1863.02.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ Μʹ.

Τῆς 2 Φεβρουαρίου 1863.

(Σάββατον)

Ὥρα 12¼.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης πλήρους τῆς Συνελεύσεως, ὁ Πρόεδρος ἐκήρυξε τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικά. Ἀνεγνώσθησαν.

§2ΑΛ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Δὲν ἔρχομαι νὰ κάμω λόγον ἐπὶ τῶν πρακτικῶν, τὰ ὁποῖα εὑρίσκω λίαν καλῶς συντεταγμένα, ἔρχομαι μόνον νὰ κάμω μίαν ἐξήγησιν εἰς μίαν παρεξήγησιν, ἡ ὁποία, ἔμαθον ὅτι χθὲς ἔλαβε χώραν εἰς ὅσα χθὲς ὡμίλησα. Μὲ ἐβεβαίωσαν ὅτι οἱ λόγοι μου ἐθεωρήθησαν ὡς ἀντίπραξις τρόπον τινὰ εἰς ὅ,τι ἐζήτει ἡ Κυβέρνησις. Ὄχι, Κύριοι, ὄχι μόνον δὲν ἀντέπραξα, ἀλλ’ εἶπον μάλιστα εἰς τὸ νὰ δοθῶσιν ὅλα τὰ μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τῶν ὁποίων εἶχεν ἀνάγκην, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὰς δαπάνας τὰς ἀναποφεύκτους. Ἀλλὰ τί ἐθεώρησαν; νὰ φερθῇ ἕνας προϋπολογισμὸς δὲν ἠξεύρω ἂν ᾖναι κατάλληλος ἡ νομοθεσία, διότι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ἰανουαρίου παρουσιάζεται τὴν 1 Φεβρουαρίου· ἐκινήθη μία συζήτησις, ὅτι αὐτὸς ὁ λογαριασμὸς ἔπρεπε νὰ τυπωθῇ, νὰ τυπωθοῦν τὰ δικαιολογητικὰ φύλλα τῆς λεπτομερείας, νὰ ὑπάγωσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν μόνιμον τῶν τμημάτων, νὰ ἔλθῃ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς καὶ νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις. Βεβαίως ὅλα αὐτὰ πηγάζουν ἀπὸ τὸν κανονισμὸν τῆς Συνελεύσεως καὶ ἦσαν πολὺ δίκαια, ἀλλ’ ὅλα αὐτὰ ἐπιφέρουν μίαν ἀργοπορίαν, τὴν ὁποίαν δὲν ἐσυγχώρουν αἱ περιστάσεις, ὁ ἴδιος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνέβη τὸ βῆμα καὶ μᾶς ἀνέγνωσεν ἔγγραφον, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀποδεικνύεται ἡ ἀνάγκη νὰ ἐμβασθῶσι χρήματα, ἄνευ τῶν ὁποίων εἰμποροῦσε νὰ διαταραχθῇ ἡ ἡσυχία μερικῶν ἐπαρχιῶν· ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς εἶπεν, ὅτι τὰ μὲν ἐκ τῶν κονδυλίων εἶναι μὴ ἀπαιτητὰ, τὰ δὲ ἀπαιτητὰ, λοιπὸν κατεπείγει ἡ περίστασις, καὶ ἐπικαλοῦμαι μάρτυρας τοὺς δύο παρακαθημένους συναδέλφους μου, τότε ἐσκέφθην, τὸ μέσον τοῦ νὰ μὴ στερηθῇ ἡ Συνέλευσις ἐκείνου τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχει βεβαίως, νὰ ἐπεξεργάζεται τοὺς λογαριασμοὺς ὅλους μετ’ ἀκριβείας. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρέπει νὰ χορηγηθῇ μία πίστωσις, καὶ πίστωσις εὐρεῖα, καὶ οὐχὶ ὡς ἐπρότειναν 200, 300 χιλ. δραχμῶν, διὰ νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὰς δαπάνας τὰς ἀναποφεύκτους, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καὶ νὰ τυπωθῶσι τὰ ἔγγραφα καὶ νὰ γίνῃ ὡς πρέπει διὰ τὴν ἀκρίβειαν. Ἰδοὺ ποία ἦτον ἡ πρότασίς μου· τίποτε δὲν μὲ ἐκίνησε ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἦτον ἡ ἐπιφύλαξις τῶν δικαιωμάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ θεωροῦνται ὡς ἱερὰ καὶ ἀκριβῆ. Ἐδῶ, Κύριοι, χρεωστῶ νὰ διηγηθῶ ποίαν ἐντύπωσιν μοὶ ἔκαμε συμβάν τι, τὸ ὁποῖον παρετήρησα ἐκεῖ ὅπου ἐκαθήμην· ἀκούω πέριξ ἐμοῦ μίαν ταραχὴν, ἕνα θόρυβον· καὶ τί λέγουν; τώρα τὸ ζήτημα κατήντησεν ὑπουργικὸν ὑπουργικὸν ζήτημα! Καὶ ποῖον εἶναι ὑπουργικὸν, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ ἕνα μιλιοῦνι ἐννεακοσίας χιλιάδας δραχμῶν καὶ ἐγὼ ἐπρότεινα νὰ τῆς δώσουν 2,000,000; Ὅλοι ἐξιππάσθησαν· ὑπουργικὸν τὸ ζήτημα! τότε μὰ τὴν ἀλήθειαν ἐνεθυμήθην τὰ λόγια τοῦ Ἀπίου εἰς τὴν Ῥώμην ὁ ὁποῖος εἶπεν, «θεωροῦμαι ὡς τόρα δυστυχὴς διότι στεροῦμαι τῶν ὀφθαλμῶν μου, τόρα κατήντησα νὰ ἦμαι δυστυχέστερος διότι δὲν στεροῦμαι καὶ τῆς αἰσθήσεως τῆς ἀκοῆς διὰ νὰ μὴν ἀκούσω τὰ πέριξ ἐμοῦ γινόμενα». Καὶ ἐγὼ ἐπεθύμουν νὰ μοὶ λείπῃ ἡ ἀκοὴ διὰ νὰ μὴν ἀκούσω ἐκεῖνον τὸν λόγον τῶν πληρεξουσίων, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ὑπουργικόν. Καὶ τί εἶναι ὑπουργικὸν ζήτημα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως; ὁ ὑπερβολικὸς ζῆλος ..... καὶ καταβαίνων ἀπὸ τοῦ βήματος εἶπον, Θεέ μου νὰ σώσῃς ἀπὸ τὸν ὑπερβολικὸν ζῆλον, ἀπὸ αὐτὰς τὰς ὑπερβασίας τοὺς Ἕλληνας· τὸ αὐτὸ θέλω εἰπεῖ καὶ σήμερον, Θεέ μου, σῶσε τὴν Πατρίδα, σῶσε τὸ Ἔθνος ἀπὸ τὰς ὑπερβασίας (χειροκροτήματα).

§3ΡΗΓ. ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Πρὸς ὑποστήριξιν θέλω ὁμιλήσει περὶ ἄλλων τινων περιστατικῶν. Παραδέχομαι τὰς παρατηρήσεις τοῦ γηραιοῦ Μαυροκορδάτου. Ἐνθυμήθην, ὅτι ὁ κανονισμὸς λέγει ὅτι τυποῦται πᾶσα πρότασις καὶ πᾶν ἔγγραφον, καὶ ἐνθυμήθην ὅτι τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν καθυπεβλήθησαν αὐτὰ τὰ ἔγγραφα εἶπον νὰ τυπωθῶσι, καὶ ὁ Κ. ὑπουργὸς αὐτὸ ἀπήτησεν· ἐγὼ ἔλλειψα χθὲς καὶ δὲν ἠδυνήθην νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, τὴν ἤκουσα ἐκ τῶν πρακτικῶν. Λέγω λοιπὸν, ὅτι τὸ τοιοῦτον ἀτόπημα πρέπει νὰ ἀποφύγωμεν εἰς πᾶσαν ἄλλην περίπτωσιν.

§4ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Κύριοι, Ἀναγνωρίζω καὶ ὁμολογῶ, ὅτι θέλει θεωρηθῆ τόλμη τὸ νὰ ἀναβῶ τὸ βῆμα διαδεχόμενος τὸν πολιὸν γέροντα Κ. Μαυροκορδάτον. Ἐπειδὴ ὅμως χθὲς εἴχομεν τὸ εὐτύχημα νὰ συναντηθῶμεν μετὰ τῶν φίλων μας εἰς τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Μαυροκορδάτου, καὶ ἐπειδὴ παρεξηγήθημεν καὶ ἡμεῖς, ὅτι ἐθέσαμεν κυβερνητικὸν ζήτημα, ὅτι ἠθέλομεν νὰ ὠφεληθῶμεν ἀπὸ τὴν περίστασιν καὶ ἀπὸ τὴν ἐποχὴν, διὰ νὰ ῥίψωμεν τὸ ὑπουργεῖον, (θόρυβος ἔρχομαι, Κύριοι, σήμερον καθαρώτερον νὰ ἐξηγηθῶ, τί ἐζητούσαμεν καὶ τί ἠκούσαμεν. Λέγω, ὅτι δὲν ἐθέσαμεν κυβερνητικὸν ζήτημα; ἀλλ’ οὔτε ἠθέλομεν θρηνήσει οὔτε τὸν ἑαυτόν μας οὔτε τὴν πολιτείαν μας, ἂν ἐβλέπομεν ὅτι ἤρχετο τὸ ἀποτέλεσμα αὐτό. Χθὲς δύο προτάσεις ἐπροτάθησαν· ἤρχετο ἡ μὲν Κυβέρνησις καὶ ἐζήτει ὡρισμένως καὶ θετικῶς ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἤθελε δαπανηθῆ εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ δημοσίου· ἤλθομεν ἡμεῖς καὶ λέγομεν, ὅτι δίδομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὄχι αὐτὸ τὸ ποσὸν, ἀλλ’ ἀνώτερον ποσὸν, ἀπέναντι ὅμως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1863. Οἱ ὑπουργοὶ, Κύριοι, ἔλεγον, ὅτι αἱ δαπάναι ὅλαι αὗται στηρίζονται εἰς νόμους, στηρίζονται εἰς διατάγματα, τὰ ὁποῖα εἶχον ἰσχὺν νόμου, στηρίζονται εἰς ψηφίσματα. Ναὶ, λέγομεν καὶ ἡμεῖς καὶ ἑπομένως πᾶσα δαπάνη, τὴν ὁποίαν ἠθέλατε κάμει, εἶναι νόμιμος, σᾶς ἀπαλάττομεν τῆς εὐθύνης σας. Ἀλλὰ πρόκειται, Κύριοι, πρὶν συνταχθῇ εἷς προϋπολογισμὸς, πρὶν ἢ χωρισθῶσιν αἱ δαπάναι, τί ὀφείλει μία Κυβέρνησις νὰ πράξῃ. Ὀφείλει νὰ κανονίσῃ τὰ ἔσοδα, ὀφείλει νὰ ὑποδείξῃ τοὺς πόρους καὶ τὰ ἔσοδα καὶ κατὰ τοὺς πόρους νὰ ῥυθμίσῃ καὶ τὰ ἔξοδα. Δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι οἱ πόροι καὶ τὰ ἔσοδα τῆς σημερινῆς ἐποχῆς, αὐτῆς τῆς ἐκνόμου καὶ ἐκτάκτου ἐποχῆς, ὅτι θὰ ἦναι τὰ ἴδια, τὰ ὁποῖα ἦσαν τὸ παρελθὸν καὶ τὸ προπαρελθὸν ἔτος; Δύνασθε νὰ βεβαιώσητε, ὅτι τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ 61 ἦσαν βεβαίως 25 ἑκατομμύρια ἢ 21 ἑκατομμύρια, ὅτι καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν ἐποχὴν θὰ ἦναι τὸ αὐτὸ ποσόν; Τί ἀξιούσαμεν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως; Ἀξιούσαμεν καὶ ἀξιοῦμεν, Κύριοι, (θόρυβος) Ἐλέγομεν· «ὤφειλες σὺ, Κυβέρνησις, ἅμα ἦλθεν ἡ Συνέλευσις, ἅμα ἐξησφαλίσθης, ἅμα ἔπαυσαν ἐκεῖνοι οἱ κίνδυνοι τῆς ἐπαναστάσεως, εἰς τοὺς ὁποίους ἔλλειψαν ....... καὶ τὸ λέγω ἐγὼ, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχω καμμίαν συμπάθειαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὁ ὁποῖος μᾶλλον ἠμπορῶ νὰ θεωρηθῶ ἀντιπολιτευόμενος πρὸς τὴν κυβέρνησιν, (θόρυβος) καὶ δὲν τὸ ἔκρυψα, ὅτι ἤμην ἀντιπολιτευόμενος· μὴ φοβεῖσθε· καθὼς δὲν σᾶς διαφιλονεικοῦμεν τὴν συμπάθειαν καὶ τὴν τρυφερότητα, τὴν ὁποίαν ἔχετε πρὸς τὴν κυβέρνησιν.

§5ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Διὰ τὸ πάπλωμα ὅμως πάντοτε.

§6ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Οὕτω συγχωρήσατέ μας, νὰ ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς τὰ αἰσθήματά μας. Λοιπὸν ἀφοῦ παρῆλθον διὰ τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τὴν κοινωνίαν ἐκεῖνοι οἱ κίνδυνοι, τοὺς ὁποίους μία ἐπανάστασις εἶχε φέρει, καὶ διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμῃ δαπάνας, αἱ ὁποῖαι δὲν προβλέπονται ἀπὸ τοὺς νόμους, ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ, πῶς νὰ ῥυθμίσῃ τὰ ἔξοδά της, ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις.....

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐντὸς τοῦ προκειμένου.

§8ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§9ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Οὔτε ῥήτωρ εἶμαι, οὔτε βωμολόχος, μολονότι ἡ ἐπανάστασις διαπράττει πολλὰ θαύματα. Εἶπον λοιπὸν, ὅτι ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις, ἅμα κατηρτίσθη ἡ Συνέλευσις, ἅμα ἔπαυσαν οἱ κίνδυνοι, ἅμα δὲν ἠπείλει τίποτε τὸν τόπον, νὰ σκεφθῇ, ὁποῖα εἶναι τὰ ἔσοδά της, καὶ συνεπεία τῶν ἐσόδων αὐτῶν νὰ ῥυθμίσῃ τὰ ἔξοδα.

§10ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε Μαυρομμάτη! Συμφωνεῖτε μὲ τὸν Κ. Μαυροκορδάτον, ναὶ ἢ ὄχι;

§11ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Θὰ ἦναι τόλμη μου νὰ ὑπομνηματίσω τὸν Κ. Μαυροκορδάτον. — Ἐγὼ, λοιπὸν, Κύριοι, ἔλεγον, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἅμα ἦλθεν, ἅμα ἐμβήκαμεν εἰς τὸ νέον ἔτος, ἔπρεπεν ἡ κυβέρνησις νὰ σκεφθῇ, πῶς σχετικῶς τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα ὑποτίθεται ὅτι θὰ εἰσπράξῃ, σχετικῶς τῶν ἐσόδων αὐτῶν νὰ ῥυθμίσῃ τὰ ἔξοδά της. Τί βλέπω, Κύριοι; Βλέπω, ὅτι ἡ αὐτὴ πολυτέλεια, οἱ αὐτοὶ νόμοι, τὰ αὐτὰ διατάγματα, μὲ τὰ ὁποῖα διευθύνθη πρὶν τὸ οἰκονομικόν μας, μὲ τὰ αὐτὰ μέσα, μὲ τὴν αὐτὴν πολυτέλειαν διευθύνονται καὶ τώρα. Ἔρχομαι, Κύριοι, εἰς λεπτομερείας. Ὅτε ὑπῆρχεν ἡ νόμιμος καὶ ὁμαλὴ ἐκείνη φορολογικὴ κατάστασις....

§12ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Ἐπὶ τίνος ἀντικειμένου γίνεται ἡ συζήτησις; Σεῖς κάμνετε ἐξέλεγξιν τῆς Κυβερνήσεως (θόρυβος).

§13ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Βλέπομεν, Κύριοι, ἕν ἄπειρον σμῆνος φορολογικῶν ὑπαλλήλων καὶ διοικητῶν, τὸ ὁποῖον εἰς μίαν ὁμαλὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων, ὡς πρὶν, ὅτε οἱ νόμοι ἐξετελοῦντο, ὅτε τὰ ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως ἦσαν εἰς πλήρη ἐνέργειαν, βλέπομεν τὸ αὐτὸ σμῆνος τῶν ὑπαλλήλων καὶ σήμερον ἀκόμη καθιερωμένον εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Δὲν ἠδυνάμεθα ἄρα γε ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν τὸ ἀτύχημα νὰ ἀνήκωμεν εἰς ἐπαρχίας, νὰ ἀπαιτήσωμεν ἀπὸ τοὺς ὑπουργοὺς καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐλαττώσουν τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν; Διατί, Κύριοι, εἰς μίαν ἐπαρχίαν ἐπὶ τῇ ὑποθέσει νά....

§14ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Θὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, Κύριε Μαυρομμάτη, ὅτι οἱ πληρεξούσιοι, οἱ ὄντες ὑπάλληλοι καὶ μένοντες μακρὰν τῆς ὑπηρεσίας των, δὲν πρέπει νὰ πληρόνωνται. (θόρυβος)

§15ΕΤΕΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, Κύριοι!

§16ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἔρχομαι εἰς τὰ παραδείγματα, ἐπὶ τῇ ὑποθέσει εἰς μίαν ἐπαρχίαν τῆς Τριχωνίας, ὅπου σήμερον οὔτε βεβαιώσεις γίνονται οὔτε εἰσπράξεις, διὰ τί νὰ ὑπάρχῃ εἰδικὸς ἔφορος, εἰδικὸς ταμίας, εἰδικὸς τύπος ὑπαλλήλων, δὲν δύνανται νὰ συγχωνευθῶσιν εἰς ἕν πρόσωπον; Ἀπορῶ πῶς οἱ ὑπουργοὶ δὲν ἔρχονται νὰ μᾶς ὑποδείξουν αὐτὰ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ λάβουν. Ἔρχομαι εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν. Βλέπομεν, Κύριοι, εἰς τὰ ὑπουργεῖα ὑπαλλήλους πολλούς· ἀναγνωρίζω ὅλων—εἶχον τὸ εὐτύχημα, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑπηρετήσω ἐπί τινα καιρὸν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν—ἀναγνωρίζω ὅλων τῶν ὑπαλλήλων καὶ τὸν ζῆλον καὶ τὴν τιμιότητα· ἀλλὰ δύνασθε σήμερον νὰ ἰσχυρισθῆτε, ὅτι τὸ ἴδιον ποσὸν τῶν ὑπαλλήλων εἶναι σήμερον ἀναγκαῖον; Ἰδοὺ διατί χθὲς διετεινόμεθα καὶ ἐλέγομεν ἐναντίον τοῦ προϋπολογισμοῦ· διότι ἠθέλομεν νὰ ἀναγκάσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, ἀπὸ σήμερον νὰ προβῇ εἰς μέτρα αὐστηρᾶς οἰκονομίας, καθόσον μετὰ 2 μετὰ 3 μῆνας δὲν θέλει εἶσθαι πλέον καιρός. Θέλομεν κύριον νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι ἀντὶ νὰ ἔχω τόσους ὑπαλλήλους συγχωνεύω τὰς ἐφορίας, συγχωνεύω τὰ ταμεῖα, συγχωνεύω τὰ τελωνεῖα, κάμνω τοῦτο χάριν τῆς οἰκονομίας, διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ διέλθωμεν αὐτὸν τὸν ἀγῶνα. Πρὸ πάντων δὲ παρακαλῶ, ἡ Συνέλευσις ν’ ἀποφανθῇ, ὅτι πᾶσα δαπάνη, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις κάμνει, στηριζομένη εἰς ψήφισμά της, τοῦ ὁποίου τὴν ἀνάγκην καὶ ἐγὼ ἀναγνωρίζω εἰς τὸ παρὸν, ὅτι αὐτὴν τὴν δαπάνην δὲν θέλει εἰς τὸ μέλλον τὴν ἀναγνωρίσει, πρὶν ἢ τὸ ψήφισμα αὐτὸ τὸ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μας καὶ τὸ ἀναγνωρίσωμεν.

§17ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριοι! δὲν λαμβάνω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον τόσον καλὰ ἀνέπτυξεν ὁ Κ. Μαυροκορδάτος· ἐζήτησα τὸν λόγον διὰ τὸν ἁπλούστατον τοῦτον λόγον, νὰ παρακαλέσω τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν νὰ διατάξῃ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προσέλθῃ καὶ μᾶς εἴπῃ, εἰς ποῖον μέρος, εἰς ποῖον κεφάλαιον τοῦ κανονισμοῦ τοῦ στρατοῦ περὶ προβιβασμοῦ τοῦ στρατοῦ εὗρεν, ὅτι προβιβάζεται ὑπαξιωματικὸς διὰ τὸν καλὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον ἔδειξε τοῦ ἀνοίγειν μίαν φιάλην σαμπάνιας· καὶ παρακαλῶ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις νὰ ἀποδοκιμάσῃ τὴν πρᾶξιν ταύτην τοῦ Κ. ὑπουργοῦ. (χειροκροτήσεις καὶ γέλως)

§18Ρ. ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν πράξεων τοῦ ὑπουργοῦ.

§19ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ μίαν στιγμήν. Ἐπιθυμῶ μετὰ ἐπισημότητος, μετὰ σοβαρότητος νὰ λάβητε τὸ πρᾶγμα ὑπ’ ὄψιν· καὶ δὲν εἶναι, διότι ὡς ἀξιωματικὸς ὁ Βαλτινὸς ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει ἀτομικὰ παράπονα, κατὰ τὴν ἰδέαν μου, ἀλλ’ ἀσχέτως τούτου. Τὸ πρᾶγμα ἐγένετο χθές· ὅλος ὁ κόσμος τὸ γνωρίζει τοῦτο.

§20ΤΙΝΕΣ. Πῶς ἔγεινεν αὐτό;

§21ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐπειδὴ τὸ ζητεῖτε, σᾶς λέγω, ὅτι χθὲς ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπιστρέφων ἔφιππος μετ’ ἄλλων ἐντίμων Κυρίων ἀξιωματικῶν, τοὺς παρεκάλεσε νὰ λάβουν μέρος ἐντὸς ἑνὸς ζαχαροπωλείου, νομίζω κάτωθεν τῆς οἰκίας τοῦ Κ. Μαρινάκη ἢ ἀλλοῦ, τοὺς ἔδωσε διάφορα γλυκύσματα καὶ καμπάνιον οἶνον· τὸ πρᾶγμα εἶναι ἁπλούστατον, ἕκαστος τὸ πουγγί του τὸ ὁρίζει. Εἰς αὐτὸ τὸ μεταξὺ εἷς ὑπαξιωματικὸς, ἀγνοῶ ὁλωσδιόλου τὸ ὄνομά του, πλησιάζων τὸν Κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἤνοιξε μὲ πολλὰ καλὸν τρόπον καὶ ἀρκετὰ ἐντέχνως μίαν φιάλην καμπανίτου οἴνου, καὶ τὸ πῶμα ἐξετινάχθη βροντίζον καλά. Αὐτὸ ἔκαμε καλὴν ἐντύπωσιν εἰς τὸν Κ. ὑπουργὸν, ἐξετίμησε τὴν ἱκανότητα τοῦ λοχίου καὶ τῷ λέγει «λοχία! δι’ αὐτὸ εἶσαι ἐπιλοχίας.» Ἐστράφη εἰς τὸν ἐπιθεωρητὴν τοῦ στρατοῦ, τὸν Κ. συνταγματάρχην Ἀρτέμιον Μίχου καὶ τῷ λέγει. «Σημειώσατέ τον, εἶναι ἐπιλοχίας .»

§22ΔΑΓΡΕΣ. Ὅσον λυποῦμαι Κύριοι, λαμβάνων τὸν λόγον ἐπὶ ζητήματος ἀρκετὰ σπουδαίου, τόσον λυποῦμαι, καθότι εὑρίσκομαι εἰς ὅλως ἀντίθετον ἰδέαν μεθ’ ἑνὸς προσώπου, τὸ ὁποῖον ἐσεβάσθην, ἂν καὶ δὲν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ τὸ γνωρίζω· ἀφοῦ δὲ αἰσθάνομαι τὴν λύπην αὐτὴν, δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου, ποῖος βάσκανος δαίμων μᾶς ὠθεῖ, εἰς τὸ νὰ ἐξευτελίζωμεν, νὰ ἔχωμεν μίαν τάσιν εἰς τὸ νὰ ἐξευτελίζωμεν πᾶν ἔργον ἡμῶν αὐτῶν, νὰ ἐξευτελίζωμεν πᾶσαν ἐξουσίαν, πᾶν σῶμα, τὸ ὁποῖον σήμερον παρουσιάζεται, ὅπως διευθύνῃ τὴν τύχην τῆς πατρίδος (θόρυβος).

