1863.02.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΜΑʹ.

Τῆς 4 Φεβρουαρίου 1863.

(Δευτέρα).

Ὥρα 1 Μ. Μ.

Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου κατέχει ὁ ἀντιπρόεδρος Κ. Μωραϊτίνης.

Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου, καὶ τῆς Συνελεύσεως γενομένης πλήρους, ἤρξατο ἡ συνεδρίασις. Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Εὐμορφόπουλος πληρεξούσιος Σύρου ζητεῖ λόγῳ τῆς πασχούσης ὑγείας του τριακονθήμερον ἄδειαν· ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§2ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Μπουκαούρης ζητεῖ ἑνὸς μηνὸς ἄδειαν.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Νὰ τοῦ δοθῇ μόνον 15 ἡμερῶν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Παπακώστας ζητεῖ 15 ἡμερῶν ἄδειαν· νὰ τοῦ δοθῇ;

§6ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Ναί.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ δύο πληρεξούσιοι Κορινθίας Ζούζουλας καὶ Γιουροῦκος ζητοῦν ἄδειαν ἀπουσίας, ὁ μὲν 15 ἡμερῶν, ὁ δὲ ἑνὸς μηνὸς, νὰ τοῖς δοθῇ;

§8ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Νὰ τοῖς δοθῇ μόνον 15 ἡμερῶν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκονται τώρα τινὲς προτάσεις.

§10ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει πρότασιν τοῦ Κ. Βαλτινοῦ). «Νὰ προσκληθῇ ὁ ὑπουργὸς ὁ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως ἀπαντήσῃ εἰς τὴν γενομένην ἀνασκευὴν τῶν ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτοῦ».

§11ΜΙΛΗΣΗΣ. Πρέπει νὰ ὁρισθῇ μία ἡμέρα δι’ ὅλους τοὺς ὑπουργοὺς διὰ νὰ ἔλθουν ν’ ἀπαντήσουν.

§12ΔΑΓΡΕΣ. Προτείνω εἰς τὴν Συνέλευσιν ά) νὰ προσδιορίσῃ μίαν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ ἔλθῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ ὑπουργοὶ φέροντες μαζῆ των λεπτομερεῖς σημειώσεις τῆς διαχειρήσεώς των κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἐπαναστάσεως. βʹ) Νὰ ἔλθῃ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία διεύθυνε τὴν ἐπανάστασιν, μὲ ἀκριβεῖς σημειώσεις τῶν δοθέντων διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς πατρίδος χρημάτων εἰς ἕκαστον πρόσωπον.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι αἱ προτάσεις, αἱ ὁποῖαι προτείνονται, πρέπει νὰ δίδωνται ἐγγράφως καὶ νὰ προτείνηται ἡ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ συζητηθῇ καὶ ἀναπτυχθῇ αὐτὴ ἡ πρότασις.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλη πρότασις τοῦ Κ. Χαραλάμπους Ὀδυσσέως «Προσκαλοῦνται οἱ Κ. ὑπουργοὶ τῶν τε Οἰκονομικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν νὰ ὑποβάλλωσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν πίνακα ἐκείνων τῶν πολιτῶν, οἵτινες ἀπὸ 1 Ὀκτωβρίου 1862 μέχρι τέλους Ἰανουαρίου 1863 ἔλαβον ἀπὸ τὸ ταμεῖον χρήματα λόγῳ δημοσίας ἀσφαλείας, βοηθείας καὶ ἀποζημιώσεως.»

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποίαν ἡμέραν προσδιορίζετε;

§16Χ. ΟΔΥΣΣΕΥΣ. Αὔριον.

§17Α. ΛΟΝΤΟΣ. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι αἱ προτάσεις αὐταὶ εἶναι σπουδαιόταται, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑπάρχουν πολλαὶ σχεδὸν ὅμοιαι, καλὸν εἶναι ἡ Συνέλευσις νὰ ἀποφασίσῃ νὰ συγχωνευθῶσιν ὅλαι αὗται εἰς μίαν καὶ νὰ προσδιορίσῃ ἡμέραν συζητήσεως.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἑτέρα πρότασις τοῦ Κ. Θεοχάρη· «Ἐπειδὴ ἡ σύστασις καὶ ἡ μίσθωσις τῶν Γενικῶν Προξενείων καὶ Ὑποπροξενείων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ εἶναι ἐπιζήμιος εἰς τὰς παρούσας οἰκονομικὰς περιστάσεις τῆς Πατρίδος, νὰ παύσῃ ἡ πληρωμὴ αὐτῶν, ἐκτὸς τῶν ἐν Τουρκίᾳ, διατηρουμένων μόνον τῶν ἀναδεχομένων τὴν ὑπηρεσίαν ἀμισθί.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποίαν ἡμέραν θέλετε νὰ συζητηθῇ;

§20ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞ. Νὰ ὑπάγῃ εἰς τὰ Τμήματα.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἑτέρα πρότασις τοῦ Κ. Γόντικα· «Ἐπειδὴ αἱ πράξεις τῆς Συνελεύσεως πρέπει νὰ διέπωνται ἀπὸ τὸ πνεῦμα τῆς ἰσότητος, νὰ θεωρηθῇ πεπαυμένος πᾶς ὑπάλληλος, ὅστις ἀνεδείχθη πληρεξούσιος, καὶ νὰ ἐπιστραφῇ πᾶσα μισθοδοσία δοθεῖσα παρανόμως.

§22ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις προσδιορίζει τὴν σήμερον διὰ συζήτησιν.

§24ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ νὰ γενῇ σήμερον πρέπει νὰ παραδεχθῇ ἡ Συνέλευσις τὸ κατεπεῖγον.

§26ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα εἶναι κατεπεῖγον.

§27ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τυπωθῇ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Γόντικα καὶ νὰ προσδιορισθῇ ἡμέρα συζητήσεως ἡ ἐρχομένη τετάρτη.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν περὶ τοῦ κατεπείγοντος· λοιπὸν «ὅσοι θεωροῦν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Γόντικα ὡς κατεπείγουσαν, ὥστε νὰ συζητηθῇ ἀμέσως σήμερον ἢ μετὰ τὸ περὶ καθηκόντων, ἂς ἐγερθῶσιν». (ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα.)

§29ΤΙΝΕΣ. Τὴν ἐρχομένην τετάρτην Κ. Πρόεδρε.

§30ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μὲ συγχωρῆτε νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν πρὸς τὸ συμφέρον τῶν ἐκκρεμῶν ἐκλογῶν, αἵτινες εὑρίσκονται ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει· καθεκάστην εἰσάγονται νέαι προτάσεις, προσδιορίζεται ἡμέρα πρὸς συζήτησιν αὐτῶν, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἀναβάλλονται αἱ ἐκκρεμεῖς ἐκλογαί. Φαινόμεθα ὀλιγωροῦντες περὶ τὸ συμφέρον αὐτῶν, καὶ ἀφοῦ προέβημεν εἰς τὴν συγκρότησιν τῆς Συνελεύσεως μὲ τὸν σκοπὸν ὄχι νὰ ἀποκλείσωμεν τινὰ ἢ νὰ βραδύνωμεν τὴν εἴσοδόν του εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἀλλὰ λόγῳ τῶν γενικῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, νομίζω ὅτι πᾶσα ἄλλη πρότασις πρέπει νὰ ἕπηται τῶν ἐκκρεμῶν ἐκλογῶν, αἵτινες εὑρίσκονται ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§31ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα ἐπέρχονται τὰ ζητήματα τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§33ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριοι, πληρεξούσιοι! Ὅτε ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἐψήφισε τὴν κατάργησιν τῆς βασιλείας τοῦ Ὄθωνος, τῆς ἀντιβασιλείας τῆς Ἀμαλίας, καὶ τὴν ἀποκήρυξιν, οὕτως εἰπεῖν, τὸν ἀποκλεισμὸν ὁλοκλήρου τῆς οἰκογενείας τῶν Βιτελσβάχων, καὶ ὁμοθυμαδὸν ἐψηφίσθη τὸ ψήφισμα τοῦτο, ὁ κύριος Μαυρομάτης, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, καὶ ἐγὼ ἐπροτείναμεν, οὐχὶ ἀσκόπως, νὰ ὑπογραφῇ τὸ ψήφισμα τοῦτο παρ’ ὅλων τῶν πληρεξουσίων· τότε τὸ παραδέχθημεν ἅπαντες, ἀλλὰ δὲν ἐθεωρήθη ἀπό τινας συναδέλφους μου ὡς σπουδαῖον· καθ’ ὅσον μοὶ παρατηρήθη ὅτι παμψηφεὶ τὸ παραδέχθη ἡ Συνέλευσις. Ἐκ τῶν Εὐρωπαϊκῶν ἐφημερίδων, τῶν ὁποίων ἄρθρα μεταφρασμένα βλέπουσιν ὅλοι οἱ Ἕλληνες, ἐξάγεται ὅτι ἡ διπλωματία ἐπεμβαίνουσα, (τέλος πάντων ἕκαστος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπεμβαίνῃ εἰς ὅ,τι θέλει), εἰς τὰ περὶ διαδοχῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ θρόνου, ἤρχισε νὰ σκέπτηται, ἂν ᾖναι δυνατὸν, οὐχὶ βεβαίως νὰ ἐπαναφέρῃ τὸν Ὄθωνα καὶ τὴν Ἀμαλίαν, ἀλλὰ νὰ δοθῇ τὸ στέμμα τῆς Ἑλλάδος εἰς ἕνα τῶν ἀνεψιῶν τοῦ Ὄθωνος. Ἐννοεῖται ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι σπουδαῖον· δὲν θέλω νὰ ἀναπτυχθῶ ἐπὶ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης τῆς διπλωματίας, διότι δὲν εἶναι καιρός· λέγω μόνον ὅτι πᾶσα ἐνδεχομένη πρᾶξις ἐπὶ τοιούτου ζητήματος ἀντιβαίνει εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἂν διὰ μίαν στιγμὴν παραδεχθῇ ὅτι ἡ διπλωματία θὰ θελήσει νὰ φέρῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ τὸ συζητήσῃ βεβαίως ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, ἄλλως θὰ ἀναγνωρίσητε μετ’ ἐμοῦ, ὅτι ἢ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ἡ διπλωματία θὰ φροντίσει νὰ διαλύσῃ, ἢ θὰ τὴν παραπείσει νὰ ἀλλάξῃ γνώμην. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ ὑπογραφῇ παρ’ ὅλων τὸ ψήφισμα διὰ νὰ ἤμεθα ἀπέναντι τῆς κοινωνίας καὶ τῶν ἐπιχειρήσεων τῆς διπλωματίας ἡμεῖς καὶ αἱ ἐπαρχίαι, τὰς ὁποίας ἀντιπροσωπεύομεν, ὑπεύθυνοι.

§34ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§35Σ. Χ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ κατατεθῇ τὸ ψήφισμα εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ ὑπογραφῇ παρ’ ὅλων διὰ νὰ καταπαύσωμεν τὰς ὑποψίας, αἱ ὁποῖαι διαδίδονται.

§36ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν ταύτην διὰ νὰ καταστραφῇ πᾶσα ἐλπὶς ἐκ μέρους τῆς διπλωματίας καὶ νὰ ἀφοπλίσωμεν μερικὰ ὄντα, τὰ ὁποῖα αὐτοχειροτόνητα θέλουν νὰ δεικνύουν πατριωτισμὸν καὶ νὰ ἐκμεταλεύωνται τὸν πραγματικὸν πατριωτισμὸν ὅλων τῶν Ἑλλήνων, διὰ τοῦτο προτείνω καὶ ἐγὼ νὰ ὑπογραφῇ παρ’ ὅλων.

§37ΖΕΡΒΑΣ. Θέλω νὰ διορισθῇ ἐπιτροπὴ διὰ νὰ ἀνοίξῃ καὶ τὰ χαρτιὰ, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς τὸ Παλάτι.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ψήφισμα εἶναι συντεταγμένον ὑπὸ ἕνα τύπον, ὥστε εἶναι ὑπογεγραμμένον ἀπὸ τὸν πρόεδρον τοὺς ἀντιπροέδρους καὶ τοὺς γραμματεῖς, θέλετε νὰ τὸ ξεσχίσωμεν;

§39ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι· ἀλλ’ οἱ λοιποὶ νὰ ὑπογράψωμεν κατ’ ἐπαρχίας. Οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι ὑπογράφουν τὸ ψήφισμα τοῦτο προσερχόμενοι ἕκαστος κατὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ καταλόγου.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ προσέλθουν οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι· διότι ἀρχόμεθα τῆς συνεδριάσεως.

§41ΚΑΛΟΣ. Ὅπως συμπληρώσω τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου κυρίου Βαλτινοῦ λέγω ὅτι εἶναι καλὸν ἡ Συνέλευσις ν’ ἀποφανθῇ ὅπως τὸ ψήφισμα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον πάντες ὑπεγράψαμεν, κοινοποιηθῇ εἰς τὰς τρεῖς εὐεργέτιδας καὶ συμμάχους καὶ συμπραξάσας εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς Ἑλλάδος δυνάμεις.

§42ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Εἶναι κοινοποιημένον.

§43ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Ναί· νὰ κοινοποιηθῇ.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Δαγρὲς ἐζήτησε τὸν λόγον, ὄχι διὰ νὰ κάμῃ πρότασίν τινα ἢ συζήτησιν ἀλλὰ διὰ νὰ ἀναγγείλῃ τι.

§45ΔΑΓΡΕΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὅταν προχθὲς ἔδωκε τὸν ὅρκον ἡ Κυβέρνησις, ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἐξ ἑνὸς στόματος πάντες ἐσυστήσαμεν αὐτῇ τὴν αὐταπάρνησιν καὶ τὴν ὁμόνοιαν· μεταξὺ τῶν φωναξάντων τὴν φράσιν ταύτην ἤμην καὶ ἐγώ εἷς· ὅλοι βεβαίως γνωρίζετε τὴν κατάστασιν τῶν ἐπαρχιῶν· συγχωρήσατέ μοι νὰ εἴπω ὅτι ἔχω καί τινας λόγους, τοὺς ὁποίους σεῖς δὲν γνωρίζετε, καὶ διὰ τοῦτο ἐντονώτερον ἐφώναξα· ὁμόνοια· κατόπιν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἴδω τοὺς Κυβερνήτας καὶ τοὺς παρεκάλεσα νὰ ἔλθουν ἀμέσως εἰς τὴν κατάρτισιν τοῦ ὑπουργείου διὰ νὰ διοικήσωσι τὸν τόπον· εἶπον, ὅτι ὀφείλετε νὰ κάμητε ὑπουργεῖον τάχιστα διὰ νὰ προλάβητε ἐπικείμενα δυστυχήματα ἐθνικὰ καὶ ἰδιωτικά· τοῖς εἶπον μάλιστα καὶ αὐτὴν τὴν φράσιν· εἶσθε ὑπεύθυνοι διὰ πᾶν ὅ,τι συμβῇ. Ἀναγγέλω τώρα εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἐντὸς 5, 10–15 ἡμερῶν ἔχομεν ἀντεπανάστασιν· κέντρον τῆς ἀντεπαναστάσεως εἶναι ἡ Λακωνία καὶ ἡ Μεσσηνία· (θόρυβος) μὴ ταράττεσθε Κύριοι, δὲν ἦλθον νὰ ἐκθέσω λεπτομερείας, διότι δὲν μοῦ εἶναι συγχωρημένον. Διευθύνεται μὲν ἄλλοθι, ἀλλ’ ἐκεῖ θὰ δοθῇ τὸ πρῶτον σημεῖον, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν λάβῃ δραστήρια καὶ σύντονα μέτρα. Ἐντεῦθεν ἀνεχώρησαν ἄνθρωποι ἐφωδιασμένοι καὶ μὲ χρήματα καὶ μὲ ὅπλα, τῶν ὁποίων ἡ ἐνταῦθα διαμονὴ, εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον, δὲν ἠξεύρω ἂν καὶ εἰς ἄλλους τινὰς, παρεῖχεν ὑπονοίας.

§46ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣ. Δὲν θέλομεν ἀόριστα πράγματα· νὰ τοὺς ὀνομάσητε.

§47ΔΑΓΡΕΣ. Τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος ἀπαιτεῖ νὰ μὴ τοὺς ὀνομάσω, ὑπὸ εὐθύνην μου ὅμως σᾶς λέγω ὅτι ἐντὸς 5 μέχρι 10 ὡς καὶ ἀνωτέρω εἶπον, ἡμερῶν θὰ ἔχωμεν ἀντεπανάστασιν. Νὰ προσκαλέσητε τὴν κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα, ὅσα εἶναι ἀναγκαῖα· πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐγένετο λόγος ὅτι ἡ πόλις τῶν Καλαμῶν ἀπόλλυται. Ὁ ἐπὶ κεφαλῆς τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως εἶναι ὁ ἀπειλῶν τὴν πόλιν (θόρυβος). Πῶς ταράττεσθε Κύριοι; Πῶς μὲ διακόπτετε; Κύριε τῶν Δυνάμεων! Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ προσκαλέσῃ τὴν κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα, ὅπως ἀποφύγωμεν, ὅ,τι βλέπομεν ἀναπόφευκτον νὰ γείνῃ, διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ, ἐν τῇ ἰδιότητι τῆς ὑπουργικῆς εὐνοίας, ἀπειλοῦσι τὴν πόλιν τῶν Καλαμῶν, χρώμενοι τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις τοῖς παρέχει.

§48ΜΙΛΗΣΗΣ. Νὰ προσκληθῇ ἡ κυβέρνησις νὰ μᾶς εἴπῃ πῶς αὐτὴ δὲν ἔλαβε γνῶσιν τῶν διατρεχόντων.

§49ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι παρόντες. Ἐπειδὴ οἱ κίνδυνοι εἶναι προφανεῖς, παρακαλοῦνται ν’ ἀναβοῦν τὸ βῆμα νὰ μᾶς δώσουν πληροφορίας.

