς νόμους αὐτοὺς ποῖος τοὺς ἔκαμε; μία ἐποχὴ, τὴν ὁποίαν λέγομεν νὰ μὴ ἐπαναληφθῇ πλέον εἰς τὴν Ἑλλάδα· ἑπομένως δυνάμεθα ν’ ἀντικαταστήσωμεν τὴν ἐλάττωσιν διὰ τῆς καταργήσεως αὐτῶν τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα δίδονται χωρὶς νὰ ὠφελοῦν τὸ δημόσιον ποσῶς. Δὲν λέγω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ πληρώσωμεν φόρους, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἤμεθα δίκαιοι. Ὅσα ἔξοδα καὶ ἂν ἔχῃ τὸ ἔθνος, πρέπει ἀπαραιτήτως νὰ τὰ πληρώσωμεν, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν ἄλλως. Ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ διατηρήσωμεν δικαιοσύνην εἰς τὴν φορολογίαν· ὅλοι ἐπείσθημεν, ὅτι ἡ γεωργικὴ τάξις καταθλίβεται· πρέπει ν’ ἀποφασίσετε σήμερον νὰ καταβιβάσητε τὸν φόρον αὐτὸν, διότι ἂν τὸν ἀφήσωμεν, ποτὲ δὲν θὰ ἐπιτύχωμεν. Προτείνω λοιπὸν εἰς 6% τὴν φορολογίαν αὐτὴν κ’ εὐχαριστῶ τὸν Κύριον ὑπουργὸν, ἂν καταβιβάσῃ τὸν φόρον αὐτὸν περισσότερον τοῖς ἑκατόν.

§202ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ σᾶς εἴπω, Κύριοι, ὀλίγα, διότι ἐπὶ τοῦ κυρίου ζητήματος εἶναι ἐσχηματισμένη ἡ πεποίθησίς σας. Θὰ σᾶς ὁμιλήσω λοιπὸν περὶ τοῦ ἄρθρου, τὸ ὁποῖον συζητεῖτε ἤδη, καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπιθυμεῖ ἡ Συνέλευσις νὰ σχηματίσῃ πεποίθησιν, δηλ. τοῦ ζητήματος, ὅτι ἀναποφεύκτως σήμερον, ἢ τὸ πολὺ αὔριον ὁμοῦ μὲ τὸν φορολογικὸν νόμον πρέπει νὰ συμψηφισθῶσι καὶ οἱ νέοι φόροι, οἱ προτεινόμενοι δὲ λόγοι εἶναι καὶ πολιτικοὶ καὶ οἰκονομικοί· ά) Κύριοι, ἠμποροῦν, ὅσοι δὲν ἐνέκυψαν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τὴν ὑπηρεσίαν, νὰ εἴπουν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι λίαν εὐκόλως ἠμποροῦμεν ν’ ἀποκόψωμεν ἑκατομμύρια· ἀλλὰ δὲν εἶναι εὔκολον, Κύριοι. Νομίζω κ’ ἐγὼ, ὅτι εἶναι περιττὰ ἔξοδα, ἀλλ’ ὄχι καθὼς ὑποθέτουν τινές· διότι, ἐὰν ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπάρχουν θέσεις περιτταὶ, εἶναι ἀνάγκαι καθιερωθεῖσαι, τὰς ὁποίας οὐδεὶς θέλει τολμήσει ν’ ἀποκόψῃ. Οὐδεὶς θέλει τολμήσει ν’ ἀφαιρέσῃ τὸν μισθὸν τοῦ στρατιώτου, τὸν μισθὸν τοῦ ὑπαλλήλου, τὸν μισθὸν τοῦ ναύτου. Λοιπὸν εἶναι ἀνάγκαι ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ, αἱ ὁποῖαι, καὶ ἐὰν ᾖναι περιτταὶ, δὲν ἠμποροῦν ν’ ἀποκοποῦν· τὸ ἔθνος ἠμπορεῖ νὰ ἐλαττώσῃ, ὄχι ὅμως μέχρις αὐτοῦ τοῦ βαθμοῦ. Κύριοι! Ἔκαμον εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν οἰκονομίας, προτάσεις ἐλαττώσεων, κατάργησιν θέσεων μέχρι τοιούτου βαθμοῦ, ὥστε διάφοροι ὑπάλληλοι ἀναγκάζονται νὰ παραιτηθῶσι σήμερον, διότι ἀδύνατον, λέγουν, εἶναι εἷς ὑπάλληλος, εἷς ταμίας νὰ ἐκτελῇ χρέη τελώνου, δασάρχου, λιμενάρχου, γραφέως, πρωτοκολλιστοῦ, κλητῆρος, νὰ δέχηται χρήματα, νὰ ἐκδίδῃ γραμμάτια. (θόρυβος). Ζητοῦν θέσεις, Κύριοι, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν συναισθάνονται τὸ καθῆκόν των, παρὰ ἔρχονται νὰ λάβουν θέσεις ἀπὸ τὰ ὑπουργεῖα, διὰ νὰ οἰκονομήσουν τὸν ἄρτον των, ἀδιαφοροῦντες πῶς θὰ καταντήσῃ ἡ ὑπηρεσία· ὅπως κατήντησαν οἱ μισθοὶ, δὲν ἔρχονται μὲ αἴσθημα, διὰ νὰ ὑπηρετήσουν. Κύριοι! Δὲν ἐπιμένω, ὅτι οἰκονομίαι δὲν ἠμποροῦν νὰ γείνουν· βεβαιότατα! ἀλλ’ ἠξεύρετε, πόσας οἰκονομίας πρέπει νὰ ὑποθέσητε; ἀμέσως νὰ σᾶς εἴπω. Ὁ προϋπολογισμὸς, ὁ ὁποῖος συνετάχθη μὲ αὐτὰς τὰς οἰκονομίας μετὰ τὴν ἐλάττωσιν τῶν μισθῶν, τὴν κατάργησιν διαφόρων θέσεων, σᾶς ἀπαιτεῖ 24000000 δι’ ἔξοδα, καὶ ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ὑπάρχει οὔτε ἡ ἐπιχορήγησις τοῦ Βασιλέως, οὔτε ἡ ἀποζημίωσις τῶν Βουλευτικῶν Σωμάτων ....