§23ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ἐξηγηθῆτε, Κύριε, καλλίτερα.

§24ΔΑΓΡΕΣ. Κύριοι, πρόκειται περὶ τῆς Συνελεύσεως. Δὲν ἦλθον νὰ ὑπερασπισθῶ τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἔδωκα χθὲς τὴν ψῆφόν μου ὑπὲρ τῆς πιστώσεως· καὶ ἐπειδὴ σήμερον ἐῤῥίφθη ἡ ἰδέα, ὅτι ἡ Συνέλευσις αὐτὴ εἶναι χειροτέρα τῆς Βουλῆς τῆς Βαραθωνείου, σήμερον ὁ σεβαστὸς Κύριος Μαυροκορδάτος εἶπεν, ὅτι «εὔχομαι ἀφοῦ μοὶ ἔλλειψεν ἡ ὅρασις νὰ μὴ λείψῃ καὶ ἡ ἀκοὴ, διὰ νὰ μὴν ἀκούω τὰ πέριξ ἐμοῦ λεγόμενα», ὀφείλει, Κύριοι, ἡ Συνέλευσις νὰ ἐξηγηθῇ καὶ εἰς τὸ ἔθνος καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν ὁλόκληρον. Ὁ Κύριος Μαυροκορδάτος ἐξέφρασε τὴν λύπην του εἰπὼν, ὅτι ἔκαμε μίαν πρότασιν ἐπὶ τῆς πιστώσεως, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησεν, εἰς τὴν πρότασιν αὐτὴν τῷ ἀπεδόθη πρόθεσις, ὅτι τὴν ἔφερε ὡς ζήτημα ὑπουργικόν· ἄρα ἀπεδόθη εἰς τοὺς ὑπὲρ τῆς προτάσεως τῆς πιστώσεως (θόρυβος μέγας). Ὅταν, Κύριοι, ὁ Κύριος Μαυροκορδάτος ἔρχεται καὶ ῥίπτει αὐτὴν τὴν ἰδέαν, δὲν δικαιοῦνται ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἐπίστευσαν τὸ τοιοῦτον, νὰ τὴν ἀντικρούσουν; Κύριοι, ἔδωκα τὴν ψῆφόν μου ὑπὲρ τῆς πιστώσεως αὐτῆς, ὅπως ἀπεφάσισεν ἡ Συνέλευσις· διατί Κύριοι; διότι δὲν ἔβλεπον τὴν διαφορὰν τῆς μιᾶς προτάσεως καὶ τῆς ἄλλης. Τί εἶπεν ἡ Συνέλευσις; Τὸ ν’ ἀρνηθῶμεν πίστωσιν, θὰ εἰπῇ, ὅτι δὲν παραδεχόμεθα ἀρχὰς καὶ ὑποστηρίζομεν ἀναρχίαν, καὶ ἐγὼ οὐδέποτε θὰ ὑποστηρίξω ἀναρχίαν εἰς τὴν πατρίδα μου. Ἐδώσαμεν τὴν πίστωσιν. Τί εἶπεν ἡ Συνέλευσις διὰ τῆς ἀποφάσεώς της; σὲ δίδω, Κυβέρνησις, 2,000,000 νὰ ἐξοδεύσῃς εἰς λογαριασμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1863· τὸ ἴδιον εἶπε καὶ ἡ ἄλλη πρότασις, καμμία διαφορὰ δὲν ὑπάρχει.

§25ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι! ὄχι!

§26ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ πλειονοψηφία εἶπεν· αὐτὰ θὰ τὰ ἐξοδεύσῃς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων διὰ τὸν μῆνα Ἰανουάριον, ἀλλ’ ἀφοῦ παρῆλθεν ὁ μὴν, τὰ ἔξοδα τὰ περισσότερα εἶναι ἐξοδευμένα· ὅ,τι δὲ καὶ ἂν ἔλεγον χθὲς, ἐκεῖνα ἠμποροῦν νὰ εἴπουν καὶ μετὰ τρεῖς ἡμέρας, ὅταν θὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν ἐξέλεγξιν κατ’ ἄρθρον καὶ κεφάλαιον αὐτῆς τῆς πιστώσεως. Διατὶ, Κύριοι, νὰ δημοκοπῶμεν, νὰ ἐκθέτωμεν τὴν Συνέλευσιν ὁλόκληρον; ἂς ἔλθωμεν, ὁπότε ὑποβληθῇ ἡ πίστωσις εἰς τὴν Συνέλευσιν....

§27ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Αὐτὸ εἶναι τετελεσμένον.

§28ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἡ πλειονοψηφία ἤθελε νὰ προδικάσῃ τὸ ζήτημα, διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ὡραιότατα ἀνέπτυξεν ὁ Κύριος Μαυρομμάτης, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς παράδειγμα διὰ τὸ μέλλον.

§29ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἀποδοθῇ κακὴ πρόθεσις. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦλθον σήμερον θέλοντες ν’ ἀποδώσωσι μομφὴν καὶ νὰ παρεξηγήσουν τὴν πλειοψηφίαν τῆς Συνελεύσεως, ἠδύναντο πρὸ ὀκτὼ ἡμερῶν νὰ εἴπουν· Κύριε Πρόεδρε, ὑπεβλήθη ἡ πίστωσις. Βεβαίως τὴν ζωήν μου τὴν ὁρίζει τὸ Ἔθνος, τὴν τιμήν μου κἀνένας δὲν τὴν ὁρίζει· ὅταν περιορίζῃ τὴν ψῆφόν μου, τότε θὰ εἰπῇ, ὅτι τὸ Ἔθνος εἶναι ἀνάξιον ἐλευθερίας. Λοιπὸν, Κύριοι, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατεψήφισαν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἤθελον τὴν πίστωσιν, ἢ τὴν ἔλλειψιν τῆς πιστώσεως, ἔπρεπεν, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὑπεβλήθη ἡ πίστωσις, καὶ ὅταν ὁ ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἡ ὑπόθεσις εἶναι κατεπείγουσα, νὰ φροντίσωσιν, ἀφοῦ δυστυχῶς δὲν ἐφρόντισε τὸ Προεδρεῖον, νὰ τυπωθῇ.

§30ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὁ ἴδιος ὑπουργὸς ἔπρεπε νὰ τὴν φέρῃ τυπωμένην.

§31ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν ἠξεύρετε λοιπὸν, τὶ θὰ εἰπῇ κοινοβουλευτικὴ ἐργασία (θόρυβος). Λοιπὸν, Κύριοι, ἀπαντῶν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀπέδωσαν, ὅτι ἡ πλειοψηφία ὑποστηρίζει τὴν Κυβέρνησιν, λέγω, ὅτι ἡ πλειοψηφία εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ τὴν ἐξελέγξῃ αὐστηρότερον ἀπὸ τὴν μειονοψηφίαν. Ἀλλὰ μὴ ἀδικῶμεν τοὺς ἀντιθέτους μας· μὴ ἔχωμεν τὸν ἐγωϊσμὸν, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἡμεῖς φρονοῦμεν εἶναι ὀρθόν· ἐξ ἴσου ἡ πεποίθησις τῶν ἄλλων πρέπει νὰ σεβασθῇ, πολὺ δὲ περισσότερον ἡ ἀπόφασις τῆς πλειοψηφίας, διότι ἀντιπροσωπεύει τὸ ἔθνος ὁλόκληρον. Ὅταν, Κύριοι, δὲν σεβασθῆτε τὴν πλειοψηφίαν, οἱοσδήποτε θελήσῃ νὰ ἐξευτελίσῃ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Συνελεύσεως, αὐτὸς δὲν εἶναι φίλος τῆς πατρίδος, αὐτὸς δὲν ἀγαπᾷ τὴν πατρίδα (θόρυβος).

§32Γ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω. Δὲν ἐξηγήθημεν χθὲς καθαρῶς, καὶ διὰ τοῦτο ἐκινδυνεύσαμεν νὰ συνεννοηθῶμεν. Φαίνεται, ὅτι ὅταν λείπῃ ἡ γλῶσσα τῆς εἰλικρινείας, ἐκεῖ τὸ σκότος ἐνυπάρχει καὶ εἶναι εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα. Ἐὰν ἤρχοντο, ὅπως ἦλθον οἱ ὑπουργοὶ, καὶ σᾶς ἔλεγον καθαρῶς, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετάσητε σήμερον ποῦ ἐξωδεύσαμεν, διατὶ ἐξωδεύσαμεν, ἂν στηρίζεται εἰς τὸν νόμον, καὶ ἡ αἰτία τῆς δαπάνης, καὶ τὸ ποσὸν τῆς δαπάνης, ἐὰν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τὸ ἐξετάσητε, καὶ ὀφείλετε νὰ τὸ ἐξετάσητε, διότι πρόκειται νὰ διαθέσητε τὰ αἵματα λαοῦ πεινῶντος, λαοῦ δυστυχοῦς, καὶ μάλιστα εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν δὲν ἠξεύρομεν ποῦ εἴμεθα, καὶ ἔχομεν ἀνάγκην τῆς αὐστηροτάτης οἰκονομίας, περὶ τῆς ὁποίας κἀμμίαν πρόνοιαν δὲν ἔλαβε ἡ Κυβέρνησις· ἐὰν ἤρχετο καὶ σᾶς ἔλεγεν, ἔχετε τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ τὸ Ἔθνος δὲν διάκειται καλῶς, ἀσφάλεια δὲν ὑπάρχει, κίνδυνοι ἐπαπειλοῦν, ἔχομεν ἀνάγκην χρημάτων, ἐὰν σᾶς τὸ ἔλεγον καθαρῶς θὰ εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι. Κινδυνεύει τὸ ἔθνος καὶ θέλετε χρήματα; πόσα θέλετε; ἓν ἑκατομμύριον; δύω ἑκατομμύρια; σᾶς δίδομεν, καὶ περισσότερον ἂν θέλετε. Ἀλλὰ διατί ἐγένετο τόση φιλονεικία; θὰ εἰπῇ, ὅτι δὲν ἦτο αὐτό· ἀλλὰ τί ἦτο; ὑπεκρύπτετο, ἡ ἀποπλανημένη, οὕτως εἰπεῖν, ἀφαρπαγὴ τῆς θελήσεως τοῦ κυριαρχικοῦ Σώματος, διὰ νὰ νομοθετήσῃ παράνομα ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο δι’ ἄλλους σκοποὺς, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν κατὰ τοὺς ἰδίους φιλαρχικοὺς σκοποὺς (χειροκροτήσεις) (θόρυβος). Παρακαλῶ, Κύριοι, κἀνεὶς δὲν δύναται νὰ μὲ διακόψῃ. Ὅταν παραδεχώμεθα τὰ κεφάλαια, παραδεχόμεθα καὶ τὴν αἰτίαν τῶν ἐξόδων.

§33ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι! δὲν εἶναι αὐτό.

§34ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ναίσκε! αὐτὸ ἦτο, αὐτὸ ἦτο (θόρυβος). Ἐὰν δὲν ἦτο αὐτὸ, καὶ ἂν τὰ χρήματα ἐχρειάζοντο, τὰ χρήματα ἐδίδοντο προθύμως. Τίς ἠρνήθη νὰ δώσῃ χρήματα; κἀνείς. Διατί λοιπὸν νὰ γείνῃ τόσον μακρὰ φιλονεικία, καὶ σήμερον νὰ ἔρχωνται νὰ παρεξηγοῦν; Ἓν πρᾶγμα ὑποκρύπτεται, καὶ ὑποκρύπτεται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον. Κύριοι, συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡμεῖς ἀντιπροσωπεύομεν τὸ Ἔθνος, ἀλλὰ τὸ Ἔθνος εἶναι ἔξω, τὸ ἔθνος κατακρίνει, καὶ ἂν θέλετε νὰ εἴμεθα πραγματικοὶ ἀντιπρόσωποι τῆς θελήσεως τοῦ ἔθνους, πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν θέλησιν τοῦ ἔθνους, ὅπως τὴν ἔχει τὸ ἔθνος. Ἐὰν δὲν ἔχωμεν τὴν θέλησιν τοῦ ἔθνους, ἀλλὰ θεωρούμεθα κατὰ τύπον κυρίαρχοι καὶ ἀντιπρόσωποι τῆς θελήσεως τοῦ Ἔθνους, τότε θὰ ὁμοιάσωμεν ἐκείνην τὴν ἀντιπροσωπείαν, τὴν ὁποίαν παρέσυρεν ὁ χείμαῤῥος τῆς καταδίκης. Κύριοι, ἔχομεν ἀνάγκην χρημάτων, καὶ διὰ τοῦτο ἔχομεν ἀνάγκην αὐκτηρᾶς, αὐστηροτάτης οἰκονομίας· ἐπρότεινα ἀπὸ χθὲς νὰ συζητηθῇ ἡ πρότασις, νὰ λαμβάνουν τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως 800 δραχ. ἕκαστον, οἱ δὲ ὑπουργοὶ 500 δρ. ἐπρότεινα νὰ καταργηθοῦν ὅλαι αἱ πρεσβεῖαι, ὅλαι αἱ περιτταὶ θέσεις, νὰ ὑπάγουν εἰς τὴν θέσιν των οἱ ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι πληρόνονται, ἂν ὑπάρχῃ ἀνάγκη, ἐὰν δὲν ᾖναι ἀνάγκη πρέπει νὰ παύσῃ ἡ πληρωμή. Κύριοι, εἶναι τὰ αἵματα τοῦ λαοῦ, πρέπει νὰ τὰ φεισθῶμεν, διότι μία ἀπὸ τὰς μεγαλητέρας αἰτίας τῆς ἐπαναστάσεως, εἶναι καὶ ὁ σφετερισμὸς καὶ ἡ δαπάνη τοῦ δημοσίου πλούτου. Μοὶ φαίνεται, ὅτι δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐξηγήθην πολὺ καλὰ εἰς τὸν Κ. Δαγρὲν, καὶ τοῦ ἀπέδειξα ποία εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς ἡμετέρας γνώμης καὶ τῆς ἰδικῆς του. Ἀπέδειξα φανερὰ, ὅτι ὑποκρύπτεταί τι, τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ περάσουν οἱ ΚΚ. ὑπουργοὶ, ἀλλ’ ἡ Συνέλευσις τὸ ἐνόησε καὶ τὸ ἀπεκάλυψεν. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔλεγον, δὲ τὸ ἤθελαν, διότι ἤθελαν ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἤθελαν νὰ εἰποῦν. (χειροκροτήσεις).

§35ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι! ἐννοῶ τὸ δύσκολον τῆς θέσεώς μου ἐρχομένου νὰ ὑπερασπισθῶ μίαν γνώμην, ὑπὲρ τῆς ὁποίας μὲ εἰλικρινῆ πεποίθησιν ἐψηφοφόρησα, καὶ ἡ ὁποία, δὲν ἠξεύρω διὰ ποῖον λόγον, δὲν ἔτυχεν, οὔτε τῆς κοινῆς γνώμης, ἡ ὁποία παρίσταται ἔφορος τῶν συζητήσεων τῆς Συνελεύσεως, τὴν ἐπιδοκιμασίαν, οὔτε τινῶν ἀνθρώπων, τοὺς ὁποίους ἐκτιμῶ καὶ σέβομαι, τὴν συγκατάθεσιν. Ἤκουσα, Κύριοι, μετ’ εὐλαβείας καὶ μετὰ μεγάλης προσοχῆς τοὺς λόγους τοῦ Νέστορος πολιτικοῦ μας, καὶ, ἐπαναλαμβάνω, ἐὰν ἡ πεποίθησις ὑπὲρ τῆς γνώμης, εἰς τὴν ὁποίαν ἐτάχθην, δὲν ἦτο ἑδραία, οἱ γεροντικοὶ αὐτοὶ λόγοι ἠδύναντο νὰ τὴν κλονίσουν. Καὶ ὅμως, καὶ μετὰ τοὺς λόγους των, καὶ μετὰ τοὺς ἐπακολουθήσαντας λόγους τῶν λοιπῶν ῥητόρων, ἡ γνώμη μου κατ’ οὐδὲν ἐκλονίσθη, καὶ θὰ σᾶς εἴπω τὸ διατί. Ἐν πρώτοις θέτω κατὰ μέρος τὴν ἰδέαν τῶν οἰκονομικῶν, διότι δὲν πρόκειται τώρα περὶ τούτου, ὅταν ἔλθῃ ὁ προϋπολογισμὸς θὰ εἶμαι ὁ πρῶτος, ὁ ὁποῖος θὰ σᾶς προτείνω τὰς ἀναγκαίας οἰκονομίας, ἐν τούτοις δὲν πρέπει νὰ περιπλέκωμεν τὸ ζήτημα μὲ ξένα ἀντικείμενα (θόρυβος)· ὅταν ἔλθῃ, ἐπαναλέγω, ὁ προϋπολογισμὸς, θὰ ἦμαι ὁ πρῶτος, ὁ ὁποῖος θὰ προτείνω οἰκονομίας, στηριζομένας ἐπὶ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων, ἐπὶ τῆς ἐλαττώσεως τῶν μισθῶν, καὶ ἐπὸ ἄλλων ἀκόμη αἰτιῶν, τὰς ὁποίας τότε θ’ ἀναφέρω· ἐπιθυμῶ ὅμως αὐτὸ τὸ ζήτημα τῶν οἰκονομιῶν νὰ μὴν ἐπισκοτίσῃ τὴν κρίσιν ἡμῶν, διότι δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ὥστε ὅλαι αἱ λέξεις τὰς ὁποίας ἠκούσατε ἐδῶ περὶ τῶν αἱμάτων τοῦ λαοῦ, τοῦ λαοῦ τοῦ διψῶντος, τοῦ λαοῦ τοῦ πεινῶντος, ὅλαι αὐταὶ ἐὰν δὲν ἐῤῥέθησαν διὰ νὰ ἐπισκοτίσουν τὴν κοινὴν γνώμην...

§36ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι (θόρυβος).

§37ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν μὲ κουράζετε μὲ τὰς διακοπάς σας· εἶμαι ἀποφασισμένος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ὑπερασπίζωμαι πάντοτε τὴν ἀλήθειαν, ὅπως τὴν ἐννοῶ, καὶ νὰ ὑπηρετῶ μόνας τὰς πεποιθήσεις μου· δὲν θὰ ὑπηρετήσω ποτὲ ἰδέαν ξένην, εἰς ὁποιονδήποτε μέρος καὶ ἂν ἀνήκῃ αὕτη, εἴτε εἰς τὴν πλειοψηφίαν, εἴτε εἰς τὴν μειονοψηφίαν, εἴτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἴτε εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν· δι’ αὐτὸ δὲν μὲν ἔστειλεν ὁ λαὸς ἀντιπρόσωπόν του. Λέγω λοιπὸν ὅτι ἐάν αἱ περὶ τοῦ λαοῦ τοῦ πεινῶντος ἰδέαι, δὲν ἐῤῥίφθησαν εἰς τὸ μέσον διὰ νὰ ἐπισκοτίσουν τὴν κοινὴν γνώμην, διὰ νὰ ἐπισκιάσουν τὴν ἀλήθειαν, τότε δὲν ἐνόησαν διόλου τὸ ζήτημα. Περὶ τίνος ἐπρόκειτο; ἐπρόκειτο ἁπλῶς καὶ καθαρῶς περὶ τούτου. Ἡ Κυβέρνησις, ἥτις δὲν ἠδύνατο νὰ συντάξῃ προϋπολογισμὸν κατὰ τὸν παρελθόντα Ἰανουάριον, διὰ λόγους τοὺς ὁποίους ὅλη ἡ Συνέλευσις γνωρίζει, ἔρχεται σήμερον καὶ ζητεῖ πίστωσιν διὰ τὰς δαπάνας, τὰς πραγματοποιηθείσας κατὰ τὸν μῆνα Ἰανουάριον.

§38ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἐὰν μετὰ τὰ τέλη τοῦ Φεβρουαρίου ἡ Κυβέρνησις ζητήσῃ ἰδίαν πίστωσιν, στηριζομένην εἰς τὰς πραγματοποιηθείσας δαπάνας τοῦ μηνὸς Φεβρουαρίου, τὶ θὰ κάμετε;

§39ΜΙΛΗΣΗΣ. Σᾶς λέγω ὅτι ἡ Συνέλευσις, ἡ ὁποῖα ἐδέχθη τώρα τὴν πίστωσιν, θὰ κάμῃ τὴν παρατήρησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι τὸ πρῶτον ἔργον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ κάμῃ, εἶναι νὰ ὑποβάλῃ ἀμέσως προϋπολογισμόν.

§40ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὸ ἔγεινε μάλιστα.