§50Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Δὲν ἔχω πολλὰ νὰ εἴπω εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κυρίου Δαγρὲ· ἀλλ’ ἐκ προοιμίων ὀφείλω νὰ πληροφορήσω τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἀπὸ τῆς 10ης Ὀκτωβρίου, ἀπὸ τῆς ἡμέρας δηλαδὴ, καθ’ ἣν ἐλάβομεν τὴν διεύθυνσιν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἠμπορῶ νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι οὐδεμία ἡμέρα παρῆλθεν, καθ’ ἣν ἐξ ἰδιωτικῶν πληροφοριῶν καὶ ἐκ διαφόρων ἐπαρχιῶν νὰ μὴ παρεστάθη ἐνώπιον τῆς κυβερνήσεως φόβος μιᾶς ἐπαναστάσεως, πότε μὲν εἰς τὴν μίαν ἐπαρχίαν, πότε δὲ εἰς τὴν ἑτέραν· εὐτυχῶς διατρέχομεν τὸν τέταρτον μῆνα μετὰ τὴν 11ην Ὀκτωβρίου, καὶ μέχρι τοῦδε ἔχομεν τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἴδωμεν ὅτι ἡ ἡσυχία δὲν διεταράχθη σπουδαίως εἰς οὐδεμίαν ἐπαρχίαν· προτάσσω τοῦτο, διότι πολλάκις καθὼς εἶχον τὴν τιμὴν ἐνώπιον ὑμῶν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν νὰ εἴπω, πολλάκις τὰ πράγματα μεγεθύνονται, λαμβάνουν διαστάσεις πολὺ μεγαλειτέρας ἀφ’ ὅ,τι πραγματικῶς ἔχουσι. Δὲν θέλω βεβαίως νὰ μὴ δώσω τὴν προσήκουσαν πίστιν εἰς ὅσα ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος τῶν Καλαμῶν εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ οὐδὲ εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς οὐδένα ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἀξιοπιστίαν οὐδενός. Οὐχ ἧττον ὅμως πολλάκις αἱ πληροφορίαι, αἱ ὁποῖαι ἔρχονται, πιθανῶς νὰ ᾖναι ὑπερβολικαὶ, καὶ φοβοῦμαι, ὅτι τοιοῦτόν τι συμβαίνει καὶ εἰς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Καλαμῶν ἔχει περὶ τῶν ἐνεργειῶν ἀντεπαναστάσεως εἰς τὸν Νομὸν τῆς Μεσσηνίας καὶ Λακωνίας. Σήμερον ἔχομεν ἐπισήμους ἐκθέσεις τῶν διαφόρων ἀρχῶν τῶν Καλαμῶν, ἔχω καὶ τηλεγράφημα τῆς βʹ. Φευρουαρίου τοῦ Νομάρχου Λακωνίας καὶ τοῦ Μοιράρχου, εἰς τοῦτο δὲν ὑπάρχει οὐδεμία πληροφορία περὶ κινημάτων τοιούτων ἐνεργουμένων κατὰ τὸν Νομὸν ἐκεῖνον, ἐξ ἐναντίας ἀναγγέλλονται εὐχάριστοι εἰδήσεις, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν Τριφυλίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνυπῆρχον ἀταξίαι τινὲς, ὅτι ἡ τάξις ἐπανῆλθε· διότι εἷς, ὁ ὁποῖος ἦτον ἐπὶ κεφαλῆς λῃστρικῆς συμμορίας, ἐφονεύθη, ἕτερος δέ τις συνελήφθη· ἂν ἐνεργῶνται κινήματα τοιαῦτα καὶ αἱ ἀρχαὶ δὲν εἰδοποίησαν τὸ ὑπουργεῖον, φρονῶ ὅτι ἀνεδέχθησαν μεγάλην εὐθύνην, ἡ ὁποία δύναται νὰ καταστήσῃ τὰς ἀρχὰς ἐνόχους, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε δὲν ἔχω κἀνὲν διδόμενον ὅτι αἱ ἀρχαὶ τῶν Καλαμῶν, αἵ τε στρατιωτικαὶ καὶ αἱ πολιτικαὶ ἠδύναντο νὰ ὑποπέσωσιν εἰς τοιοῦτον ἔγκλημα· πρὶν ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Καλαμῶν ἀναβῇ εἰς τὸ βῆμα, ἦλθεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν λίαν τεταραγμένος ἐκ τῶν ἰδιωτικῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔλαβε, καὶ μοὶ ἀνεκοίνωσε τὰ λεγόμενα περὶ τοιούτων κινημάτων· ἔσπευσα ἀμέσως καὶ ἐτηλεγράφησα, διέταξα νὰ λάβωσιν ὅλα τὰ μέτρα αἱ ἀρχαὶ τῆς Μεσσηνίας περὶ τῶν τοιούτων· ἀλλ’ ἐπίσημοι πληροφορίαι καὶ ἰδιωτικαὶ, διότι πολλοὶ μοὶ κάμνουν τὴν τιμὴν νὰ μοὶ γράφουν ἰδιωτικὰς ἐπιστολὰς, δὲν ἀνέφερον τίποτε περὶ τοιούτων κινημάτων· ὑποθέτω λοιπὸν ὅτι εἶναι φόβοι ὑπερβολικοί, οἱ ὁποῖοι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα ἀνεφάνησαν εἰς διαφόρους ἐπαρχίας. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνάκλησιν τοῦ Νομάρχου ὀφείλω νὰ εἴπω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι μετὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς νέας Κυβερνήσεως ἡμεῖς δὲν μένομεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον εἰμὴ διὰ νὰ ἐνεργῶμεν ὅ,τι, καθὼς ἔλεγε ἡμέραν τινὰ ὁ κύριος Δημητριάδης, ἀποβλέπει τὴν συντήρησιν καὶ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ Κράτους, ἀλλ’ εἰς μέτρα διοικητικὰ ἄλλα δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν, καθ’ ὅσον τὸ καθῆκον ἡμῶν ἔληξε καὶ ἐννοεῖται, ὅτι πρὶν ἢ ἡ κυβέρνησις σχηματίσει ὑπουργεῖον, ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ μένωμεν εἰς τὴν θέσιν μας καὶ νὰ ἐνεργῶμεν μόνον ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἀσφάλειαν καὶ τὴν ἀστυνομίαν τοῦ Κράτους.

§51ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε! ὁ κύριος πληρεξούσιος Καλαμῶν εἶπεν, ὅτι ὁ Νομάρχης ἀνεκλήθη. Ὁ Νομάρχης εἶχε ζητήσει πρό τινων ἡμερῶν ἄδειαν διὰ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν πρωτεύουσαν· ἡ ἄδεια αὕτη τῷ ἐδόθη, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε δὲν τὴν ἐπραγματοποίησε (θόρυβος).

§52ΔΑΓΡΕΣ. Εὔχομαι ν’ ἀληθεύσῃ ὁ κύριος ὑπουργός· λυποῦμαι ὅμως, ὅτι θ’ ἀληθεύσω ἐγώ. Λέγω κ’ ἐγὼ, ὅτι ἔχομεν ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ μυηθοῦν τὰς μυστηριώδεις ἐνεργείας ἀνθρώπων τινῶν περισσότερον ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους. Ὅταν εἷς σκοπὸς ἀντεπαναστάσεως ἐνεργῆται, βεβαίως δὲν ἐμβαίνει εἰς τὴν δημοσιότητα.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἀρχόμεθα ἐκ τοῦ ἄρθρου 5 περὶ τῶν καθηκόντων τῆς κυβερνήσεως. Ἀναγκάζομαι νὰ παραχωρήσω τὴν θέσιν εἰς ἄλλον, διότι ἠγόρευσα περὶ τοῦ ἄρθρου χθές· παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ἔλθῃ ὁ κύριος Κεχαγιᾶς. Ὁ ἀντιπρόεδρος κύριος Κεχαγιᾶς καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ κυρίου Προέδρου.

§54Α. ΛΟΝΤΟΣ. Ἐμείναμεν προχθὲς εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 5, ἐνδιαλαμβάνοντος, ὅτι «οὐδεμία πρᾶξις τῆς κυβερνήσεως εἶναι ἔγκυρος, ἐὰν δὲν φέρῃ τοὐλάχιστον τὰς ὑπογραφὰς δύο μελῶν αὐτῆς καὶ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ·» καὶ κατὰ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἐλέχθησαν τινὰ, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔρχομαι νὰ φέρω σύντομον τὸν λόγον· σύντομον λέγω τὸν λόγον, διότι ἡ ἀνάγκη τῆς τοιαύτης διατάξεως, μοὶ φαίνεται αὐταπόδεικτος. Εἶναι τῳόντι διατάξεις τινὲς, προτάσεις τινὲς, τὰς ὁποίας ἠμπορεῖ τις δικαίως ν’ ἀνυψώσῃ εἰς τὴν τάξιν τῶν μαθηματικῶν ἀξιωμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δεκτικὰ οὐδεμιᾶς αἰτιολογίας, διότι τὴν αἰτιολογίαν αὐτῶν εὑρίσκει εἷς ἕκαστος ἐν τῇ συνειδήσει του καὶ ἐν τῇ κρίσει του. Τὰ ἀξιώματα αὐτὰ τὰ μαθηματικὰ, πρὸς τὰ ὁποῖα ἀφομοιόνω καὶ τὴν πρότασιν, τὴν ἐνδιαλαμβανομένην εἰς τὸ 5 ἄρθρον, δὲν ἠμποροῦν νὰ ἀποδειχθοῦν ἄλλως πως, εἰμὴ διὰ τοῦ συλλογισμοῦ τῆς εἰς ἄτοπον ἐπαγωγῆς, δηλ. διὰ τῆς σημειώσεως τῶν ἀτοπημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἤθελον ἐπακολουθήσει, ἐὰν ἄλλως πως ἤθελεν ἐπὶ τῶν ἀξιωμάτων αὐτῶν ἄλλος τις δογματίσει. Ἡμεῖς, Κύριοι, διωρίσαμεν μίαν κυβέρνησιν, παρεχωρήσαμεν εἰς αὐτὴν μέγα μέρος τῆς ἐξουσίας, ἥτις ἐνυπάρχει εἰς τὸ κυριαρχικὸν τοῦτο σῶμα. Παρεχωρήσαμεν καὶ ἐχωρίσαμεν ἓν μέρος τῆς ἐξουσίας μας, καὶ τὸ ἐδώσαμεν εἰς τρία πρόσωπα· ἐδώσαμεν εἰς αὐτὰ μίαν ἐξουσίαν, μετακλητὴν μὲν ἀλλ’ ἐξουσίαν πραγματικήν. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι λόγοι διάφοροι, ἀνάγκαι πολιτικαὶ, σκέψεις προσωπικαὶ, ἢ μᾶλλον σκέψεις ἀφορῶσαι τὴν ἐπανάστασιν ἡμᾶς ὑπεχρέωσαν, ἴσως καὶ παρὰ τὴν ἐπιθυμίαν τινῶν, τὴν λίαν εὐλογοφανῆ, νὰ ἀναθέσωμεν τὴν ἐξουσίαν αὐτὴν οὐχὶ εἰς ἓν ἀλλ’ εἰς τρία πρόσωπα. Ὠνόμασα εὐλογοφανῆ τὴν ἰδέαν τινῶν, διότι καὶ ἐγὼ ἤμην ἐξ ἐκείνων, ὅστις, ἐπιθυμῶν τὴν ἑνότητα τῆς ἐνεργείας, ἐπεθύμουν καὶ τὴν ἑνότητα εἰς τὰ ἐνεργοῦντα πρόσωπα. Αὐτὸ ἤθελεν εἶσθαι τὸ καλλίτερον, ἀλλ’ αἱ περιστάσεις μᾶς ὑπεχρέωσαν ἀντὶ ἑνὸς νὰ δεχθῶμεν μίαν τριάδα, καὶ ἐδώσαμεν ἑπομένως τὴν ἐξουσίαν οὐχὶ εἰς ἓν ἀλλὰ εἰς τρία πρόσωπα. Ἐὰν ἡ τριὰς ἦτο δυὰς, ἠμπορούσαμεν ἴσως νὰ ἐφαρμόσωμεν εἰς τὴν δυάδα αὐτὴν, ὅ,τι λέγεται περὶ τῶν λίαν ἀγαπητῶν προσώπων, ὅτι ὑπάρχει μία ψυχὴ εἰς δύω σώματα, καὶ ἑπομένως, ὅταν ἓν ἤθελεν εἶσθαι τὸ κινοῦν ἐλατήριον, καὶ ἡ κίνησις ἤθελεν εἶσθαι κανονική· ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν δὲν ἔχομεν δυάδα, ἔχομεν τριάδα, καὶ μία ψυχὴ εἰς τρία πρόσωπα πολὺ πιθανὸν νὰ μὴ ἠμπορῇ νὰ σταθῇ. Ἔχομεν λοιπὸν τρία ἐλατήρια, τὰ ὁποῖα θὰ ἐνεργοῦν, καὶ ἀναγκαίως πρέπει νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι ἡ τριὰς αὐτὴ δὲν δύναται νὰ ἦναι πάντοτε εἰς τὰς διασκέψεις, εἰς τὰ βουλεύματά της, σύμφωνος. Ἡ διχογνωμία δὲν εἶναι οὔτε ἀσυνήθης, οὔτε μάλιστα, Κύριοι, μεμπτή. Ὑποθέσατε λοιπὸν, ὅτι ἐν τῇ τριάδι προκύπτει μία διχογνωμία, ὅτι τὸ ἓν πρόσωπον εἰς ἓν ζήτημα Κυβερνητικὸν, εἰς ζήτημα μικροτέρας τάξεως, διοικητικῆς ὑπηρεσίας, δὲν συμφωνεῖ μὲ τὰ ἄλλα δύω· τὸ ζήτημα ἐκεῖνο δὲν εἶναι ἐπὶ τοσοῦτον σπουδαῖον, ὥστε νὰ φέρῃ τὸ διχογνωμοῦν μέλος ἐνώπιον τοῦ φυσικοῦ διαιτητοῦ, τοῦ κυριάρχου, ὅστις εἶσθε σεῖς· ὑποθέσατε, ὅτι εἴτε διὰ λύσιν τοῦ τοῦ ζητήματος, εἴτε ἐξ ἁβροφροσύνης, εἴτε ἐκ δειλίας, εἴτε ἐξ ἄλλων μυρίων αἰτιῶν, τὸ μέλος αὐτὸ δὲν ἔρχεται νὰ ἐκφράσῃ ἐνταῦθα τὴν γνώμην του, σιωπᾷ· ἐν τοσούτῳ ἀνθίσταται, ἐν τοσούτῳ δὲν ὑπογράφει, καὶ ὅταν προσκαλῆται, νὰ ὑπογράψῃ, λέγει εἰς τοὺς συναδέλφους του ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγει εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις ὁ ἱεράρχης τῆς Ῥώμης «οὐ δυνάμεθα (non possumus)», τί θὰ προκύψῃ ἐκ τούτου; Ἐπειδὴ τὸ ζήτημα πρέπει νὰ λυθῇ, νὰ φθάσῃ εἰς τὴν ἐκτέλεσίν του, ἡ ἐκτέλεσις θὰ ἀναβληθῇ ἐκ τῆς διχογνωμίας, θὰ προκύψει ἡ ἀναβολὴ τῆς ἐνεργείας, ἡ ἀναβολὴ θὰ φέρει τὴν καχεξίαν, καὶ ἡ καχεξία τὴν παραλυσίαν. Ἡμεῖς δὲν ἐδημιουργήσαμεν Κυβέρνησιν διὰ νὰ εὑρίσκηται ἐν καχεξίᾳ καὶ παραλυσίᾳ, ἀλλ’ ἀπεναντίας, ηὐχήθημεν μάλιστα, ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ μεγαλειτέραν καὶ ἑνότητα καὶ ἐνεργητικότητα. Ἰδοὺ λοιπὸν τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον ἤθελε προκύψει, ἐὰν ἐζητοῦμεν εἰς πᾶν ἔγγραφον Κυβερνητικὸν νὰ ὑπάρχουν αἱ τρεῖς ὑπογραφαί. Ἠμπορεῖ, Κύριοι, καὶ ἐξ ἄλλης αἰτίας νὰ προκύψῃ ἡ ἀνάγκη νὰ θεωρηθῇ κῦρος ἔχον ἔγγραφον, ἢ ἀπόφασις κυβερνητικὴ, χωρὶς νὰ φέρῃ τὰς ὑπογραφὰς καὶ τῶν τριῶν μελῶν· ὑποθέσατε, ὅτι ἓν μέλος ἀσθενεῖ, δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν ἀπὸ φυσικὴν ἀδυναμίαν νὰ ὑπογράψῃ, καὶ εἰς τοιαύτην περίπτωσιν ἐπίσης ἤθελε προκύψει τὸ ἄτοπον τῆς ἀναβολῆς τοῦ ἀποφασιζομένου. Πλὴν τούτων ἡμεῖς ἔχομεν καὶ κέρδος θετικὸν, ἐὰν δὲν παραδεχθῇ τὸ σύστημα τοῦ νὰ ὑπογράφουν καὶ τὰ τρία μέλη. Ἀκούσατε τὸ κέρδος· εἶπα πρότερον, ὅτι ἐξ ἁβροφροσύνης καὶ ἐξ ἄλλων αἰτιῶν ἠμπορεῖ νὰ μειοψηφίσῃ τὸ ἓν τῶν Κυβερνητικῶν μελῶν, ἐν τούτοις δὲν ἔρχεται νὰ καταγγείλῃ τοὺς συναδέλφους του ἐνταῦθα, καὶ εὐχαριστεῖται εἰς τὴν ἀποχήν· ἐὰν ἡμεῖς ἐπιτρέψωμεν τὰ Κυβερνητικὰ ἔγγραφα νὰ ἔχωσι κῦρος μὲ τὰς δύω ὑπογραφὰς, ποῖον εἶναι ὄφελος· τὸ ἀκόλουθον. Ὅταν ἡ Συνέλευσις ἴδῃ, ὅτι ἓν, δύω, τρία, ἢ καὶ περισσότερα ἔγγραφα ἐκδίδονται καὶ δημοσιεύονται, μὴ φέροντα τὴν ὑπογραφὴν καὶ τῶν τριῶν προσώπων, θὰ κατανοήσει, ὅτι τὰ τρία πρόσωπα δὲν ὑπάρχουν ἐν ὁμονοίᾳ, ὅτι διχογνωμοῦν, οὐχὶ μόνον εἰς παρεμπίπτοντα, ἀλλὰ καὶ εἰς κύρια ζητήματα, καὶ τότε θὰ κάμωμεν χρῆσιν τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων μας, θὰ φέρωμεν ἐνώπιον ἡμῶν τὰ τρία αὐτὰ μέλη, θὰ ζητήσωμεν λόγον καὶ θέλομεν ἀποφασίσει τὰ δέοντα, εἴτε ἐπιδοκιμάζοντες τὸ μειονοψηφοῦν μέλος, εἴτε ἀπολύοντες αὐτὸ ὡς παρὰ τὸ καθῆκόν του ἀποποιούμενον τὴν ὑπογραφήν του. Τοῦτο εἶναι τὸ θετικὸν κέρδος. Ἤδη, καθὼς ἔλαβα τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω, αὐτὰ εἶναι αὐταπόδεικτα πράγματα, καὶ νὰ κατακρίθῃ τις τὸν καιρόν του ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων, κατὰ τὴν ἀσθενῆ κρίσιν μου, δὲν εἶναι παρὰ πολὺ ἐμβριθές. Δι’ ὃν λόγον, σεβόμενοι τοὺς κανόνας τῆς λογικῆς, δίδομεν τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς Κυβερνήτας ἐν τῷ μυχῷ τοῦ Κυβερνείου κατὰ πλειονοψηφίαν νὰ λύσουν τὰ ζητήματα, κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον πρέπει νὰ συγχωρήσωμεν εἰς αὐτοὺς νὰ ἐκφράζωνται καὶ διὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ τύπου τῆς ὑπογραφῆς των, καὶ νὰ θεωρῶμεν πᾶσαν πρᾶξιν Κυβερνητικὴν, ἀπὸ δύω ὑπογεγραμμένην, ἔχουσαν νόμιμον κῦρος. Αὐτοὺς τοὺς ὀλίγους λόγους εἶχα νὰ εἴπω ὡς πρὸς τὸ ἁπλούστατον αὐτὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, κατὰ τὴν κρίσιν μου δὲν εἶναι δεκτικὸν πολλῶν ἀμφισβητήσεων.