§203ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Οὔτε τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν πρὸς ἀγορὰν ὅπλων διὰ τὴν Ἐθνοφυλακήν. Ἔχομεν ἀνάγκην 50000 (θόρυβος).

§204ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχομεν λοιπὸν ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ 26000000 ἔξοδα, καὶ αἱ εἰσπράξεις μέχρι τῶν τελευταίων ἐτῶν πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως εἰς τὸν ἀνώτατον βαθμὸν ἀνέβησαν μέχρι 21, 22 ἑκατομμυρίων· ἔχομεν ἔλλειμμα κατὰ συνέπειαν 4000000· ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτό· τὸ ἔλλειμα δὲν μᾶς ἐμποδίζει νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν φόρον τῆς γεωργικῆς τάξεως, ἡ ὁποία πιέζεται, διότι χρεωστοῦμεν εὐγνωμοσύνην εἰς αὐτὴν τὴν τάξιν, καὶ διότι ἐλαττόνοντες τὸν φόρον εἰς αὐτὴν, θὰ αὐξήσωμεν τὰ ἔσοδά μας, διότι θὰ διπλασιάσῃ τὰς δυνάμεις της, καὶ θ’ αὐξήσῃ κατὰ συνέπειαν τὴν πρόσοδον τοῦ δημοσίου ταμείου. Εἶναι λοιπὸν ἔργον δικαιοσύνης καὶ ἔργον ὀρθῆς οἰκονομίας· ἡ ὑποστήριξις τῶν κεφαλαίων διὰ νὰ ἔλθουν πάλιν εἰς τὴν γῆν αὐτὰ τὰ κεφάλαια καὶ νὰ φέρουν καρπὸν περισσότερον· ἀλλ’ ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τοῦτο, δὲν πρέπει νὰ καταντήσωμεν εἰς τὴν ἀδυναμίαν, τοῦ νὰ κυβερνήσωμεν τὸ κράτος. Τί ἔχομεν λοιπόν, ἐὰν παραδεχθῶμεν ἁπλῶς καὶ τυχαίως τὰς ἐλαττώσεις· Ἔχομεν, καθὼς εἶπον, 4000000 ἔλειμμα· μὲ τὰς ἐλαττώσεις θὰ ἔχωμεν τοὐλάχιστον καὶ ἄλλα 3000000, λοιπὸν 7000000 ἔλειμμα. Ἐρωτῶ· ποῖος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἠμπορεῖ νὰ κατορθώσῃ ἐλαττώσεις εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 7000000; Εἶναι μῦθος ἠμποροῦν νὰ διϊσχυρισθοῦν ὅσον θέλουν· ἐγὼ ὅμως λέγω, ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῇ κἀνεὶς νὰ ἐλαττώσῃ 7000000· 1, 2, 3 ἑκατομμύρια μετὰ μεγάλης δυσκολίας ἠμποροῦμεν νὰ ἐλαττώσωμεν, ἀλλ’ 7 εἶναι ἀδύνατον. Τί εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ Κύριος Πετσάλης; καὶ λυποῦμαι ὅτι δὲν εἶναι ἐδῶ, εἰς τὰ 1837 ὁ προϋπολογισμὸς ἦτο 16 ἑκατομμύρια, καὶ τότε, λέγει, ἐδιοικούμεθα καλλίτερον παρὰ τώρα. Ἐγὼ δὲν παραδέχομαι, ὅτι ξένοι ἠμποροῦσαν νὰ διοικήσουν καλλίτερον, ὄχι, διότι εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελέσω μέρος τῆς κυβερνήσεως, ἀλλὰ διότι πιστεύω, ὅτι οἱ ξένοι δὲν διοικοῦσαν ποτὲ καλλίτερα, διότι δὲν ἐπονοῦσαν, ὅπως πονοῦμεν οἱ ἐντόπιοι τὴν πατρίδα· ἂς ᾖναι 16 λοιπὸν ἑκατομμύρια εἰς τὰ 35, 37, 40....