§41ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις λοιπόν, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἠδύνατο ἐντὸς τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου νὰ συντάξῃ προϋπολογισμόν, ἔκαμεν ἔξοδα, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων, διότι ἡ ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις εὗρε μεγίστας ἀνάγκας, τὰς ὁποίας εἶχε πλάσει τὸ παρελθόν. Ἔρχεται λοιπὸν σήμερον καὶ σᾶς λέγει, ζητῶ πίστωσιν διὰ νὰ καλύψω τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἔκαμα, καὶ τὴν ζητῶ ἀπέναντι τοῦ μηνὸς Ἰανουρίου· ὁ Κ. Μαυροκορδᾶτος διὰ τῆς προτάσεώς του ἐζήτησε νὰ δοθῇ πίστωσις ἀπέναντι τοῦ ὁλικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1863, ἡ πρότασις δὲ αὕτη διαφέρει σπουδαίως ἀπὸ τὴν πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ δὲν εἶμαι τῆς γνώμης τοῦ πληρεξουσίου Κ. Δαγρὲ, εἰπόντος ὅτι ἀμφότεραι αἱ προτάσεις δὲν διαφέρουσι κατ’ οὐσίαν. Ἰδοὺ δὲ κατὰ τὶ διαφέρει· ὅλη, Κύριοι, ἡ Συνέλευσις, ὁρμᾶται ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ νὰ φέρῃ οἰκονομίας ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁ ὁποῖος μέλλει νὰ ὑποβληθῇ· ἴσως τὸν ὑποβιβάσωμεν εἰς 20,000,000, εἰς 18 εἰς 16· ὅταν λοιπὸν δώσητε τὴν πίστωσιν, καθόλου ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1863, τότε ἡ ἀναλογία τῆς πιστώσεως δὲν θὰ καλύψῃ τὰς δαπάνας τοῦ Ἰανουαρίου, καὶ τότε μὲ ἄλλας λέξεις, θὰ εἴπητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν «ἔκαμες δαπάνας 2 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἀναγνωρίζομεν ὅτι τὰς ἔκαμες ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων, ἐπειδὴ ὅμως ἔχομεν σκοπὸν νὰ κάμωμεν οἰκονομίας, ταύτας στρέφομεν εἰς τὸ παρελθόν, καὶ ἐννοοῦμεν νὰ ἐπιῤῥίψωμεν εἰς βάρος της τὸ περιπλέον ποσὸν τῶν 500 ἢ 600 χιλιάδων δραχμῶν. Αἴ Κύριοι! εἶναι αὐτὸ ὀρθὸν, εἶναι δίκαιον, ἀπευθύνομαι εἰς τὴν συνείδησίν σας, εἰς τὴν ἀπαθῆ, εἰς τὴν ἀνεπηρέαστον συνείδησίν σας, ἥτις βεβαίως θὰ εἴπῃ ὄχι. Διεδόθη ἐπιβούλως ἡ ἰδέα, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἔδωσεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν χρήματα χωρὶς νὰ ἐξετάσῃ, καὶ ὅτι παρῃτήθη τοῦ δικαιώματος τῆς ἐξελέγξεως· ὄχι, Κύριοι, τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει οὕτως· ἡ Συνέλευσις ἐπεφυλάξατο τὸ δικαίωμα τῆς ἐξελέγξεως καὶ θὰ τὸ ἐξασκήσῃ αὐστηρῶς, θὰ ἐξετάσῃ ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐξώδευσε δυνάμει τῶν κειμένων νόμων, καὶ θὰ ἐξελέγξῃ ἀδυσωπήτως καὶ τὰς παραμικρὰς καταχρήσεις, διότι ἡ πίστωσις δὲν ἐμφαίνει ἔγκρισιν τῶν δαπανῶν· τότε δὲ θὰ ἔλθουν ὅλα τὰ ἀτοπήματα καὶ ὅλαι αἱ ἀσχημίαι νὰ ἐκτεθοῦν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου (θόρυβος). Παρακαλῶ, Κύριοι, μὴ θορυβεῖσθε· ποτὲ δὲν θὰ μὲ ἐμποδίσητε νὰ εἴπω ὅ,τι φρονῶ. Θὰ ἔλθουν, λέγω, ὅλα τὰ ἀτοπήματα καὶ αἱ ἀσχημίαι ἐνώπιόν μας καὶ τότε θὰ ἀποκαλυφθῇ ἑκάστου ἡ ἀφιλοκέρδεια, ἡ αὐταπάρνησις καὶ ὁ πατριωτισμός· ἂς περιμείνῃ λοιπὸν ἡ κοινὴ γνώμη νὰ ἴδῃ, ποῖοι ἔχουν σχέσιν μὲ τὸ κεντρικὸν ταμεῖον, ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι φροντίζουν πράγματι, εἰλικρινῶς διὰ τὸν πεινῶντα λαὸν, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς ἐτάχθημεν νὰ ὑπερασπισθῶμεν ἀπὸ τοῦ βήματος, καὶ ὁ ὁποῖος δὲν τρέφεται μὲ κενὰς λέξεις καὶ δημοκοπίας. Κύριοι, ἐῤῥίφθη εἰς τὸ μέσον μία ἄλλη ἰδέα λίαν ἐπικίνδυνος, ἡ ἰδέα, ὅτι ὑπεράνω τῆς κυριαρχίας τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ὑπάρχει ἡ κυριαρχία τοῦ ἔθνους. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ ὁποῖος θὰ ἀρνηθῶ τὴν τοιαύτην κυριαρχίαν· τὴν ἐπρέσβευσα πάντοτε ὡς τὸ ἱερώτερον δόγμα τῆς πολιτικῆς μου πίστεως, ἀλλὰ διὰ τοῦτο δὲν ἐπιτρέπω νὰ τὴν ἐκμεταλλεύωνται διὰ σκοποὺς κομματικοὺς καὶ προσωπικούς. Μὴ προστρίβητε, Κύριοι, μὴ ἐξασθενῆτε εὐκόλως τὴν κυριαρχίαν τῆς Συνελεύσεως, μὴ παραλύετε τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἀξίαν αὐτῆς, διὰ σκοποὺς πλαγίους, διὰ σκοποὺς κομματικοὺς (θόρυβος)· ὅσον θέλετε θορυβεῖτε αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδέα μου. Ἡ μόνη ἀρχὴ, ἡ ὁποία ὑφίσταται σήμερον ὕστερον ἀπὸ μίαν ἐπανάστασιν εἶναι αὐτὴ ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις· ὅταν δὲ καὶ αὐτὴ χαθῇ ἀπέναντι τῆς κοινῆς γνώμης, ὅταν ἡ κοινὴ γνώμη σχηματίσῃ τὴν σκληρὰν πεποίθησιν, ὅτι ἡμεῖς συνήλθομεν ἐδῶ, ὄχι διὰ νὰ φροντίσωμεν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ διὰ νὰ θεραπεύσωμεν ἰδιωτικὰ καὶ κομματικὰ συμφέροντα, ὥστε ἀπόλλυται ἡ Συνέλευσις, καὶ μετ’ αὐτῆς ἀπόλλυται καὶ ἡ πατρίς! Ἂς φροντίσῃ ἡ Συνέλευσις νὰ πράττῃ πράξεις, αἱ ὁποῖαι νὰ ἐπιδοκιμασθῶσιν ἀπὸ τὸν λαὸν, καὶ νὰ ἐγκριθῶσιν ἀπὸ τὴν ἀδέκαστον ἱστορίαν· ἀλλ’ ἂς φροντίσωμεν ὅλοι νὰ μὴ ταπεινώσωμεν αὐτὴν ὑπὲρ τὸ δέον· ἂς φανῶμεν ὑπέρτεροι τῶν ἰδίων παθῶν καὶ συμφερόντων, ὑπέρτεροι ἑαυτῶν· διότι ἔχομεν σπουδαίαν, ἱερὰν ἀποστολὴν νὰ ἐκπληρώσωμεν. Ὁ σεβάσμιος γέρων Κ. Μαυροκορδάτος ἐξέφρασε τὴν λύπην του, διότι, ὡς λέγει, ἤκουσε χθὲς μετὰ τρόμου προφερομένην τὴν φράσιν «ὑπουργικὸν ζήτημα», καὶ ἀνεμνήσθη τὴν σκαιὰν ἐποχὴν τῆς Βαραβωνείου Βουλῆς, ὅτε τῳόντι μία τυφλὴ πλειονοψηφία ......

§42ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν εἶπεν αὐτὸ, δὲν εἶπε Βαραβώνειον Βουλήν.

§43ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὑπηνίχθη ἓν παρελθὸν, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ἐν ἑαυτῷ τὴν παραβολὴν, εἰς τὸ ὁποῖον τῳόντι παρίσταται αὐτὴ ἡ εἰδεχθὴς εἰκὼν μιᾶς Βαραβωνείου Βουλῆς, τρεμούσης ἀπέναντι τοῦ ζητήματος τοῦ ὑπουργικοῦ. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, Κύριοι, ἡ χθεσινὴ φυσιογνωμία τῆς Συνελεύσεως παρίστανεν αὐτὴν τὴν εἰκόνα; Ὄχι, ἀπαντῶ μετὰ θάῤῥους. Τρέμομεν ἀληθῶς οἱ πολλοὶ, ἀλλὰ τρέμομεν, μήπως ἡ φιλαρχία κατισχύσῃ ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως ταύτης, καὶ θεωρήσῃ διὰ μέσων, τὰ ὁποῖα θὰ στιγματίσῃ βαθέως ἡ ἱστορία, νὰ εἰσπηδήσῃ δολίως ἢ βιαίως εἰς τὴν πολιτείαν. Τρέμομεν, μάλιστα ....... (θόρυβος).

§44ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νὰ ἐξηγηθῆτε, Κύριε, τί θέλετε νὰ εἰπῆτε! (θόρυβος).

§45ΜΙΛΗΣΗΣ. Θέλετε νὰ ἐξηγηθῶ σαφέστερον;

§46ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα!

§47ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐξηγοῦμαι σαφέστερον.

§48ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ αὐτὸς ἰσοπεδώθη.

§49ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἤκουσα τὴν λέξιν ἰσοπέδωσις, τὴν λαμβάνω καὶ ῥίπτω ὅθεν ἦλθεν· θὰ φανοῦν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἰσοπεδώθησαν, ὅταν αὔριον σχηματισθῇ ἡ ἐξουσία· ἰσοπεδώθησαν ἢ θὰ ἰσοπεδωθοῦν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πολιτεύονται σκοποῦντες μόνον πρὸς τὰ ὑπουργεῖα. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ προκείμενον. Λέγω, Κύριοι, ὅτι ἐντὸς αὐτῆς τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, ὅπως θέλετε ὀνομάσατέ τους, οἵτινες τρέμουν ἀληθῶς εἰς τὴν φοβερὰν ἰδέαν, μήπως δὲν δυνηθῶμεν νὰ παγιώσωμεν μίαν νόμιμον τάξιν, μίαν Κυβέρνησιν σπουδαίαν, μήπως ἡ φιλαρχία θελήσῃ διὰ μέσων, τὰ ὁποῖα ἡ ἱστορία θὰ στιγματίσῃ, νὰ εἰσπηδήσῃ εἰς τὴν πολιτείαν, καὶ νὰ φέρῃ εἰς αὐτὴν, τὴν ταραχὴν, τὸν κλονισμὸν καὶ τὴν καταστροφήν. Δὲν τρέμουν, ὄχι, μήπως θελήσῃ νὰ καταλάβῃ τὴν ἀρχὴν, μὴ πέσῃ τὸ τάδε ἢ τάδε ὑπουργεῖον, διότι οἱ ἄνθρωποι οὗτοι δὲν εἶναι σημερινοί· ἐγὼ εἶμαι νεόφυτος, διότι σήμερον κάμνω τὰ πρῶτα πολιτικά μου βήματα, ἀλλ’ εἶναι ἄνθρωποι δεδοκιμασμένοι ἤδη εἰς τὸ παρελθόν· δὲν θὰ ὑπηρετήσουν βέβαια τυφλῶς μίαν ἐξουσίαν παράνομον, μὴ ὑπηρετοῦσαν εἰλικρινῶς τὴν ἐπανάστασιν, ἀλλὰ καὶ θὰ ἀντιταχθοῦν δυνατὰ κατὰ πάσης τυφλῆς τάσεως τῆς φιλαρχίας πρὸς τὴν ἐξουσίαν.

§50ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη, τότε νὰ μὴ προχωρήσωμεν περισσότερον. Ὅσοι βεβαιοῦσιν ὅτι ἐφωτίσθησαν παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί).

§52ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ἐννοήσαμεν.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι νομίζουν ὅτι ἐφωτίσθησαν νὰ σηκωθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Συνέλευσις ἠρκέσθη εἰς τὰ λεχθέντα. Κύριοι πληρεξούσιοι! Δύω εἰσιτήρια ἀναγινώσκονται πληρεξουσίων τῆς Μεγαρίδος· ἀκούσατε! Ἀναγινώσκονται τὰ εἰσιτήρια Μεγαρίδος καὶ ὁρκίζονται οἱ πληρεξούσιοι αὐτῆς.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μίαν ἐρώτησιν θὰ καθυποβάλλω εἰς τὴν Συνέλευσιν ἐκ μέρους τοῦ Προεδρείου, διὰ νὰ λάβω μίαν ἀπάντησιν. Τὸ μέλος τῆς Κυβερνήσεως ὁ κύριος Κανάρης, εἰδοποιήθη ἐπισήμως, περὶ τοῦ ὅτι δὲν ἐγένετο δεκτὴ ἡ παραίτησίς του, καὶ ἀπήντησεν ὅτι δέχεται. Ὡσαύτως καὶ τὰ δύω ἄλλα μέλη, ὁ κύριος Βούλγαρης καὶ Ῥοῦφος ἀνεγνωρίσθησαν διὰ τῆς ψηφοφορίας, ἀλλὰ δὲν εἰδοποιήθησαν, διότι δὲν ἐτόλμησε τὸ Προεδρεῖον νὰ εἰδοποιήσῃ αὐτοὺς ἄνευ τῆς συναινέσεως τῆς Συνελεύσεως.

§55ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τοὺς εἰδοποιήσητε ἀμέσως τώρα νὰ ἔλθουν νὰ δώσουν τὸν ὅρκον.

§56ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἔκαμα μίαν πρότασιν καὶ ζητῶ τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε τὸ ἄρθρον 28 τοῦ κανονισμοῦ τὶ λέγει· δὲν πρέπει πᾶσα πρότασις νὰ ῥίπτεται ἀμέσως εἰς συζήτησιν. Ἰδοὺ τὶ λέγει. «Ὁ θέλων νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν πληρεξούσιος........» ὥστε μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῆς προτάσεως ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ ὁρίσῃ τὴν ἡμέραν περὶ τῆς συζητήσεως αὐτῆς.

§58ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Κύριοι, συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἀπὸ πολλοῦ συμβαίνει μία σύγχισις μεταξὺ προτάσεων καὶ θεμάτων, προερχομένων ἐκ τῆς συζητήσεως. Βεβαίως μία συζήτησις θὰ λήξῃ εἰς ἓν ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον θὰ ᾖναι, νὰ διατυπώσῃ ὁ ἀγορεύων τὶ ἤθελε διὰ τῆς ἀναπτύξεως· θὰ φθάσῃ εἰς ἓν συμπέρασμα, καὶ τοῦτο βεβαίως τὸ ἐκφράζει δι’ ἑνὸς θέματος. Λοιπὸν τὸ θέμα δὲν πρέπει νὰ ὑποστῇ τὰς διατυπώσεις τὰς ὁποίας ἔχει ὁ κανονισμός· εἰς αὐτὴν τὴν κατηγορίαν ὑπάγεται καὶ τὸ θέμα τὸ παρὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπόῤῥοια τῆς συζητήσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κύριος Μαυρομμάτης. Νομίζω λοιπὸν ἀπὸ τοῦδε νὰ γίνῃ ἅπαξ διὰ παντὸς ἡ διασάφησις, ποῖα πρέπει νὰ θεωρῶνται ὡς θέματα καὶ ποῖα ὡς προτάσεις.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὑρίσκομαι εἰς ἀμφιβολίαν, Κύριοι. Ἰδοὺ τὶ λέγει ὁ κύριος Μαυρομμάτης: ἀπὸ 1 Φεβρουαρίου ε. ε. ἡ Κυβέρνησις νὰ περιστείλῃ τὰ ἔξοδα τοῦ κράτους σχετικῶς μὲ τὰς πιθανολογουμένας εἰσπράξεις αὐτοῦ καὶ ἀπέχουσα πάσης πληρωμῆς στηριζομένης εἰς ψηφίσματα, καὶ ἐφ’ ὅσον ταῦτα δὲν ἀνάγονται εἰς τοὺς κειμένους νόμους» (θόρυβος). Σήμερον ὁ Κύριος φρούραρχος ἐλθὼν εἰς τὸ προεδρεῖον ἀνέφερεν ὅτι προτήτερα ἐπειδὴ δὲν εἶχα στρατὸν ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ ζητήσω πρὸς συνδρομὴν μέρος δυνάμεως, νὰ λάβω ἐπικουρικῶς μέρος τῆς ἐθνοφυλακῆς τῶν μαθητῶν. Παρὼν ἦτο καὶ ὁ ἀξιωματικὸς, ὅστις σήμερον διῴκει τὴν φρουρὰν τῶν μαθητῶν, καὶ ὡσαύτως τινὲς τῆς ἐθνοφυλακῆς τῶν πολιτῶν· εἶπε λοιπὸν ὅτι, τώρα, ἐπειδὴ ἦλθον 2 λόχοι, θεωρῶ περιττὴν τὴν ἐθνοφυλακήν· καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τοὺς μαθητὰς, ἂς καθήσουν, διότι ἔχουν μαθήματα καὶ ἑπομένως δὲν ἔχουν καιρὸν νὰ μελετήσωσι· τοῦτο τὸ εἶπα εἰς τοὺς καθηγητὰς καὶ μαθητάς. Καθόσον ὅμως ἀφορᾷ τὴν φρουρὰν τῆς ἐθνοφυλακῆς τῶν πολιτῶν, ἐπειδὴ αὐτοὶ, καθὼς ἠκούετο ὅτι ἔχουν μερικὰ παράπονα, ἐπειδὴ εἶναι ἐργατικοὶ καὶ δὲν εὐκαιροῦν νὰ ἔλθουν εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ τὸ γραφεῖον πρὸς τούτοις πληρώνει μερικὰ ἔξοδα καθ’ ἡμέραν, τοσοῦτον μᾶλλον καθόσον οἱ Κύριοι μαθηταὶ μᾶς ὑπόσχονται ὅτι ὅταν λάβωμεν ἀνάγκην ἠμποροῦν νὰ μᾶς προσθέσουν καὶ δύναμιν, οὕτω λοιπὸν ἡ φρουρὰ τῶν πολιτῶν ἀνεκαλέσθη· καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν τῶν μαθητῶν ἐπέμενε λέγων· συμφωνῶ ἐντὸς τῆς αὐλῆς τῆς Συνελεύσεως καὶ εἰς τὰ πέριξ νὰ φρουρῶσιν οἱ μαθηταὶ, ἀλλ’ εἰς τὰς πύλας καὶ ἐκτὸς ὀφείλω κατὰ τὸ καθῆκον νὰ φέρω στρατιώτας τακτικοὺς, καθ’ ὅσον αὐτοῦ καὶ τὴν νύκτα καὶ τὴν ἡμέραν πρέπει νὰ φυλάττωσιν, ἐντὸς ὅμως λέγει ἂς φυλάττουν οἱ μαθηταί. Τινὲς παρόντες ἐξέφρασαν δυσαρεσκείας τινὰς ὅτι αὐτὸ τὸ μέτρον σημαίνει τινὰ δυσπιστίαν πρὸς αὐτοὺς, ἑπομένως ἠμπορεῖ νὰ προκύψῃ καί τις σύγκρουσις μεταξὺ τῶν στρατιωτῶν καὶ αὐτῶν· ἐξέφρασα λοιπὸν τὴν ἐπιθυμίαν, ὅτι ἀπὸ τῆς 11 μέχρι τέλους τῆς συνεδριάσεως αὐτοὶ μόνοι ἀποκλειστικῶς καὶ ἐντός καὶ ἐκτὸς τῆς θύρας νὰ ὑπηρετῶσιν· εἰς ὅλον δὲ τὸ ἄλλο διάστημα ὁ Κύριος φρούραρχος εἶναι κύριος νὰ διαθέτῃ τακτικὸν στρατόν. Δὲν συνεφώνησε λοιπὸν κατὰ τοῦτο, καὶ ὁ Κύριος φρούραρχος ἀνεχώρησε, καὶ οἱ μαθηταὶ ὡσαύτως ἀνεχώρησαν, θεωρήσαντες ἑαυτοὺς προσβεβλημένους. Ἐγὼ, Κύριοι, ἠναγκάσθην νὰ συντάξω σχέδιον μόνον, δὲν τὸ ἐκοινοποίησα, νὰ γράψω πρὸς τὸν Κύριον ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν τῶν μαθητῶν, ὥστε αὐτοὶ μόνον νὰ φυλάττωσιν ἀπὸ τῆς 10 π. μ. μέχρι τέλους τῆς συνεδριάσεως, αὐτοὶ μόνον νὰ ἀποτελῶσι τὴν φρουρὰν τῆς Συνελεύσεως καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς πύλης, καὶ νὰ προσκαλέσῃ τὸν φρούραρχον νὰ συμμορφωθῇ μὲ τοῦτο· ἀλλὰ δὲν ἐτόλμησα νὰ τὸ ἀποστείλω ἄνευ τῆς συναινέσεως τῆς Συνελεύσεως κατὰ τὸν κανονισμὸν, ὥστε δύναμαι νὰ διατάξω καὶ τὴν ἐπαύξησιν αὐτῆς· μόνον λοιπὸν τὴν ἐπαύξησιν ζητῶ νὰ διατάξω· ἀλλὰ τὸ εἶδος καὶ τὸ ποσὸν δὲν ἠμπορεῖ ὁ πρόεδρος· ἀπαιτεῖται λοιπὸν ἡ Συνέλευσις νὰ διατάξῃ νὰ γείνῃ τὸ ἔγγραφον, καὶ νὰ ἀποσταλῇ πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν.

§60ΠΟΛΛΟΙ. Ἂς ἀποσταλῇ τὸ σχέδιον.

§61ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρατηρῶ, ὅτι δὲν ἐσυζητήθη ποτὲ ἡ ἡμερησία διάταξις. (θόρυβος).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ τὸ ἔγγραφον.

§63ΛΥΣΑΝΔΡΟΣ. Νὰ μὴ ἀναγνωσθῇ.

§64ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Προσκαλούμενος σήμερον, ὡς ἐκ τῶν καθηκόντων μου......

§65ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Δύω λέξεις νὰ σᾶς εἴπω, κύριε Καλλιγᾶ, μὲ συγχωρεῖτε. Ἀφοῦ ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη, ὥστε ὁ Κύριος πρόεδρος νὰ γράψῃ πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. (Θόρυβος).

§66ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Προσκαλούμενος σήμερον, ὡς ἐκ τῶν καθηκόντων μου, ὡς λοχαγὸς τοῦ 5 λόχου τοῦ Πανεπιστημίου, συνώδευσα τὸν οὐλαμὸν τοῦ λόχου πρὸς φρούρησιν τῆς Συνελεύσεως· ἤλθομεν ἐδῶ, καὶ ἐτοποθετήθησαν οἱ σκοποὶ ὅπου πάντοτε· μετ’ ὀλίγον μὲ ἀνήγγειλαν οἱ ἐθνοφύλακες αὐτοῦ τοῦ οὐλαμοῦ, ὅτι ἔφθασε καὶ ἀπόσπασμα στρατοῦ, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ φυλάττῃ τὴν ἔξω θύραν τοῦ περιβόλου· μοὶ ἐξέφρασαν δὲ ὅτε τοῦτο θεωρεῖται παρ’ αὐτῶν ὡς ἔλλειψις ἐμπιστοσύνης. Οἱ νέοι εἶναι πολὺ φιλότιμοι, ἐξεπλήρωσαν μέχρι τοῦδε μετὰ μεγάλου ζήλου τὸ καθῆκόν των.

§67ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§68ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ δὲν ἐνόησα ὅτι ἠδυνάμην νὰ μετριάσω αὐτὸν τὸν ζῆλον καὶ αὐτὴν τὴν φιλοτιμίαν· ὡμίλησα μετὰ τοῦ κυρίου φρουράρχου, λέγων, ὅτι ἴσως παρεξηγεῖται τὸ μέτρον τοῦ κυρίου φρουράρχου, τὸ ὁποῖον δὲν φιλονεικῶ, ὅτι εἶναι μὲ σκοπὸν εἰλικρινῆ· ἀλλὰ τὸ ἀπροσδόκητον αὐτὸ δὲν ἠδύνατο εἰμὴ νὰ φέρῃ αὐτὴν τὴν ἐντύπωσιν, καὶ μάλιστα καθόσον τινὰ ἐψιθυρίσθησαν χθὲς, τὰ ὁποῖα δυσαρέστους φαίνεται ἐπέφεραν ἐντυπώσεις εἰς τοὺς φοιτητὰς τοῦ πανεπιστημίου. Ὁ λόχος ἐνόμισεν, ὅτι δὲν ἠδύνατο πλέον νὰ μένῃ, ἀφοῦ δὲν ἠδύνατο νὰ λάβῃ τὴν ἱκανοποίησιν, τὴν ὁποίαν ἐπεθύμει, τουτέστι τοῦ νὰ γείνῃ προηγουμένως μία συνεννόησις, καὶ νὰ ληφθῇ τὸ μέτρον κατὰ προηγουμένην ἀπόφασιν, εἴτε τῆς Συνελεύσεως, εἴτε τῆς φάλαγγος, τῶν διευθυνόντων αὐτὴν μετὰ τοῦ φρουράρχου. Ἠκολούθησα λοιπὸν καὶ ἐγὼ τὸν λόχον, τὸν συνώδευσα ἕως εἰς τὸ πανεπιστήμιον, ἀφίνων εἰς τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ καταλλήλου μέτρου· ἀλλ’ ἠρώτησα τοὺς φοιτητὰς, ἂν ὁπωσδήποτε ἐδυσκολεύοντο νὰ συμπράξωσι μετὰ τοῦ στρατοῦ· ἐξεναντίας ὅλοι μοὶ εἶπον, ὅτι δὲν ἠμποροῦν νὰ διαταραχθοῦν τὰ ἀδελφικὰ καὶ φιλικὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα τοὺς συνδέουν μετὰ τοῦ στρατοῦ· ὡς ἐκ τούτου τοὺς παρεκάλεσα νὰ ἀποστείλωσι δύο ἐξ αὐτῶν, διὰ νὰ μὴ φαίνεται, ὅτι ἐγὼ τὸ ἐπιβάλλω, πρὸς τὸν ὑπασπιστὴν, τὸν ὁδηγοῦντα τὸ ἀπόσπασμα τοῦ στρατοῦ, νὰ δώσουν αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν, ὅτι δὲν ἀποσύρονται, διότι δὲν θέλουν νὰ συμπράξουν μετὰ τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ διότι ἐνόμιζαν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡ ἐμπιστοσύνη, ἥτις μέχρι τοῦδε πρὸς αὐτοὺς ἐδείχθη.

§69ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἶμαι ἐπιφορτισμένος παρὰ τοῦ Κυρίου φρουράρχου νὰ διασαφίσω αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν (θόρυβος). Κύριοι, μία ἔλλειψις συνεννοήσεως ἔτρεξεν ἐδῶ, διότι καὶ οἱ ἀξιότιμοι φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ὁ φρούραρχος τὸν αὐτὸν εὐγενῆ σκοπὸν ἔχει, τὴν φύλαξιν τῆς τάξεως καὶ ἡσυχίας, ἰδίως δὲ ἡ εὐγενὴς νεολαία τοῦ πανεπιστημίου, ἥτις θέλει νὰ ἔχῃ κατὰ προτίμησιν τὴν φύλαξιν τῆς ἐθνοσυνελεύσεως. Ὁ φρούραρχος ἐπειδὴ εἶπεν, ὅτι ἀκόμη δὲν ὡρκίσθη ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις, ἐνόμισε καλὸν, ὅταν ἔλθουν τὰ ἀποσπάσματα, τὰ ὁποῖα ἐπανελθόντα ἀπὸ τὴν κατὰ τῶν λῃστῶν καταδίωξιν, νὰ βάλῃ φυλακὰς, καὶ οἱ φοιτηταὶ νὰ μὴ ἐμποδισθῶσι διόλου, ἀλλὰ νὰ ἔχουν τὰ θεωρεῖα καὶ τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Συνελεύσεως· ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἐξήγησις αὐτὴ, διὰ τοῦτο συνέβησαν αὐτά· ἀλλὰ καὶ ἡ ἐθνοφυλακὴ καὶ ὁ στρατὸς ἔχουν τὸν αὐτὸν σκοπὸν, νὰ φυλάξουν μαζύ. Νομίζω λοιπὸν καλὸν νὰ μὴ συμβῇ δυσπιστία, νὰ ἔλθουν καὶ οἱ δύο.