§55ΒΛ. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἤμην μέλος, τῆς, οὕτως εἰπεῖν, αὐτοσχεδίου ἐπιτροπῆς, τῆς καταρτισάσης τὸ σχέδιον τοῦτο. Καὶ ἐγὼ φρονῶ, καὶ πάντες ὀφείλομεν νὰ φρονῶμεν, ὅτι ἓν σῶμα συνημένον ἀπὸ πλείονας τοῦ ἑνὸς προσώπου, ἢ πλείονας τῶν δύω προσώπων, δὲν δύναται νὰ ἐργασθῇ εἰμὴ κατὰ πλειονοψηφίαν· τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον. Δὲν πιστεύω ὅμως, πᾶν, ὅ,τι ἐνεργοῦσιν ἐν τῷ δωματίῳ τῶν διασκέψεων, πρέπει νὰ καταφαίνηται καὶ εἰς τοὺς ἐξωτερικοὺς τύπους τῆς ἐνεργείας αὐτῶν, ὡς εἶπεν ὁ Κύριος Λόντος, ὁ προλαλήσας. Εἰς τὸ διασκεπτήριόν των οἱ τρεῖς Κυβερνῆται, ὡς καὶ ἓν ὑπουργικὸν συμβούλιον καὶ πᾶν πολυμελὲς σῶμα, δύνανται νὰ διχογνωμοῦν· ἀλλὰ τίποτε δὲν ἐμποδίζει, καὶ πιστεύω, ὅτι πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι καὶ ὁ μειονοψηφῶν ὀφείλει νὰ ὑπογράψῃ, ὥστε τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἐξέρχεται ἀπὸ τὸ γραφεῖον τοῦ κυβερνείου, ἀνάγκη νὰ φέρῃ καὶ τὰς τρεῖς ὑπογραφάς. Δὲν εἶναι διόλου ἀνάγκη, νὰ γνωρίζῃ, ὡς εἶπεν ὁ Κύριος Λόντος, τὸ κοινὸν ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπογραφῶν, εἰς ποίαν κατάστασιν ὁμοφωνίας ἢ διχογνωμίας εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις. Εἰς πᾶν σῶμα ἐργαζόμενον καὶ συσκεπτόμενον, ἡ πεῖρα παρεδέχθη ἕνα χαρτὶ, λεγόμενον τὰ πρακτικά· ἐκεῖ ὁ μειονοψηφῶν δύναται νὰ ἐκθέτῃ τὴν ἰδέαν του· τὸ σύνολον ὅμως τῶν ὑπογραφῶν εἶναι ἀναγκαῖον, ἐξαιρέσει, ἐννοεῖται οἴκοθεν, τῶν περιστάσεων, καθ’ ἃς ἀσθενήσει, ἢ ἄλλης ἀφορμῆς ἕνεκα κωλύεται τὸ τρίτον πρόσωπον. Προτείνω λοιπὸν νὰ διορθωθῇ οὕτω πως ὁ παράγραφος, ὅτι «ἰσχύει μὲ τὰς δύω ὑπογραφὰς, ἐὰν τὸ τρίτον μέλος κωλύηται ἀπὸ ἀσθένειαν.»

§56ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι! ἀνέπτυξα προχθὲς τὸν σκοπὸν τῆς διατάξεως, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται· ἀλλ’ ἐῤῥέθησάν τινα, τὰ ὁποῖα ἴσως ἐνέσπειραν ἀμφιβολίας. Ἐῤῥέθη πρὸ πάντων, ὅτι, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις σύγκειται ἐκ τριῶν προσώπων, καθ’ ὅλας τὰς ἐνεργείας πρέπει νὰ φαίνωνται καὶ τρία πρόσωπα συμπράττοντα, διότι ἐξασθενεῖται, οὕτως εἰπεῖν, ἡ δύναμις αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἐνεργῆται παρ’ αὐτῆς πρᾶξις φέρουσα τὰς ὑπογραφὰς δύω μόνον ἐξ αὐτῶν. Ἀνέφερον δὲ ὡς παράδειγμα τὰ δικαστήρια· τῷ ὄντι οὐδεμία δικαστικὴ ἀπόφασις θεωρεῖται ἰσχύουσα καὶ νόμιμος, ἐὰν δὲν φέρῃ τοσοῦτον ἀριθμὸν δικαστῶν, ὅσοι εἶναι ἀναγκαῖοι πρὸς συγκρότησιν τοῦ δικαστηρίου, Πρωτοδίκαι τρεῖς, Ἐφέται πέντε, Ἀρειοπαγῖται ἑπτά. Ἀλλ’ ἡ ἀναλογία εἶναι πολὺ μακρὰν τοῦ ἀντικειμένου. Τὰ δικαστήρια ἔχουν τοὺς ἀναπληρωτάς των· ὅταν ὁ τακτικὸς δικαστὴς δὲν δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ ἔργα του, προσκαλεῖται ἀμέσως ὁ ἀναπληρωτής· ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις οὐδένα ἔχει ἀναπληρωτὴν, ὅταν δὲν ἔχῃ ἀναπληρωτὴν, τί ἕπεται; ἕπεται ὅτι ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις διὰ τῆς ἐπιμονῆς, διὰ τῆς ἀρνήσεως ἑνὸς τῶν μελῶν αὐτῆς παύει ἀπὸ τοῦ νὰ ἐνεργῇ· ἡ Κυβέρνησις ἔρχεται εἰς ἀκινησίαν. Ὁ σκοπὸς λοιπὸν τῆς διατάξεως εἶναι νὰ προλάβῃ αὐτὸ τὸ ἀπαίσιον κακόν. Θέλετε εἰπεῖ, ὅτι ἐξασθενεῖται ἡ δύναμις τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁμολογῶ· πᾶσα πρᾶξις, ἡ ὁποία φέρει τὰς ὑπογραφὰς δύω μόνον, δὲν ἐπιβάλλει τοσοῦτον, ὅσον ἐπιβάλλει ἡ πρᾶξις, ἡ φέρουσα τὰς ὑπογραφὰς καὶ τῶν τριῶν. Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ ἐξασθένισις αὕτη δὲν εἶναι μεγάλου λόγου ἀξία· καὶ διὰ τί; διότι ἡ δύναμις τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως δὲν πηγάζει ἐξ αὐτῆς· εἶναι μέγιστον λάθος, ἐὰν νομίζωμεν, ὅτι ἡ ἐκτελεστικὴ ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν ἐσυστήσαμεν, αὐτὴ ἔχει οἴκοθεν τὴν δύναμίν της ἐξ ἰδίας αὑτῆς πηγῆς. Οὐδαμῶς· ὅλη ἡ δύναμις τῆς Κυβερνήσεως πηγάζει ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως· ἐν ὅσῳ ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν προσωρινὴν Κυβέρνησιν, αἱ πράξεις τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως ἔχουν τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις, ἅμα ἀφαιρέσωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην ἀπὸ τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως, καὶ τῶν τριῶν ἐὰν ἔχωμεν τὰς ὑπογραφὰς, οὐδεμίαν ἔχει δύναμιν ἡ πρᾶξις. Δὲν βλέπω λοιπὸν, ὅτι διὰ δύω ὑπογραφῶν ὑπάρχει ὀλιγωτέρα δύναμις, ἢ διὰ τριῶν· τί ὑπάρχει ὅμως; γεννᾶται ἡ ἰδέα τῆς διαφωνίας, καὶ ἐκ τῆς ἰδέας τῆς διαφωνίας ἐπέρχονται αἱ ἑπόμεναι συνέπειαι· ἀναπτεροῦνται ἴσως ἐλπίδες περὶ συστάσεως ἄλλης Κυβερνήσεως, διατρέχουν δὲ ἰδέαι περὶ τοῦ τρόπου, ὥστε αὗται αἱ ἐλπίδες νὰ λάβουν ὕπαρξιν, αὐτὰ ὅλα εἶναι ἀναντίῤῥητα· ἀλλ’ αὐτὰ δὲν δύναταί τις ποτὲ νὰ τὰ ἐμποδίσῃ, καὶ ἂν ἔχωμεν καὶ τὰς τρεῖς ὑπογραφάς. Πολλάκις θέλομεν μανθάνει, ὅτι ἡ συμφωνία, τὴν ὁποίαν εὐχόμεθα, δὲν εἶναι πλήρης, καὶ ἂν ὑπάρχουν καὶ αἱ τρεῖς ὑπογραφαὶ ἐπὶ τῶν ἐγγράφων, δὲν ἕπεται ἐκ τούτου ὅμως ὅτι ἐπῆλθεν ὁπωσδήποτε κίνδυνος, ὁ κίνδυνος δὲν ἐπέρχεται, εἰμὴ ὅταν ἡμεῖς αὐτοὶ αὐτὸν τὸν κίνδυνον τὸν ἀσπαζόμεθα, καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ δίδομεν τροφὴν εἰς αὐτὸν τὸν κίνδυνον. Ἐὰν ἡμεῖς ἀρνούμεθα τροφὴν εἰς τὸν κίνδυνον, εἶναι μηδαμινός· ἀλλὰ τὸ ἐπικινδυνωδέστερον πάντων εἶναι τὸ νὰ μὴ δύναται νὰ προβῇ αὐτὴ ἡ μηχανὴ, τὸ νὰ δεσμεύηται ἡ μηχανὴ, ὅταν οἱ τροχοὶ αὐτῆς δὲν κινοῦνται, καὶ νὰ ἀνακόπτωνται παρὰ μιᾶς καὶ μόνης χειρός. Πρακτικώτερον ἐξηγοῦμαι· ὑποθέσατε ὅτι ὑπάρχει στάσις καὶ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα πρὸ ὀλίγου μᾶς εἶπον ὡς ἐπικείμενα, καὶ τὰ ὁποῖα ἐλπίζομεν, ὅτι δὲν θέλουν ἔχει τόσον βεβαίαν τὴν ὕπαρξιν ὅσον τὴν ἰσχυρίσθησαν εἰς τὸ βῆμα, καὶ πρόκειται νὰ ληφθοῦν τὰ ἔκτακτα μέτρα διὰ τῆς ἀκαριαίας ταχύτητος, ὑποθέσατε, ὅτι δὲν ὑπάρχει συμφωνία μεταξὺ τῶν τριῶν μελῶν· ποῖον τὸ ληπτέον μέτρον, ὅταν ὑπάρχῃ ἐξ αὐτῆς τῆς μειονοψηφίας τὸ ἐμπόδιον; ἐν τοσούτῳ πρέπει νὰ ἀποσταλῇ στρατὸς, πρέπει νὰ ἀποσταλῇ ἔκτακτος Νομάρχης, πρέπει νὰ ἀποσταλοῦν ἄλλα ἐφόδια, χρήματα καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐὰν ὁ μειονοψηφῶν ἐπιμένῃ εἰς τὴν γνώμην του, καὶ συμβαίνει ἐνίοτε τὸ νὰ ἔχῃ τις μεγάλην πεποίθησιν εἰς τὴν γνώμην του, οὐχὶ ἐκ κακῆς προθέσεως, οὐχὶ οἰστρηλατούμενος ἀπὸ ἄλλους λόγους, ἀλλὰ διότι νομίζει ὅτι ἡ γνώμη του εἶναι ὀρθοτέρα, καὶ ὅτι ὅσον ἐπιμένει, τόσον εἶναι βεβαιότερον, ὅτι αὐτὴ ἡ γνώμη θέλει ὑπερισχύσει, ὑποθέσατε ὅτι δὲν ἐνδίδει τὸ μέλος ἐκεῖνο νὰ ὑπογράψῃ, ὅτι δὲν συμφωνεῖ πρὸς αὐτὰ τὰ μέτρα, τί θέλει συμβῆ τότε; οὔτε τὸ στρατιωτικὸν ἀπόσπασμα θέλει ἀποσταλῆ, οὔτε ὁ Νομάρχης, οὔτε ὁδηγίαι θέλουν δοθῆ εἰς τὸν Νομάρχην, οὔτε ἄλλα βοηθήματα θέλουσι ἀποσταλῆ ἐκεῖ, ὅπου εἶναι ἀνάγκη, καὶ ἐν τοσούτῳ ἡ στάσις προβαίνει, διότι ὅλα τὰ ἔχει ὑπὲρ ἑαυτῆς, καὶ ἡ Προσωρινὴ Κυβέρνησις παρελύθη, εἶναι ἐν πλήρει ἀσθενείᾳ. Αὐτὰ λοιπὸν πρέπει νὰ προλάβωμεν, αὐτὸς ἦτον ὁ σκοπὸς, ὅστις ἐνέπνευσε τὴν διάταξιν τοῦ παρόντος ἄρθρου, ὥστε οἱ τροχοὶ αὐτῆς τῆς μηχανῆς, τὴν ὁποίαν κατασκευάσαμεν, ποτὲ νὰ μὴν ἵστανται. Ἀλλὰ λέγουν ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ τοιαύτη διαφωνία, ἂς φέρουν τὸ ζήτημα εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν. Σᾶς ἐρωτῶ πρὸς Θεοῦ! δύναται τοιοῦτον ζήτημα νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν, ποῖον μέτρον θὰ ληφθῇ εἰς πᾶσαν διοικητικὴν πρᾶξιν; θέλετε νὰ μεταβάλωμεν τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν εἰς Κυβέρνησιν; θέλετε ἡμεῖς αὐτοὶ νὰ κυβερνήσωμεν; τότε εἶναι περιττὸν νὰ συστήσωμεν Προσωρινὴν Κυβέρνησιν, τότε πρέπει νὰ ᾖναι ἁπλῶς ἡ Κυβέρνησις Εἰσηγητὴς πράξεων, τὰς ὁποίας ἡμεῖς ψηφίζομεν. Καὶ δυνάμεθα ἡμεῖς ἐν ταχύτητι, ἐν ἀκαρεῖ νὰ λάβωμεν οἱονδήποτε μέτρον ἄνευ γνώσεως; θέλουν σχηματισθῆ πλῆθος γνωμῶν· δὲν θέλετε ἀκούσει δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ τίποτε ἄλλο παρὰ κραυγὰς καὶ εὐχὰς, χωρὶς νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις. Ἀλλὰ θέλετε μοὶ εἴπει, ὅτι αὐτὴ ἡ διαφωνία θέλει φέρει δυσαρεσκείας μεταξὺ αὐτῶν τῶν προσώπων, καὶ θέλει ἔχει τὰς συνεπείας της. Ὑποθέτω, ὅτι αὐτὴ ἡ δυσαρέσκεια εἶναι παροδικὴ, τότε ἡ συνέπεια αὐτῆς δὲν ἐκτείνεται μέχρι τῆς Συνελεύσεως, ὑποθέτω μάλιστα, ὅτι ἔχει αἰτίας πλέον δεινοτέρας, τότε εἶναι ἀφορμὴ νὰ δώσῃ τὴν παραίτησίν του ἐκεῖνος, ὅστις δὲν εἶναι σύμφωνος· τοιουτοτρόπως ἡ μηχανὴ προχωρεῖ· ἡ παραίτησις αὐτοῦ θέλει ἐπιφέρει τὴν ἀντικατάστασίν του, θέλομεν προβλέψει ἡμεῖς αὐτοὶ πάλιν περὶ τοῦ ἀπαρτισμοῦ τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν θέλωμεν, δυνάμεθα καὶ ἄλλην μορφὴν ἀκόμη Κυβερνήσεως νὰ σχηματίσωμεν, ἀλλὰ καλλίτερον εἶναι νὰ προχωρῇ ἡ μηχανὴ ἐντοσούτῳ καὶ νὰ διατηροῦμεν ὅλην τὴν ἐξουσίαν, νὰ ἀναπληροῦμεν τὸν μονίμως διαφωνοῦντα, ἢ νὰ μεταβάλωμεν τὸ σχῆμα τῆς Κυβερνήσεως· εἶναι πολὺ προτιμώτερον παρὰ τὸ νὰ κατασκευάσωμεν μίαν τοιαύτην μηχανὴν, ἥτις κατὰ πᾶσαν στιγμὴν ἵσταται καὶ μένει ἄπρακτος ἐνώπιον τῶν κινδύνων τῆς πατρίδος. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχῃ ἐν τῷ κειμένῳ.

§57ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν, ὅτι ὀφείλει νὰ ὑπογράψῃ καὶ ὁ μειονοψηφῶν.

§58Π. ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐὰν θέλῃ νὰ ἀντιπράξῃ, πῶς θέλετε τὸν ἀναγκάσει;

§59ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τότε θέλομεν τὸν καταδικάσει.

§60ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀλλ’ ἡ πρᾶξις ἐν τοσούτῳ δὲν γίνεται.

§61ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι! Συμφωνῶ καὶ ἐγὼ μὲ τὸν προλαλήσαντα, ὁσάκις τὸ τρίτον μέλος τῆς Κυβερνήσεως λαμβάνει μέρος εἰς τὰς διασκέψεις αὐτῆς καὶ φαίνεται μειονοψηφοῦν, διὰ τοῦτο δὲ ἀρνεῖται νὰ προσυπογράψῃ, ὅτι τότε ἀρκοῦν αἱ ὑπογραφαὶ τῶν δύω μελῶν, διότι δὲν πρέπει νὰ γίνηται αἰτία ἡ μειονοψηφία τοῦ νὰ ἐμποδίζεται ὅ,τι καλὸν καὶ χρήσιμον ἡ πλειονοψηφία νομίζει. Ἀλλ’ ἔρχομαι νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν ὀρθὴν κρίσιν σας ἔλλειψίν τινα τῆς διατάξεως αὐτῆς, κατ’ ἐμὲ τοὐλάχιστον. Ὑποθέσατε, ὅτι ἓν τῶν τριῶν μελῶν ἀσθενεῖ, κωλύεται νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὰς διασκέψεις τῶν δύω ἄλλων μελῶν. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ἐμποδίζηται εἰς τὴν πορείαν της. Ὑπουργός τις παρουσιάζεται προτείνων τι· τὰ δύω μέλη εὑρίσκονται ἐν διαφωνίᾳ· τί πρέπει νὰ γείνῃ τότε; Ὁ Ὑπουργὸς νομίζει ἀναγκαίαν τὴν πρότασίν του· τὸ ἓν μέλος ὑποστηρίζει αὐτήν· τὴν θεωρεῖ ἀναγκαιοτάτην· τὸ ἕτερον τὴν θεωρεῖ ἐπιβλαβῆ, δὲν τὴν ἀποδέχεται. Ἡ κατάστασις αὐτὴ παρατείνεται ἐπί τινα καιρόν. Ὅ,τι συμβαίνει ὡς πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ ἑνὸς Ὑπουργοῦ, ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ καὶ ὡς πρὸς τὰς προτάσεις ἄλλου Ὑπουργοῦ καὶ τρίτου καὶ τετάρτου. Τί πρέπει νὰ γείνῃ εἰς τοιαύτην περίστασιν; Νὰ παραιτηθῇ τὸ Ὑπουργεῖον; Ἀλλὰ τὴν παραίτησίν του τὸ ἕτερον τῶν μελῶν δὲν τὴν δέχεται, διότι θεωρεῖ ἀναγκαίαν τὴν σύμπραξιν τῶν ὑπαρχόντων Ὑπουργῶν. Τί θὰ γείνῃ κατ’ αὐτὴν τὴν περίπτωσιν; Τὸ ἕτερον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἴσως πρόθυμον νὰ δεχθῇ τὴν παραίτησίν του, δὲν δύναται νὰ κατισχύσῃ, διότι ὅσην ἰσχὺν ἔχει ἡ ψῆφος αὐτοῦ, τὴν αὐτὴν ἔχει καὶ ἡ ψῆφος τοῦ ἑτέρου. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ τούτου εἰς τὴν διάταξιν αὐτήν. Σπανιώτατα βεβαίως θὰ συμβαίνῃ τὸ τοιοῦτον, ἀλλ’ ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ συμβῇ· καὶ τότε κατ’ ἐξαίρεσιν εἰς τοιαύτην περίπτωσιν νομίζω, ὅτι πρέπει τὸ μὴ συμφωνοῦν μέλος τῆς Κυβερνήσεως ἐπί τινος προτάσεως ὑπουργικῆς νὰ συμφωνήσῃ, ἐὰν τὴν πρότασιν αὐτὴν τὸ Ὑπουργεῖον ὁλόκληρον ἢ τὸ Ὑπουργεῖον κατὰ πλειονοψηφίαν ὑποστηρίζῃ, μέχρις οὗ ἔλθῃ καὶ τὸ τρίτον μέλος, καὶ δύναται οὕτω πως νὰ προβαίνῃ εἰς τὴν ἐργασίαν ἡ Κυβέρνησις. Ἠξεύρετε, ὅτι ἐπὶ τῆς συνταγματικῆς βασιλείας, τὸ Σύνταγμα θεωρεῖ τὸν βασιλέα ὑπόχρεων νὰ δέχηται τὰς προτάσεις τῶν ὑπευθύνων ὑπουργῶν, καὶ ὁσάκις τὸ ὑπουργεῖον αὐτὸ ὑποστηρίζεται, ἔχει τὴν πλειονοψηφίαν τῶν βουλευτικῶν Σωμάτων. Ὡς τοιοῦτον θεωρεῖ τὸ Σύνταγμα τὸν βασιλέα, τὸν ἀνεύθυνον συνταγματικὸν βασιλέα. Ἐὰν λοιπὸν εἰς συνταγματικὸν Κράτος τὸ ὑπουργεῖον ἔχῃ τόσην ἐξουσίαν, ὅταν ἀπολαμβάνῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τῶν βουλευτικῶν σωμάτων, δὲν βλέπω διὰ τὶ θέλει φανῆ παράδοξον εἰς τοιαύτην ἔκτακτον περίστασιν, χάριν τῆς ὑπηρεσίας αὐτῆς, διὰ νὰ μὴ προσκόπτῃ ἡ ὑπηρεσία αὐτὴ, ἐὰν δοθῇ τόση δύναμις εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ Ὑπουργείου, ὅσην δύναμιν ἔχει ἡ ψῆφος τοῦ ἀσθενοῦντος μέλους τῆς Κυβερνήσεως· καὶ ὅταν ἡ πλειονοψηφία τοῦ Ὑπουργείου προστίθεται εἰς τὴν ψῆφον ἑνὸς τῶν δύω μελῶν, τότε διὰ τὶ νὰ μὴ κατισχύσῃ ἡ ψῆφος τοῦ μέλους ἐκείνου, τοῦ ἔχοντος ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὴν ψῆφον τοῦ Ὑπουργείου; Κατὰ τοῦτο νομίζω ἐλλιπῆ τὴν διάταξιν αὐτὴν, καὶ ἐὰν συμμερίζηται ἡ πλειονοψηφία τοῦ Σώματος τὴν γνώμην μου, ἠμπορεῖ νὰ ληφθῇ καὶ περὶ τούτου πρόνοια.