§205ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Τὸ 45 ἦτο 14.

§206ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καλὰ, ὅσα θέλετε, Κύριοι, ἐξαίρετα. Τί προσετέθησαν ἔκτοτε, τὰ ὁποῖα δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀφαιρέσητε; Προσετέθησαν 2000000 συντάξεις· ἠμπορεῖτε νὰ τὰς ἐλαττώσητε; Ὄχι. Προσετέθησαν ἄπειρα σχολεῖα, γυμνάσια· καὶ τὰ τοιαῦτα ἠμπορεῖτε νὰ τὰ ἐλαττώσητε; Ὄχι. Προσετέθη τὸ ἔξοδον τῶν νήσων· ἠμπορεῖτε νὰ τὸ ἐλαττώσσητε; Ὄχι. Ἀλλ’ ἔγεινε καὶ αὔξησις ἐπὶ τῶν ἐσόδων. Εἰς τὰ 1849 ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ζώων ἦτο ἴσως 200000, 150000· τώρα ὅμως εἶναι 500000· ὥστε καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν ἀναλογίαν ἂν λάβητε ὡς βάσιν τὰ ἔξοδα τὰ γινόμενα τότε καὶ ἀφαιρέσητε ὅλας τὰς αὐξήσεις, αὐτὰ ὅμως τὰ ἔξοδα συμποσούμενα θὰ σᾶς ἀναβιβάσουν τὸν προϋπολογισμὸν εἰς 20 καὶ περιπλέον ἑκατομμύρια ὥστε ποτὲ δὲν θὰ ἠμπορέσητε νὰ ἐλαττώσητε μέχρι τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον νομίζετε. Λοιπὸν ἐὰν παραδεχθῆτε αὐτὰς τὰς ἰδέας, βλέπετε, ὅτι ἀπὸ σήμερον ἡ ἀνάγκη τῆς συζητήσεως, τῆς παραδοχῆς καὶ τῶν αὐξήσεων εἶναι ἀναπόφευκτος· διότι ὑπάρχουν μερικοὶ, οἱ ὁποῖοι θὰ παραδεχθοῦν τὴν ἐλάττωσιν αὐτὴν ὡς ἀναγκαίαν ὡς ὀφειλομένην, ἀλλὰ θέλουν καὶ τὴν ἀντικατάστασιν. Ὅταν ὅμως βάλητε τὸ καλὸν, τὸ ὁποῖον θέλει προκύψει ἐκ τῆς ἐλαττώσεως πρὸς τὸν λαὸν, εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὸ γενικὸν συμφέρον τῆς κοινωνίας, ἴσως θέλετε σταματήσει. Λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ προκαλέσητε τὴν ψῆφόν σας ἐνώπιον μιᾶς τοιαύτης ἀμφιβολίας. Κύριοι, ἐγὼ σᾶς λέγω, καὶ ἂν τὸ ἀπαιτῇ αὐτὴ ἡ ἀνάγκη τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἂν δὲν τὸ ἀπαιτῇ, ὁ φόρος αὐτὸς πρέπει νὰ τεθῇ, διότι πρέπει νὰ καθιερώσωμεν τὴν ἰσότητα τῆς φορολογίας· τὰ κεφάλαια πρέπει νὰ πληρώσουν.

§207ΠΟΛΛΟΙ. Βεβαιότατα.