§70ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Καθὼς ἠκούσατε ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου κύριον Καλλιγᾶν, ἡ τοῦ πανεπιστημίου νεολαία μακρὰν τοῦ ν’ ἀποφύγῃ τὴν μετὰ τοῦ εὐγενοῦς στρατοῦ φύλαξιν, ἐξ ἐναντίας τὴν ποθεῖ ἐξ ὅλης καρδίας. Ἀλλὰ κύριοι, ἔχομεν σήμερον ἓν παράπονον, τὸ ὁποῖον, ὡς καὶ ὁ ἀξιότιμος κύριος Καλλιγᾶς σᾶς εἶπεν, δὲ, δυνάμεθα ποσῶς ν’ ἀποδώσωμεν εἰς ἔλλειψιν καλῆς θελήσεως, καλῆς γνώμης ἐκ μέρους τοῦ κυρίου φρουράρχου πρὸς τὴν νεολαίαν τοῦ Πανεπιστημίου· τὸ βέβαιον ὅμως εἶναι, ὅτι ἔλαβε χώραν μία ἀνωμαλία καὶ παρατυπία, τῆς ὁποίας αἱ συνέπειαι ἐπίκραναν τὴν καρδίαν τῶν φοιτητῶν. Τὸ Πανεπιστήμιον, Κύριοι, δὲν ἔλαβε τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν φρούρησιν τῆς συνελεύσεως. Ἐν τῇ πίστει ἐκείνῃ τὴν ὁποίαν τὸ ἔθνος τρέφει πρὸ τὴν πανεπιστήμειον νεολαίαν, ἐν τῇ γνώσει τὴν ὁποίαν ἔχει περὶ τοῦ πόσον ὑπῆρξε συντελεστικὴ πρὸς τὸ μέγα τῆς ἐπαναστάσεως ἔργον ἀπὸ ἐπιθυμίαν ὥριμον, πρὸς ὑποστήριξιν τῆς τάξεως καὶ ἡσυχίας· ὁ προσωρινὸς τῆς Συνελεύσεως πρόεδρος, ὁ ἀξιότιμος κύριος Κριεζῆς, ἔλαβε τὴν πρωτοβουλίαν, τοῦ νὰ ἀποτανθῇ πρὸς τὴν πρυτανείαν, καὶ νὰ ἀξιώσῃ παρ’ αὐτῆς ἵνα προσκαλέσῃ τὴν Ἀκαδημαϊκὴν φάλαγγα νὰ φρουρῇ κατὰ σειρὰν τὴν Συνέλευσιν. Ἡ νεολαία, ἂν καὶ περικοπτομένη ἐν μέρει ἀπὸ τὰς σπουδάς της, ἐνόμισεν ὅμως ὅτι ὤφειλε νὰ ἐνδυθῇ τὴν ἀποστολὴν ταύτην τῆς τιμῆς καὶ τῆς ἐμπιστοσύνης, μὲ τὴν ὁποίαν καὶ ἡ Συνέλευσις εὐηρεστήθη νὰ τὴν περιβάλῃ. Ἐνόμισε, Κύριοι, ὅτι τὸ ἔνδυμα αὐτὸ τοῦ φρουρεῖν τὴν τάξιν, τὸ ὁποῖον ἡ Συνέλευσις τὴν ἐνέδυσε, δὲν ἠδύνατο ἡ παραγγελία οἱουδήποτε ὑπουργοῦ, οἱασδήποτε στρατιωτικῆς ἀρχῆς, νὰ τῆς τὸ ἀφαιρέσῃ. Ἔπρεπεν ἡ πρωτοβουλία νὰ προέλθῃ ἀπὸ τὰ ἀξιότιμα μέλη τῆς Συνελεύσεως, καὶ μία τοιαύτη πρωτοβουλία δὲν ὑπάρχει· ἐφάνη ἓν αὐτοσχεδίασμα, τὸ ὁποῖον εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν ἔλαβεν ὁ κύριος φρούραρχος διὰ νὰ προσβάλῃ τὴν νεολαίαν· ἀλλ’ ἔχει αὐτὰς τὰς συνεπείας· καὶ νομίζω ὅτι τὰς συνεπείας αὐτὰς τὰς ἀπομακρύνομεν διὰ τοῦ ἐγγράφου αὐτοῦ τοῦ προέδρου.

§71ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Τὸ συμβὰν, τὸ ὁποῖον σᾶς ἐξιστόρησαν σήμερον ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ διορθώσωμεν μίαν ἔλλειψίν μας, τὴν ἔλλειψιν ἐκείνην, ἡ ὁποία ὁρίζεται ἀπὸ τὸ ἄρθρον 69 τοῦ κανονισμοῦ «Ἡ πρὸς φρούρησιν τῆς Συνελεύσεως τεθησομένη κατὰ τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς φρουρὰ θέλει διατελεῖ ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ Προέδρου, ὅστις δύναται νὰ διατάξῃ καὶ τὴν ἐπαύξησιν αὐτῆς.» Ὁ προσωρινὸς πρόεδρος κύριοι, ἐκάλεσεν εἰς φρούρησιν τῆς Συνελεύσεως μόνον τὴν ἐθνοφυλακὴν τοῦ πανεπιστημίου, ἀλλ’ αὐτὸς δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ τὴν καλέσῃ, τὸ εἶχεν ἡ Συνέλευσις. Ὅτε ἐσυζητεῖτο ὁ κανονισμὸς καὶ ἐγένετο λόγος περὶ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου ἤθελον νὰ λάβω τὸν λόγον, καὶ νὰ εἴπω, ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχῃ νὰ διαθέσῃ ὁ πρόεδρος, καὶ μὲ διεκόψατε τότε. Ἰδοὺ αἱ συνέπειαι. Δὲν ἐξετάζω τώρα ἂν ἡ φρουρὰ εἶναι καλή, διότι ἀξιόλογος εἶναι πᾶσα φρουρά, λέγω μόνον ὅτι τὸ εἶδος τῆς φρουρᾶς ἔχομεν νὰ τὸ ἀποφασίσωμεν ἡμεῖς, καὶ οὐχὶ ὁ πρόεδρος μόνος, διὰ τοῦτο πρόκειται νῦν τὸ ἑξῆς, νὰ ὁρίσωμεν ἂν δεχώμεθα τὴν Ἐθνοφυλακὴν τοῦ Πανεπιστημίου ὡς φρουρὰν ἡμῶν, εἰδεμὴ τὸν στρατόν, εἰδεμή, τὴν ἄλλην Ἐθνοφυλακὴν, εἰδεμὴ, ἂν θέλωμεν, νὰ φέρωμεν ἀποσπάσματα Ἐθνοφυλάκων ἀπὸ ὅλας τὰς ἐπαρχίας. Λοιπὸν φέρω τὸ ζήτημα τοῦτο. «Θέλομεν τὴν Ἐθνοφυλακὴν τοῦ Πανεπιστημίου ὡς φρουρὰν τῆς Συνελεύσεως;» Καὶ τοῦτο εἶναι καλὸν, διότι οἱ φοιτηταὶ ἀνήκουν εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας, ἐνῷ ἡ πολιτικὴ Ἐθνοφυλακὴ σύγκειται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀπὸ ἐντοπίους (θόρυβος). Πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ ἔλθωμεν εἰς ἓν συμπέρασμα· τί θέλετε τώρα νὰ κάμωμεν ἡμεῖς; ἀλλ’ ἡμεῖς μόνοι ἔχομεν καὶ δικαιούμεθα νὰ τὸ ὁρίσωμεν, ὅπως θέλετε, εἴτε σύμμικτον εἴτε μή.

§72ΕΠ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἤθελεν εἶσθαι ὅλως περιττὴ ἡ ὁμιλία τοῦ ἐντίμου προαγορεύοντος, ἐὰν μοὶ ἐπετρέπετο νὰ εἴπω δύω λέξεις· διότι βλέπω, ὅτι διατελεῖ ἐν ἀγνοίᾳ τῶν γεγονότων, ὡς καὶ ἡ Συνέλευσις· Ἡ φάλαγξ τοῦ Πανεπιστημίου προσήρχετο καὶ ἐφρούρει οὐχὶ κατὰ συνεννόησιν τοῦ προέδρου μετὰ τῆς Πρυτανίας, ἀλλ’ ἐφρούρει δυνάμει θεσπίσματος τῆς Κυβερνήσεως. Ἠξεύρετε, Κύριοι, ὅτι ἡ Ἐθνοφυλακὴ τοῦ Πανεπιστημίου, διωργανίσθη διὰ ψηφίσματος· αὐτὸ τὸ ψήφισμα διαλαμβάνει, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐκτελῇ ἄλλας ὑπηρεσίας, εἰμὴ νυκτερινὰς περιπολίας, ἐν τῇ πόλει, καὶ ταύτας ἐν ὅσῳ ἔκτακτοι ἀνάγκαι τῆς πατρίδος ἀπήτουν τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἄλλης δημοσίου δυνάμεως· εἰς πᾶσαν ἄλλην περίστασιν ἀπαιτεῖται ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως· ὁ Κύριος Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως ἐζήτησεν, ὅπως ἡ Ἐθνοφυλακὴ τοῦ Πανεπιστημίου συμπράττῃ εἰς τὴν φρούρησιν τῆς Συνελεύσεως. Ἐξεδόθη τὸ θέσπισμα δυνάμει τοῦ νόμου, καὶ δὲν ἦτον ἄλλως δυνατὸν νὰ γείνῃ. Ὅταν ἡ Συνέλευσις ἐπιθεωρήσῃ τὸν νόμον τῆς Ἐθνοφυλακῆς, θέλει ἐκτανθῇ· ἐν ὅσῳ ὅμως δὲν καταργεῖται, πρέπει νὰ τηρῆται ὁ νόμος· διότι ἄλλως, εἰσάγομεν τὸ χάος· ὁ νόμος λέγει, ὅτι ἡ ἔκτακτος ὑπηρεσία τῆς φάλαγγος τοῦ Πανεπιστημίου κανονίζεται διὰ θεσπίσματος. Προεκλήθη λοιπὸν τότε συνεπεία τῆς αἰτήσεως τοῦ Προέδρου μετὰ τῆς Πρυτανείας τοῦ Πανεπιστημίου, νὰ παραχωρῇ ἡ φάλαγξ τοῦ Πανεπιστημίου εἰς τὴν Συνέλευσιν καθ’ ἡμέραν ἡμιλοχίαν, ἥτις νὰ ὑπάγηται ἀποκλειστικῶς εἰς τὰς διαταγὰς τοῦ Προέδρου τῆς Συνελεύσεως, διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ὁ Κύριος Πρόεδρος δὲν ἔχει κἀμμίαν ἀνάγκην νὰ κάμῃ κἀνὲν ἔγγραφον, ὁ Κύριος Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Ἐθνοφυλακὴν τοῦ Πανεπιστημίου, θέλω νὰ ἔλθῃς αὔριον, δὲν θέλω νὰ ἔλθῃς· ὁ Κύριος Πρόεδρος δύναται κατὰ τὰς πεποιθήσεις του νὰ κρατῇ τινα ἡμιλοχίαν καὶ νὰ διατάξῃ πᾶν ἄλλο σῶμα, τὸ ὁποῖον προσῆλθε, νὰ ἀποχωρήσῃ. Ἡ φάλαγξ τοῦ Πανεπιστημίου παρέχει ἡμιλοχίαν, καὶ αὐτὴ ὑπάγεται ἀποκλειστικῶς εἰς τὰς διαταγὰς τοῦ Προέδρου τῆς Συνελεύσεως. Τὸ δὲ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ νεολαία νὰ πείθηται εἰς τοὺς νόμους, θέλει τὴν ἀναγκάσει νὰ πεισθῇ καὶ εἰς τὰς διαταγὰς τοῦ Προέδρου, ὅστις εἶναι καὶ Πρόεδρος τοῦ ἀνωτάτου σώματος τῆς πολιτείας.

§73ΒΑΣΟΣ. Σᾶς εἶπε, Κύριοι, ὁ ὑπουργὸς ὁ ἐπὶ τῆς Παιδείας, ὅτι διὰ ψηφίσματος ὁρίζονται ἢ διαγράφονται αἱ ὑπηρεσίαι τῆς ἐθνοφυλακῆς, πᾶσα δὲ ἄλλη ὑπηρεσία μὴ ὁριζομένη ἀπὸ τὸ ψήφισμα προκαλεῖ θέσπισμα τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως· σᾶς εἶπεν, ὅτι προκαλεῖ τοιοῦτον θέσπισμα, τὸ ὁποῖον ὁρίζει ὅτι ἡ φάλαγξ τοῦ Πανεπιστημίου νὰ συμπράττῃ εἰς τὴν φρούρησιν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως· δὲν ὑπάρχει ὅμως ψήφισμα, τὸ ὁποῖον δίδει τὴν φρούρησιν ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν φάλαγγα τοῦ Πανεπιστημίου, οὔτε ἠμποροῦσε νὰ ὑπάρξῃ. Εἰς τὴν φάλαγγα τοῦ Πανεπιστημίου, Κύριοι, ὅσους δικαίους ἐπαίνους δύναται ν’ ἀποδώσῃ τις, διότι ἀληθῶς ἐξεπλήρωσε κατὰ τὰς τελευταίας περιστάσεις καὶ πρὶν λάβῃ τὸ ὄνομα τῆς φάλαγγος, ἐξεπλήρωσε τὸ πρὸς τὴν Πατρίδα καθῆκόν της, δὲν δύναται ὅμως μὲ ταῦτο νὰ διαφιλονεικήσῃ νὰ οἰκειοποιηθῇ ὅμοια καθήκοντα, ὁμοίας πράξεις πρὸς τὸν στρατόν (Ποδοκροτήματα καὶ συριγμοὶ ἀπὸ τὸ ἀκροατήριον).

§74ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι περιτὰ αὐτά.

§75ΒΑΣΟΣ. Εἶπεν ὁ καθηγητὴς καὶ ἀντιπρόσωπος κύριος Κόκκινος, ὅτι ἐδόθη τὸ δικαίωμα αὐτὸ εἰς τὴν Ἐθνοφυλακήν.

§76ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Εἶπον, ὅτι ἡ πρωτοβουλία τοῦ κυρίου προέδρου (θόρυβος).

§77ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Βάσε, ἐν ὀνόματι τῆς Πατρίδος, μὴ ῥίπτετε τοιαῦτα σκάνδαλα.

§78ΒΑΣΟΣ. Κύριοι, σήμερον ἦλθεν ἡ Ἐθνοφυλακὴ νὰ φρουρήσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν· εὑροῦσα φρουρὰν στρατιωτικὴν ἐθεώρησεν, ὅτι δὲν ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν (θόρυβος).

§79ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Κύριε πρόεδρε, ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη τὸ ἔγγραφόν σας.

§80ΒΑΣΟΣ. Ὄχι! Κύριοι, ἐγὼ δὲν τὸ παραδέχομαι· θὰ ὁμιλήσω κατὰ τοῦ ἐγγράφου. Ἡ φάλαγξ τοῦ Πανεπιστημίου ἦλθε σήμερον εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ εὑροῦσα τὸν στρατόν.

§81Μ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καμμίαν διάκρισιν δὲν κάμνει ἡ Συνέλευσις μεταξὺ στρατοῦ καὶ πολιτῶν.

§82ΒΑΣΟΣ. Ἦλθε, Κύριοι καὶ εὑροῦσα τὸν στρατὸν (φωναὶ ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου, ὄχι! ὄχι! καὶ ποδοκροτήματα) (θόρυβος), ἡ φρουρὰ τοῦ Πανεπιστημίου ἀνεχώρησε.

§83ΠΟΛΛΟΙ. Κάτω! Κάτω! (θόρυβος καὶ ποδοκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου).

§84ΒΑΣΟΣ. Ἔρχομαι ὡς πρὸς τὸ ἔγγραφον. Ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, Κύριοι, ἴσως ἐγὼ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω καλήτερα τὶ ἔπραξεν ἡ Ἐθνοφυλακὴ τοῦ Πανεπιστημίου, ἴσως ἐγὼ συνέπραξα μὲ τοὺς μαθητὰς τοῦ Πανεπιστημίου, ὅτε οἱ ἀξιωματικοὶ, οἵτινες ἔρχονται ἐδῶ νὰ ὑπερασπίσουν αὐτοὺς, ἐπροσκύνουν κράσπεδα Βασιλικὰ (χειροκροτήματα καὶ ποδοκροτήματα φύρδην μίγδην). Ἰδοὺ, Κύριοι, ἂν μοὶ ἀποδώσουν κακὴν πρόθεσιν κατὰ τῆς φάλαγγος τοῦ Πανεπιστημίου· ἔστρεψαν τὸ ζήτημα, δὲν εἶναι οὕτως, ἐπαναλαμβάνω νὰ τοὺς εἴπω, γνωρίζω τὴν φάλαγγα τοῦ Πανεπιστημίου καλήτερον ἀπ’ αὐτοὺς, εἰς τὰς κρισιμωτέρας ἐποχὰς, γνωρίζω ὅμως καὶ τὸν στρατόν· δὲν θέλω νὰ δώσω προνόμιον εἰς τὴν φάλαγγα νὰ φρουρῇ τὴν Συνέλευσιν. Εἶμαι βέβαιος, Κύριοι, ἐὰν ἠδυνάμην νὰ ἐρωτήσω τὴν φάλαγγα τοῦ Πανεπιστημίου καὶ νὰ τῆς εἴπω θέλεις προνόμιον; Ἤθελεν μὲ εἰπεῖ ὄχι· εἶμαι βέβαιος περὶ τούτου. Δὲν θέλω λοιπὸν τὸ ἔγγραφον αὐτὸ, διότι θέλει τὴν μὲν ἡμέραν νὰ φυλάττῃ ἡ φάλαγξ τοῦ Πανεπιστημίου, τὴν δὲ νύκτα ὁ στρατός· Ὄχι! Δὲν θέλω προνόμιον! Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι μίαν ἡμέραν νὰ φυλάττῃ ἡ Ἐθνοφυλακὴ, καὶ τὴν ἑπομένην ὁ στρατὸς, ἢ καὶ μαζὺ Ἐθνοφυλακὴ καὶ στρατὸς, εἶναι καλήτερα ἀκόμη, διότι ὁ στρατὸς ἀπέδειξεν, ὅτι εἶναι ἐθνικὸς, ἀπέδειξεν, ὅτι δὲν εἶναι στρατὸς τῆς Βίτζερας· προτείνω λοιπὸν ἡνωμένος ὁ στρατὸς μετὰ τῆς Ἐθνοφυλακῆς νὰ φρουρῇ τὴν Συνέλευσιν.

§85Κ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἐδῶ δὲν εἶναι ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ὥστε νὰ πειραχθῇ κανενὸς ἡ φιλοτιμία, εἶναι ζήτημα τιμῆς· ἕκαστον τῶν σωμάτων ἑπομένως καὶ ἡ Ἐθνοφυλακὴ τοῦ Πανεπιστημίου ἐξαιτοῦνται ν’ ἀξιωθῶσι τῆς τιμῆς, εἴτε ἕκαστον σῶμα χωριστὰ, εἴτε ὅλοι ὁμοῦ νὰ φρουρῶσι τὴν Συνέλευσιν. Ἐδῶ θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν προσοχήν σας. Ἡ ἐθνοσυνέλευσις ἀναντίῤῥητον εἶναι, ὅτι ἔχει ἀνάγκην φρουρήσεως· ἀλλ’ ἡ ἐθνοσυνέλευσις ἔχει ἀνάγκην φρουρήσεως ἐντὸς τοῦ περιβόλου εἰς τὰ διάφορα θεωρεῖα ἢ καὶ ἐντὸς τῆς πόλεως καὶ εἰς ἄλλα μέρη; Λοιπὸν ἔθεσεν ἓν συμπέρασμα τὸ ὁποῖον νὰ συνδέῃ ἑκάστου τὰς φιλοτιμίας, διότι θὰ τοποθετῆται ἕκαστος ἐκεῖ, ὅπου δύναται νὰ πληρώσῃ τὸ χρέος του καλήτερα. Ἐδῶ συζητοῦμεν, ἂν δὲ καὶ ἐνίοτε ὑπάρχουσι φιλονεικίαι καὶ θόρυβοι, ἐκ τούτου δὲν ἕπεται ὅτι εἰς αὐτὸν τὸν περίβολον εὑρίσκονται ἄνθρωποι, οἵτινες ἠμποροῦν νὰ παρορμηθῶσιν εἰς πραξικοπήματα, τὰ ὁποῖα θὰ διακινδυνεύσουν τὴν ἡσυχίαν καὶ τὴν ἀσφάλειαν τῶν πληρεξουσίων, τοῦ ἀκροατηρίου, τῆς πόλεως ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους. Ἄρα, ὅταν εἰς τὴν Συνέλευσιν τοποθετήσωμεν τοὺς ὀλιγώτερον γεγυμνασμένους, μοὶ φαίνεται, ὅτι δίδομεν θέσιν εἰς αὐτοὺς, ἡ ὁποία τοὺς ἁρμόζει, εἰς ὅλην δὲ τὴν ἄλλην πόλιν καὶ ἐκτὸς τοῦ περιβόλου δυνάμεθα νὰ τοποθετήσωμεν ὅλων τῶν ὅπλων ἀνάλογον ἀριθμὸν, διότι ἕκαστον σῶμα, καὶ τὸ ἱππικὸν, καὶ τὸ πυροβολικὸν, αὐτοδικαίως πρέπει νὰ συμπράττουν εἰς τὴν φρούρησιν τῆς Συνελεύσεως· ὅταν δὲ λέγωμεν φρούρησιν τὴν Συνελεύσεως δὲν ἐννοοῦμεν τὰ θεωρεῖα, τὴν αὐλὴν, ἀλλ’ ὅλην τὴν πόλιν. Λοιπὸν τοὺς ὀλιγώτερον γεγυμνασμένους τοποθετοῦμεν εἰς τὰ θεωρεῖα. Ἄρα ἡ ἐθνοφυλακὴ τοῦ Πανεπιστημίου ἀνέλαβε καὶ πρέπει ν’ ἀναλάβῃ τὴν φροντίδα καὶ ὑποχρέωσιν νὰ φρουρῇ διαρκῶς τὸ προαύλιον, τὰ θεωρεῖα κ. τ. λ., ἐκ δὲ τῶν λοιπῶν σωμάτων ἀπ’ ὅλα τὰ ὅπλα νὰ φρουροῦν τὴν Συνέλευσιν καὶ ὅλην τὴν πόλιν.

§86Γ. ΛΑΠΑΣ. Ἐφωτίσθημεν, κύριε Πρόεδρε.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ μὲ εἴπῃ, ποία πρέπει νὰ ᾖναι φρουρὰ τῆς Συνελεύσεως. Ὁ γραμματεὺς κύριος Θ. Κανακάρης ἀναγινώσκει τὴν πρότασιν τοῦ πληρεξουσίου κυρίου Δ. Βότσαρη, ἔχουσαν οὕτως «νὰ ἐκτελῆται ἡ ὑπηρεσία κοινῶς ὑπό τε τῆς ἐθνοφυλακῆς καὶ τοῦ στρατοῦ».