§62ΗΡΑΚΛΗΣ ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λυποῦμαι, διότι ἀναγκάζομαι ν’ ἀναβῶ τὸ βῆμα ἐναντίον τοῦ Κυρίου Λόντου καὶ τοῦ Κυρίου Καλλιγᾶ, τοὺς ὁποίους ἄλλως τε πολὺ ὑπολήπτομαι διὰ τὰς γνώσεις των· ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ εἶναι πολὺ σπουδαῖον, νομίζω, ὅτι πρέπει χωρὶς νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν τὰ πρόσωπα νὰ κτυπήσω τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν αὐτοὶ ἔῤῥιψαν ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι, ὅταν συνεσυζητεῖτο τὸ ἀντικείμενον τοῦτο εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἐγὼ πρῶτος ἐτόλμησα νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ ὑποστηρίξω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἕνα πρόεδρον ὑπουργικοῦ συμβουλίου. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι κατόπιν, ἐλθόντες ἄλλοι, μὲ παρεξήγησαν· διότι ἐνόμιζον, ὅτι ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἦτο Κυβερνήτης· ἐγὼ τὸν ὠνόμασα πρόεδρον τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, καὶ εἶπα, ὅτι αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον νὰ ᾖναι ὑπὸ τὰς ἀμέσους ἐμπνεύσεις τῆς Συνελεύσεως. Πολλοὶ φίλοι μου παρεξηγήσαντές με τότε, ἐθεώρησαν ὅτι ἐπρότεινα εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐφαρμώσῃ ἓν εἶδος Κυβερνήσεως, εἰς τὸ ὁποῖον παρεσκευάζετο πλαγίως ἡ δικτατορία, καὶ ἀπεκάλεσαν τὸν ἕνα ἐκεῖνον τύραννον· ἐνθυμεῖσθε, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην διϊσχυρίσθην, καὶ ἔφερον παράδειγμα, ὅτι τύραννος ἐξάγεται καὶ ἐκ τῶν πολλῶν, καὶ ὑπενθυμίζω εἰς τὴν Συνέλευσιν ταύτην, ὅτι ἓν γεγονὸς δυσάρεστον, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν ἐδῶ εἰς αὐτὸν τὸν τόπον κατὰ τὴν ἀρχαιότητα, ἀνέδειξε τὸ σῶμα τῶν 30 τυράννων. Ὅθεν προκύπτει, ὅτι δύνανται νὰ ᾖναι καὶ 30 καὶ 100 οἱ τύραννοι· εὐχαριστοῦμαι, διότι ὁ κύριος Λόντος συνηγορῶν σήμερον ἠναγκάσθη νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι ὁ εἷς ἤθελε διευθύνει ἐπιτυχέστερον τὰ τῆς πολιτείας· ἀλλὰ χάρις εἰς τὰ πρόσωπα καὶ ἕνεκα συμπαθείας πρὸς αὐτὰ ἠναγκάσθη ἡ Συνέλευσις νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν ἐκλογὴν 3 προσώπων. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ Συνέλευσις ἐξέδωκε μίαν ἀπόφασιν, ἡ ἀπόφασις αὕτη εἶναι σεβαστὴ, καὶ ἐγὼ, πρέπει νὰ τὸ πιστεύσῃ ἡ Συνέλευσις, σέβομαι τὰς ἀποφάσεις της περισσότερον, ἀφ’ ὅ,τι δύναταί τις νὰ ἀπαιτήσῃ, τὰς σέβομαι περισσότερον καὶ ἀπὸ αὐτὰς τὰς πεποιθήσεις μου· διότι αὐτὴ ἡ ἀρχὴ πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ εἰς πᾶν πρόσωπον παρακαθήμενον ἐνταῦθα ἵνα ὑφίσταται πράγματι ἡ Συνέλευσις. Σεβασθεὶς τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, θεωρῶ ἀναγκαῖον, Κύριοι, ἡ ἀπόφασις αὐτὴ νὰ λάβῃ ὅλην της τὴν ἰσχὺν καὶ ὅλην της τὴν δύναμιν. Τί ἀπεφάσισεν ἡ Συνέλευσις; ἀπεφάσισε τρεῖς ἄνθρωποι νὰ κυβερνήσωσι τὸ Κράτος. Ἅμα διῄρεσε τὴν ἐμπιστοσύνην της εἰς τρία ἴσα μέρη, καὶ συνεκέντρωσε τὴν οὕτω πως διῃρημένην ἐμπιστοσύνην εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τρία πρόσωπα συγκεκροτημένην· καὶ τούτου ἕνεκεν, νομίζω, ὅτι ὄχι μόνον ἐκτὸς τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἀλλὰ καὶ ἐντὸς αὐτῆς δικαιολογημένη γεννᾶται ὑποψία, ὁσάκις τὰ τρία αὐτὰ μέλη, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαύγασμα τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως, δὲν εἶναι ὅλα συνυπογεγραμμένα εἰς πᾶσαν πρᾶξιν· καὶ ἐννοῶ σπουδαίαν πρᾶξιν, διότι κἀνεὶς ἐξ ἡμῶν, ἢ καὶ αὐτὸ τὸ μέλος, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἦναι ὑπογεγραμμένον, δὲν θὰ ἀμφισβητήσῃ, ἂν δύω μέλη τῆς Κυβερνήσεως ὑπογράψωσι τὸν διορισμὸν ἑνὸς εἰρηνοδίκου, κἀνεὶς δὲν θὰ ἐγείρῃ παράπονον κατὰ τοιαύτης μονομεροῦς ἐνεργείας. Ἀλλὰ, Κύριοι, μὴ λησμονήσητε, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς ἐποχὴν καθαρῶς ἐπαναστατικὴν, καὶ ὅτι ἡ ἐπαναστατικὴ αὐτὴ ἐποχὴ, ἐν τῇ ὁποίᾳ ζῶμεν, δύναται νὰ παρουσιάσῃ φαινόμενα ὅλως ἀπροσδόκητα· κατὰ συνέπειαν πρέπει νὰ ἔχωμεν πάντοτε τὴν ὑποψίαν, ὅτι δύναται νὰ ἐξέλθῃ πρᾶξις Κυβερνητικὴ ἔχουσα πολλὰ καὶ σπουδαῖα ἀντικείμενα. Ἐπειδὴ κατὰ τὰς ὑποψίας πολλῶν, ἐνδέχεται, Κύριοι, νὰ λάβῃ χώραν καὶ ἀντεπανάστασις, ἐνδεχόμενον εἶναι, ἐὰν εἴμεθα ἐδῶ 300 ἀγαθοὶ ἄνθρωποι, ἐκτὸς ἡμῶν νὰ εὑρεθῶσιν ἄλλοι 300 κακοί. Λοιπὸν πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν αὐτὸν τὸν κίνδυνον, τὸ ἀπαιτεῖ ἡ σύνεσις καὶ ὁ πατριωτισμός. Ἀλλὰ, Κύριοι, δὲν δυνάμεθα νὰ καταδικάσωμεν ἕνα ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος εἰς τοιαύτην περίστασιν ἀρνεῖται νὰ ὑπογράψῃ μίαν πρᾶξιν, διότι βλέπει διαφορετικὰ τὰ πράγματα, ἀφ’ ὅ,τι τὰ βλέπουσιν οἱ δύω, καὶ ἐνῷ οἱ δύο ἐπείσθησαν, ὅτι πρέπει νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὸ γραφεῖον τῆς Κυβερνήσεως μία τοιαύτη Κυβερνητικὴ πρᾶξις, ἥτις νὰ προβλέπῃ περὶ γεγονότος, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἀπειλήσῃ τὸν τόπον, ὁ τρίτος νὰ ἀντιτείνῃ καὶ νὰ εἴπῃ, ὄχι, δὲν τὴν ὑπογράφω, διότι δὲν βλέπω αὐτὸν τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον σεῖς βλέπετε, ὃν ἐν τῷ γραφείῳ τεκταίνοντες θέλετε νὰ ῥίψητε ἐκτὸς αὐτοῦ· ἐνῷ οὗτος ὁ φαινόμενος κίνδυνος δύναται νὰ γεννήσῃ πραγματικῶς ἀληθῆ κίνδυνον, πράγματι μὴ ὑπάρχοντα, εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν εἶναι σπουδαία ἡ πρᾶξις καὶ πρέπει νὰ φέρῃ τὸ βάρος ὅλων. Ἀλλὰ τί σοῦ λέγουν; αὐτὸ τὸ πρόσωπον ἠμπορεῖ νὰ τὸ κάμῃ ἐκ κακῆς προθέσεως. Αἴ Κύριοι! κἀνεὶς δὲν σᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ προσβάλλετε τὴν ἀπόφασιν ἑνὸς προσώπου· διότι εἶναι δυστύχημα, νὰ θέλητε τὴν κακίαν ἐκεῖ, ὅπου ἐδώσατε τὴν ἐμπιστοσύνην, διότι οὕτως ἀφαιρεῖτε τὸν πατριωτισμὸν ἀπ’ ἐκεῖ, ὅπου τὸν ἀνεγνωρίσατε. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶναι συγκεχωρημένον νὰ καταδικάζωμεν ἐκ προκαταβολῆς. Ὁ κύριος Καλλιγᾶς μὲ ἐπρόλαβεν εἰπὼν, ὅτι δύναται κατὰ τοῦ λόγου μου νὰ γεννηθῇ ἡ ἔνστασις, ὅτι αἱ δύο ὑπογραφαὶ, παρουσιαζόμεναι ἐνώπιον τῆς κοινωνίας, καταδικάζουν τὴν ἑνότητα. Ἀληθῶς, ὅταν αὐτὴ ἡ ἑνότης καταδικασθῇ, τὰ ἐπακόλουθα εἶναι ἀμέτρητα· ἀλλ’ ἐγὼ λέγω, ὅτι τοῦτο δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ σπουδαῖον, καθ’ ὅσον αἱ ὑπογραφαὶ τῶν δύο μόνον εἶναι ἀρκοῦσα ἀπόδειξις, ὅτι ἡ ἑνότης αὐτὴ δὲν ὑφίσταται. Ἀλλὰ κατ’ ἐμὲ, δυσκολεύομαι νὰ ἀποδώσω εἰς τὰ πρόσωπα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἐξῆλθον ἀπὸ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Συνελεύσεως αὐτὴν τὴν κακίαν, ὅτι θὰ διαιρεθῶσι μεταξύ των ἀπὸ φιλοδοξίαν ἢ ἀπὸ ἄλλους πλαγίους σκοποὺς, καὶ δὲν θὰ συμφωνήσουν. Ἐπειδὴ ὅμως οἱ προλαλήσαντες ἐνεδύθησαν τὸ δικαίωμα νὰ ὑποθέσουν αὐτὸ, βεβαίως καὶ εἰς ἐμὲ εἶναι συγκεχωρημένον νὰ τὸ ὑποθέσω. Λοιπὸν, ἐὰν, Κύριοι, οἱ δύο συμφωνήσωσι ἵνα οὐδετερώσωσι τὴν ἐνέργειαν τοῦ τρίτου μέλους, καὶ οὕτω τὴν καταστρέψωσι πρὸς σκοποὺς πλαγίους, τότε αὐτὸ τὸ ὑπεύθυνον μέλος τί θὰ γείνῃ; θὰ ἔλθῃ ἐδῶ μοὶ λέγετε. Ἀλλ’ ἀπὸ ἁβροφροσύνην εἴπατε, κύριε Λόντε, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἔλθῃ· λέγω καὶ ἐγὼ λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι αὐτὸ τὸ τρίτον μέλος ἀπὸ ἁβροφροσύνην δύναται νὰ μὴ ἔλθῃ ἐδῶ, ἢ, ἂν θέλητε, ἀκόμη ἀπὸ πατριωτισμὸν νὰ μὴ γνωστοποιήσῃ, ὅτι αὐτοὶ τὸ στενοχωροῦσιν, καὶ ἐν τούτοις οἱ δύω μαζὺ νὰ κάμουν πράξεις, αἱ ὁποῖαι νὰ βλάψωσι τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους. Ἀλλ’ ἡμεῖς ζητοῦμεν ἆρά γε νὰ στενοχωρήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν οὕτω πῶς, ὥστε νὰ μὴ δύναται ἐλευθέρως νὰ ἔχῃ τὴν ἐνέργειαν αὑτῆς; ὄχι· ἡμεῖς θέλομεν τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐξέρχονται ἐξ αὐτῆς νὰ ἔχουν τὴν βαρύτητα αὐτῆς τῆς κυβερνήσεως νὰ ᾖναι ὑπογεγραμμένα καὶ ἀπὸ τὰ τρία μέλη διὰ νὰ ᾖναι καὶ ἔξωθεν τοῦ γραφείου τῆς Κυβερνήσεως σεβαστὰ, ἵνα φαίνεται ἡ ἑνότης, ὅπως μὴ γεννᾶται ἡ δυσπιστία, καὶ δίδεται δικαίωμα εἰς τοὺς κακοήθεις καὶ ῥᾳδιούργους νὰ διαφιλονεικῶσι τὸν πατριωτισμὸν αὐτῶν τῶν 3 προσώπων. Δὲν εἴπομεν ἡμεῖς νὰ μὴν ὑπογράφῃ αὐτὸ τὸ πρόσωπον, ἐξ ἐναντίας θέλομεν νὰ ἐπιβληθῇ εἰς αὐτὸ τὸ καθῆκον νὰ ὑπογράφῃ, ἀλλ’ ὅταν αἰσθάνεται, ὅτι διὰ τῆς ὑπογραφῆς του ὑπηρετεῖ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα δὲν ὠφελοῦν τὴν πατρίδα, νὰ διαμαρτύρηται. Ἐὰν δὲ εὑρίσκῃ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν τὰ συμφέροντα παραβλαπτόμενα, νὰ ἔρχηται ἐδῶ νὰ διαμαρτύρηται κατὰ τῶν ἄλλων, καὶ τότε τὸ Ἔθνος, ἐὰν ἐγκρίνῃ τὴν διαμαρτύρησίν του, ἀναλαμβάνει τὴν ἐξουσίαν ὅπως διορθώσῃ αὐτὸ τὰ κακῶς κείμενα. Ἤκουσα μὲ λύπην μου σήμερον ἀπ’ ἐδῶ ἀγορεύοντά τινα νὰ λέγῃ· τί θὰ γείνῃ, ὅταν τὸ τρίτον μέλος ἀσθενῇ; ὅλη ἡ Συνέλευσις, νομίζω, ἀπήντησεν ὁμοφώνως, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει αἱ ὑπογραφαὶ τῶν δύω ἀρκοῦσι· διότι τοῦτο εἶναι κώλυμα προερχόμενον οὐχὶ ἀπὸ τὴν ἀνικανότητα τοῦ ἀνθρώπου, ἢ ἀπὸ τὴν ἀντενέργειαν αὐτοῦ, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ἀνικανότητα τὴν φυσικήν. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐγὼ θὰ σᾶς προτείνω ἓν μέτρον, καὶ θὰ τὸ ἀφήσω εἰς τὴν κρίσιν σας, καὶ φρονῶ, ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ τὸ θεωρήσῃ σπουδαῖον. Ὑποθέσατε, Κύριοι, πραγματικῶς, ὅτι ἓν τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως ἀσθενεῖ, καὶ μένουν τὰ δύο καὶ ἔρχονται αὐτὰ εἰς διαφωνίαν, τί γίνεται τὸ Κράτος τότε; Αὐτὰ τὰ δύο πρόσωπα ἦλθον εἰς διαφωνίαν· τίνος ἐξ αὐτῶν ἡ ὑπογραφὴ θὰ λύσῃ τὸ ζήτημα; Πρέπει λοιπὸν νὰ προστεθῇ καὶ τοῦτο· «ὁσάκις ἓν τῶν τριῶν προσώπων κωλύεται νομίμως, καὶ ἐννοῶ φυσικῶς, ἢ ἀδείᾳ τῆς κυριαρχικῆς αὐτῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Συνέλευσις, τότε ἂν παρουσιασθῇ μεταξὺ τῶν δύο προσώπων διαφωνία καὶ γείνῃ, εἴτε ἐκ τῶν προσώπων αὐτῶν, εἴτε ἐξ ἄλλου μέσου, γνωστὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἡ Συνέλευσις θὰ λύῃ τὰ ζητήματα.» Περαίνων τὸν λόγον μου, φρονῶ, ὅτι ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἐγκρίνῃ νὰ προσθέσῃ καὶ τοῦτο, πρέπει τὸ ἄρθρον αὐτὸ νὰ τὸ συμπαραλάβῃ καὶ νὰ εἴπῃ, «ἔγγραφον ἐξερχόμενον ἀπὸ τὸ γραφεῖον τῆς Κυβερνήσεως χωρὶς νὰ φέρῃ καὶ τὰς τρεῖς ὑπογραφὰς δὲν ἔχει κἀμμίαν βαρύτητα, δὲν ἔχει κἀμμίαν ἀξίαν». Ἔχων δὲ δικαίωμα τὸ μειονοψηφοῦν μέλος νὰ κάμῃ τὰς παρατηρήσεις του εἰς τὸ βιβλίον, ἐν ᾧ ἐγγράφονται τὰ πρακτικά, ἐννοεῖται οἴκοθεν, ὅτι εἰς τοιαύτην περίστασιν ἀναδέχεται τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών του, συνυπογράφον, διότι ἁπλῆ διαμαρτύρησις εἰς τὸ σκότος δὲν τὸ ἀπαλλάττει ἀφοῦ τὸ ἔγγραφον κυκλοφορεῖ ἐλευθέρως· δὲν ἀναδέχεται δὲ τὴν εὐθύνην τότε μόνον, ὅταν γινώσκον, ὅτι ἡ πρᾶξις ἀντιβαίνει εἰς τὰ καθεστῶτα, ἔλθει ἐδῶ νὰ δώσῃ τὴν παραίτησίν του. Οὕτω καὶ μόνον, οὕτω τῷ ἀφίνομεν τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών του, καὶ ἐννοοῦμεν ἐντεῦθεν, Κύριοι, ὅτι χαρίζομεν εἰς αὐτὸ τὴν ἐμπιστοσύνην ἐνταυτῷ καὶ τὴν ἐλευθερίαν· διότι, ἐὰν μὲν δὲν ἐγκρίνῃ νὰ παραδεχθῇ αὐτὸ τὸ μέτρον, διαμαρτύρεται ἁπλῶς κατ’ αὐτοῦ, χωρὶς ὅμως καὶ νὰ τὸ θεωρῇ τόσον σπουδαῖον, ὥστε νὰ βλάψῃ καὶ τὰ συμφέροντα τῆς Ἐπικρατείας, ἐπιτρέπον νὰ λάβῃ ἔκτασιν ἡ ἐνέργεια τῆς πράξεως ταύτης. Θεωρεῖται δὲ καὶ διὰ τοῦτο ὑπεύθυνον, ἂν δὲν ἐφρόντισε νὰ κατανοήσῃ, ὅτι ἡ πρᾶξις αὐτὴ ἦτο ἐπιζήμιος διὰ τὸ Κράτος καὶ ἐπέτρεψε τὴν κυκλοφορίαν αὐτῆς· ὅταν δὲ κατανοήσῃ, ὅτι οἱ ἄλλοι ἐπιβάλλονται εἰς αὐτὸ καὶ θέλουν νὰ τὸ ὠθήσωσιν εἰς πράξεις ἐπιβλαβεῖς, τότε ἀρνούμενον τὴν ὑπογραφήν του, ἂς ἔλθῃ ἐδῶ νὰ τοὺς καταγγείλῃ, καὶ ἡ Συνέλευσις λύει τὸ ζήτημα ὑπὲρ τῶν δύο ἢ ὑπὲρ τοῦ ἑνός. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ θέσω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἐναντίον ἐκείνων, οἵτινες συνηγόρησαν ὑπὲρ τῶν δύω.