§208ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἂν ἔλθῃ περίσσευμα, τὸ ἐξοδεύομεν εἰς δημόσια ἔργα, ἢ ἐλαττώνομεν ἀπὸ ὅλους τοὺς φόρους. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὸν μέλλοντα θέλομεν ἔχει ἀναποφεύκτως καὶ ἓν ποσὸν διὰ τὰ δάνεια· καὶ πρέπει, Κύριοι, ὄχι νὰ μᾶς τὸ ἐπιβάλλουν· χρεωστοῦμεν διὰ τὴν τιμήν μας, χρεωστοῦμεν διὰ τὸ συμφέρον μας νὰ βάλωμεν αὐτὸ τὸ ποσὸν καὶ νὰ τὸ πληρώσωμεν, διότι τοιουτοτρόπως ἠμποροῦμεν νὰ καταταχθῶμεν εἰς τὴν οἰκογένειαν τῶν πολιτισμένων ἐθνῶν καὶ νὰ καθιερώσωμεν τὴν δημοσίαν πίστιν. Ἀλλὰ, Κύριοι, δι’ ἕνα ἄλλον λόγον, τὸν ὁποῖον καὶ σήμερον ἤκουσα ἀναφερόμενον, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν καὶ αὐτὴν τὴν ἀρχήν. Σᾶς εἶπον πολλοὶ, ὅτι παραδεχόμενοι τὴν ἐλάττωσιν καθιστᾶτε δύσκολον τὴν ἐνέργειαν τῆς Βασιλείας, παρεμβάλλετε προσκόμματα· θὰ τὴν καταστήσητε, εἶπον.....

§209ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀντιδημοτικήν.

§210ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα ἀντιδημοτικήν. Εἰς ἡμᾶς, Κύριοι, αὐτὰ δὲν εἶναι σπουδαῖα, τὰ γνωρίζομεν τὶ σημαίνουν, τὶ ἀξίζουν· εἶναι ὅμως σπουδαῖα, ὅταν φεύγουν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, ὅταν μεταφέρωνται ἀλλοῦ, εἶναι κακὸν νὰ μεταφέρωνται τοιαῦται ἰδέαι εἰς τοιαύτας περιστάσεις· πρέπει ν’ ἀποδείξῃ ἡ Συνέλευσις, ὅτι ἔχει σκοπὸν ν’ ἀφήσῃ ἀπροσβλήτους τὰς ἐγγυήσεις τῆς κοινωνίας, τῆς ὑπηρεσίας· δὲν ἔχει σκοπὸν νὰ ἐλαττώσῃ τοὺς φόρους διὰ νὰ γεννήσῃ δυσκολίας, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐξισώσῃ τοὺς φόρους. Ἔχει σκοπὸν ν’ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τῆς Βασιλείας τὴν δυσκολίαν τὴν μεγάλην τῆς ἰσότητος. Κύριοι, κἀμμία Κυβέρνησις τακτικὴ εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν θ’ ἀνεχθῇ τὸ σύστημα τοῦ νὰ φορολογῆται μία τάξις καὶ ἡ ἄλλη νὰ μένῃ ἐλευθέρα, καὶ ἡ Βασιλεία ἅμα ὡς ἔλθῃ θὰ φροντίσῃ νὰ καθιερώσῃ αὐτὴν τὴν ἰσότητα καὶ δικαιοσύνην· ἂς ἀναλάβωμεν νὰ εὐκολύνωμεν τὸν δρόμον τῆς Βασιλείας, καθόσον ἡ ἐπιβολὴ τῶν νέων φόρων εἶναι ἀπεχθὴς (θόρυβος μέγας). Λοιπὸν, Κύριοι, δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη συγχρόνως, παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τῆς ἐλαττώσεως, νὰ παραδεχθῶμεν καὶ τὴν ἀρχὴν τῶν φόρων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ φέρουν τὴν ἰσότητα.

§211ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τὸ συζητήσωμεν.

§212ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα, Κύριοι, νὰ τὸ συζητήσωμεν, νὰ μὴ ψηφοφορηθῇ τώρα· νὰ τὸ συζητήσωμεν αὔριον, νὰ συζητήσωμεν ὅλα τὰ μέρη, διότι καθεὶς ἔχει τὰς ἰδέας του, τὰς γνώμας του· πρέπει νὰ ἐκθέσῃ ἕκαστος ὅλας τὰς ἰδέας του καὶ ἡ Συνέλευσις ν’ ἀποφασίσῃ, δὲν πρέπει νὰ σπεύσωμεν νὰ παραδεχθῶμεν ἓν μέτρον ἁπλῆς ἐλαττώσεως, διότι δὲν ἠξεύρομεν, ὁποῖον θὰ ᾖναι τὸ ἀποτέλεσμα.

§213ΠΟΛΛΟΙ. Διὰ τὴν αὔριον.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 6 παρὰ 20).

Ὁ Πρόεδρος

Α. ΜΩΡΑΪΤΙΝΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Τηλ. Ῥούκης.