§88ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὁ κύριος Βότσαρης προτείνει τὴν φρουρὰν τῆς Συνελεύσεως νὰ τὴν ἔχῃ ἀναμὶξ ὁ στρατὸς, ἡ ἐθνοφυλακὴ καὶ ἡ φάλαγξ τοῦ Πανεπιστημίου. Συμφωνῶ μὲ τὴν ἰδέαν τοῦ κυρίου Βότσαρη, καὶ προτείνω ἀπαραλλάκτως, ὅπως ἡ Συνέλευσις τῆς τρίτης 7βρίου ἐνεπιστεύθη τὴν φύλαξιν τῆς τάξεως καὶ τὴν ἀσφάλειαν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως εἰς τὴν φρουρὰν τῶν Ἀθηνῶν, ἀπαραλλάκτως λέγω, ὅτι ἡ σημερινὴ Συνέλευσις ν’ ἀναγνωρίσῃ διὰ ψηφίσματος, διότι διὰ ψηφίσματος καὶ τότε ἐγένετο, καὶ αὐτὸ ἀπαιτεῖ ὁ κανονισμὸς, ν’ ἀναγνωρίσῃ φρουρὰν ἑαυτῆς, τὴν φρουρὰν τῶν Ἀθηνῶν, συγκειμένην ἐκ τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ τῶν διαφόρων ὅπλων, ἐκ τῆς ἐθνοφυλακῆς τῆς πολιτικῆς, καὶ ἐκ τῆς φάλαγγος τοῦ Πανεπιστημίου, ν’ ἀναθέσῃ δὲ σύμφωνα μὲ τὸν κανονισμὸν εἰς τὸ προεδρεῖον νὰ κανονίζῃ συμφώνως κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῷ τὸν ἀριθμὸν τῶν μελλόντων νὰ φυλάξωσι τὰ διάφορα μέρη τῆς Συνελεύσεως καὶ ἀλλαχοῦ. Νὰ γείνῃ λοιπὸν τὸ ψήφισμα.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι παραδεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Βότσαρη ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ Κυρίου Βαλτινοῦ καὶ ἔχουσα ὡς ἑξῆς; «Ἡ ὑπηρεσία τῆς φρουρήσεως τῆς Συνελεύσεως θέλει ἐκτελεῖται ὑπό τε τῆς ἐθνοφυλακῆς, τῆς φάλαγγος τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τῆς ἐν Ἀθήναις φρουρᾶς, καθ’ ἣν ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως θέλει ὁρίζει καθ’ ἑκάστην σειρὰν καὶ τάξιν».

§90ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ... «Οὐδεὶς τῶν ἀντιπροέδρων τῆς Συνελεύσεως δύναται νὰ προεδρεύῃ, ἐὰν προηγουμένως δὲν γενῇ παραδεκτὸν παρ’ αὐτῆς, ὅτι ἡ ἀπουσία τοῦ πρὸ αὐτοῦ ἐστὶ δικαιολογημένη καὶ νόμιμος».

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποίαν ἡμέραν προσδιορίζει ἡ Συνέλευσις πρὸς συζήτησιν;

§93ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂν θέλητε ἠμποροῦμεν αὔριον ἀμέσως νὰ τὴν συζητήσωμεν.

§94ΤΙΝΕΣ. Τὴν δευτέραν. Ὁ κύριος Βρατσάνος ἀναγινώσκει ἓν σχέδιον ὅρκου τῆς Κυβερνήσεως τοῦ πληρεξουσίου κυρίου Θ. Δεληγιάννη «ὀμνύω εἰς τὸ ὄνομα τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου καὶ ἀδιαιρέτου Τριάδος, ὅτι θέλω φυλάξει πίστιν εἰς τὴν πατρίδα, θέλω ἐνεργεῖ κατὰ τοὺς κειμένους νόμους τὴν ἐμπιστευθεῖσάν μοι παρὰ τῆς Συνελεύσεως ἐξουσίαν, ἐκτελῶν προθύμως καὶ ἀπαραμειώτως τὰς ἀποφάσεις αὐτῆς». Ὡσαύτως ἕτερα σχέδια τῶν κυρίων Ζέγγελη, Πύρλα καὶ Ἀφεντούλη, ἃ δὲν ἀνεγνώσθησαν.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται, ἂν κατ’ ἐξαίρεσιν τοῦ κανονισμοῦ διὰ τὸ κατεπεῖγον ἀποφασίζῃ ἡ Συνέλευσις τὴν συζήτησιν αὐτῶν.

§96ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται ν’ ἀποφανθῇ περὶ τούτου. Ἀναγινώσκεται τὸ σχέδιον τοῦ κυρίου Δηλιγιάννη ὡς ἑξῆς· «Ὀμνύω εἰς τὸ ὄνομα τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου Τριάδος, ὅτι θέλω φυλάξει πίστιν εἰς τὴν Πατρίδα, καὶ θέλω ἐνεργεῖ κατὰ τοὺς κειμένους νόμους τὴν ἐμπιστευθεῖσάν μοι παρὰ τῆς Συνελεύσεως ἐξουσίαν, καὶ θέλω ἐκτελεῖ προθύμως καὶ ἀπαραμειώτως τὰς ἀποφάσεις αὐτῆς.»

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸν τύπον αὐτὸν τοῦ ὅρκου τῆς ἐξουσίας νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις τὸν παρεδέχθη.

§99ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Κατ’ ἐντολὴν τοῦ Προέδρου σᾶς λέγω, κύριοι, ὅτι ὁ ναύαρχος Κανάρης πάσχει.

§100ΤΙΝΕΣ. Ἂς ὁρκισθοῦν οἱ παρόντες.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλοῦνται, ὅσοι ἔχουσι ψηφίσματα περὶ τῶν καθηκόντων τῆς Κυβερνήσεως νὰ συνέλθωσι καὶ συγχωνεύσωσιν αὐτὰ εἰς ἕνα καὶ μόνον· εἶναι ὁ κύριος Κωνσταντόπουλος, Μίλησης, Ἰάλεμος, Σαρίπολος, Βαλτινὸς, Πετρινὸς, Παπαμιχαλόπουλος, Καλλιγᾶς, Πλαστήρας καὶ ὁ κύριος Κατσικαπῆς, παρακαλοῦνται νὰ συνέλθωσι καὶ νὰ σχηματίσωσιν ἕν.

§102ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Κύριοι! Εἰς τὴν πρότασιν τῆς ὁρκοδοσίας τῶν μελῶν τῆς Κυερνήσεως τοῦ κράτους παρουσιάζεται ἓν κώλυμα· καθόσον τὸ τρίτον μέλος, ὁ ναύαρχος Κανάρης, δὲν δύναται ἕνεκα ἀσθενείας νὰ παρουσιασθῇ, ἵνα δώσῃ τὸν ὅρκον. Παρουσιάζεται λοιπὸν τὸ ζήτημα, ἐὰν τὰ δύω μέλη τῆς παρούσης Κυβερνήσεως δίδοντες τὸν ὅρκον δύνανται νὰ ἐκτελῶσιν ὑπηρεσίαν, τῆς ὁποίας αἱ ἀποφάσεις νὰ ἔχωσι κῦρος, διὰ τοῦτο, ἐπειδὴ τὸ ζήτημα εἶναι νομικὸν, ἐπειδὴ ἀνάγεται εἰς τὰ καθήκοντα τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τοῦτο προτείνω, προτοῦ δοθῇ ὁ ὅρκος, νὰ συζητηθῶσι τὰ ψηφίσματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑπ’ ὄψιν, καὶ νὰ ἀποφασισθῇ ἴσως, ὅτι δύνανται νὰ προβῶσιν εἰς μίαν ὑπηρεσίαν εἰς μίαν ἀπόφασιν (θόρυβος). Σᾶς παρακαλῶ, ὁρκίζομεν δύω· αὔριον δύνανται νὰ προβῶσιν εἰς ἔργα ἄνευ τοῦ τρίτου.

§103ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Βέβαια, δύνανται.

§104ΕΤΕΡΟΣ. Ὄχι (θόρυβος).

§105Ι. ΔΥΟΒΟΥΝΙΩΤΗΣ. Καὶ ἄλλοτε, ὅταν ὁ λαὸς ἀνέθεσε τὴν ἐξουσίαν εἰς μίαν προσωρινὴν Κυβέρνησιν ἐκ τριῶν μελῶν, ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὁ Κύριος Κανάρης εὑρέθη ἀσθενὴς ἢ τέλος πάντων ἔφερε καὶ τότε διάφορα προσκόμματα καὶ δὲν ἤρχετο νὰ δώσῃ τὸν ὅρκον, ἐνῷ οἱ ἄλλοι τὸν ἔδωσαν.

§106ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἔφερε προσκόμματα καὶ νὰ ἀνακαλέσητε αὐτὸν τὸν λόγον.

§107ΔΥΟΒΟΥΝΙΩΤΗΣ. Ὁ Κύριος Κανάρης ἐξελέχθη παρ’ ἡμῶν καὶ ἀπεποιήθη κατ’ ἀρχάς· ἡ Συνέλευσις μόλον τοῦτο ἐφάνη κατωτέρα ἑνὸς Κανάρη.....

§108ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Νὰ ἀνακαλέσητε αὐτὸν τὸν λόγον. Κάτω, κάτω! (θόρυβος).

§109ΔΥΟΒΟΥΝΙΩΤΗΣ. Ἐφάνη λοιπὸν ἀνωτέρα τοῦ κυρίου Κανάρη καὶ τὸν ἐξέλεξε καὶ πάλιν· ἐν τούτοις σήμερον δὲν ἔρχεται. Κύριοι, ἐὰν ἀσθενῇ ὁ κύριος Κανάρης, πρέπει οἱ ἄλλοι νὰ σταυρώσωσι τὰς χεῖράς των; (θόρυβος). Σεῖς, Κύριοι πληρεξούσιοι, ἐπροσκαλέσατε τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἔλθῃ νὰ ὁρκισθῇ· ἐφέρατε τὸν ἱεράρχην τῶν Ἀθηνῶν· ἐφέρατε καὶ τὰ δύο ἄλλα μέλη τῆς Κυβερνήσεως, τοὐλάχιστον χάριν ἁβροφροσύνης πρέπει αὐτοὶ οἱ δύο, οἱ ὁποῖοι ἦλθον, νὰ ὁρκισθοῦν. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀναβάλωμεν περισσότερον, διότι οὕτως ἔδοξε τῷ Κανάρῃ (ποδοκροτήματα εἰς τὸ ἀκροατήριον καὶ ἀποδοκιμασία).

§110ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εὐχαριστοῦμαι νὰ πιστεύσω, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὑποστηρίξῃ τὰς πράξεις της, καὶ ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα καθένας νὰ ἔρχεται ἐδῶ νὰ λέγῃ, ὅτι ἐνέδωκεν αὐτὸ τὸ κυρίαρχον Σῶμα εἰς τὰς προλήψεις τοῦ παρελθόντος ἢ τὴν ἀνάγκην, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ συμπληρωθῇ ἀπὸ ἓν πρόσωπον, ὡς ὁ προαγορεύσας ἐμνημόνευσεν. Ἀποκρούω τὴν ἀρχὴν τοῦ προαγορεύσαντος· διότι κατὰ τὴν ἰδέαν μου εἶναι ἐλεεινὴ καὶ δὲν πρέπει νὰ φέρηται ἐνώπιον μιᾶς κυριαρχικῆς Συνελεύσεως. Ὁ Κανάρης, Κύριοι, δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ τὸν ἐπαινέσω ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἢ νὰ τὸν ψέξῃ ἄλλος· διότι τὸν Κανάρην τὸν ἐξύψωσεν ἡ ἱστορία.

§111ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὸ ἀπεδοκιμάσθη.

§112ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸν ἐξύψωσεν ἐκεῖ, ὅπου κᾀμμία ἀνθρώπινος ἀντενέργεια δὲν δύναται νὰ τὸν καταβιβάσῃ. Ἔρχομαι εἰς τὸ θέμα. Δὲν φρονῶ, ὅτι οἱ λόγοι τοῦ προαγορεύσαντος ἦσαν τόσον ἰσχυροὶ νὰ πείσωσι τὴν Συνέλευσιν, διότι κατεδέχθησαν τὰ δύω μέλη νὰ προσέλθωσιν καὶ νὰ δώσωσι τὸν ὅρκον, διότι ἦλθεν εἷς Ἀρχιερεὺς διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του. Ἡ Συνέλευσις προσκαλέσασα τὴν Κυβερνητικὴν ἐπιτροπὴν νὰ δώσῃ τὸν ὅρκον, ἐννόησεν, ὅτι πρέπει νὰ ἔλθῃ ὅλον αὐτὸ τὸ σῶμα. Εἶναι γνωστὸν, Κύριοι, ὅτι αἱ πράξεις καὶ αἱ ἀποφάσεις ἑνὸς οἱουδήποτε πολυμελοῦς σώματος γίνονται διὰ τῆς ὑπογραφῆς καὶ τῆς ἀποφάσεως τῶν πλειόνων, ἀλλὰ πρέπει προηγουμένως αὐτὸ τὸ σῶμα νὰ συγκροτηθῇ νομίμως, καὶ ἂν μετὰ τὴν συγκρότησιν αὐτοῦ ἐπέλθῃ αὐτὴ ἡ ἀνάγκη εἶναι θεμιτὴ καὶ νόμιμος. Δὲν βλέπω δὲ τί τὸ κατεπεῖγον, τὸ ὁποῖον ὑποχρεοῖ τινάς (θόρυβος).

§113ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἔχομεν Κυβέρνησιν.

§114ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ σᾶς προτείνω ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς ἡσυχάσῃ. Ἐὰν πρὶν ἀκούσητε ταράττησθε, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι καταδικάζετε τὸν ἀγορεύοντα· καὶ ἀντὶ νὰ μὲ καταδικάσητε χωρὶς νὰ μὲ ἀκούσητε, εἶναι καλλίτερον νὰ καταβῶ καταδικασθεὶς μετὰ μίαν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία θὰ ἔλθῃ μετὰ τὸ τέλος τοῦ λόγου μου. Λέγω λοιπὸν, ὅτι, ἐὰν παρίσταται τοιαύτη ἀνάγκη, ὅσον ἡ Ἐθνοσυνέλευσις νομίζει καὶ πιστεύει, ἰδοὺ νὰ τῇ δείξω ἐγὼ τὸ μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου δύναται ἡ ἀνάγκη αὕτη νὰ πραγματοποιηθῇ, χωρὶς νὰ προβῇ ἡ Συνέλευσις εἰς μέτρα ἀκατάλληλα καὶ μὴ συμφέροντα. Πρέπει νὰ ὁρκισθῇ ἡ Κυβέρνησις· δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ θέμα; Μὴ ἆρά γε διὰ τῶν 300 ἡμῶν δὲν ἀντιπροσωπεύεται ἡ παρουσία τοῦ ἔθνους; (θόρυβος). Θέλω νὰ σᾶς εἴπω διὰ νὰ μὲ καταλάβητε καλήτερον, ὅτι ἡμεῖς οἱ 300, οἱ ὁποῖοι εἴμεθα ἐδῶ παρουσιάζομεν τὴν θέλησιν τοῦ ἔθνους. Ἆρα δὲν εἶναι δυνατὸν τῶν 300 ἡμῶν τὴν θέλησιν νὰ τὴν ἀντιπροσωπεύσῃ μία Ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία νὰ ἐξέλθῃ ἀπ’ αὐτὸ τὸ Σῶμα, καὶ ἡ ὁποία, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην διὰ τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν προτείνεται νὰ ὁρκίσῃ τούς Κυρίους Κυβερνήτας εἰς ἓν μέρος..... (θόρυβος). Τί κακὸν προκύπτει ἐκ τούτου; Ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἔχῃ τὴν πεποίθησιν ἐσχηματισμένην, ὅτι μία πλαγία σκέψις, τὴν ὁποίαν ὁ προαγορεύσας ἤθελεν ἀποδώσει εἰς τὸν Ναύαρχον Κανάρην τὸν κρατεῖ εἰς τὴν κλίνην του, τότε εἶμαι σύμφωνος μετ’ ἐκείνου, διότι ἔχω περισσοτέραν ὑπερηφάνειαν ἀπὸ ἐκεῖνον.

§115ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι. Τὸ ἀπεδοκίμασεν ἡ Συνέλευσις.

§116ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν ὅμως τὸν Ναύαρχον Κανάρην τὸν κρατεῖ εἰς τὴν κλίνην του ἓν ἀνυπέρβλητον περιστατικὸν, τότε, Κύριοι, ἐνδώσατε εἰς τὴν ἀδυναμίαν αὐτήν. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι πρέπει νὰ ἔλθῃ ἐδῶ ἐφ’ ἑνὸς φορείου διὰ νὰ ὁρκισθῇ, διαπράξετέ το.

§117ΔΥΟΒΟΥΝΙΩΤΗΣ. Τώρα θὰ τοὺς ὑπάγωμεν εἰς τὸ μαγειρεῖον τοῦ Κανάρη διὰ νὰ ὁρκισθοῦν.

§118ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀπαντῶ εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν καλοσύνην νὰ μοῦ ῥίψῃ ἕνα λόγον, τὸν ὁποῖον δὲν ἐπαναλαμβάνω, διότι προσβάλει τὴν Συνέλευσιν. Τέλος πάντων, ἐὰν ἡ ἀνάγκη θεωρῆται κατεπείγουσα, πρέπει νὰ εὑρεθῇ ἓν μέσον, ὄχι ἀπότομον, διὰ νὰ διευκολύνῃ αὐτὴν τὴν ἀνάγκην, διότι ἠξεύρετε, ἢ τοὐλάχιστον ἠκούσατε νὰ λέγηται ἀπὸ πολλοὺς ἐξ ὑμῶν τὴν στιγμὴν ταύτην, ὅτι δὲν ἔχομεν Κυβέρνησιν· καὶ ἐγὼ θεωρῶ σπουδαῖον αὐτὸ τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον εὑρισκόμεθα εἰς περιστάσεις δεινάς. Ἀλλὰ, Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ, ἐὰν ὁρκίσωμεν τὰ δύω μέλη τῆς Κυβερνήσεως τώρα, μὲ ὅλην τὴν δυνατὴν ὑπόληψιν, τὴν ὁποίαν ἔχω εἰς αὐτὰ τὰ δύω μέρη, καὶ κἀνεὶς ἀπὸ ἐσᾶς δὲν ἔχει μεγαλειτέραν ὑπόληψιν, ἀφ’ ὅσην ἔχω ἐγώ· διότι, ἀφοῦ ἔδωσα τὴν ψῆφόν μου, τὴν ἔδωσα μὲ τὴν πεποίθησίν μου· μὴ θέλετε νὰ μοῦ ἀποδώσητε πλαγιότητα. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ θὰ προέλθῃ εἰς μίαν ἀπόφασιν, θὰ ἐκδώσῃ ψηφίσματα, θὰ ἐκδώσῃ νόμους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀναγκαῖοι διὰ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ τόπου. Τέλος πάντων ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ θὰ σχηματίσῃ ἓν ὑπουργεῖον.

§119ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§120ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι; δὲν θὰ συγκροτήσῃ; Ἠμπορεῖ ὅμως καὶ νὰ ἔχῃ διαφορετικὴν ἰδέαν, παρ’ ὁποίαν ἔχετε ὑμεῖς. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐναντίον τῆς ἰδέας τοῦ Κυρίου Ἀγγελινίδου θελήσῃ νὰ συγκροτήσῃ ἓν ὑπουργεῖον, τότε τί πρέπει νὰ γείνῃ; Πρέπει αὐτὸ τὸ τρίτον μέλος νὰ μὴ λάβῃ μέρος εἰς τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν τῷ δίδει ἡ Ἐθνοσυνέλευσις; Διὰ τοῦτο λοιπὸν προτείνω εἰς τὴν Συνέλευσιν· (θόρυβος). Κύριοι, ἡσυχάσατε! Ἂν ἠμπορούσατε νὰ ἴδητε εἰς τὴν καρδίαν μου, ἠθέλατε ἰδεῖ ὅτι εἶμαι ἀθῶος, καὶ ὅτι σεῖς ἐξέρχεσθε ἐκτὸς τοῦ δικαίου. Λοιπὸν σᾶς εἶπον, ὅτι, ἂν ἡ ἀνάγκη κατεπείγῃ, ἡ Συνέλευσις ἐν τῇ διανοίᾳ της ἂς φροντίσῃ νὰ ἐκδώσῃ μίαν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία ν’ ἀντιπροσωπεύῃ ὁμοῦ καὶ τὰ συμφέροντα τῆς κλονιζομένης πατρίδος καὶ τὰ συμφέροντα τῆς νομιμότητος, διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν αὔριον τὸ παράπονον, ὅτι παρῃτήθη μιᾶς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν τὸ Ἔθνος τῇ παρεχώρησε.

§121ΒΛΑΣΗΣ ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Προκειμένου, Κύριοι, περὶ τῆς ὁρκωμοσίας τῆς Κυβερνήσεως, βεβαίως ὀφείλομεν ὀλίγον τι νὰ σκεφθῶμεν. Προτείνεται, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ὁρκισθῶσι τὰ δύω μέλη τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὁλόκληρον τὸ Σῶμα. Ὑπὸ τὴν γενικὴν ἔποψιν λαμβανομένου τοῦ πράγματος, πιστεύω, οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ διαμφισβητήσῃ, καθότι ἐπεψηφίσαμεν Κυβέρνησιν τριμελῆ· ἀλλ’ ἡ τριμελὴς αὕτη Κυβέρνησις σύγκειται, νομίζω, ἀπὸ τρία ἄτομα. Τὰ τρία αὐτὰ ἄτομα δύνανται, βεβαίως, νὰ μὴ εὑρίσκωνται εἰς τὴν αὐτὴν πάντοτε ὑγιᾶ κατάστασιν. Ὑποθέσεις δύνανται νὰ παρεμποδίζωσιν ἓν τῶν μελῶν τούτων νὰ λαμβάνῃ μέρος εἰς τὰ πράγματα. Προδικάζω, θέλετε μὲ εἰπεῖ, ἤδη κατεθέσαμεν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι εἴχομεν ἑτοιμάσει τὰ ψηφίσματα περὶ καθηκόντων τῆς Κυβερνήσεως, ἀποκατεθέσαμεν καὶ τοῦτο, ὅτι δύναται νὰ ἐνεργῇ ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν δύω μελῶν, καθόσον δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, λογικῶς σκεπτόμενοι, ὅτι πάντοτε τὰ τρία μέλη δύνανται νὰ συνεργάζωνται. Ἤδη, Κύριοι, εἰς τὰς πράξεις αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, δὲν δυνάμεθα, εἰμὴ νὰ παραδεχθῶμεν τὰς ἀποφάσεις τῆς πλειονοψηφίας τῆς Συνελεύσεως. Πῶς θέλετε νὰ μὴ παραδεχθῶμεν καὶ τὸν ὅρκον δύω μελῶν, ἂν κατὰ τύχην τὸ τρίτον μέλος, ἀσθενείας ἕνεκα δὲν δύναται νὰ παρουσιασθῇ; Ἔπειτα, Κύριοι, δὲν δύναμαι οὐδόλως νὰ ἐννοήσω ποία ἡ ἀνάγκη νὰ μένῃ τὸ κράτος εἰς τὴν ἔκρυθμον αὐτὴν κατάστασιν, ἐνῷ ὡραιότατα τὰ δύω μέλη πάντοτε δύνανται νὰ ἐργάζωνται, ἀρκεῖ νὰ ἔλθουν ἀμέσως μετὰ τὴν ὁρκοδοσίαν εἰς τὰ καθήκοντα. Οὐδεὶς πιστεύω θ’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς Κυβερνήσεως θὰ διενεργῇ. Τούτου ἕνεκα, Κύριοι, προτείνω νὰ ὁρκισθῶσι τὰ δύω μέλη, καὶ βεβαίως μένει εἰς αὐτὰ νὰ ἐργασθῶσι μετὰ τοῦ τρίτου μέλους, τὸ ὁποῖον δὲν μᾶς ἀφορᾷ διόλου, ἀφορᾷ τὰ κυβερνητικά των ἔργα. Πιστεύω, ὅτι τὸ τρίτον μέλος, ἅμα εὑρεθῇ εἰς κατάστασιν, μόνον του εἰδοποιοῦν τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν θὰ ἔλθῃ καὶ θὰ ὁρκισθῇ. Ἐὰν δὲ θέλητε νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι τὰ δύω μέλη δὲν δύνανται νὰ ὁρκισθῶσιν, εἶπον κ’ ἐπαναλαμβάνω, προδικάζετε, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς Κυβερνήσεως δὲν δύναται νὰ προχωρήσῃ ἄνευ τῆς μειονοψηφίας, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ.

§122ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§123ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι· δὲν ἐφωτίσθημεν· (θόρυβος).

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι παραδέχονται νὰ ὁρκισθῶσιν ἀμέσως τὰ δύω μέλη....

§125ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Μὰ, Κύριε Πρόεδρε, μᾶς πιέζετε· (θόρυβος).

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, Κύριε, ἡ Συνέλευσις μ’ εἶπεν ὅτι ἐφωτίσθη. Ἐὰν δὲν ἐφωτίσθη ἡ Συνέλευσις, παρακαλῶ νὰ σηκωθῶσιν ὅσοι ἐφωτίσθησαν.

§127ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ἠκούσαμεν· (θόρυβος).