§63ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι! Θὰ ἀπαντήσω μὲ δύω λέξεις εἰς ὅσα ὁ ἔντιμος προαγορεύσας ἐξέθηκε. Καὶ ὁ Κύριος Λόντος καὶ ὁ Κύριος Καλλιγᾶς ἀνέπτυξαν ἐπιτυχῶς τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἔπεισαν τὴν ἐπιτροπὴν εἰς τὸ νὰ παραδεχθῇ τὴν ἀρχὴν τῆς πλειονοψηφίας. Ἐὰν θὰ ἐπανέλθω εἰς τοὺς λόγους αὐτοὺς, διότι μετὰ πολλῆς τῳόντι.......

§64ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἦτον ἐπιτροπή μας· ἦτον αὐτόκλητος ἐπιτροπή.

§65ΜΙΛΗΣΗΣ. Τοὺς Πληρεξουσίους λοιπὸν, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλουν αὐτὸ τὸ σχέδιον. Καθὼς ἠκούσατε ἀπὸ τὸν Κύριον Καλλιγᾶν, ὁ ἰσχυρὸς λόγος, ὁ ὁποῖος μᾶς ἔπεισεν εἰς τὸ νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν ταύτην, ἦτο διὰ νὰ μὴ σταματήσῃ ἡ Κυβερνητικὴ μηχανή. Ἀφοῦ ἡ Συνέλευσις ἠθέλησε τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ν’ ἀναθέσῃ εἰς πλείονα πρόσωπα, ἔπρεπε τοὐλάχιστον ν’ ἄρῃ ἐκ τοῦ μέσου πᾶν τὸ ἐμποδὸν εἰς τὴν ἐνέργειαν αὐτῆς. Εἰς ἐπαναστατικὴν μάλιστα ἐποχὴν, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία πρέπει πάντοτε νὰ ᾖναι ἐλευθέρα εἰς τὴν ἐνέργειάν της, διότι πρέπει νὰ ᾖναι ἀείποτε ἄγρυπνος εἰς τὴν τήρησιν τῆς τάξεως. Δύω συστήματα ἐπροτάθησαν κατὰ τῆς ἀρχῆς ταύτης· τὸ πρῶτον ἀπαιτεῖ τὴν ὑπογραφὴν καὶ τῶν τριῶν μελῶν, ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦτο δὲν θὰ τὸ παραδεχθῇ ἡ πλειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως, διότι ἤθελεν οὕτω σταματᾷ τὴν διοίκησιν εἰς πᾶσαν στιγμήν· ἡ θέλησις τοῦ ἑνός, παρεμβαλλομένη, θὰ φέρῃ αἰώνια προσκόμματα, θὰ ᾖναι ἓν εἶδος veto, ὅπως ὁ Κύριος Καλλιγᾶς ἐκ τῆς θέσεώς του ἀνέφερε, τὸ ὁποῖον θὰ σταματᾷ τὴν Κυβερνητικὴν μηχανήν. Θὰ φέρεται, ἑκάστοτε τὸ ζήτημα ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως, θὰ γίνεται συζήτησις, ἀπόφασις, καὶ ἐντούτοις ἡ ὑπηρεσία θὰ σταματᾷ, καὶ ἐντούτοις ἡ Κυβέρνησις θὰ δέσῃ τὰς χεῖρας ἀπέναντι ἴσως μιᾶς σπουδαίας ὑποθέσεως. Αὐτὸ τὸ σύστημα εἶναι κατ’ ἐμὲ ὀλέθριον. Τὸ δεύτερον σύστημα ἀρκεῖται μὲν εἰς τὰς δύω ὑπογραφὰς, ἀλλ’ ἀπαιτεῖ νὰ γίνεται μνεία τοῦ λόγου, ὅστις ἐκώλυσε τὸ τρίτον μέλος νὰ ὑπογράψῃ. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν ἐγένετο παραδεκτὸν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἰδοὺ διατί. Τὸ σύστημά μας ἔχει ἀναντιῤῥήτως τὸ ἐλάττωμα τοῦ νὰ παριστάνῃ τὴν ἐκτελεστικὴν ἀρχὴν ὅταν μία πρᾶξις αὐτῆς φέρῃ δύω μόνον ὑπογραφάς, νὰ τὴν παριστάνῃ ἀσθενεστέραν, οὕτως εἰπεῖν, ἑαυτῆς. Ὅταν ὅμως πλησίον εἰς τὸ ἐλάττωμα τοῦτο προσθέσητε καὶ τὴν μνείαν τοῦ λόγου, ὁ ὁποῖος θὰ ἀναγκάζῃ ἑκάστοτε ἓν μέλος νὰ μὴ ὑπογράφῃ, ἡ ἐξουσία θὰ παρίσταται τότε διπλασίως ἀσθενεστέρα. Καὶ τῳόντι ὅταν τὸ ἓν μέλος, ἔχον ἀντίθετον γνώμην, ἐκφράζῃ αὐτὴν εἰς τὴν πρᾶξιν τῆς ἐκτελεστικῆς ἀρχῆς, ἡ πρᾶξις αὕτη θὰ παριστᾷ ἐξωτερικῶς τὴν διαίρεσιν καὶ ἑπομένως τὴν ἀδυναμίαν τῆς ἀρχῆς· ὅταν ὅμως οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐπροκάλεσαν αὐτὸ τὸ φαινόμενον, μένουν κεκρυμμένοι ἐν τῷ σκότει, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία θὰ παρίσταται ἐξωτερικῶς ἑδραία, ἰσχυρά. Δὲν θὰ εἰσέλθω, Κύριοι, εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἄλλης γνώμης, τὴν ὁποίαν ὁ Κύριος Παπαδιαμαντόπουλος σᾶς καθυπέβαλεν. Ὁμολογῶ, ὅτι, ὅταν ἤκουσα αὐτὸν, ἐνθυμήθην τὴν Βυζαντινὴν λεπτότητα τὴν παρεισδύουσαν ἐπιτηδείως εἰς τὰς πλέον μεμακρυσμένας συνεπείας ἑνὸς ἀξιώματος. Ἐὰν, λέγει, ἀσθενῇ ὁ εἷς Κυβερνήτης, μένουν οἱ δύω, καὶ ἂν οἱ δύω δὲν συμφωνήσουν, τί πρέπει νὰ γείνῃ; Ἠμποροῦσεν ὁ Κύριος Παπαδιαμαντόπουλος νὰ μᾶς φέρῃ καὶ ἄλλην ὑπόθεσιν τὴν ἑξῆς, ἐὰν ἀσθενοῦν οἱ δύω Κυβερνῆται καὶ μείνῃ ὁ εἷς, τί πρέπει νὰ γείνῃ; Ἢ, ἐὰν διχογνωμοῦν καὶ οἱ τρεῖς καὶ ἕκαστος ἔχῃ ἰδίαν γνώμην, τί πρέπει νὰ γείνῃ; Ὅλαι αἱ ὑποθέσεις αὗται ἀποδεικνύουν ἄκραν λεπτότητα τοῦ νοὸς, ἀλλὰ πίπτουν ἀμέσως εἰς πρώτην σπουδαίαν ἐξέτασιν. Καὶ τῳόντι· ὅταν ὁ εἷς Κυβερνήτης ἀσθενῇ, καὶ οἱ δύω δὲν ᾖναι σύμφωνοι, τότε ἡ πρᾶξις, περὶ τῆς ὁποίας, πρόκειται, ματαιοῦται, ὅπως ματαιοῦται καὶ κατὰ τὰς λοιπὰς ἀναλόγους ὑποθέσεις. Ἂν δὲ νομίζῃ τὸ ἓν τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ γνώμη του εἶναι σπουδαία, τὴν φέρει εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἥτις εἶναι πάντοτε παροῦσα καὶ ἀποφασίζει. Δὲν εἶναι λοιπὸν διόλου σπουδαῖον νὰ χανώμεθα εἰς τοιαύτας λεπτολογίας ἄλλης ἐκλογῆς.

§66ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὅταν ὑπάρχῃ ἓν κώλυμα σπουδαῖον;

§67ΜΙΛΗΣΗΣ. Τότε ἠμποροῦν οἱ δύω νὰ ἐργασθοῦν (θόρυβος). Σᾶς εἶπον, Κύριοι, ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ ἐλάττωμα τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον προτείνομεν, τὸ νὰ παρουσιάζεται ἡ τριμελὴς Ἐπιτροπὴ ἀσθενεστέρα διὰ δύω ὑπογραφῶν, ἀλλ’ ἀπέδειξα, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀναπόφευκτον· ἐὰν τώρα οἱ Κυβερνῆται θὰ συσκέπτωνται τὸ ποῦ, καὶ πῶς θὰ συσκέπτωνται, τοῦτο ἀναφέρεται εἰς τὸν ἐσωτερικὸν κανονισμὸν, τὸν ὁποῖον αὐτοὶ οἱ ἴδιοι θὰ κανονίσουν μεταξύ των. Λέγω μόνον, ὅτι αὗται αἱ διασκέψεις δὲν πρέπει ν’ ἀναφέρωνται εἰς τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον θὰ ὑπογράφεται. Ἀλλ’ ὑποθέσατε, θὰ μοῦ εἴπῃ τις ἴσως, ὅτι οἱ δύω Κυβερνῆται θέλουν νὰ καταδολιευθοῦν τὸν τρίτον εἰς μίαν σπουδαίαν πρᾶξιν. Ἂν, Κύριοι, αὐτὴ ἡ πρᾶξις συμβῇ, ὅταν μάλιστα ᾖναι σπουδαία, δὲν θὰ μείνῃ βέβαια ἄγνωστος· ὁ δὲ τρίτος βεβαίως δὲν θὰ σταυρώσῃ τὰς χεῖρας, ἀλλὰ θὰ ἔλθῃ ἐνώπιόν μας καὶ θὰ ἀναφέρῃ τὰ γινόμενα· καὶ τότε οἱ παρεκτραπέντες θὰ δώσουν λόγον. Ὀφείλω ὅμως νὰ προσθέσω, ὅτι, ὅσον ἀναβαίνομεν ὑψηλὰ τὰς βαθμίδας τῆς ἐξουσίας, τόσον πρέπει νὰ λησμονῶμεν τοιαύτας μικρὰς ὑπονοίας. Εἰς αὐτοὺς τοὺς τρεῖς Κυβερνήτας ἀνεθέσαμεν τὴν τύχην τοῦ Ἔθνους, καὶ δὲν πρέπει ποτὲ νὰ τοὺς ἀποδώσωμεν τοιαῦτα μικρὰ πάθη, διότι, ἐὰν ᾖναι τόσον μικροὶ, ἐκάμαμεν πολὺ κακὰ νὰ τοῖς δώσωμεν τὴν ἐξουσίαν.

§68ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§69ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι.......

§70ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Σύντομα, Κύριε Πετιμεζᾶ.

§71ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὀλιγώτερον ἀπὸ πέντε λεπτὰ, ἐγὼ πολὺ δὲν ὁμιλῶ. Κύριοι, ἡ τριμελὴς Κυβέρνησις, ὅπως τὴν ἐσχηματίσαμεν διὰ τῆς ἀποφάσεώς μας, παριστάνει τὸ πρόσωπον τρόπον τινὰ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας· ἀλλ’ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία εἶναι ἀδιαίρετος· δὲν διαιρεῖται. Καὶ ὅταν αὐτὰ τὰ τρία πρόσωπα, δὲν ἀπαρτίζουν τὸν ἄκρον οὕτως εἰπεῖν ῥυθμὸν τῆς ἐκτελεστικῆς ἀρχῆς, καὶ θελήσητε νὰ τὰ λάβητε ἓν ἕκαστον χωριστὰ, τότε ἓν ἕκαστον ἐξ αὐτῶν τῶν προσώπων δὲν παριστάνει τίποτε. Δὲν διεφωνήσατε, ὅταν συνεζητεῖτο τὸ εἶδος τῆς μορφῆς τῆς Κυβερνήσεως ὅτι μόνον ἡ ἀνάγκη τοῦ νὰ δοθῇ εἰς περισσοτέρας χεῖρας ἡ ἀρχὴ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας διὰ νὰ ἀποφύγωμεν ἕνα κίνδυνον, τὸν ὁποῖον ἴσως ἠθέλομεν διατρέξει, ἐὰν ἐχορηγοῦμεν εἰς ἓν μόνον πρόσωπον ὅλην αὐτὴν τὴν ἐξουσίαν, ἀλλ’ ἀπ’ αὐτὴν μόνην τὴν σκέψιν ἀνεχωρήσατε καὶ ἐσυστήσατε πολυμελῆ ἢ τριμελῆ τὴν Κυβέρνησιν. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι μόνον διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὴν ἰδέαν τοῦ ὅτι εἶναι ἐπικίνδυνος ἡ ὅλη αὐτὴ ἐξουσία εἰς τὰς χεῖρας ἑνὸς προσώπου ἐκάμομεν τριμελῆ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ ἀφοῦ ἐσυστήσαμεν τριμελῆ τὴν Κυβέρνησιν, διῃρέσαμεν καὶ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν; ὄχι, διότι αὐτὸ μένει εἰς τὴν φύσιν αὐτῆς. Μᾶς λέγει ὁ Κύριος Καλλιγᾶς, ὅτι, ὅταν ἀπαιτήσωμεν νὰ ὑπογράψουν καὶ οἱ τρεῖς, τότε συσταίνομεν ἕνα veto. Ἐγὼ καλὰ καλὰ, τί θὰ εἰπῇ veto, δὲν γνωρίζω, ἀλλ’ ὅτε συνεζητοῦμεν, καὶ ἡμεῖς ἐλέγομεν ὅτι πρέπει νὰ πέσῃ τὸ veto, ὁ Κύριος Καλλιγᾶς τὸ ὑπεστήριξε διὰ τῆς τριμελοῦς Κυβερνήσεως, σήμερον θέλει νὰ τὸ πετάξῃ. Παρετήρησα, ὅτι μέχρι τοῦδε πάντοτε ἀπὸ τὸ ἓν μέρος ἴδετε τὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἠθέλετε νὰ τὴν ἰδῆτε ἀπὸ ὅλα τὰ μέρη, καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος· πάντοτε ἐλάβετε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ διαφωνήσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς σπουδαίας περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ παρουσιασθῶσι κατὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἀφορώσας τὸ ἔθνος, καὶ ἡ ἰδιοτροπία ἢ πεποίθησις ἢ οἱοσδήποτε ἄλλος λόγος ἐμποδίζων τὸ ἓν μέρος ἀπὸ τοῦ νὰ δώσῃ τὴν ὑπογραφήν του, θέλει φέρει προσκόμματα εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, τόσον ἀναγκαίαν οὖσαν εἰς τὰς παρούσας μάλιστα περιστάσεις, δὲν ἠθέλησα ὅμως νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα καὶ ὑπὸ τὴν ἄλλην ἔποψιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ τὸ ἐξετάσω· διότι εἰς τὴν περίστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ζῶμεν, ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν, ἀπεκτήσαμεν τοιαύτας ἕξεις, ὥστε πρέπει νὰ ἀμφιβάλωμεν εἰς τὴν πορείαν ὄχι μόνον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ παντὸς ὑπαλλήλου. Διὰ τί, Κύριοι, δὲν ὑποθέτετε καὶ ἓν ἄλλο, τὸ ὁποῖον συμβαίνει πολὺ περισσότερον καὶ μέχρι σήμερον; Καὶ ποῖον εἶναι αὐτὸ τὸ ἄλλο; διὰ τί δὲν προβλέπετε ἀπὸ τοῦδε, ὅτι ἐνδεχόμενον εἶναι οἱ δύω Κυβερνῆται νὰ συμφωνήσουν καὶ νὰ ἀποφασίσουν νὰ κάμουν τὴν δεῖνα ἢ τὴν δεῖνα πρᾶξιν χωρὶς καθόλου νὰ ἐξετάσουν καὶ τὸ τρίτον μέλος; Μέχρι σήμερον ἔχομεν πλεῖστα ὅσα θεσπίσματα, τὰ ὁποῖα φέρουν τὰς δύω ὑπογραφὰς καὶ ὁ τρίτος, λέγουν, ἠρνήθη. Τώρα τίς ἐξ ἡμῶν εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ ἐὰν ὁ τρίτος εἶχε περισσότερον δίκαιον, καὶ ἐὰν οἱ δύω ἄλλοι εἶχον περισσότερον ἄδικον; Θέλετε νὰ καταστήσετε μὲ τοῦτο τὴν Κυβέρνησιν, τουτέστι τὰ τρία μέλη, τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύουν τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, μίαν ἄλλην ἐφορευτικὴν τρόπον τινὰ ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία νὰ γράφῃ εἰς ἓν μέρος «ἀρνηθέντος τοῦ τρίτου μέλους»; ἀλλὰ δὲν ἔχει οὕτω, πρέπει πᾶν ἔγγραφον νὰ φέρῃ τὰς ὑπογραφὰς ὅλων τῶν Κυβερνητῶν; Εἶμαι ἐπαρχιώτης, ἔζησα πάντοτε μακρὰν τῆς πρωτευούσης, καὶ γνωρίζω ὁποίαν ἐπιῤῥοὴν δύνανται νὰ ἐξασκήσωσιν αὐτὰ τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα εἰς τὰς ἐπαρχίας, καὶ ἰδίως μάλιστα εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις. Ὅτε ὡρκίζοντο οἱ Κυβερνῆται, ὅλοι ἐφωνάζομεν ὁμόνοιαν, καὶ σήμερον διὰ τῆς συζητήσεως αὐτῆς ἐρχόμεθα ἀπ’ αὐτὴν τὴν ὑπερτάτην ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν δίδομεν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἐρχόμεθα καὶ δίδομεν τὸ παράδειγμα τῆς διαιρέσεως. Ὅταν, Κύριοι, θέσπισμά τι δημοσιεύηται καὶ θὰ δημοσιευθῇ καὶ διὰ τῆς ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ τῶν ἄλλων, καὶ φθάνει εἰς τὰς ἐπαρχίας, καὶ δὲν φέρει τὰς ὑπογραφὰς καὶ τῶν τριῶν μελῶν, εὐθὺς οἱ ἐπαρχιῶται ὑποθέτουν καὶ ἀναγνωρίζουν, ὅτι διαίρεσις ὑφίσταται μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τότε λαμβάνει χώραν ἡ ῥᾳδιουργία, καὶ ὅλοι οἱ κακόβουλοι ἄνθρωποι οἱ ἔχοντες συμφέρον νὰ διαταράξουν τὴν ἡσυχίαν, λαμβάνοντες αἰτίαν ἀπὸ τὸ θέσπισμα φωνάζουν, ὅτι ἰδοὺ ἡ Κυβέρνησις εἶναι διῃρημένη. Ἐὰν λοιπὸν ἐπιχειρήσωμεν σήμερον αὐτὴν τὴν πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν διανοούμεθα, εὑρίσκουν ὑποστήριξιν αἱ ῥᾳδιουργίαι, διότι ὑποστηρίζονται διὰ τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων τῆς Κυβερνήσεως. Μήπως ἀπῃτήσαμεν, ὥστε νὰ ὑποχρεοῦται τὸ τρίτον μέλος ἑκὸν ἄκον νὰ ὑπογράψῃ, ἢ νὰ μορφώσῃ τὴν πεποίθησίν του, κατὰ τὴν πεποίθησιν τῆς πλειονοψηφίας; εἴπομεν κατὰ τὸν ἐξωτερικὸν τύπον νὰ φέρῃ τὸ διάταγμα καὶ τὰς τρεῖς ὑπογραφὰς, διότι ὅταν δὲν φέρῃ τὰς τρεῖς ὑπογραφὰς, τότε φέρει τὰ δύο τρίτα μόνον τοῦ ἠθικοῦ βάρους τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας.