§128ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, ἐν ὀνόματι τῆς ἐνδεχομένης πλειονοψηφίας νὰ μὴ δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἐνδεχομένην μειονοψηφίαν, νὰ εἰπῇ ὅτι πιέζεται· (θόρυβος).

§129ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Κύριοι! Φρονῶ, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τὴν προταθεῖσαν γνώμην νὰ ὁρκισθῶσι μόνον τὰ δύω παρόντα ἐκ τῶν τριῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, χωρὶς νὰ παραγνωρίσωμεν σπουδαίως τὴν θέσιν μας. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἠθελήσατε τὴν Κυβέρνησιν δυναμένην νὰ ἐνεργῇ κατὰ πλειονοψηφίαν, καὶ ἄλλως δὲν ἠδύνασθε νὰ τὴν θέλετε, διότι ἄλλως θέλοντες ἠθέλατε φέρει τὸ ἀδύνατον· τὴν Προσωρινὴν αὐτὴν Κυβέρνησιν τὴν ἠθελήσατε τριμελῆ, καὶ ὅπως δὲν τὴν ἠθελήσατε πενταμελῆ, οὕτως, οὔτε διμελῆ, ἀλλὰ τριμελῆ. Ἐκεῖνοι, οἵτινες φρονοῦσιν, ὅτι ἀφοῦ τὰ δύω μεταξὺ τῶν ἐκλεχθέντων μελῶν εἶναι παρόντα δύνανται νὰ δώσωσι τὸν ὅρκον, αὐτοὶ διὰ νὰ ᾖναι συνεπεῖς πρὸς ἑαυτοὺς διὰ νὰ ᾖναι ἐντὸς τῆς νομικῆς ἀκριβείας καὶ τῆς ἠθικῆς ἀληθείας ἔπρεπε νὰ ὁρίσουν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχε καταρτισθῆ καὶ ἅμα τὰ δύο αὐτὰ μέλη, δι’ ἀπολύτου πλειονοψηφίας εἶχον ἐκλεχθῆ. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὁ ναύαρχος Κανάρης δὲν ἔλαβε τῆς ἀπολύτου πλειονοψηφίας κατὰ τὴν πρώτην ψηφοφορίαν. Τίς ἤθελεν εὑρεθῆ, ὅστις ἤθελεν ὑποστηρίξει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν τριμελῆ ἐποιήσατε, εἶναι νομίμως συγκεκροτημένη, ὅταν ἐνεργοῦν τὰ δύο μέλη, ὅταν τὸ τρίτον μέλος κωλύεται ὑπὸ κωλύματος, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησίν του.......

§130ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐὰν ἀσθενήσῃ ἐπὶ ἕνα μῆνα τὸ τρίτον μέλος, τότε τί θὰ γείνῃ;

§131ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις νομίμως συγκροτηθῇ, ὄχι μόνον ἂν ἐκλεχθῇ, ἀλλὰ καὶ ἂν ἀρχίσῃ τὰς ἐργασίας της, τότε εἶμαι συμφωνότατος, ὅτι ἡ πλειονοψηφία ἀρκεῖ διὰ νὰ ἐπιφέρῃ τὸ νόμιμον τῶν ἐργασιῶν της κῦρος. Ἀλλὰ πρὸ τούτου ὑπάρχει τὸ στάδιον, ὄχι μόνον τῆς ἐκλογῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς νομίμου συστάσεως. Καὶ τὸ στάδιον τοῦτο δὲν παρῆλθεν, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν περιῆλθε νομίμως εἰς τὴν ἀρχὴν διὰ τῆς ἐκλογῆς ἐξ ἑνὸς, καὶ διὰ τῆς ὁρκοδοσίας αὐτῆς ἐξ ἑτέρου. Τὰ δύο αὐτὰ στοιχεῖα εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συγκροτοῦσιν ὡς νόμιμον τὴν Κυβέρνησιν. Μοὶ ἀντέταξεν ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος, ὅστις κατέβη ἀπὸ τοῦ βήματος, τί θὰ γείνῃ ἐὰν τὸ ἓν μέλος ἐξακολουθῇ ἀσθενοῦν ἐπὶ ἕνα μῆνα. Τοῦ ἀπαντῶ μετὰ πολλῆς προθυμίας, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν εἶναι πολὺ σπουδαῖον, διότι ἐὰν πρόκηται περὶ ἀσχολιῶν τῆς ἅπαξ νομίμως συγκροτηθείσης κυβερνήσεως, ἐπροβλέψαμεν ἤδη, ἡ πλειονοψηφία ἰσχύει· ἐὰν δὲ πρόκηται περὶ νομίμου καὶ πανηγυρικῆς ἐλεύσεως τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἐξουσίαν, τότε ἰδοὺ τί θὰ συμβῇ· ἐὰν ἡ ἀσθένεια τοῦ τρίτου μέλους εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴ συμβιβάζηται μὲ τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, θέλομεν προβῇ εἰς τὴν ἀντικατάστασιν αὐτοῦ (θόρυβος). Θέλομεν προβῇ ἢ εἰς τὴν ἀντικατάστασιν αὐτοῦ, ἢ εἰς τὸν διορισμὸν εἰς τὴν ἐκλογὴν ἑνὸς ἀναπληρωτικοῦ μέλους· ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ κώλυμα τοῦ Κ. Κανάρη εἶναι ὅλως προσωρινὸν, κώλυμα τὸ ὁποῖον, εἶμαι βέβαιος, ὅτι αὔριον παύει, διατί νὰ μὴ ὁρίσωμεν τὴν αὔριον ἢ τὴν ἐπαύριον διὰ νὰ φέρωμεν τὴν προσωρινὴν Κυβέρνησιν νομίμως εἰς τὴν ἀρχήν;

§132ΔΑΓΡΕΣ. Θέλετε τρεῖς ἡμέρας τὸ ἔθνος χωρὶς Κυβέρνησιν;

§133ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Ἔχει Κυβέρνησιν τὸ ἔθνος.

§134ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Κύριοι! Ἐὰν ἕκαστος ἐξ ἡμῶν, εἴτε ἀναβαίνων, εἴτε ἐνατενίζων τὸ βῆμα τοῦτο, δὲν λησμονοῦμεν, ὅτι στηρίζεται ἐπὶ τῶν κρανίων καὶ ἔβαψε διὰ τοῦ αἵματος τῶν πατέρων μας, τῶν ἀδελφῶν μας, καὶ ἡμῶν αὐτῶν ἀκόμη, τότε βεβαίως, ἀντὶ παλαίστρας προσωπικῶν φιλοτιμιῶν ἢ καὶ πολιτικῶν συμφερόντων, συγχωρήσατέ μοι τὴν φράσιν, ἤθελεν ἐγκατασταθῆ συμφώνως μὲ τὸν προορισμόν του θυσιαστήριον ἱερὸν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θέλομεν τελεσιουργήσει, τελέσει τὴν εὐημερίαν καὶ εὐνομίαν τῆς φίλης καὶ πολυπαθοῦς ἡμῶν πατρίδος. Ναὶ, Κύριοι, συγχωρήσατέ μοι νὰ φρονῶ καὶ νὰ πιστεύω ὅτι οὕτω πολιτευόμενοι καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τούτου θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἀποπερατώσωμεν τὸ μέγα ἔργον, τὸ ὁποῖον ἤρχισεν ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1821, ἐπανέλαβον πλὴν δὲν ἀπεπεράτωσαν αἱ μετὰ ταῦτα ἐπαναστάσεις· ἀλλὰ θέλομεν τὸ ἀποπερατώσει οὐχὶ φιλονεικοῦντες, οὐχὶ φιλοδοξοῦντες ἢ διχοστασιάζοντες, ἀλλὰ διαιρούμενοι μόνον κατὰ τὰς γνώμας, ὅπως καὶ αἱ ἐπαναστάσεις μας κατὰ χρονικὰ μόνον διαστήματα διαιροῦνται, ἡνωμένοι δὲ πάντοτε πρὸς τὸν σκοπὸν, ὅστις εἶναι ἡ εὐημερία, καὶ εἰς τὰς παρούσας μάλιστα κρισίμους περιστάσεις ἡ σωτηρία τῆς ἀτυχοῦς ἡμῶν πατρίδος. Εἶμαι εἷς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐψηφοφόρησαν ἀνεξαρτήτως πολιτικῶν συμφερόντων τὰ τρία πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐξελέχθησαν· ἔθεσα δὲ ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ψηφοδελτίων «Κυβερνᾶτε ἐν ὁμονοίᾳ!» Λυποῦμαι, διότι τὸ συμβὰν αὐτὸ τῆς ἀσθενείας τοῦ ναυάρχου Κ. Κανάρη παρουσιάζει τὸ ἐμπόδιον καὶ μὲ στερεῖ τῆς εὐχαριστήσεως νὰ ἴδω αὐτὸν μετὰ τῶν δύο λοιπῶν μελῶν τῆς κυβερνήσεως συνορκιζόμενον· ἀλλὰ τὸ ἐμπόδιον αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ ἐμποδίσῃ τοῦ νὰ δώσουν τὰ δύο λοιπὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως τὸν ὅρκον, οὐδ’ ἔχει καμμίαν οὐσιώδη ἐπιῤῥοήν.

§135ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Νὰ ὑπάγῃ μία ἐπιτροπὴ νὰ ὁρκίσῃ τὸν Κανάρην.

§136ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἐπιτροπὴν ἀδιαφορῶ. Προτείνω λοιπὸν νὰ δώσουν τὸν ὅρκον τὰ δύο μέλη. Λυποῦμαι πολὺ, τοὐλάχιστον καταντᾷ δι’ ἐμὲ ἀνεξήγητον, νὰ ἴδω πολλοὺς ἐκ τῶν ἀγορευσάντων ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, νὰ μὴ ἀναγνωρίσουν τὴν ἀνάγκην τῆς μεταῤῥυθμίσεως ἢ καταρτίσεως τῆς κυβερνήσεως, ἐνῷ πολλὰ εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου περὶ τῆς ἀνάγκης τοῦ καταρτισμοῦ τῆς κυβερνήσεως.

§137ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Συνέλευσις, ἐὰν ἐφωτίσθη. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Θὰ ἐρωτήτω τώρα τὴν Συνέλευσιν, ἐὰν τὰ παρόντα μέλη δύνανται νὰ ὁρκισθῶσι σήμερον ἐνώπιον τοῦ ἀρχιερέως καὶ τῆς Συνελεύσεως. Ὅσοι φρονοῦν, ὅτι δύνανται τὰ δύο μέλη τῆς κυβερνήσεως νὰ ὁρκισθῶσι σήμερον νὰ σηκωθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§139ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§140ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Πρέπει νὰ γίνῃ ἡ γνώμη τῆς Συνελεύσεως. Πλέον τῶν 20 πληρεξουσίων ἐζήτουν τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν· ἐψηφοφόρησεν ἤδη ἡ Συνέλευσις, ὀφείλομεν νὰ σεβασθῶμεν τὴν ἀπόφασιν κατὰ τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον λέγουν νὰ βάλλουν τὰ ὀνόματα ἡμῶν εἰς τὸν τύπον νὰ φανοῦν. (Θόρυβος μέγας καὶ ταραχή).

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§142ΜΠΟΥΚΑΟΥΡΗΣ. Ἐμποδίζετε τὸν λόγον, θέλομεν νὰ ὁμιλήσωμεν ἐπὶ τοῦ θέματος.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως «ἐὰν παραδέχηται νὰ ὁρκισθοῦν τὰ δύο παρουσιασθέντα μέλη τῆς Κυβερνήσεως σήμερον.»

§144ΛΑΠΑΣ. Ὄχι σήμερον ἀλλὰ τὴν Δευτέραν.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι παραδέχονται σήμερον λέγουν ναὶ, ὅσοι δὲ τὴν Δευτέραν λέγουν ὄχι. Ἐζήτησεν ὁ Κ. Μαυρομμάτης τὸν λόγον ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος.

§146ΠΟΛΛΟΙ. Ἂς ὁμιλήσῃ.

§147ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Κύριοι, ὑποθέτω, ὅτι θέλουν διαλυθῆ ἅπασαι αἱ ὑπόνοιαι, αἱ ὁποῖαι ἠγέρθησαν ἐκ τῆς συζητήσεως αὐτῆς, ἐὰν προσθέσωμεν ἐπὶ τοῦ θέματος ν’ ἀναβληθῇ διὰ τὴν Δευτέραν.

§148ΤΙΝΕΣ. Ὄχι!

§149ΕΤΕΡΟΣ. Ναί! (θόρυβος).

§150ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἐὰν, Κύριοι, καὶ τὴν δευτέραν δὲν δυνηθῇ νὰ ὁρκισθῇ, τότε ἡ Συνέλευσις εἶναι σύμφωνος, ἠμπορεῖ νὰ προβῇ. Κύριοι, ἤθελον αὐτὴν τὴν χάριν, αὐτὴν τὴν συγκατάβασιν νὰ τὴν ἐπικαλεσθῶ ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸν πατριωτισμὸν τῶν δύω λοιπῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως. (θόρυβος μέγας).

§151ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Κύριοι! τὸ ζήτημα....

§152ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐτελείωσεν αὐτὴ ἡ συζήτησις, τὸ θέμα εἶναι ἐντελῶς ὡρισμένον, πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ, ἂν πρέπῃ νὰ ὁρκισθῇ ἡ Κυβέρνησις σήμερον, ἢ ὄχι.

§153ΜΩΡΑΪΤΙΝΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ δώσω ψῆφον, ἂν δὲν καθαρισθῇ, ποῖαι θὰ ἦναι αἱ συνέπειαι, ἐὰν ὁρκισθῇ ἡ Κυβέρνησις σήμερον.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὸ θέμα τοῦτο θὰ ἔλθῃ ὡς συνέπεια τὸ ἄλλο θέμα.

§155ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Προτείνω μίαν τροπολογίαν «νὰ ὁρκισθῶσι τὰ δύω μέλη, νὰ μὴ δύνωνται ὅμως νὰ προχωρήσωσιν εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ ὑπουργείου, πρὶν ἢ τὸ τρίτον μέλος δώσῃ τὸν ὅρκον.» Ἐὰν μοὶ ἀντείπῃ τις, ὅτι τρέχομεν κίνδυνον, διότι δὲν ἔδωσε τὸ τρίτον μέλος τὸν ὅρκον, καὶ κατὰ συνέπειαν ἀπὸ τὸν μὴ καταρτισμὸν τοῦ ὑπουργείου, ἀποκρίνομαι καὶ λέγω, ὅτι ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία ὑπάρχει μέχρι τῆς σήμερον, διόλου δὲν ἐνοχλεῖ τὴν πατρίδα ἂν διαρκέσῃ καὶ δύω, ἢ τρεῖς ἡμέρας ἀκόμη. Ἄλλως τε, ἐὰν ἡ ἀσθένεια τοῦ τρίτου μέλους τῆς Κυβερνήσεως παρουσιασθῇ, ὅπερ μὴ γένοιτο, ἐμποδίζουσα αὐτὸ ὁριστικῶς νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὰ τῆς πολιτείας, εἶναι ζήτημα ὅλως ξένον, καὶ τότε ἡ Συνέλευσις θὰ σκεφθῇ. Ἄλλως τε, Κύριοι, θὰ μὲ συγχωρήσητε, δὲν ἤμην παρὼν, ὅταν ἐτέθη τὸ θέμα, δηλ. ἡ συζήτησις, νὰ κάμω τὴν μικράν μου παρατήρησιν εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ἂν ἐγνώριζον, ὅτι πρόκειται νὰ ὁρκισθοῦν τὰ μέλη, κἀγὼ ἀνεξαρτήτως τοῦ σήμερον γνωμοδοτῶ, ὅτι πάντοτε τὰ δύω μέλη δύνανται νὰ ὁρκισθοῦν, καὶ ἂν μὴ ὑπάρχῃ παρὸν τὸ τρίτον, ἀλλ’ ἤμην εἰς τὸν θάλαμον καὶ δὲν ἤκουσα τὴν συζήτησιν· ἀλλὰ φρονῶ καὶ λέγω, ὅτι εἶναι κατά τι ἀνάρμοστον ἔρχονται νὰ ὁρκισθοῦν καὶ δύνανται νὰ μᾶς ἐρωτήσωσι, καὶ μοὶ φαίνεται πολὺ παράξενον πῶς δὲν ἠρώτησαν ἀκόμη, ποῖα εἶναι τὰ δικαιώματά μας. Ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι εἴχομεν παρουσιάσει τὰ ζητήματα, εἴχομεν τρέξει νὰ συγχωνεύσωμεν αὐτὰ, νὰ ἔλθωμεν ἔπειτα νὰ συζητήσωμεν τὰ δικαιώματα τῆς Κυβερνήσεως. Λοιπὸν σύμφωνα μὲ τὸν κανονισμὸν, παρακαλῶ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν νὰ δεχθῇ τὴν πρότασίν μου τὴν παρεμπίπτουσαν, ν’ ἀναβληθῇ ὁ ὅρκος μέχρις οὗ ὁρισθῶσι τὰ δικαιώματα καὶ τὰ προσόντα τῆς Κυβερνήσεως.

§156ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§157ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Εἶπον κ’ ἐπαναλέγω πάντοτε τὰ δύω μέλη δύνανται νὰ ὁρκισθῶσιν, ἀλλὰ τί νὰ ὁρκισθῶσι; τί Κυβέρνησις νὰ ᾖναι; εἰς τὸ ψήφισμα δίδομεν τὸν τίτλον, τῆς ἀφαιροῦμεν δικαιώματα ἡγεμονικὰ, κανονίζομεν τὰ ὑπουργεῖα, ἄλλοι θέλουν 5, ἄλλοι θέλουν 7· πρέπει νὰ τὸ ἠξεύρωμεν αὐθωρεί.

§158ΠΟΛΛΟΙ. Κατόπιν.

§159ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐὰν θέλετε κατόπιν πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ τροπολογία μου αὕτη «ὅρκος ἄνευ ὑπουργείου, διότι ἄλλως ἐν τίνι δικαιώματι, πῶς θὰ ὁρκισθοῦν;

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀναγγέλλω εὐάρεστον εἴδησιν· ἐντὸς ἑνὸς τετάρτου ὁ Κ. Κανάρης ἔρχεται νὰ ὁρκισθῇ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ ¼.

§161Κ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι! ἐθεώρησα πάντοτε καὶ καθῆκον καὶ ἐμοῦ καὶ ἑκάστου πολίτου νὰ ὑπακούσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἥτις σήμερον εἶναι ἡ κορωνὶς τοῦ ἔθνους· διὰ τοῦτο καὶ τώρα διὰ νὰ μὴ μείνῃ κἀμμία ἀμφιβολία ἐσηκώθηκα μὲ τὸ πονεμένο ποδάρι διὰ νὰ μὴν ἀφήσω κἀνὲν πρᾶγμα νὰ παρεξηγηθῇ. Σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ σκεπτώμεθα, ὅτι ὄχι μόνον ἡ Συνέλευσις ἔχει τὰ χρέη, ἀλλὰ καὶ ἡ Κυβέρνησις, διότι λαμβάνει σοβαρὸν χρέος σήμερον. Δὲν εἶναι ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἦτο πρὶν, τώρα ὁ κυρίαρχος λαὸς ἔκαμε μίαν Κυβέρνησιν, πρέπει νὰ σκεφθῇ φρονίμως καὶ σοβαρῶς, πρέπει μία Κυβέρνησις νὰ ᾖναι σοβαρὰ, ἀξιόπιστος, πῶς νὰ εἴπω καλήτερα. Διὰ τοῦτον τὸν λόγον λέγω, ὅτι εἶναι σοβαρὸν τὸ πρᾶγμα καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ πάρωμεν διαφορετικὰ τὴν ὑπόθεσιν· ἐγὼ εἶδα τοὺς συντρόφους κ’ ἐξηγηθήκαμεν, ὅτι δὲν ἠμπορῶ νὰ ἔλθω σήμερον διὰ νὰ ἦμαι αὔριον καλήτερα, διότι ὅταν τὸ ἐρεθίσω ὀλίγον τὸ ποδάρι μου μὲ πονεῖ· διὰ τοῦτο ἦλθα, διὰ νὰ μὴ γείνῃ κἀμμία παρεξήγησις, καὶ πρέπει ὡς Κυβέρνησις νὰ σεβασθῶμεν τὴν Συνέλευσιν. Ἐνταῦθα ὁ Ἀρχιερεὺς καὶ Μητροπολίτης ὁρκίζει τὰ τρία μέλη τῆς Κυβερνήσεως ἐν μεγάλῃ σιγῇ καὶ κατανύξει.

§162ΑΧΟΛΟΣ. Καλὴν φώτισιν νὰ σᾶς δώσῃ ὁ Θεός!

§163ΟΛΟΙ ΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὁμόνοιαν!

§164ΤΟ ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟΝ. Καὶ αὐταπάρνησιν!

§165ΔΗΜ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι! Εὐγνωμονῶ πρὸς ὑμᾶς ἐκ μέρους ἐμοῦ καὶ τῶν ἄλλων συναδέλφων μου, διὰ τὴν ὑψηλὴν τιμὴν, μεθ’ ἧς διὰ τῆς ἀποφάσεώς σας μᾶς περιεβάλετε. Ὅσον ἡ τιμὴ αὕτη εἶναι μεγαλητέρα, τοσοῦτον καὶ τὸ βάρος μέγα καὶ δυσχερὲς, καὶ ἀνώτερον τῶν ἀσθενῶν μας δυνάμεων· διὰ μόνον δὲ τὸ πρὸς τὴν φίλην Πατρίδα ἱερὸν καθῆκον ἡμῶν ἅπαντες ὀφείλομεν νὰ ἀφιερώσωμεν πᾶν ὅ,τι ἀπὸ ἡμᾶς ἐξαρτᾶται, εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ τὴν συνδρομὴν ὑμῶν στηριζόμενοι. Θέλομεν θεωρήσει ἑαυτοὺς εὐτυχεῖς, ἂν δυνηθῶμεν νὰ δικαιώσωμεν καὶ κατὰ μικρὸν τὴν ἐκλογήν σας, ἂν δυνηθῶμεν νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν ἐπίτευξιν τῶν ἐθνικῶν πόθων, καὶ νὰ ἀξιωθῶμεν νὰ ἴδωμεν τὴν πολυπαθῆ ἡμῶν Πατρίδα εἰς τὸν λιμένα τῆς σωτηρίας ἐλλιμενιζομένην. Ὑπηρετήσαμεν τὴν ἐπανάστασιν προελθοῦσαν ἐκ τῶν σπλάγχνων τοῦ Ἔθνους μετὰ πολυχρόνιον ἀπελπισίαν πραγματικῆς βελτιώσεως· κατὰ πόσον ἡμεῖς ἀνταπεκρίθημεν εἰς τοὺς πόθους αὐτῆς, εἰς ὑμᾶς ἀνήκει νὰ τὸ κρίνητε, καὶ νὰ ἀποφανθῆτε διὰ τῆς εἰλικρινοῦς ψήφου σας. Ἀνεθέσατε πρὸ ὀλίγου εἰς ἡμᾶς τὴν ἐξουσίαν τῆς ἐκτελεστικῆς ἀρχῆς, ἡ δὲ κατόπιν αὐτῆς ὁριστικὴ ἀπόφασις εἶναι δι’ ἡμᾶς τὸ πλέον εὐάρεστον τεκμήριον τῆς ἐπιδοκιμασίας σας, καὶ καλλιτέρα ἀμοιβὴ τῶν ἐνδελεχῶν ἀγώνων μας. Ἀναδεχόμενοι τὸν νέον ἀγῶνα, ὃν ἡ ψῆφός σας μᾶς ἀνέθηκε, καὶ πεποιθότες εἰς τὴν ὑποστήριξιν ὑμῶν, θέλομεν ὑποστῆ πάσας τὰς περιπετείας αὐτὰς θαῤῥαλέως. Ἡ δημοσία τάξις καὶ ἀσφάλεια θέλει εἶσθαι ἡ κυριωτέρα τῶν μεριμνῶν μας, αἱ δὲ εὐχαὶ ἡμῶν ἡ αἰσία καὶ ὁριστικὴ ἀποπεράτωσις τῆς νέας τύχης τοῦ Ἔθνους. Ἐπὶ πᾶσι τούτοις ἐπικαλούμεθα τὴν ἐξ ὕψους ἀντίληψιν· (ῥαγδαῖαι χειροκροτήσεις).

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπειδὴ ἔχει λόγον προσωπικὸν, παρακαλεῖται νὰ λάβῃ τὸν λόγον.

§167ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὰ καθήκοντα!

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνῆλθον οἱ ὑποβαλόντες διάφορα ψηφίσματα περὶ τούτου, καὶ συνεχώνευσαν τὰς ἰδέας αὑτῶν εἰς ἓν, καὶ τοῦτο θὰ ἀναγνωσθῇ. Ἀνεγνώσθη τὸ ἀ. ἄρθρον. Ἡ ἐκλεχθεῖσα τριμελὴς ἐπιτροπὴ πρὸς διαχείρησιν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας φέρει τὸ ὄνομα «Προσωρινὴ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος.»

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὶν δοθῇ ὁ λόγος, κατὰ τὸν κανονισμὸν, πρέπει νὰ προσδιορισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν.

§170ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Εἶναι κατεπεῖγον καὶ πρέπει νὰ συζητηθῇ τώρα.

§171Ρ. ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Μίαν παρατήρησιν καὶ μόνην ἔχω νὰ κάμω καὶ τὸ λέγω ἐν καιρῷ τῷ δέοντι καὶ πρὸς ἀποφυγὴν πάσης ἐνδεχομένης ἀποφυγῆς τοῦ προσήκοντος λόγου εἰς τὸ μειονοψηφοῦν μέλος. Λέγει ἐδῶ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐνεργῇ μὲ τὰ δύο μέλη μόνον· τοῦτο βέβαια ἔπρεπε νὰ γείνῃ, ἀλλὰ νομίζω νὰ τεθῇ ἀκόμη, ὅτι εἰς τὰ πρακτικὰ πρέπει νὰ τίθενται πάντοτε οἱ λόγοι τοῦ μειονοψηφοῦντος μέλους, διὰ νὰ φανῇ αὔριον διὰ τί ἠρνήθη αὐτὸς ὁ μειονοψηφῶν.

§172ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι, τὸ προκείμενον εἶναι προϊὸν τῆς συγχωνεύσεως πολλῶν προτάσεων γενομένων πρό τινων ἡμερῶν, καὶ εὑρίσκοντο πάντοτε ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δυνάμεθα νὰ προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν συζήτησιν. Μοὶ ἀνέθεσαν τὰ μέλη, τὰ ὁποῖα συνειργάσθησαν, τὸ ἔργον τῆς εἰσηγήσεως· τὸ πρῶτον ἄρθρον, νομίζω, εἶναι ἁπλούστατον· ἀνάγεται μόνον εἰς τὸ ὄνομα τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θέλει φέρει τὸ ὄνομα τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως· καθόσον αὑτὴ ἀποῤῥέει ἀπὸ τῆς Συνελεύσεως, καὶ εἶναι μετακλητὴ καὶ ἐνεργεῖ κατ’ ἐντολὴν τῆς Συνελεύσεως. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, ὅτι θέλει φέρει τὸ ὄνομα τῆς προσωρινῆς.

§173ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει παρατήρησιν ἡ Συνέλευσις ἐπὶ τοῦ ἀ. ἄρθρου;

§175ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις αὑτὴ δύναται νὰ ἐκθρονίσῃ ἡγεμόνα, ἔχει δικαιώματα πολλὰ καὶ μεγάλα· νομίζω λοιπὸν, ὅτι καὶ τὸ προσωρινὸν ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι περιττόν.

§176ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ προστεθοῦν δύω λέξεις «ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος.»

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν «ἡ ἐκλεχθεῖσα τριμελὴς ἐπιτροπὴ πρὸς διαχείρισιν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας φέρει τὸ ὄνομα «Προσωρινὴ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος, τιθεμένου τοῦ τίτλου Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος.»

§178ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. Εἰς τὰ ἔγγραφα, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ προτάσσεται τὸ «Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος» νὰ τεθῇ κάτωθεν μόνον «ἡ Προσωρινὴ Κυβέρνησις.» Εἰς τὰ ἔγγραφα ὅμως, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν γράφονται οἱ τίτλοι, τότε θὰ γράφεται «Ἡ Προσωρινὴ Κυβέρνησις τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος.»

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν, ἂν παραδέχηται τὸ ἄρθρον καθὼς ἀνεγνώσθη. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις τὸ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ 2 ἄρθρον. «Ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις διὰ τῶν παρ’ αὐτῆς διοριζομένων Ὑπουργῶν ἐνεργεῖ ἅπασαν τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν κατὰ τοὺς κειμένους νόμους καὶ κατὰ τὰ ψηφίσματα καὶ τὰς ἀποφάσεις τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως.»

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§181ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς δημοσιεύσεως τῶν νόμων, τοῦ ὁποίου ὅλοι ἀναγνωρίζομεν τὴν διάκρισιν ἀπὸ τὸ δικαίωμα τῆς κυρώσεως τῶν νόμων....

§182ΤΙΝΕΣ. Τὸ λέγει παρακάτω.

§183ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Ἐκεῖ πρόκειται περὶ καθηκόντων, τῶν ὁποίων τὴν πρωτοβουλίαν ἀναλαμβάνει ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἐδῶ ὅμως πρόκειται περὶ τοῦ δικαιώματος τῆς δημοσιεύσεως τῶν νόμων, τὸ ὁποῖον πρέπει ἡ Συνέλευσις νὰ ἐπιφυλάξῃ εἰς ἑαυτήν· νὰ δημοσιεύωνται οἱ νόμοι καὶ τὰ ψηφίσματα διὰ τοῦ Προέδρου.

§184ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νομίζω, ὅτι χωρὶς νὰ ἀντιλέγω εἰς τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ἐξέθεσεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας, ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι ὅλως περιττόν· διότι ὁσάκις ἡ Συνέλευσις νομοθετεῖ, προβλέπει καὶ περὶ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νομοθετουμένου· ὅταν νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ κάμῃ τὴν δημοσίευσιν εἰς τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἀφίνει εἰς αὐτὴν τὴν δημοσίευσιν· ὅταν νομίζῃ, ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι τοιοῦτον, ὥστε πρέπει καὶ αὐτὴ νὰ λάβῃ τὴν φροντίδα νὰ δημοσιεύσῃ ἰδίως, τότε φροντίζει καὶ δημοσιεύει πλέον αὐτὴ, ὥστε εἶναι ὅλως περιττόν.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον βʹ. ὅπως ἔχει νὰ σηκωθῶσιν· (ἀνίστανται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη τὸ ἄρθρον, ὅπως ἔχει. Ἀναγινώσκεται τὸ 3 ἄρθρον. «Ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς Συνελεύσεως, δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις ά) νὰ συνομολογήσῃ συνθήκας· βʹ) νὰ κηρύττῃ πόλεμον· γʹ) νὰ κόπτῃ νόμισμα· καὶ δʹ) νὰ ἀπονέμῃ χάριν καὶ ἀμνηστείαν».

§186ΛΑΠΑΣ. Νὰ προστεθῇ, ὅτι δὲν δύναται νὰ συνομολογήσῃ καὶ δάνειον.

§187ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι τεθειμένον.

§188ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι! ὑπῆρχον πολλὰ σχέδια ἀναγόμενα εἰς τὰς διατάξεις τοῦ προκειμένου ἄρθρου· μετὰ γενομένην συζήτησιν συνεφωνήσαμεν, ὅτι ὁ σκοπὸς αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου πρέπει νὰ ᾖναι ὁ ἑξῆς· ν’ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἐκφράζοντες τοῦτο ἀποφατικῶς, τὰ καθαρῶς ἡγεμονικὰ δικαιώματα. Προσδιωρίσαμεν ἐκεῖνα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα πάντοτε συνοδεύονται μετὰ τῆς Βασιλείας καὶ αὐτὰ τὰ ἀφηρέσαμεν. Ἐκρίθη δὲ περιττὸν νὰ λαλήσωμεν περὶ ἐκείνων τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα οὐδ’ εἰς τὴν Βασιλείαν ἀνήκουν τοῦ νὰ τὰ πράττῃ οἴκοθεν, νὰ τὰ πράττῃ ἄνευ τῆς συμπράξεως τῶν βουλῶν, καθόσον προτάττεται ἡ ἀρχὴ διαγράφουσα τὴν ἔκτασιν αὐτὴν τῆς ἐξουσίας τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἐξουσία τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως δὲν συνίσταται εἰς ἄλλο εἰμὴ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων καὶ τῶν ψηφισμάτων τῆς Συνελεύσεως. Ἐκτὸς τῶν νόμων, ἐκτὸς τῶν ψηφισμάτων τῆς Συνελεύσεως οὐδὲν ἄλλο δύναται νὰ πράξῃ ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων καὶ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀποφάσεων τῆς Συνελεύσεως δύναται νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι διατηρεῖ τὰ λεγόμενα ἡγεμονικὰ δικαιώματα. Αὐτὰ τὰ λεγόμενα ἡγεμονικὰ δικαιώματα λοιπὸν ἐνομίσαμεν ἀναγκαῖον ν’ ἀποκλείσωμεν ἐκφράζοντες τοῦτο ἀρνητικῶς. Διὰ τοῦτο ἦτο περιττὸν νὰ λαλήσωμεν περὶ δανείου, ὅπως ἤκουσα, διότι ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ δάνειον, κ’ ἔπειτα ἀμφιβάλλω ἐὰν εὑρεθῇ ὁ δανειστής, ὁ ὁποῖος θὰ δανείσῃ ἄνευ συγκαταθέσεως, ἄνευ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς Συνελεύσεως. Μᾶς εἶπον, διατὶ νὰ μὴ καταριθμήσωμεν τὴν ἐκποίησιν τῆς ἐθνικῆς γῆς, καὶ εἰς τοῦτο ἀπαντῶ ὅτι εἶναι διαχείρισις τῆς ἐθνικῆς περιουσίας, κ’ ἑπομένως ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς Συνελεύσεως δὲν δύναται νὰ γείνῃ. Ὑπάρχουσιν ὅμως ἄλλαι τινὲς προτάσεις, μὴ ὑποστηριχθεῖσαι παρ’ ὅλων, ὅσοι συνήλθομεν νὰ συντάξωμεν αὐτὸ τὸ σχέδιον, καὶ, ἂν μοὶ ἐπιτρέπῃ ἡ Συνέλευσις, θέλω κάμει λόγον περὶ δύω προτάσεων, τὰς ὁποίας εἶχον εἰς τὸ ὑποβληθὲν σχέδιον, ζητῶν νὰ περιορισθῇ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία κατὰ δύω δικαιώματα, ἀνήκοντα συνήθως εἰς τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν, καὶ εἶναι τὰ ἀναγόμενα εἰς τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικὸν, καὶ τὰ ἀναγόμενα εἰς τὰ δικαστήρια. Εἶχον λοιπὸν ἐντὸς τοῦ σχεδίου μου προσέτι τοῦτο, ὅτι ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις δὲν δύναται ν’ ἀπονείμῃ βαθμοὺς εἰς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς καὶ εἰς τοὺς ναυτικούς, καὶ δεύτερον ὅτι δὲν δύναται νὰ παύσῃ Ἀρειοπαγίτας, Ἐφέτας καὶ Πρωτοδίκας. Ἂν μὲ συγχωρῆτε, θέλω σᾶς ἀναπτύξει τὰς σκέψεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστήριξα αὐτὴν τὴν πρότασιν· ἀλλὰ λέγω διὰ νὰ μὴ βασανίζεται ἀγόνως ἡ Συνέλευσις, ἐὰν ἡ πρότασίς μου ὑποστηρίζεται καὶ παρ’ ἄλλου τινός.......

§189ΤΙΝΕΣ. Ὑποστηρίζεται.

§190ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι θεωρῶ λίαν σπουδαῖον νὰ ἐπιφέρωμεν τὸν περιορισμὸν τῶν προβιβασμῶν εἰς τὸν στρατὸν διὰ τὸ συμφέρον τὸ κοινὸν καὶ αὐτῆς τῆς ἰδίας Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ἔλθῃ, ὅσην καὶ ἂν ἀπολαμβάνῃ ἐμπιστοσύνην ἐκ τῆς Συνελεύσεως, ὅσην καὶ ἂν ἔχῃ δύναμιν ἐκ τῆς περινοίας τῶν ἀνδρῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ἀνεθέσαμεν αὐτὴν τὴν ἐξουσίαν, ἐκ τοῦ χαρακτῆρος αὐτῶν καὶ ἐκ τῆς μεγάλης ὑπολήψεως, οὐχ ἧττον εὑρίσκεται πάντοτε εἰς περιστάσεις ἀνωμάλους ὑπὸ τὴν πίεσιν τοῦ στρατοῦ, ὅταν ἐντὸς τοῦ στρατοῦ ὑποθέσωμεν, ὅτι ὑπάρχουν ἀξιώσεις, καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ εὑρεθῇ στρατὸς, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ μὴν ὑπάρχουν ἀξιώσεις. Ἔχω ὅλην τὴν ὑπόληψιν εἰς τὸν ἐθνικὸν στρατὸν καὶ ὁ πατριωτισμὸς ἀνέδειξε μεγάλα ἔργα, καὶ δὲν εἶναι μικρὸν νὰ συνέλθωμεν εἰς Συνέλευσιν κατόπιν ἐπαναστάσεως· ἀλλὰ λέγω, ὅτι εἶναι ἄνθρωποι μεταξὺ τοῦ στρατοῦ, ὅτι ὑπάρχουν ἀξιώσεις, ὅτι ὑπάρχουν φιλοτιμίαι, ὅτι νομίζονταί τινες ἠδικημένοι, ὅτι νομίζουν τινὲς, ὅτι δὲν ἐτηρήθη ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ τάξις, καὶ αὗται αἱ φιλοτιμίαι καθ’ ἡμέραν συνδαυλίζονται καὶ φέρουν μεταξὺ τοῦ στρατοῦ ἀνησυχίας· αὐτὴ ἡ ἀνησυχία πάντοτε ἐπιφέρει μίαν πίεσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν· ἐκτὸς τῆς πιέσεως, τὴν ὁποίαν ἐπιφέρει, ὅταν διατηρῆται αὐτὸ τὸ δικαίωμα εἰς Κυβέρνησιν προσωρινὴν, ἡ ὁποία εὑρίσκεται πολλάκις εἰς περιστάσεις ἐπισφαλεῖς, δίδει ἀφορμὴν, ὥστε διὰ τῆς ἱκανοποιήσεως οἱωνδήποτε φιλοτιμιῶν νὰ ζητῇ ἡ Κυβέρνησις στήριξιν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἀπαίσιον. Νομίζω, ὅτι τότε ἡ Κυβέρνησις ἐκπληροῖ τὸν σκοπόν της, ὅταν στηρίζεται εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν. Δὲν πρέπει ν’ ἀφήσωμεν ἀνοικτὴν τὴν θύραν αὐτὴν, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι ἡ Κυβέρνησις, ν’ ἀφήσωμεν τὴν θύραν αὐτὴν ἀνοικτὴν εἰς ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα δὲν λέγω, ὅτι τότε μόνον εἶναι ἐπικίνδυνα, ὅταν ἐπιτυγχάνουν. Μὴ νομίζητε, ὅτι πρέπει τις ν’ ἀποφράττεται ἀπὸ ἐκεῖνα μόνον τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐπιτυγχάνουν· πρέπει ν’ ἀποφράττεται καὶ ἀπὸ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιτυγχάνουν, διότι κ’ ἐκεῖνα φέρουν τὸν αὐτὸν θόρυβον, φέρουν τὴν αὐτὴν ἀνωμαλίαν, καὶ καταθέτουν τὸ αὐτὸ σπέρμα τῆς ἀναρχίας. Εἰς καιροὺς εἰρήνης ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς τῶν προβιβασμῶν; νομίζω, δὲν εἶμαι ἔμπειρος εἰς τὰ στρατιωτικὰ, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὁ προβιβασμὸς γίνεται κατ’ ἀρχαιότητα καὶ καθ’ ἱκανότητα. Κατ’ αὐτοὺς τοὺς δύω λόγους γίνεται ὁ προβιβασμός. Ἐρωτῶ· εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν προβιβασμὸν κατ’ ἀρχαιότητα μετὰ τὰς ἐπανειλημμένας περὶ προβιβασμοῦ διατάξεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν καθ’ ἱκανότητα; ἐρωτῶ· εἰς τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, ὑπάρχουν περιστάσεις πολέμου, ὑπάρχουν ἔκτακτοι περιστάσεις, ὥστε νὰ κατεπείγῃ ὁ τοιοῦτος προβιβασμός; δὲν τὸν ἀποκλείομεν ὅμως ὁλοτελῶς. Ὅταν ὑπάρχουν τοιαῦται περιστάσεις προβιβασμοῦ κατ’ ἀρχαιότητα, ἢ τοιαῦται περιστάσεις μεγάλων ἐκδουλεύσεων, δύναται ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις νὰ προσέλθῃ εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, καὶ αὐτὴ ν’ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην εἰς τὸν στρατόν· καὶ αὐτὴ ἡ δικαιοσύνη περιποιεῖ περισσοτέραν τιμὴν ἀκόμη εἰς αὐτὸν, ἀναγνωριζομένη παρ’ ὅλης τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Δὲν ἠξεύρω, ἀλλὰ φόβοι μὲ καταλαμβάνουν, ὅτι ἐὰν τυχὸν ἴδωμεν 2, 3, 4 ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν διαδεχομένους ἀλλήλους, μὴ γένοιτο, θέλομεν ἰδεῖ ὅλους ὑποστρατήγους ἐν Ἑλλάδι. Πρέπει λοιπὸν νὰ θέσωμεν ἕνα περιορισμὸν, καὶ ὁ τοιοῦτος περιορισμὸς οὐδένα ἀδικεῖ, διότι ἀπόκειται πάντοτε εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν νὰ ἐξετάσῃ τὴν ἀνάγκην, καὶ ν’ ἀποδώσῃ τὴν δικαιοσύνην. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸν δεύτερον περιορισμὸν, ὅτι δὲν δύναται νὰ παύσῃ Ἀρειοπαγίτας, Ἐφέτας καὶ Πρωτοδίκας, ἄνευ εἰδικῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως· δύναται δὲ νὰ τοὺς παύσῃ, ἐννοεῖται, συγκαταθέσει τῆς Συνελεύσεως κατὰ τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλλον. Διὰ ποῖον λόγον προτείνω αὐτὸν τὸν περιορισμόν; τὸν προτείνω ὡς ἐγγύησιν σπουδαίαν διὰ τὴν διαχείρισιν τῆς δικαιοσύνης. Γνωρίζω καὶ ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός μου, ὡς δικηγόρος, ὅτι μεγάλα συμφέροντα εὑρίσκονται ἐκκρεμῆ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Δυστυχῶς ὑπάρχει πάντοτε ὁ φόβος, ὅτι ὁ εἷς, ἢ ὁ ἄλλος τῶν διαδίκων δύναται νὰ μεταχειρισθῇ, ὅταν ἔχῃ ἐπιῤῥοὴν, καὶ νὰ ἐπιφέρῃ πίεσιν εἰς αὐτὸν τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, καὶ διὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐπιφέρῃ τὴν πίεσιν εἰς αὐτὸ τὸ δικαστήριον· ὅταν ᾖναι ἐκκρεμὴς ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τοῦ δικαστοῦ ἡ παῦσίς του, ὁ δικαστικὸς αὐτὸς δὲν εὑρίσκεται εἰς ἐκείνην τὴν θέσιν τῆς ἀνεξαρτησίας, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ εὑρίσκεται ὁ δικαστὴς διὰ νὰ ᾖναι ἀμερόληπτος. Θέλουν μοὶ παρατηρήσει ἴσως, ὅτι τὰ δικαστήρια ἔχουν ἀνάγκην ἐκκαθαρίσεως, καὶ ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐμποδίζεται αὐτὸ τὸ ἔργον. Νομίζω, δὲν εἶναι ἡ κατάλληλος ἐποχὴ διὰ τοιοῦτον ἔργον, καὶ νομίζω, ὅτι αὐτὸ τὸ ἔργον δὲν ἐμποδίζεται, διότι, ἐὰν ὑπάρχῃ τῷ ὄντι τοιαύτη ἀνάγκη, δύναται ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ εἰδικὴν ἐντολὴν παρὰ τῆς Συνελεύσεως καὶ δυνάμει τῆς ἐκλογῆς ταύτης νὰ ἐπιφέρῃ αὐτὴν τὴν θεραπείαν, ἀλλ’ ἄνευ αὐτῆς τῆς ἐντολῆς ἐπίκειται ἡ αὐθαίρετος παῦσις καὶ ὁ αὐθαίρετος διορισμός· καὶ αὐτὰ ἐπίκεινται καθ’ ὅλων τῶν δικαζομένων, τῶν ὁποίων τὰ συμφέροντα καθ’ ἡμέραν κινδυνεύουν. Ἐὰν θέλωμεν λοιπὸν νὰ καταστήσωμεν τὴν δικαιοσύνην σεβαστὴν, πρέπει νὰ ἐπιφέρωμεν αὐτὸν τὸν περιορισμὸν, ὅστις ἔχει ὅμως καὶ τὴν θεραπείαν του· διότι, ἐὰν ὑπάρχῃ ποινικὴ ἀπόφασις κατὰ τῶν δικαστῶν, τότε ἀποδίδεται εἰς τὴν προσωρινὴν Κυβέρνησιν ἡ ἐξουσία τῆς παύσεως· ἐὰν ὑπάρχῃ σπουδαιοτέρα ἄλλη αἰτία, καὶ ἡ ὁποία δὲν ἐπιφέρει μίαν ποινικὴν ἀπόφασιν, ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις λαμβάνει τὴν ἐντολὴν παρὰ τῆς Συνελεύσεως καὶ ἀποβάλλει αὐτὸ τὸ πρόσωπον ἐκ τῆς δικαστικῆς ἕδρας του. Ἀφίνω ὅμως πλήρη ἐλευθερίαν εἰς τὴν προσωρινὴν Κυβέρνησιν, ὡς πρὸς τοὺς εἰσαγγελεῖς καὶ ὡς πρὸς ὅλους τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους καὶ νομίζω, ὅτι αὐτὴ ἡ ἐξουσία εἶναι ἀποχρῶσα.

§191ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὁ Κ. Καλλιγᾶς εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν εἶχε καθυποβάλει, ἐσημείου καὶ ἄλλα τινὰ δικαιώματα, τὰ ὁποία κατόπιν συνῄνεσε νὰ ἀφαιρέσῃ, ἐπέμενε δὲ εἰς μόνον τὰ δύο, περὶ τῶν ὁποίων σᾶς ἔκαμε λόγον. Ἡ πλειονοψηφία δὲν ἦτο σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην τοῦ Κυρ. Καλλιγᾶ διὰ τοὺς ἀκολούθους λόγους. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἀπὸ τῆς ἐξουσίας ἀφαίρεσιν τοῦ δικαιώματος τοῦ παύειν Ἀρεοπαγίτας ἐφέτας καὶ πρωτοδίκας ἡ πλειοψηφία ἐθεώρησεν, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον ἰδίου ψηφίσματος, τοῦ περὶ ἰσοβιότητος τῶν δικαστῶν, καὶ δὲν πρέπει ν’ ἀναμιχθῇ εἰς τὰ γενικὰ καθήκοντα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Πρέπει λοιπὸν νὰ περιμείνωμεν νὰ μᾶς ὑποβληθῇ τακτικῶς ἓν ψήφισμα περὶ ἰσοβιότητος, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιψηφίσωμεν ἀφοῦ πρῶτον ὁρίσωμεν τὰ προσόντα τῶν δικαστῶν καὶ καθαρίσωμεν τὸν δικαστικὸν κλάδον· διότι κἀνεὶς δὲν θὰ ἀμφισβητήσει ὅτι μεταξὺ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων εἰσεχώρησε κατὰ δυστυχίαν ἡ ἀνικανότης· ὥστε δέν πρέπει ἐκ τοῦ παραχρῆμα νὰ ἀποφανθῶμεν ἐπὶ ἑνὸς τοσούτου ζωτικοῦ ζητήματος. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ, Κύριοι, τὸ δεύτερον δικαίωμα τοῦ προβιβάζειν τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης, ἰδοὺ ὁ λόγος, δι’ ὃν δὲν ἐδέχθημεν τὴν ἀφαίρεσιν καὶ αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος. Ἐθεωρήσαμεν ὅτι ἐὰν ἐφέροντο τοιαῦτα προσωπικὰ ζητήματα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ συνεζητοῦντο δημοσίᾳ τὰ προσόντα ἑνὸς ἀξιωματικοῦ διὰ τὴν προαγωγήν του, ἡ Συνέλευσις ἤθελεν εὑρεθῆ ἀπέναντι φιλοτιμιῶν τοῦ στρατοῦ καὶ ὅτι οὔτε συνετὸν οὔτε πολιτικὸν εἶναι νὰ προκύπτωσι τοιαῦτα σκάνδαλα ἐκ τῶν συζητήσεων τῆς Συνελεύσεως· ὑποθέσατε ὅτι ὑποβάλλεται ἐνώπιόν σας ἡ πρότασις νὰ προταχθῇ ὁ δεῖνα ἀξιωματικός.