§72ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ ὅταν δὲν θέλῃ;

§73ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅταν δὲν θέλῃ, τὸν κρημνίζομεν ἀπὸ τὴν θέσιν του· πρέπει νὰ ὑπογράψῃ καὶ νὰ ἐκθέσῃ τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους εἶναι ἐναντίον εἰς τὸ θέσπισμα αὐτὸ, οὐχ ἧττον ὅμως ὁ τύπος, τὸ διάταγμα αὐτὸ, πρέπει νὰ φέρῃ καὶ τὰς τρεῖς ὑπογραφάς. Μᾶς λέγουν, ὅταν ἀσθενήσῃ τὸ ἓν μέλος, ἢ ὅταν παρουσιασθῇ, μοὶ λέγει ὁ Κ. Ἀφεντούλης, μία περίστασις, τὸ ἓν μέλος νὰ σταλῇ ἐκτάκτως, ν’ ἀναχωρήσῃ ἀπὸ τῆς πρωτευούσης; τότε ἐπέρχεται ἡ περίστασις τοῦ ἀδυνάτου, καὶ δὲν δυνάμεθα ν’ ἀπαιτήσωμεν τὰ ἀδύνατα, καὶ τότε εἶναι γνωστὸν εἰς τὸ Ἔθνος, ὅτι ὁ δεῖνα ἐκ τῶν Κυβερνητῶν ἀσθενεῖ ἢ ἀποδημεῖ, ὡς συνέβη εἰς τὸν Κ. Ῥοῦφον, ὁ ὁποῖος μετέβη εἰς τὸ Μεσολόγγιον, καὶ τότε ἐννοεῖται ὅτι δὲν ἔχομεν τὴν ἀπαίτησιν τὰ διατάγματα νὰ φέρουν καὶ τὰς τρεῖς ὑπογραφάς. Λέγω λοιπὸν, κύριοι, καὶ τὸ λέγω πρὸς τὸ συμφέρον καὶ τῆς δημοσίου ἀσφαλείας, καὶ τῆς δημοσίου τάξεως, ὅτι τὰ διατάγματα ἢ τὰ ψηφίσματα πρέπει νὰ φέρουν τὰς ὑπογραφὰς καὶ τῶν τριῶν μελῶν τῆς κυβερνήσεως, διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει, αὐτὸ τὸ διάταγμα δὲν ἀντιπροσωπεύει τὴν ἐκτελεστικὴν ἀρχὴν, ἀλλ’ ἀπεναντίας δίδομεν τὰ μέσα εἰς κακοβούλους καὶ ῥᾳδιούργους, εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ διαταράξουν τὴν παροῦσαν τάξιν τῶν πραγμάτων, νὰ λάβουν εἰς πρόφασιν τὴν διαίρεσιν αὐτὴν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ βαίνουν θαῤῥαλεώτερον εἰς τοὺς σκοπούς των, καὶ ἑπομένως νὰ ἐπιτυγχάνουν ἔτι περισσότερον αἱ ῥᾳδιουργίαι των εἰς τοὺς ἁπλουστέρους. Διὰ τοῦτο ἐπιμένω, ὅτι πᾶσα πρᾶξις, ἥτις δὲν φέρει τὰς ὑπογραφὰς καὶ τῶν τριῶν κυβερνητῶν, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ κῦρος.

§74ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Συνέλευσις, ἂν ἐφωτίσθη, (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)· ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρεῖς προτάσεις ἐπαρουσιάσθησαν ἐκ τῶν ἀγορευσάντων· ἡ πρώτη εἶναι τοῦ σχεδίου τῆς αὐτοκλήτου ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ ν’ ἀκούσητε· «οὐδεμία πρᾶξις τῆς προσωρινῆς κυβερνήσεως εἶναι ἔγκυρος, ἐὰν δὲν φέρῃ τοὐλάχιστον τὰς ὑπογραφὰς δύω μελῶν αὐτῆς καὶ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ·» βʹ) ἡ τοῦ Κυρίου Μωραϊτίνη, Βαλτινοῦ, Κ. Πετιμεζᾶ, καὶ τῶν ὑποστηριξάντων αὐτὴν, «οὐδεμία πρᾶξις τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως ἔχει κῦρος, ἐὰν δὲν ᾖναι ὑπογεγραμμένη παρὰ τῶν τριῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἢ ἐν περιπτώσει τυχαίου κωλύματος ἑνὸς, ὑπὸ τῶν δύο μελῶν, βεβαιούντων συγχρόνως ἐν τῇ αὐτῇ πράξει τὸ κώλυμα τοῦ μὴ ὑπογράψαντος τρίτου, καὶ ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ.

§77ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Ἐν τῷ πρακτικῷ;

§78ΜΩΡΑΪΤΙΝΗΣ. Ὄχι ἐν τῷ πρακτικῷ, θὰ ὑπογράφουν Πέτρος, Παῦλος, ἀσθενοῦντος τοῦ Ἰωάννη.

§79ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐγὼ πρεσβεύω, ὅτι τὸ κώλυμα γίνεται γνωστὸν οἴκοθεν, διότι δὲν εἶναι παρὰ ἄδεια ἢ ἀσθένεια· πρεσβεύω λοιπὸν, τὰ ψηφίσματα νὰ φέρουν τὰς τρεῖς ὑπογραφὰς, καὶ ἐν περιπτώσει κωλύματος, γίνεται ἔξωθεν γνωστὸν· διορίζομεν τὸν Βαλτινὸν, δὲν ἠξεύρω τι, κωλυομένου τοῦ τάδε ἢ τάδε.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φρονῶ ὅτι ἀπωτέρα εἶναι ἡ τοῦ κυρίου Μωραϊτίνη, ἑπομένως ν’ ἀποφανθῇ προηγουμένως ἐπ’ αὐτῆς ἡ Συνέλευσις· οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Μωραϊτίνη παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσι.

§81ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. (θόρυβος.)

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ θέλοντες τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται πλείονες τῶν 20)· λοιπὸν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Μωραϊτίνη, ὅπως τὴν ἠκούσατε, λέγουν Ναὶ.....

§83ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τὴν ἀκούσωμεν. Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις. «Οὐδεμία πρᾶξις ἐκδιδομένη ὑπὸ τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως ἔχει κῦρος, ἐὰν δὲν ᾖναι ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τῶν τριῶν μελῶν αὐτῆς, ἢ ἐν περιπτώσει τυχαίου κωλύματος ἑνὸς αὐτῶν, ὑπὸ δύο μόνον, βεβαιούντων συγχρόνως ἐν τῇ αὐτῇ πράξει τὸ κώλυμα τοῦ μὴ ὑπογράψαντος τρίτου, καὶ ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ.»

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι λέγουν Ναὶ, καὶ οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν Ὄχι. Γίνεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ψηφοφορηθεῖσα πρότασις ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 89 κατὰ 66, τὸ ὅλον ἐψηφοφόρησαν 155. Τώρα ἔρχεται ἡ πρότασις τοῦ Κ. Βαλτινοῦ. (Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις). «Οὐδεμία πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως ἔχει κῦρος, ἐὰν μὴ φέρῃ τὰς ὑπογραφὰς τῶν τριῶν μελῶν, ἢ τῶν δύω ἐν περιπτώσει νομίμου κωλύματος τοῦ τρίτου μέλους.»

§86ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι τὸ ἴδιον.

§87ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Δὲν εἶναι διόλου τὸ ἴδιον· τώρα τὸ ζήτημα ἐὰν τὸ κερδίσω ἢ ὄχι, δὲν μὲ μέλει, ἀλλὰ λέγω ὅτι διαφέρει.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν, οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Βαλτινοῦ, ὅπως τὴν ἠκούσατε, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι), ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Καλλιγᾶ· οἱ παραδεχόμενοι.....

§89ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὴν ἀπεῤῥίψατε, ἀλλὰ μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν ἀπεῤῥίφθη.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ βεβαιωθῆτε, ὅτι πρὶν ἀπαγγείλω τὸ ἀποτέλεσμα, ἐσυμβουλεύθην ὅλον τὸ Προεδρεῖον. Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Καλλιγᾶ. «Οὐδεμία πρᾶξις τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἔγκυρος, ἐὰν δὲν φέρῃ τοὐλάχιστον τὰς ὑπογραφὰς δύω μελῶν αὐτῆς, καὶ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ.»

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοὶ). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Τώρα θὰ ψηφοφορήσωμεν τὴν προσθήκην τοῦ κυρίου Παπαδιαμαντοπούλου. Ἀναγινώσκεται ἡ προσθήκη τοῦ κυρίου Παπαδιαμαντοπούλου. «Ἐὰν δὲ ἓν τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως κωλύηται, τὰ δὲ ἕτερα δύω διαφωνῶσιν ἐπί τινος ὑπουργικῆς προτάσεως, τὸ μὲν παραδεχόμενον αὐτὴν, τὸ δὲ μὴ παραδεχόμενον, ἡ πρότασις γίνεται δεκτὴ, ἐὰν ὑποστηρίζεται καὶ ὑφ’ ὅλου τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου.»

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις αὕτη ἀπὸ κἀνένα;

§93ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε λοιπὸν εἶναι περιττὸν νὰ τὴν ψηφοφορήσωμεν. Ἀναγινώσκεται τὸ 6 ἄρθρον. «Ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις, οὖσα μετακλητὴ, εἶναι ὑπεύθυνος μετὰ τῶν ὑπουργῶν πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν διὰ πᾶσαν ἐξ αὐτῆς προελθοῦσαν πρᾶξιν.»

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸ τὸ ἄρθρον, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ἅπαντες). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη.

§96ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νὰ γνωστοποιηθῇ αὐθημερὸν τὸ ψήφισμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§97ΜΑΚΡΗΣ. Πρὶν ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικὰ αὔριον, δὲν δύναται νὰ γνωστοποιηθῇ. Ἐνταῦθα ἀναγινώσκεται μία πρότασις ἑνὸς τῶν κυρίων πληρεξουσίων, νὰ παρουσιασθοῦν ἐντὸς 10 τὸ πολὺ ἡμερῶν ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ διάφορα ἔγγραφα.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐντὸς 10 ἡμερῶν ἐζήτησε νὰ παρουσιασθῶσιν αὐτά· ἡ Συνέλευσις συναινεῖ;

§99ΤΙΝΕΣ. Ἐντὸς 15 ἡμερῶν.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐντὸς 15 ἡμερῶν;

§101ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§102ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Πρὸ ἡμερῶν ὁ κύριος Λογιωτατίδης κατέθεσε μίαν πρότασιν, ὥστε τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ὑπουργείου νὰ ἐκλέγωνται μεταξὺ τῆς Συνελεύσεως, μένει ἐκκρεμὲς τὸ περὶ ὑπουργείου, νομίζω κατάλληλον τὴν ὥραν νὰ λύσωμεν καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§103ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ, ἡ πρότασις, περὶ τῆς ὁποίας σᾶς ἔκαμε λόγον ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος κύριος Μαυρομμάτης, νομίζω, ὅτι δὲν δύναται πλέον νὰ συζητηθῇ διὰ τὸν ἑξῆς ἁπλούστατον λόγον. Σᾶς ἀναγινώσκω τὸ δεύτερον ἄρθρον τοῦ ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἀπεφασίσθη καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς ἑξῆς· «Ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις διὰ τῶν παρ’ αὐτῆς διοριζομένων ὑπουργῶν ἐνεργεῖ ἅπασαν τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν» (θόρυβος). Δὲν ἠξεύρω, ἴσως δὲν ἤκουσα καλῶς· νομίζω ὅμως, ὅτι ἤκουσα, ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ ζητήματος, ἂν θὰ ἐκλεχθῶσιν οἱ ὑπουργοὶ ἀπὸ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν.

§104ΠΟΛΛΟΙ. Ἂν θὰ ἐκλέγωνται ἐκ τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως.

§105ΜΙΛΗΣΗΣ. Τότε μὲ συγχωρεῖτε.

§106ΒΛ. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, πρὸ ἡμερῶν ἐγένετο πρότασις, διὰ τῆς ὁποίας ἐζητεῖτο ἡ ψῆφός μας, ὅπως τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ μέλη τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου μὴ δύνανται νὰ ὦσιν, εἰμὴ πληρεξούσιοι. Τότε συνεζητήσαμεν μόνον τὸν πρῶτον παράγραφον τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Λογιωτατίδου, εἶχον δὲ τὴν τιμὴν νὰ ἀντείπω μόνον δύω τρεῖς λέξεις, καὶ ἡ Συνέλευσις ἐνόμισε περιττὴν πᾶσαν περαιτέρω συζήτησιν, ἀποφασίσασα αὐθωρεὶ, ὅτι καὶ ἔξω τοῦ περιβόλου τῆς Συνελεύσεως δύναται νὰ ὑπάρχωσι πολῖται ἔχοντες τὴν ἱκανότητα νὰ διευθύνωσι τὴν πολιτείαν, παρεδέχθη δὲ διὰ τῆς ψήφου της ταύτης ἡ Συνέλευσις, ὅτι καὶ ἐκτὸς τῆς αὐλῆς ταύτης ἐκλεκτοὶ ὑπάρχουσιν· οὕτως ἐξελέχθη ὁ Κύριος Ῥοῦφος. Προκειμένου σήμερον νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τὸ ἀφορῶν τοὺς ὑπουργοὺς, πιστεύω, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐνδιατρίψῃ τις ἐπὶ περισσότερον ἐπ’ αὐτοῦ, καθόσον ἀφ’ οὗ Κυβέρνησιν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν ἐκτὸς τῆς σεβαστῆς ταύτης ὁμηγύρεως, πιστεύω, ὅτι δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν καὶ ὑπουργοὺς, τῶν ὁποίων τὰ καθήκοντα εἶναι κατά τι ὀλιγώτερον σοβαρὰ ἀπὸ τῶν καθηκόντων τῶν Κυβερνητῶν. Ἐὰν κατὰ περίστασιν ἡ Συνέλευσις ἀποφανῇ ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ Κυρίου Λογιωτατίδου, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δύναται νὰ γίνῃ, θέλετε κερδίσει, κατ’ ἐμὲ κριτὴν τὴν ἐπίκρισιν τοῦ Πανελληνίου, πρῶτον, ὅτι ἀπὸ ἐγωϊσμὸν φερόμενα τὰ μέλη τῆς Συνελεύσεως θέλουν νὰ περιορίσωσι τὴν ἐκλογὴν ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου, καὶ ἐπειδὴ, Κύριοι, μοὶ συγχωρεῖτε, τὰ ὑπουργεῖα, τὰ ὁποῖα ἐπεψηφίσατε, εἶναι ἑπτὰ, εἰς ἑπτὰ κατηγορίας εἶναι ἀνάγκη ἡ Κυβέρνησις νὰ διαιρῇ τὰ πρόσωπα, τὰ ἀποτελοῦντα τὴν σεβαστὴν ταύτην ὁμήγυριν, εἰς ἑπτὰ εἰδῶν ἱκανότητας ἀναλόγους ἑκάστου ὑπουργείου. Κύριοι, εἰς τὴν περιφέρειαν, οὕτως εἰπεῖν, τὴν ἐκλογικὴν ἑκάστου ὑπουργείου, θέλει ἐνατενίσει τὸ βλέμμα της ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἔχουσα πολυαρίθμους ἐν τῇ περιφερείᾳ αὐτῇ ὑπουργικῆς ἱκανότητος, θέλει ἐκλέξει· ἀλλὰ, Κύριοι, ἐξαιρέσει τοῦ ἐγωϊσμοῦ, τὸν ὁποῖον δικαίως εἰς ἡμᾶς θέλουσιν ἀποδώσει, δὲν δικαιοῦται τὸ πανελλήνιον νὰ μᾶς ἀπευθύνῃ καὶ μίαν λέξιν; «ἐὰν ἐγνωρίζομεν, Κύριοι, πληρεξούσιοι, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς ἀπεστείλαμεν, ὅτι θέλετε καταρτίσει νόμον, ὅτι μόνον μεταξὺ σας δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκλέξῃ ὑποχρεωτικῶς τοὺς ὑπουργούς της, ἤθελομεν καὶ ὠφείλαμεν ἡμεῖς οἱ ἀποστείλοντές σας νὰ σκεφθῶμεν καὶ νὰ καταρτίσωμεν ἄλλως πως τοὺς ἐκλεκτούς μας». Κύριοι, μὲ κολακεύει ὀλίγον, ἂς ὁμιλήσωμεν κατά τι προσωπικῶς, ἡ ἐπιψήφισις τῆς προτάσεως τοῦ Κυρίου Λογιωτατίδου, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατὰ κλάδους, κατὰ περιφερείας ὑπουργικὰς ἀνάγκη νὰ σκεφθῇ· εἴμεθα πολὺ ὀλίγοι στρατιωτικοὶ ἐδῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν, κολακεύομαι λοιπὸν, ὅτι θὰ ἔλθῃ καὶ εἰς ἐμὲ ἡ σειρά μου· ἀλλὰ, Κύριοι, εἶναι καὶ κλάδοι, περὶ τῶν ὁποίων ἴσως δὲν ἐσκέφθη διόλου τὸ πανελλήνιον, ὅτε ἔστειλε τοὺς ἀντιπροσώπους· ἔστειλε τοὺς ἐκλεκτούς του ὑπὸ γενικὴν ἔποψιν καὶ οὐχὶ καθ’ ἱκανότητας εἰδικῆς διαχειρίσεως, οὕτως εἰπεῖν. Κρίνω, μὰ τὴν ἀλήθειαν, περιττὸν νὰ ἐνδιατρίψω περισσότερον, καὶ προτείνω νὰ ἀποῤῥίψητε τὴν πρότασιν ταύτην, ἀντιβαίνουσαν εἰς ἐκείνην τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν παρεδέχθητε προηγουμένως περὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ὡς εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου μου εἶπον, ἂν κυβερνήτας δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν ἔξω, πολὺ καλλίτερα δυνάμεθα νὰ λάβωμεν ἔξωθεν καὶ ὑπουργούς. Θέλουσι μοὶ ἀντείπει, Κύριοι, οἱ μέλλοντες νὰ ἀναβῶσι τὸ βῆμα τοῦτο, ὅτι ἂν ὑποχρεώσωμεν τὴν κυβέρνησιν νὰ ἐκλέγῃ τοὺς ὑπουργοὺς ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως, θὰ τὴν ὑποχρεώσωμεν, οὕτως εἰπεῖν, νὰ σχηματίσῃ ὑπουργεῖον ἐκ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Συνελεύσεως. Θὰ μοὶ συγχωρηθῇ νὰ ἀντείπω λέγων, ὅτι δὲν εἶναι ἡ τεχνητὴ αὕτη πλειονοψηφία, ἥτις στηρίζει τὰς Κυβερνήσεις, ἀλλ’ αἱ πράξεις· ὁ ὑπουργὸς δύναται νὰ ᾖναι οἱοσδήποτε, ὁπωσδήποτε νὰ ἔλθῃ, μολαταῦτα αἱ καλαί του πράξεις δύνανται νὰ ἀντηχήσωσι καλῶς εἰς τὰ ὦτα τῆς Συνελεύσεως, ἐξ ἐναντίας δύναται νὰ ὑπάρξῃ μία οὕτως εἰπεῖν τεχνητὴ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως πλειονοψηφία ὑπὲρ προσώπων, τὰ ὁποῖα προτιμᾷ νὰ προσκαλέσῃ σήμερον εἰς τὰ πράγματα, τὴν ἄλλην ὅμως ἡμέραν φανέντα ἀνίκανα κατὰ φυσικὸν λόγον ὀφείλει νὰ τὰ ἀλλάξῃ.

§107ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Ὑποστηρίζω, Κύριοι πληρεξούσιοι, τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Λογιωτατίδου καὶ ἐπιμένω μετὰ ἰσχυρᾶς πεποιθήσεως ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς αὐτῆς. Ἠκούσατε, Κύριοι, πρό τινων ἡμερῶν ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ἐπανάστασις δὲν ἐγένετο, ἠκούσατε, Κύριοι, ὅτι κοινωνικαὶ ἀρχαὶ, κοινωνικαὶ ἀντιθέσεις δὲν διαιροῦσι τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν· ὡς πρὸς τὸ τελευταῖον εἶμαι καὶ ἐγὼ συμφωνότατος, διότι οὔτε δημοκράτας ἔχομεν νὰ ἀντιτάξωμεν ἐναντίον ἀριστοκρατῶν, οὔτε ἀριστοκράτας ἐναντίον δημοκρατῶν, ὅτι ὅμως ἐγένετο μία ἐπανάστασις, τοῦτο εἶναι πρὸ ὀφθαλμῶν· Κύριοι! δὲν ἀρκεῖ λοιπὸν τὴν ἐπανάστασιν νὰ τὴν ἐγγράψωμεν εἰς τὸν χάρτην, πρέπει νὰ τὴν στερεώσωμεν εἰς πράξεις. Ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐγένετο ἡ ἐπανάστασις, ἦτον ἡ ἀθέτησις τῶν ἀρχῶν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος ἐκ μέρους τοῦ καταλυθέντος βασιλέως, καὶ ἂν ἡ ἐπανάστασις δὲν εἶχε τὴν αἰτίαν της, θὰ ἔχανε τὴν νομιμότητα, δὲν θὰ εἴχομεν φωνὴν ἐνώπιον τῆς Εὐρώπης διὰ νὰ εἴπωμεν, εἴχομεν δίκαιον νὰ καταλύσωμεν τὸν Ὄθωνα. Ὁ Ὄθων δὲν ἐσεβάσθη τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, οἱ ὑπουργοί του δὲν ἐσεβάσθησαν τοὺς ὅρους τῆς ἀντιπροσωπικῆς, τῆς κοινοβουλευτικῆς Κυβερνήσεως. Ἐδημιούργησαν, Κύριοι, βουλάς, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦσαν προϊόντα τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ, ἤρχοντο ὑπουργοὶ, οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν προϊὸν τῆς πλειονοψηφίας, ἔφερεν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἔξωθεν τῶν Βουλῶν τοὺς ὑπουργούς. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν πεπτωκότα Βασιλέα θὰ ἦτο σωτήριος ἡ ἀρχὴ τῆς ἀποκλειστικῆς ἐκλογῆς τῶν Ὑπουργῶν ἐκ μέσου τῶν βουλευτικῶν Σωμάτων, ἐὰν τὴν ἐφήρμοζεν. Ἂν ὁ Σῖμος, ἐρχόμενος ἔξωθεν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ περιβόλου, ἔξωθεν τῆς Βουλῆς τοῦ 1861 δὲν ἐγένετο ὑπουργὸς, ὅλα τὰ λυπηρὰ συμβεβηκότα, τὰ ὁποῖα κατέστρεψαν τὴν βασιλείαν, δὲν ἤθελον ἐπέλθει. Ὅλοι γινώσκομεν, ὅτι ἡ σκανδαλώδης τῆς Βουλῆς διάλυσις ὑπῆρξε τὸ σύνθημα τῆς γενικῆς τοῦ Ἔθνους ἐξεγέρσεως κατὰ τοῦ συστήματος.

§108ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ ὁ Δραγούμης ἦλθεν ἔξωθεν.

§109ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Εὐχαριστῶ διὰ τὴν ἐνθύμησιν. Καὶ ὁ Δραγούμης ἦλθεν ὑπουργὸς ἔξωθεν τῶν Βουλῶν, καὶ ἦτον ἐντὸς τῶν Βουλῶν ὑπουργός. Ὑπάρχει λοιπὸν, Κύριοι, ἡ ἀνάγκη (θόρυβος)· ὑπάρχει, λέγω, πρακτικὴ ἡ ἀνάγκη τοῦ νὰ σχηματίζηται τὸ Ὑπουργεῖον ἐκ τῶν κόλπων τῆς ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἠτενίσαμεν περιπαθῶς εἰς τὴν Ἀγγλίαν, διότι ὅλοι ἠθελήσαμεν, ὥστε αἱ ἀρχαὶ καὶ τὸ πνεῦμα, δι’ ὧν ἡ Ἀγγλία προώδευσε καὶ ἀνεπτύχθη νὰ μεταδοθῶσι καὶ ἐν τῇ Ἑλλάδι, νὰ γίνωσιν ὀστέα ἐκ τῶν ὀστέων, καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκὸς τοῦ πολιτικοῦ ἡμῶν βίου. Ἐν τῇ Ἀγγλίᾳ ποτὲ ὑπουργὸς δὲν διορίζεται, ὅστις νὰ μὴ ἀνήκῃ εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἐὰν, Κύριοι, ἔχωμεν περὶ πολλοῦ τοὺς ὅρους τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ἀπαιτεῖται, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ πρέπει νὰ ἐκλέγωνται ἐντὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως, καὶ νὰ ἀνήκωσιν εἰς τὴν πλειονοψηφίαν αὐτῆς. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἂν διὰ τὰς συνταγματικὰς μοναρχίας ὑπάρχωσι σπουδαῖοι οἱ λόγοι, οἱ συνηγοροῦντες ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς τῶν ὑπουργῶν μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἂν ἐκεῖ ἡ τοιαύτη ἐκλογὴ τῶν ὑπουργῶν ὑπαγορεύηται ἀπὸ τὴν ἰδέαν, ὅτι τοιουτοτρόπως θέλει ἐπικρατήσει ὡς πρὸς τὴν διεύθυνσιν τῶν πραγμάτων τῆς πολιτείας ἡ ἀληθὴς κοινὴ γνώμη, τόσον εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ὅσον καὶ εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν, διὰ τὰς περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἡμεῖς εὑρισκόμεθα, ὁ ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας σχηματισμὸς τοῦ Ὑπουργείου ἀποβαίνει ἔργον ἀπαραιτήτου ἀνάγκης. Εὑρισκόμεθα ὑπὸ τὸ κράτος μιᾶς καταστάσεως πραγμάτων, ἐν τῇ ὁποίᾳ ὅλη ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία μένει συγκεντρωμένη εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἡ δὲ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δὲν μετέχει οὐδὲ ἐπ’ ἐλάχιστον τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ὡς μετέχει αὐτῆς ἡ Βασιλεία ἐν τῇ Ἀντιπροσωπικῇ Μοναρχίᾳ, διὰ τοῦ δικαιώματος τῆς εἰσαγωγῆς καὶ τῆς κυρώσεως τῶν νόμων. Ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, τὴν ὁποίαν ἐνιδρύομεν, δὲν ἔχει δικαίωμα οὔτε εἰσαγωγῆς, οὔτε κυρώσεως τῶν νόμων. Πῶς λοιπὸν θὰ δύναται ὑπουργὸς νὰ ἔλθῃ ἐν ὀνόματι τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν προτάσεις μέτρων καὶ ψηφισμάτων, αἵτινες προϋποθέτουσιν, ὅτι ὁ προτείνας πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως; Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία καὶ τὸ δικαίωμα τῆς πρωτοβουλίας ἀνήκουσι μόνον εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ εἰς τὰ μέλη αὐτῆς. Πῶς θέλουσι προσέλθει αὔριον ἢ εἰς τὸ μετὰ ταῦτα ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἄλλοι, ἂν δὲν ἀνήκωσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν, νὰ ὑποβάλωσι προτάσεις ἐν ὀνόματι τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως, θέλετε νὰ ἀναγνωρίσωμεν εἰς τὴν προσωρινὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τοὺς ὑπουργοὺς αὐτῆς τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως; Θέλετε νὰ ἴδητε αὐτὸ τὸ δικαίωμα τῆς Συνελεύσεως ὡς λαθρεμπόρευμα εἰς τὰς χεῖρας προσώπων, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ψηφοφοροῦν ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου; Διὰ τοῦτο, Κύριοι, ὑποστηρίζω ὅλαις δυνάμεσι τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Λογιωτατίδου, ὄχι μόνον, διότι συμφωνεῖ μὲ τοὺς ὅρους τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ καὶ διότι εἰς τὴν παροῦσαν τῆς πολιτείας κατάστασιν καθίσταται ἀπαραίτητος, ἐὰν ἀληθῶς ἤμεθα γνήσιοι καὶ εἰλικρινεῖς ὀπαδοὶ τῆς κυριαρχικῆς ἐξουσίας τῆς Συνελεύσεως.

§110ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν Κύριον προλαλήσαντα.

§111ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Ἐφωτίσθημεν.

§112ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι, ἀντιτάσσομαι εἰς τὴν γνώμην τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος, διότι νομίζω, ὅτι δι’ αὐτῆς συγχέονται πράγματα ὅλως ἀνόμοια, συγχέεται ἡ κατάστασις πολιτείας ἐχούσης ἡγεμόνα νόμιμον, πρὸς τὸν ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἐκφράσῃ τὸ φρόνημά της ἡ ἑκάστοτε Βουλὴ, ἡ προσβάλλουσα τὸ ὑπουργεῖον, ἐνῷ σήμερον ἔχομεν κυβέρνησιν μετακλητὴν, σήμερον διὰ τῆς ψήφου μας ὄχι μόνον καταβιβάζομεν τὸν ὑπουργὸν, ἀλλὰ καταβιβάζομεν καὶ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν· δὲν ἔχομεν ἀνάγκην λοιπὸν οὐδεμιᾶς περιοριστικῆς διατάξεως, οὐδὲν μᾶς κωλύει, ὅταν δυσαρεστώμεθα παρὰ τοῦ προσώπου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον διευθύνει οἱονδήποτε ὑπουργεῖον, οὐδὲν κωλύει ἡμᾶς νὰ ἐκφράσωμεν αὐτὴν τὴν δυσαρέσκειαν, καὶ αὐτὸ τὸ πρόσωπον ἀμέσως θέλει ἐκλείψει· δὲν ἔχομεν ἀνάγκην λοιπὸν τοῦ περιορισμοῦ καὶ ὅταν δὲν ᾖναι ἀνάγκη νὰ ἐκφράζωμεν τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον κατέδειξεν ὁ Κ. Βαλτινὸς, τὸ πνεῦμα τοῦ ἐγωϊσμοῦ, ἐκφράζομεν πρὸς τὸ πανελλήνιον, ὅτι ἐθεωρήσαμεν ἡμᾶς μόνους ἱκανοὺς νὰ κατέχωμεν τοιαύτας θέσεις· δὲν πιστεύετε, ὅτι δύναται νὰ ὑπάρχωσι καὶ ἄνθρωποι ἱκανώτεροι ἡμῶν, οἵτινες δὲν εἶναι πληρεξούσιοι; καὶ ἂν ὑπάρχωσι τοιοῦτοι, διὰ τί νὰ μὴ ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα εἰς κρισίμους περιστάσεις καὶ ἐὰν δὲν ᾖναι πληρεξούσιοι; Τί συγχέομεν τὸ περὶ προτάσεως παρὰ τοιούτου ὑπουργοῦ; τοιοῦτος ὑπουργὸς δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ παρίσταται ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως διὰ νὰ ὑποβάλῃ προτάσεις, ὁ κανονισμὸς τὸ προβλέπει, τὸ ἄρθρον 21 τοῦ κανονισμοῦ κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ ὑπουργὸς τότε εἰσάγεται εἰς τὰς συζητήσεις μας, τότε λαμβάνει τὸν λόγον, ὅταν πρόκηται νὰ δώσῃ πληροφορίας εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἀλλὰ τὸ παράδειγμα τῆς Ἀγγλίας τὸ σέβομαι καὶ ἐγὼ, ἀλλὰ τάχα εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον περιέχει ἡ πρότασις; πολλοῦ γε καὶ δεῖ! Ἐν τῇ Ἀγγλίᾳ οὐδεμία ὑπάρχει θεσμοθεσία ἀποκλείουσα τὸν ὑπουργὸν, ὅστις δὲν εἶναι βουλευτὴς, οὐδεμία διαταγὴ ὑπάρχει, τί ὑπάρχει; ὑπάρχει ἡ συνήθεια· αὐτὸς ὁ ὑπουργὸς πρῶτον δὲν ἔχει τὸν λόγον ἐντὸς τῆς βουλῆς αὐτῆς, καὶ μὴ ἔχων τὸν λόγον δὲν παρίσταται, ἀλλὰ τί συμβαίνει εἰς τὴν Ἀγγλίαν; ἐνῷ ὑπάρχει ἡ τοσοῦτον αὐστηρὰ διάταξις, ὑπάρχει καὶ βάλσαμος δι’ αὐτὴν, καὶ ἡ θεραπεία, καὶ περὶ αὐτῆς τῆς θεραπείας δὲν εἶδα νὰ προβλέπῃ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Λογιωτατίδου· τί εἶναι αὐτὴ ἡ θεραπεία; ὁσάκις ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς ἀνθρώπου ἱκανοῦ, συνεννοεῖται μετά τινος βουλευτοῦ, ὅστις παραιτεῖται τῆς θέσεώς του, παραχωρεῖ, λέγω, αὐτὴν, καὶ ἐκλέγεται ὑπουργός. Ἂν σήμερον ἔχωμεν τὴν ἀνάγκην ἀνθρώπου ἱκανοῦ καὶ εἰδικοῦ εἰς τὰ στρατιωτικὰ, ποίαν δύναμιν ἔχει ἡ Συνέλευσις νὰ εἴπῃ, παραιτήσου διὰ νὰ ἔλθῃ αὐτὸς εἰς τὰ πράγματα νὰ δώσῃ τὴν συνδρομήν του εἰς τὴν πατρίδα; τότε λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ ἔχητε καὶ τὰς διαταγὰς, καὶ πιστεύω ὅτι δὲν πρέπει νὰ τὸ δεχθῆτε.

§113ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, συντάσσομαι μετὰ τῆς γνώμης τοῦ φίλου μου Κ. Κοκκίνου διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Μεγάλως ἀμφισβητεῖται τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐν κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι, ἂν ὑπουργὸς δύναται νὰ ληφθῇ καὶ ἐκτὸς τῆς βουλῆς. Ἀλλ’ οἱ φιλελευθερώτεροι συγγραφεῖς ἐτάχθησαν ὑπὲρ τῆς ἀποφατικῆς λύσεως, καὶ ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος. Τὸ πνεῦμα τοῦ κοινοβουλευτικοῦ συστήματος στηρίζεται εἰς τοῦτο, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀπόῤῥοια τῶν βουλευτικῶν σωμάτων· ταῦτα δίδουσι τὰ ὄργανα τῆς ἐκτελεστικῆς ἀρχῆς, ὁ δὲ ἡγεμὼν, ὅταν θέλῃ εἰλικρινῶς νὰ πολιτεύηται κοινοβουλευτικῶς, οὐδέποτε παρεκτρέπεται ἀπὸ τὴν γραμμὴν ταύτην, ἀφ’ ἧς παρεξετράπησαν ἀείποτε ἡγεμόνες, οἵτινες ἠθέλησαν νὰ νοθεύσουν τὴν ἀρχὴν τοῦ βουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ἡ Ἀγγλία ἀκολουθεῖ αὐτὴν τὴν γραμμὴν, ὄχι βέβαια διὰ νόμου, ἀλλὰ δι’ ἐθίμου σταθεροῦ, καὶ ἀναλλοιώτου· μὴ λησμονήσητε δὲ ὅτι τὰ ἔθιμα ἐν Ἀγγλίᾳ ἔχουν μεγάλην ἰσχὺν, διότι τὸ πολίτευμά των ἐμορφώθη καὶ στηρίζεται ἐπὶ τῶν ἐθίμων καὶ ἐπὶ τῆς μακρᾶς παραδόσεως. Τοῦτο συμβαίνει, ὅταν ἡ πολιτεία ᾖναι κανονισμένη, ὅταν ἔχητε ἰσοῤῥόπους τὰς δύω δυνάμεις, τὴν κοινοβουλευτικὴν καὶ τὴν ἐκτελεστικήν. Τώρα, Κύριοι, ὅταν ἔχετε μίαν Συνέλευσιν, ἡ ὁποία συγκεντρώνει ἐν ἑαυτῇ πᾶσαν δύναμιν, τὴν νομοθετικὴν τὴν συντακτικὴν καὶ ἐκτελεστικὴν, δύνασθε νὰ παρεκτραπῆτε αὐτῆς τῆς ἀρχῆς, ἢ ὀφείλετε κατὰ μείζονα λόγον νὰ ἐμμείνητε εἰς αὐτήν; Ὁ κοινότερος λόγος σᾶς ὑποχρεώνει νὰ ἐμμένητε. Ἠναγκάσθημεν, Κύριοι, νὰ ἀναθέσωμεν εἰς ἄλλους τὴν διαχείρησιν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ δὲν ἀπεξεδύθημεν αὐτῆς, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία μένει ἐν ἡμῖν αὐτοῖς, θὰ ἤμεθα δὲ ἀσυνεπεῖς πρὸς ἑαυτοὺς, ἂν ἀφήσωμεν τὰ ὄργανα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας νὰ ληφθῶσιν ἄλλοθεν ἢ ἐκ τῆς Συνελεύσεως· ἂν θέσωμεν μὲν τὴν ἀρχὴν ὅτι πᾶσα ἐξουσία ἔγκειται ἐν ἡμῖν, καὶ δὲν παραδεχθῶμεν τὴν συνέπειάν της ὅτι τὰ ὄργανα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας πρέπει νὰ ἀποῤῥέωσιν ἐξ ἡμῶν αὐτῶν, θὰ μείνωμεν εἰς τὴν ἀφῃρημένην ἰδέαν, ἀρνούμενοι εἰς αὐτὴν τὴν ἐφαρμογήν. Ἀλλὰ τί ἀντιτάττουν εἰς τοῦτο; Πιθανὸν λέγουν, νὰ ὑπάρχῃ μία ἱκανότης ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀποκλείεται τῆς πολιτείας. Κύριοι, αὐτὸ ἦτον τὸ μόνον ἐπιχείρημα τῶν ἀπολυτοφρόνων ἡγεμόνων, οἵτινες ἐλάμβανον συνήθως τοὺς ὑπουργοὺς ἐκτὸς τῶν νομοθετικῶν σωμάτων, ἀλλὰ δὲν τὸ εὑρίσκω σπουδαῖον· ἐὰν ὑπάρχῃ μία εἰδικότης ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως, δύναται ἄριστα νὰ οἰκονομηθῇ, δύναται ὁ εἰδικὸς οὗτος ἀνὴρ νὰ λάβῃ τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑπουργείου ὡς γενικὸς γραμματεὺς, καὶ νὰ μείνῃ ὁ πληρεξούσιος ἀντιπροσωπεύων τὴν πολιτικὴν τοῦ ὑπουργείου.

§114ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἴσως δὲν δέχεται.

§115ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἂν δὲν δέχηται, τότε δὲν εἶναι πατριώτης, οὔτε χρήσιμος εἰς τὴν πολιτείαν. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι, οὔτε τὴν εἰδικότητα ἀποκλείομεν, καὶ εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος μένομεν, παραδεχόμενοι καὶ ἀκολουθοῦντες τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Λογιωτατίδου.

§116Α. ΛΟΝΤΟΣ. Συγχωρήσατε καὶ εἰς ἐμὲ νὰ εἴπω δέκα λέξεις ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σπουδαίου ζητήματος, χωρὶς ν’ ἀρυσθῶ ἐπιχειρήματα ἐκ τῶν ξένων θεσμοθεσιῶν, διότι πρὸ ὀλίγου ἀπέναντι ἄλλου λαλήσαντος ἐξεφράσατε ἀπαρέσκειαν. Ἔρχομαι νὰ σᾶς εἴπω οὐχὶ τί γίνεται ἀλλαχοῦ, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἀσθενῆ κρίσιν μου ποία εἶναι ἡ ὀρθοτέρα γνώμη ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Κύριοι, ἡ πολιτεία μας δὲν εἶναι συντεταγμένη, εἶναι εἰσέτι ἀσύντακτος· ἤθελον ἴσως συνταχθῆ πρὸς τοὺς προλαλήσαντας, ἐὰν εἴχομεν ἐν τῇ ἐπικρατείᾳ τὸν Βασιλέα καὶ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν διῃρημένην. Εἰς τὰ Συνταγματικὰ Κράτη, τὸ ὑπουργεῖον, διοριζόμενον ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, λαμβάνεται ἐκ τῶν μελῶν τῶν ἀποτελούντων τὰ Νομοθετικὰ Σώματα· ὁ ὑπουργὸς ἔχει μὲν τὴν ἐξάρτησίν του ἀπὸ τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα, τὸν διορίσαντα αὐτὸν, ἀλλὰ δὲν λησμονεῖ ὅτι εἶναι μέλος τῶν νομοθετικῶν σωμάτων, καὶ ἔχει ἀνάγκην τῆς ὑποστηρίξεώς των, διὰ νὰ μένῃ ὑπουργός. Ἀλλ’ ἐδῶ εἴμεθα εἰς ὅλως διάφορον θέσιν. Θέλετε νὰ σᾶς εἴπω τὴν γνώμην μου; Ἂν παραδεχθῶμεν τὴν περιοριστικὴν διάταξιν, τινὲς θέλουν δρέψει καρποὺς οὐχὶ βεβαίως πολὺ εὐχύμους εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις, ἀλλὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ᾖναι ὁ προορισμὸς καὶ ὁ πόθος μας· ἐγὼ φρονῶ, ὅτι οὐ μόνον δὲν πρέπει νὰ περιορισθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ ἀναγκαστικῶς τοὺς ὑπουργοὺς ἀπὸ τὰ μέλη τῆς Συνελεύσεως, ἀλλ’ εἰ δυνατὸν, κἀνὲν μέλος τῆς Συνελεύσεως δὲν πρέπει νὰ ᾖναι ὑπουργός. Κύριοι, δὲν μᾶς ἀπέστειλαν ἐνταῦθα διὰ νὰ λάβωμεν ὑπουργεῖα, νὰ διανείμωμεν λάφυρα (χειροκροτήματα)· ὄχι Κύριοι, μᾶς ἔστειλαν νὰ θεσμοθετήσωμεν, νὰ συντάξωμεν τὴν πολιτείαν. Εἶναι βεβαίως ἀνάγκη νὰ παραχωρήσωμεν μέρος τῆς κυριαρχικῆς ἐξουσίας μας, νὰ συστήσωμεν Νομοτελεστικὴν ἀρχὴν, ἀλλ’ ἡμεῖς, ἐντολεῖς, ἂς λάβωμεν ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τοὺς ἐντολοδόχους μας· ἂς τηρήσωμεν μόνον τὴν πορφύραν μεθ’ ἧς ὁ λαὸς μᾶς ἐνέδυσε· ἡμεῖς ἂς διορίσωμεν ἐκτὸς ἡμῶν τοὺς Κυβερνήτας καὶ ἂς ἐπιφυλάξωμεν εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς τὴν ἄγρυπνον, τὴν ἐνδελεχῆ ἐπ’ αὐτῶν ἐπαγρύπνησιν. Φρονεῖτε, ὅτι τὴν ἐπίβλεψιν ταύτην δυνάμεθα νὰ τὴν ἐνεργήσωμεν κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον, ὅταν ἔχωμεν ὑπουργεῖον ὑπεύθυνον ἐκτὸς ἡμῶν, ἢ ὅταν λάβωμεν τοὺς ὑπουργοὺς ἀπὸ τὰς ἰδίας ἡμῶν ἕδρας; Ἡ ἁβροφροσύνη, αἱ συμπάθειαι καὶ ἄλλαι πολλαὶ σχέσεις θὰ μᾶς κάμουν νὰ ὑποχωρῶμεν ἐνίοτε (θόρυβος). Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια· θέλω τὴν ἐνέργειαν τοῦ πρέποντος, καὶ ἐπαναλέγω, ὅτι ὅταν τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως ληφθοῦν ἀπὸ τοὺς κόλπους ἡμῶν, ἡ ἐπίβλεψις θὰ ᾖναι, συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ἀσθενής. Τὸ λογικώτερον, κατ’ ἐμὲ, τὸ εὐπρεπέστερον σύστημα εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλλω· κἀνεὶς ὑπουργὸς νὰ μὴν ἀνήκῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν. Φρονεῖτε, ὅτι ἐκτὸς ἡμῶν δὲν ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι ἱκανοὶ νὰ κυβερνήσωσι τὸ Κράτος; Φρονεῖτε, ὅτι ἡ πατρίς μας εἶναι τόσον στεῖρα, ὥστε νὰ περιέχῃ ὅλην αὐτῆς τὴν νοητικὴν δύναμιν ἐντὸς τῶν σπλάγχνων αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως; Ἐγὼ δὲν τὸ παραδέχομαι. Ἐκτὸς ἡμῶν ὑπάρχουσι καὶ Στρατιωτικοὶ, καὶ Διοικητικοὶ, καὶ Δικαστικοὶ καὶ ἄλλοι, ἱκανὰ πρόσωπα, καὶ εἰς αὐτοὺς ἂς ἀναθέσωμεν τὴν ἐκτελεστικὴν ἀρχὴν, καὶ πιστεύσατε ὅτι τοιαύτη ἀπόφασις βεβαιοῦσα τὸ ἀφιλοκερδὲς καὶ τὸν πατριωτισμόν μας θέλει εὑρεῖ καλλίστην ὑποδοχήν. (χειροκροτήματα ῥαγδαῖα).

§117ΘΕΟΔ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι πολὺ δύσκολον νὰ ἀγορεύσῃ τις μετ’ ἐκεῖνον τὸν ῥήτορα, ὅστις ἔτυχε τῆς γενικῆς ἐπιδοκιμασίας, καὶ ὅταν μάλιστα δὲν ἔχῃ καθόλου σύμφωνον γνώμην, εὑρίσκεται εἰς πολὺ δύσκολον θέσιν. Εἰσῆλθον εἰς τὸ κοινοβούλιον τοῦτο πρώτην φορὰν, διαμαρτύρομαι, ὅτι δὲν διέπομαι ὑπ’ οὐδεμιᾶς φιλαρχικῆς ἰδέας. Ἡ γνώμη μου δὲν εἶναι προϊὸν πλαγίας σκέψεως. Ὀφείλω νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν ταύτην δι’ ἐκείνους, οἵτινες εἶναι πάντοτε προετοιμασμένοι νὰ παρεξηγῶσι. Δὲν συμμερίζομαι τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου ἐξ Αἰγίνης, δὲν συμμερίζομαι καὶ τὴν γνώμην τοῦ ἐντίμου πληρεξουσίου ἐκ Πατρῶν, ὅστις ἐγνωμοδότησεν οἱ ὑπουργοὶ τῆς ἐπικρατείας νὰ λαμβάνωνται ἔξωθεν. Ἡ ἀπομίμησις τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων τῶν ξένων ἐθνῶν, τὰ ὁποῖα οἱ συνηγοροῦντες ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ Κυρίου πληρεξουσίου Αἰγίνης, ἐπεκαλέσθησαν, εἶναι ξηρὰ ἀντιγραφή. Δὲν ὑπάρχει λόγος ἐμποδίζων τὸν διορισμὸν τοῦ ὑπουργείου, ἔξωθεν τοῦ κοινοβουλίου. Ὑπάρχει τὸ συμφέρον τὸ κοινοβουλευτικὸν, ἐκεῖ συστήματα διοικητικὰ, συστήματα οἰκονομικὰ, συστήματα, ἐν γένει τῶν διαφόρων κλάδων τῆς δημοσίας διοικήσεως, ἀναπτύσονται καὶ συζητοῦνται εἰς τὰ κοινοβούλια· ἐκεῖ ἀναφαίνονται γνῶμαι ἐπικρατοῦσαι. Τὸ ἀνεύθυνον πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ τοὺς ὑπουργοὺς, καλεῖ ἐκ τῶν προσώπων τούτων εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν διὰ νὰ ἐξασκήσωσι καὶ ἐφαρμόσωσι τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἔχουν ἐπὶ τῶν κοινοβουλίων. Ἐπεκαλέσθησαν τὰ λάθη τοῦ παρελθόντος· τοῦτο τὸ ἐνθυμοῦμαι, ἀλλὰ δὲν ἦτο τὸ λάθος εἰς τοῦτο· ἦτο εἰς τὴν ὀλίγην ἐπιτήρησιν, τὴν ὁποίαν ἐξήσκουν τὰ μέλη τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος· ἐὰν τὰ κοινοβούλια ἐξετέλουν τὴν ἀποστολήν των, οἱ ὑπουργοὶ ὅθεν καὶ ἂν ἐλαμβάνοντο, ἦτον ἀδιάφορον· ἐὰν ἤθελον περιορίσει τὴν αὐθαιρεσίαν, ἤθελον ἀναγκάσει τοὺς πάντας εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συντάγματος. Ὁ ἔντιμος ἐκ Πατρῶν πληρεξούσιος φέρει τὴν ἀντίθετον γνώμην· ἐζήτησεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς γνώμης του ταύτης τὴν ἐγγύησιν, ὅτι ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ ἐπιτηρῇ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν· ἀλλὰ, νομίζετε, Κύριοι, ὅτι τότε μόνον ὑπάρχει ἡ ἐγγύησις αὐτὴ, ὅταν τὰ μέλη τοῦ Σώματος τούτου δὲν καλοῦνται εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν; Ἀλλὰ δὲν ἠξεύρετε, ὅτι μυρίοι δεσμοὶ μᾶς συνδέουσιν ἐνίοτε μὲ τὰ δῶρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἀφίνει; καὶ δὲν γνωρίζετε ὅτι ὑπάρχουν συμφέροντα, ὅτι συγγενικὰ συμφέροντα δύνανται τοσοῦτον νὰ ἐπηρεάσουν; Παραδέχομαι τὴν γνώμην τοῦ Κυρίου πληρεξουσίου ἐκ Πατρῶν, ἀλλ’ ὅταν ἀποφασίσῃ νὰ μὴ πατῶμεν τὰ κατώφλοια τῶν ὑπουργείων.

§118ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, κἀνείς.

§119Θ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριοι, τί συμβαίνει; ἂν δὲν ᾖναι δυνατὸν ὁ πληρεξούσιος μιᾶς ἐπαρχίας νὰ διορισθῇ ὑπουργὸς, τάχα δὲν ἐπηρεάζονται οἱ πληρεξούσιοι τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης διὰ τῶν εὐκολιῶν, αἵτινες παρέχονται εἰς τὰ κομματικὰ συμφέροντα; Δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ ἐγγύησις, Κύριοι, δὲν εἴμεθα εἰς ὁμαλὴν συνταγματικὴν ζωήν. Εἴμεθα Συνέλευσις νὰ συνάξωμεν τὴν πολιτείαν· δὲν ἔχομεν ἀπέναντι ἡμῶν ἄρχοντα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἀνεύθυνον, εἰς τὸν ὁποῖον ἀναθέτομεν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων. Ἔχομεν Κυβέρνησιν ὑπεύθυνον· ἀφήσατε τὰς χεῖρας αὐτῆς ἐλευθέρας, διὰ νὰ εὕρῃ τὰ ὄργανα, ὅπου δύναται νὰ τὰ εὕρῃ· ἀλλ’ ἐστὲ, Κύριοι, πάντοτε ἄγρυπνοι ἐπιτηρηταὶ αὐτῶν, διὰ νὰ δύνασθε νὰ ζητῆτε εὐθύνην τῶν πράξεών των (χειροκροτήματα).

§120Χ. ΟΔΥΣΣΕΥΣ. Κύριοι, λυποῦμαι, διότι ἤλπιζα ὅτι ὕστερον ἀπὸ μίαν ἐπανάστασιν, οἱ πληρεξούσιοι μιᾶς Συνελεύσεως ἤθελον ἔλθει ἀπὸ τοῦ βήματος, καὶ νὰ λέγωσι τὸ μαῦρον μαῦρο, καὶ τὸ ἄσπρον ἄσπρον· δηλ. τὴν ἀλήθειαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν αἰσθάνονται καὶ βλέπουν. Ἡ κυβέρνησις δὲν ἠδυνήθη νὰ κάμῃ τὸ ὑπουργεῖον, διότι δὲν ἠμπόρεσε νὰ κάμῃ μεταξὺ τῶν πληρεξουσίων τὸν συνδυασμὸν, αὐτὸ εἶναι, κύριοι, ἡ ἀλήθεια. Λοιπὸν διὰ νὰ εὐοδωθῶσι συντρεχόμενα καὶ ὑπ’ ἄλλων πληρεξουσίων τὰ ἔργα τῆς Συνελεύσεως, ἔκαμα αὐτὴν τὴν πρότασιν, ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ λαμβάνῃ τὰ μέλη τοῦ ὑπουργείου ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν διὰ νὰ παύσῃ ἡ σπουδαρχία τῶν κυρίων πληρεξουσίων, καὶ πιστεύω, ὅτι τότε θέλομεν προχωρήσει, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἐκλέξῃ ὑπουργοὺς ἐκτὸς αὐτῆς.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρεῖς προτάσεις ὑπάρχουν τοῦ Λογιωτατίδου νὰ ἐκλέγωνται μόνον ἐκ τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως οἱ ὑπουργοί· β) τοῦ κυρίου Βαλτινοῦ καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς, καὶ ἡ τελευταία, ἥτις εἶναι ἐξ ἀνάγκης ἡ ἀπωτέρα τῶν κυρίων Ὀδυσσέως καὶ Λόντου νὰ μὴ ἐκλέγωνται ἐκ τῶν πληρεξουσίων· αὐτὴ λοιπὸν πρέπει νὰ προηγηθῇ καὶ ἔχει ὡς ἑξῆς· οὐδεὶς ἐκ τῶν κυρίων πληρεξουσίων δύναται νὰ γείνῃ ὑπουργὸς. Θὰ προτείνω τὴν ψηφοφορίαν κατὰ τὴν τάξιν τὴν συνήθη δι’ ἀναστάσεως· λοιπὸν ὅσοι παραδέχονται τὴν πρότασιν ταύτην νὰ ἐγερθῶσιν (ἀνίστανται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ πρότασις αὕτη ἀπεῤῥίφθη. Ἔρχεται τώρα ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Βαλτινοῦ «Ἡ συνέλευσις ἐκλέγει τοὺς ὑπουργοὺς ἐντὸς καὶ ἐκτὸς κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῇ» Ὡσαύτως δι’ ἀναστάσεως θὰ γείνῃ ἡ ψηφοφορία.

§122ΠΑΡΙΣΣΗΣ. Ἀπωτέρα εἶναι ἡ τοῦ κυρίου Λογιωτατίδου.

§123ΤΙΝΕΣ. Ὄχι!

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀδιάφορον. Λοιπὸν τὴν ἀναγινώσκομεν πάλιν.

§125ΜΙΛΗΣΗΣ. Θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις (θόρυβος).

§126ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Δὲν ἐννοῶ διόλου διὰ τί θέλομεν νὰ παρεκτραπῶμεν ἀπὸ τὸν κανονισμὸν χωρὶς διόλου νὰ προκύπτῃ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα· προτήτερα διά τί δὲν ἐπροτείνατε, ὅτι ἔπρεπε νὰ ψηφοφορηθῇ τοῦ Κυρίου Λογιωτατίδου ἡ πρότασις, ἀλλ’ ἀφήσατε νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ ἀπωτέρω; Ὅσοι ἔχουν τὴν ἐπιθυμίαν νὰ γείνουν ὑπουργοὶ ὑποχρεοῦντες τὴν κυβέρνησιν κατὰ τὴν ἰδέαν των νὰ ἐκλέγῃ ἀπ’ ἐδῶ, ἔχουν τὸν καιρὸν νὰ ψηφοφορήσωσιν ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ Κυρίου Λογιωτατίδου. Ἡ πρότασις, ἥτις ἐτέθη εἰς συζήτησιν ἦτον ἡ τοῦ Κυρίου Λογιωτατίδου, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐτροπολόγησα καὶ εἶπα, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκλέγῃ τοὺς ὑπουργοὺς κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῇ.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ εἶμαι ὑπόχρεος νὰ ὁρίσω τὰ θέματα, ἐξηγῶ τὴν ἰδέαν μου, πῶς θεωρῶ τὸ πρᾶγμα. Ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Λογιωτατίδου εἶναι νὰ ἐκλέγωνται ἐκ τῶν πληρεξουσίων· ἠμποροῦν νὰ γείνουν δύω τροπολογίαι, ἡ μία ὅτι παντάπασιν ἐκ τῶν πληρεξουσίων· ἡ ἄλλη μεσαία καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως· ὥστε αὐταὶ εἶναι ὅλαι αἱ τροπολογίαι τῆς κυρίας προτάσεως.

§128ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὅτι, Κύριοι, δὲν εἶναι τροπολογία, ἀπόδειξις εἶναι τοῦτο, ὅτι ἅμα γείνῃ δεκτὴ αὐτὴ ἡ τροπολογία, τότε πίπτει ἡ πρώτη· τοῦτο τί σημαίνει; ὅτι εἶναι ἁπλῆ ἄρνησις τῆς πρώτης, διότι, ὅταν γείνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία, δὲν πίπτει ἡ πρότασις.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ψηφοφορηθῇ πρῶτον ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Βαλτινοῦ. Ὅσοι εἶναι αὐτῆς τῆς ἰδέας νὰ σηκωθοῦν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη νὰ ψηφοφορηθῇ πρώτη ἡ πρότασις τοῦ Κ. Βαλτινοῦ.

§130ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, Κύριε Πρόεδρε.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὐαρεστηθῆτε νὰ τὴν ἀκούσητε. «Ἡ Κυβέρνησις ἐκλέγει τοὺς ὑπουργοὺς ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῇ.» Ὅσοι παραδέχονται αὐτὴν τὴν πρότασιν, ἂς ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Βαλτινοῦ. (Διαλύεται ἡ συνεδρίασις ὥρα 6 καὶ 20 λεπτά.)

Ὁ Πρόεδρος

Ζ. Ι. ΒΑΛΒΗΣ.