§192ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Θὰ διορισθῇ ἐπιτροπή.

§193ΜΙΛΗΣΗΣ. Θὰ διορισθῇ ἐπιτροπὴ μοὶ ἀπαντᾷ ὁ Κ. Ἀφεντούλης, ἀλλ’ αὐτὴ θὰ φέρει τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐργασίας της εἰς τὸ σῶμα τῆς Συνελεύσεως, ἥτις θὰ προβῇ εἰς συζήτησιν, καὶ ἰδοὺ πάλιν ἡ Συνέλευσις ἀπέναντι του στρατοῦ. Αὐτὸ, Κύριοι, δὲν συμφέρει εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐθεώρησεν, ὅτι ἀφοῦ ἐξελέξαμεν μίαν Κυβέρνησιν ἔπρεπε νὰ ἐμπιστευθῶμεν ὀλίγον εἰς αὐτὴν ἀντὶ νὰ ἐκτεθῶμεν εἰς τὸ ἀτόπημα, τὸ ὁποῖον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποδείξω, πολὺ προτιμώτερον εἶναι ν’ ἀφήσωμεν τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐνεργείας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐποπτευομένην ἀείποτε ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἡ πλειοψηφία ἐθεώρησε περιττὸν καὶ τὸν δεύτερον τοῦτον περιορισμόν.

§194ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Εἶναι τολμηρὸν, ὕστερον ἀπὸ τὴν ἀνάπτυξιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Κ. Καλλιγᾶς ἐπὶ τῶν δύο προτάσεων, τὰς ὁποίας αὐτὸς μὲν ἐπρότεινε, δὲν παρεδέχθη δὲ ἡ πλειονοψηφία τῆς συντακτικῆς ἐπιτροπῆς, εἶναι τολμηρὸν, λέγω, νὰ ἀνέλθω ἐγὼ εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ἐνισχύσω τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Καλλιγᾶ. Τοὺς λόγους τούτους ἐξέθηκε σαφῶς καὶ καθαρῶς· ἓν μόνον σᾶς λέγω ὅτι ὡς πρὸς τὴν παῦσιν Ἀρειοπαγιτῶν, ἐφετῶν καὶ προέδρων πρωτοδικῶν, εἶναι ἓν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἰς τὰ ἄλλα συνταγματικὰ κράτη, καὶ εἰς ἄλλα ἔθνη πεπολιτισμένα δὲν ἐνεπιστεύθη τὸ ἔθνος εἰς τὸν διοικοῦντα, εἰς τὴν κεφαλὴν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ἡμεῖς τί ἐρχόμεθα; ἀπαρτίζομεν μίαν προσωρινὴν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας τὰ δικαιώματα δὲν περιορίζομεν, καὶ βέβαια διότι εἶναι προσωρινὴ, καὶ διότι σύγκειται ἐξ ὁμοίων ἡμῶν, καὶ διότι εἶναι μετακλητή, τῆς τὰ περιορίζομεν, μὴ τύχῃ καὶ ὑπερβῇ τὰ ὅρια ταῦτα· καὶ ἂν ἀφ’ ἑνὸς περιορίζωμεν τὰ προσόντα καὶ τὰ δικαιώματά της, ἀφ’ ἑτέρου τῆς χορηγοῦμεν δικαιώματα, τὰ ὁποῖα οὔτε Βασιλεὺς δὲν ἔχει. Βέβαια τὸ νὰ μὴ δώσῃ ὁ λαὸς τὸ δικαίωμα εἰς ἕνα Βασιλέα νὰ διορίζῃ αὐτοὺς τοὺς μεγαλειτέρους δικαστάς, θὰ ἔχῃ λόγους σπουδαίους· διότι γνωρίζετε, ὅτι ἓν μέρος τῆς κυριαρχίας τῆς ἐθνικῆς εἶναι τὰ δικαστήρια· δὲν ἤθελε λοιπὸν ὁ λαὸς νὰ τὸ ἀφήσῃ εἰς τὴν αὐθαίρετον χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἡγεμονικοῦ. Δι’ αὐτὸ λοιπὸν ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ ἐφέτας, Ἀρειοπαγίτας, καὶ νὰ παύσῃ μέχρι τοῦ προέδρου τῶν πρωτοδικῶν. Αὐτὰ μὲν ὡς πρὸς τὴν δευτέραν πρότασιν, καὶ εἶναι σπουδαιότατοι λόγοι. Καθόσον ἀφορᾷ τὸν προβιβασμὸν τῶν ἀξιωματικῶν, γνωρίζετε βέβαια πάντες, ὅτι πᾶς ὁ ἐργαζόμενος ἐργάζεται ὑπέρ τινος, καὶ ὑπὲρ τῆς συντηρήσεως καὶ ὑπὲρ τῆς φιλοτιμίας του διὰ νὰ ὑπηρετήσῃ τὸν τόπον, ἐνῷ ἐργάζεται διὰ νὰ ζήσῃ καὶ διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν φιλοτιμίαν του. Κἀνείς, Κύριοι, δὲν θὰ ὑποθέσῃ, ὅταν παρουσιαζόμεθα ἡμεῖς συνηγοροῦντες ὑπὲρ τοῦ προορισμοῦ τοῦ δικαιώματος τοῦ διορίζειν καὶ παύειν ἀξιωματικοὺς, κᾀνεὶς δὲν θὰ ὑποθέσῃ, ὅτι θέλομεν τὸ ἄδικον αὐτῶν, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· ὅστις ἐργάζεται θέλει τὴν ἀμοιβήν του, ἀλλὰ μήπω, περιορίζοντες ἡμεῖς, κύριοι, τὴν προσωρινὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοῦ νὰ χορηγῇ προβιβασμοὺς, μήπως ἐμποδίζαμεν τὸν προβιβασμὸν τῶν ἀνθρώπων; πολλοῦ γε καὶ δεῖ· τὴν αὐθαιρεσίαν τὴν ἰδιοτροπίαν περιορίζομεν. Ἐὰν εἷς ἀξιωματικὸς ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν του διατί νὰ μὴ κηρυχθῇ δημοσίᾳ; Ἡ ἱκανότης του; εἶναι γνωστή. Ἡ ἀρχαιότης του; εἶναι φανερά. Ἀλλά, κύριοι, θὰ συμβῇ τὸ ἑξῆς, ὅτι ὁ ὑπουργὸς ἐκεῖνος τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις θὰ ἔλθῃ καὶ θὰ προβῇ εἰς τὸ μέτρον τῶν προβιβασμῶν, δὲν θὰ ὑποπέσῃ εἰς τὸ ἁμάρτημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σήμερον ἦλθε καὶ ἐξέθηκεν εἷς πληρεξούσιος, τουτέστι δὲν θὰ βάλῃ ἀξιώματα ὡς ὑπακούσας ν’ ἀνοίγῃ τὰς σαμπάνιας καὶ νὰ λέγῃ, λοχία, εἶσαι ἐπιλοχίας, καθὼς ἀπένεμε τοὺς βαθμοὺς ὁ Ναπολέων. Λέγω, κύριοι, εἷς ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ τοὺς προβιβάσῃ, ἀφοῦ καλῶς σκεφθῇ ὅτι ἔχουν δικαιώματα, καὶ τότε οὔτε ἡμεῖς οὔτε κᾀνεὶς δύναται νὰ τοὺς τ’ ἀφαιρέσῃ. Λοιπὸν νομοθετοῦντες οὕτω περιορίζετε μόνον τὴν αὐθαιρεσίαν, ἀλλὰ τὴν χρῆσιν οὐδέποτε.

§195ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Περὶ τῶν καθηγητῶν;

§196ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Διατί ὄχι; καὶ διὰ τοὺς καθηγητὰς καὶ δι’ οἱονδήποτε ἄλλον. Λοιπὸν συμπεραίνων τὸν λόγον, συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην τοῦ Κ. Καλλιγᾶ, τὸν ὁποῖον παρακαλῶ νὰ τὴν ἀναγνώσῃ καὶ διατυπώσῃ.

§197ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἡ νομοθεσία ἡμῶν χρῄζει σπουδαίας μεταῤῥυθμίσεως, οὐδεμία ἀμφιβολία· ἓν τῶν κυριωτέρων κατορθωμάτων εἶναι καὶ τὸ νὰ ἀσφαλίσωμεν καὶ τὸ ἰσόβιον τῶν δικαστῶν· εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς, καὶ βεβαίως δὲν διστάζω νὰ τὴν ὑποστηρίξω, καὶ ἤδη καὶ ὅταν ἔλθῃ ἡ ἁρμοδία ὥρα. Πρέπει δὲ νὰ ὑπάρχῃ δικαιοσύνη, ἡ ὁποία ἁρμόζει εἰς ἐλευθέραν πολιτείαν· πρέπει ὁ δικαστὴς νὰ φθάσῃ εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν μετὰ δοκιμασίαν μακράν, καὶ μετὰ ταῦτα δὲν ἔχει νὰ δώσῃ λόγον, ἢ εἰς τὸν Θεὸν καὶ εἰς τὴν συνείδησίν του. Ἀλλὰ, κύριοι, διότι ἀναγνωρίζομεν τὴν ἀρχὴν αὐτὴν, τὴν ἀνάγκην αὐτὴν, πρέπει νὰ ἔλθωμεν ἐξ ἐφόδου νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν μίαν νομοθεσίαν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν; νομίζω ὅτι τὸ πρᾶγμα δεῖται σκέψεως μεγάλης, προπαρασκευῆς μεγάλης· πρέπει νὰ γείνῃ ἐκκαθάρισις τοῦ δικαστικοῦ κλάδου, πρέπει νὰ καθίσωσιν εἰς τὴν ἕδραν τῶν δικαστῶν ἄνδρες ἀκραιφνεῖς, ἀνεξάρτητοι· καὶ τότε θέλω ζητήσει οὐχὶ τὸ ἰσόβιον μόνον τῶν δικαστῶν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἰσόβιον τῶν καθηγητῶν καὶ τῶν διδασκάλων ἀκόμη· διότι καὶ εἰς αὐτὸν πολλαὶ φαυλότητες εἰσέδυσαν. Ἐρωτῶ τώρα τὸν ἀξιότιμον προαγορεύσαντα κύριον Ἀφεντούλην, ὅστις λίαν ἐπαξίως κατέχει τὴν ἕδραν τοῦ καθηγητοῦ· ἐὰν αὐτὸς διὰ τὰ φρονήματά του, διὰ τὴν καρδίαν του παρηγκωνίζετο ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη, καὶ ἴσως χθιζά τε καὶ πρώϊζα ἐπροβιβάσθη καθηγητής. Ἂς ἔλθωμεν τώρα εἰς τὸν στρατόν. Σᾶς εἶπεν ὁ κύριος Καλλιγᾶς, ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ προβιβασμοὶ γίνονται κατὰ δύω τρόπους, κατ’ ἀρχαιότητα καὶ καθ’ ἱκανότητα. Ὅταν ᾖναι κατ’ ἀρχαιότητα, διατὶ νὰ περιστείλωμεν τὸν ὑπουργὸν νὰ ἀπονείμῃ μίαν δικαιοσύνην, τὴν ὁποίαν ἀπονέμει ἡ ἀρχαιότης; καὶ ὅταν ἐκεῖνος ὁ δυστυχὴς ἀξιωματικὸς παρηγκωνίσθη τοσαῦτα ἔτη, διότι δὲν ἦτο πεφιλημένος; Ἄλλως τε, κύριοι, ὑπάρχουν καὶ ἄλλα πράγματα· εἶναι καὶ μερικαὶ περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ὑπάρχουν ἀνάγκαι πολιτικαί. Ἕνας ἀξιωματικὸς ἀρχηγὸς μιᾶς στρατιωτικῆς δυνάμεως δύναται νὰ τεθῇ εἰς ἀργίαν· δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔλθῃ δημοσίᾳ ὁ ὑπουργὸς νὰ συζητήσῃ καὶ νὰ προτείνῃ τὸ θέσπισμα, τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους θέλει νὰ προβιβάσῃ; Δὲν εἶμαι ἀξιωματικός, καὶ ἴσως ἀγνοῶ, ἀλλὰ τοῦτο δύναται νὰ συμβῇ, νὰ τεθῇ ἕνας εἰς ἀργίαν, καὶ νὰ γείνῃ ἀνάγκη νὰ προστεθῇ ἄλλος εἰς τὴν θέσιν του διὰ προβιβασμοῦ. Θὰ ᾖναι δημοκρατικωτάτη ἡ πολιτεία ἐκείνη, ἥτις θὰ φέρῃ, λέγω, ὅτι δὲν δύναται ὁ ὑπουργὸς νὰ ἔρχηται δημοσίᾳ νὰ ζητῇ τοὺς λόγους τῆς ἐμπιστοσύνης, οἱ ὁποῖοι τὸν ὑποχρεοῦν νὰ δώσῃ τὴν ἐπιστοσύνην εἰς αὐτὸ τὸ πρόσωπον ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῆς τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως· διότι ὅταν, κύριοι, ἔλθῃ μεθ’ ἡμῶν νὰ συζητήσῃ τοὺς λόγους τῆς ἐμπιστοσύνης, συζητεῖ πλαστῶς τοὺς λόγους τῆς δυσπιστίας καὶ μέμφεται ἕνα καλὸν ἀξιωματικὸν, ὅστις δύναται νὰ ᾖναι ὁ ἱκανώτερος, ἀλλὰ δὲν ἔχει τὰς συμπαθείας. Τότε δὲ, κύριοι, τὶ θέλει συμβῆ; πῶς δύναται νὰ φέρῃ ὁ ὑπουργὸς τὴν εὐθύνην τοῦ νὰ διατηρῇ αὐτὸς ὄργανον, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην; Λέγω λοιπὸν συμπεραίνων τὰ ὀλίγα ταῦτα, ὅτι τὰ κείμενα δὲν πρέπει νὰ ζητῶμεν ἐξ ἐφόδου νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν, διότι ἐπίκειται κίνδυνος, μὴ ζητοῦντες νὰ τὰ κάμωμεν καλλίτερα φέρωμεν αὐτὰ εἰς χείρονα κατάστασιν. Ἂς ἀφήσωμεν αὐτὰ ὅπως κεῖνται, δι’ ἑνὸς ψηφίσματος οὐχὶ ὀργανικοῦ ἀλλὰ κανονιστικοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ διαγράψει τὰ μᾶλλον ἀναγκαῖα ἔργα. Ἂς μὴ ἔλθωμεν νὰ θέσωμεν βάσεις εἰς νόμους, οἵτινες δὲν εἶναι μόνον οἱ ἄριστοι, ἀλλὰ καὶ οἱ κάκιστοι, καὶ μὴ ἔλθωμεν καὶ δέσωμεν τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας τῆς Συνελεύσεως.

§198ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Προτείνω τὴν ἀναβολὴν τῆς ἀποφάσεώς μας ἐπὶ τοῦ ἐπὶ συζήτησιν ἀντικειμένου, διότι ἐκ τοῦ προχείρου φέρουν ἓν σχέδιον· τώρα ζαλισμένοι ἀπὸ τὸ πρωῒ, θέλομεν νὰ συζητήσωμεν τὸ σπουδαιότατον τοῦτο ἀντικείμενον.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ ὑποστηρίξητε τὴν πρότασιν ἢ νὰ ἐρωτήσω περὶ τῆς ἀναβολῆς τῶν 3 ἄρθρων; Λοιπὸν κύριοι, ὅσοι θέλουσι τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ψηφίσματος τούτου, παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν (ἀνίστανται ὀλίγοι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις.

§200Β. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Προκειμένου περὶ τῆς τροπολογίας τοῦ Κ. Καλλιγᾶ τὰς ἀφορώσας τὴν μὴ παῦσιν τοῦ δικαστικοῦ κλάδου, Ἀρεοπαγιτῶν, Ἐφετῶν καὶ Πρωτοδικῶν, πιστεύω, ὅτι καὶ πολλοὶ ἄλλοι θέλουσιν ὁμολογήσει τὰ αὐτὰ μετὰ τοῦ Κ. Καλλιγᾶ, καὶ ἐπίσης πιστεύω, ὅτι ὁ Κύριος Ἀφεντούλης δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ προστρέξῃ εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ Βελγίου διὰ νὰ μᾶς πείσῃ. Τὸ σύνταγμα τὸ συνομολογηθὲν κατὰ τὰ 44 ἐν Ἀθήναις ἔλεγε καθαρῶς τὸ περὶ ἰσοβιότητος τῶν δικαστῶν. Ἐν τούτοις, ἐπειδὴ τώρα φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σπεύσωμεν καὶ νὰ ὁρίσωμεν τὸ ἰσόβιον τῶν ὑπαρχόντων δικαστῶν, δυνάμεθα περιοδικῶς πως ν’ ἀποφανθῶμεν, ὅτι ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις δὲν δύναται πρὸς τὸ παρὸν τοὐλάχιστον νὰ παύῃ Ἀρεοπαγίτας, Ἐφέτας καὶ Πρωτοδίκας. Καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὸ δεύτερον μέρος τῆς τροπολογίας τοῦ Κ. Καλλιγᾶ, τὸ ὁποῖον ἐπολέμησαν καὶ οἱ πρὸ ἐμοῦ, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ τὸ πολεμήσω κἄτι τὶ στρατιωτικώτερον· Κύριοι, οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει, ἐὰν δὲν περιορίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τοὺς προβιβασμοὺς, οὐδεὶς κίνδυνος φιλαρχικὸς καὶ φιλόδοξος· διότι, ἐὰν ἐπέλθῃ τι, θέλει εἶσθαι πρᾶξις δικτατορικὴ, καὶ φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ κανονίσωμεν τὰ κατὰ τῆς δικτατορίας· οὔτε ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα, ἐκτὸς ἐὰν παρανομῇ, καὶ τότε τιμωρεῖται, ὅπως τιμωροῦνται οἱ Βασιλεῖς, οὔτε ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ προβιβασμοὺς, ἐκτὸς ἐκείνων τῶν προβλεπομένων ἀπὸ τοὺς κειμένους νόμους περιστάσεων. Οἱ κείμενοι νόμοι, ὅσους ἔχομεν, ἢ ὅσους ἀναγνωρίζομεν διὰ ψηφισμάτων ἡμῶν κανονίζουσι τὰ περὶ προαγωγῆς τοῦ στρατοῦ. Κύριοι, κατὰ τοὺς μέχρι τοῦδε ὑπάρχοντας κειμένους νόμους ὡρισμέναι εἰσὶν αἱ θέσεις, ὡρισμένοι οἱ βαθμοὶ, ὡρισμένος ὑπάρχει ὁ ἀριθμὸς κατὰ βαθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν. Οὐδεὶς λοιπὸν δύναται νὰ προβιβάσῃ, ἐκτὸς ἐὰν ὑπάρχωσιν ἐλλείψεις εἰς τὸν ἀνώτερον βαθμόν· κατὰ συνέπειαν λοιπὸν, ὅταν ᾖναι ἐγνωσμένον τοῦτο, ὅτι δὲν δύναται τὸν Βαλτινὸν νὰ τὸν κάμῃ λοχαγὸν, ἐὰν δὲν χηρεύῃ θέσις λοχαγοῦ, δὲν ἐννοῶ διὰ τὶ θέλομεν νὰ φέρωμεν εἰς τὴν ἐθνοσυνέλευσιν τὸ ζήτημα, προβιβαστέος ἢ μὴ ὁ Βαλτινός. Ἐὰν θέσις δὲν χηρεύῃ, ὁ προβιβασμὸς εἶναι πλεονασμὸς, εἶναι ὑπέρβασις καθήκοντος, καὶ ὁ ὑπουργὸς τιμωρεῖται, καταδιώκεται. Ἄλλως τε, Κύριοι, τὰ λεχθέντα περὶ προβιβασμοῦ κατ’ ἀρχαιότητα, καθ’ ἱκανότητα ἂς μοὶ ᾖναι ἐπιτετραμμένον νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἐλέχθησαν καλῶς, διότι οἱ Κύριοι δὲν ἦσαν εἰδικοί. Ἔχομεν ῥητὸν περὶ προβιβασμοῦ νόμου, ὁ νόμος αὐτὸς ὁ ῥητὸς λέγει πολὺ ῥητῶς, ποῖοι προβιβάζονται κατ’ ἀρχαιότητα, ποῖοι καθ’ ἱκανότητα, καὶ πότε προβιβάζονται. Ἐὰν, Κύριοι, ἡ προσωρινὴ μέχρι πρὸ ὀλίγου Κυβέρνησις διὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν κατεπάτησε τοὺς κειμένους νόμους εἰς τὴν ἐνέργειαν τοῦ καθήκοντος τούτου, δὲν ἔπεται, ὅτι ἡ αὐτὴ περίστασις πρόκειται νὰ λάβῃ χώραν καὶ μετὰ ταῦτα. Μέχρι τοῦδε οὐδὲν περιώριζε τὴν Κυβέρνησιν, ἐνεργοῦσαν, μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἐν εἴδει δικτατορίας· ἀπὸ σήμερον ὅμως ὀφείλει λόγον τῶν πράξεών της, καθὼς ὀφείλει νὰ δώσῃ λόγον, πῶς ὑπερέβη τοὺς κειμένους νόμους εἰς τοὺς παρελθόντας μῆνας· ὑφ’ ὅλας τὰς περιστάσεις, ἐὰν ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ κατὰ συνέπειαν τῶν Ναυτικῶν, φρονῶ, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ περιορίσωμεν, διότι θὰ περιορίσωμεν ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἀφ’ ἑαυτοῦ του εἶναι περιωρισμένον.

§201ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφωτίσθη ἡ Συνέλευσις;

§203ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ἀναγινώσκεται τὸ 3 ἄρθρον. Ἄρθρ. 3. Ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις ά) νὰ συνομολογήσῃ συνθήκας βʹ) νὰ κηρύττῃ πόλεμον, γʹ) νὰ κόπτῃ νόμισμα, δʹ) νὰ ἀπονέμῃ χάριν καὶ ἀμνηστείαν.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς αὐτὰ τὰ ἄρθρα ὁ Κ. Καλλιγᾶς προσθέτει....

§205ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ περὶ στρατοῦ ἀποσύρω ἐνδίδων εἰς τὰς παρατηρήσεις τοῦ Κ. Βαλτινοῦ καὶ περιορίζομαι εἰς τὸ περὶ δικαστῶν.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μένει λοιπὸν ἡ ἀπαγόρευσις τῆς παύσεως τῶν Ἀρειοπαγιτῶν, Ἐφετῶν καὶ Πρωτοδικῶν.

§207ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἂς ἐξαιρεθοῦν οἱ Πρωτοδίκαι καὶ νὰ μένουν μόνον οἱ Πρόεδροι τῶν Πρωτοδικῶν.

§208ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα, ἂς ἐξαιρεθοῦν.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι παραδέχονται, ὅτι δὲν πρέπει ἄνευ συγκαταθέσεως τῆς Συνελεύσεως ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις νὰ παύῃ Ἀρειοπαγίτας καὶ Ἐφέτας καὶ Προέδρους τῶν Πρωτοδικῶν, παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ ἄρθρον 3 ὡς ἔχει. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ τρίτον ἄρθρον, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη τὸ 3 ἄρθρον, ὡς ἔχει. Ἀναγινώσκεται τὸ 4 ἄρθρον. Ἄρθρον 4. Ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπουργείων ὁρίζεται εἰς ἑπτὰ, ἤτοι ά. Ἐσωτερικῶν. βʹ. Οἰκονομικῶν. γʹ. Στρατιωτικῶν. δʹ. Ναυτικῶν. έ. Ἐξωτερικῶν. ϛʹ. Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Παιδείας. ζʹ. Δικαιοσύνης.

§210ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ πάλιν, Κύριοι, ἔρχομαι νὰ ἱκετεύσω ὑμᾶς ὑπὲρ τοῦ ὑπουργείου τῆς γεωργίας, τοῦ ἐμπορίου καὶ τῶν δημοσίων ἔργων. Ἠκούσατε, Κύριοι, ὅτι κατὰ τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ συζήτησιν ψήφισμα τὰ ὑπουργεῖα προσδιορίζονται, ὡς ἦσαν πρὸ τῆς μεταβολῆς, εἰς ἑπτά. Εἶναι περιττὸν νὰ εἰσέλθω καὶ πάλιν εἰς τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους θεωρεῖται ὑπὸ τῆς κοινῆς γνώμης ἀναγκαία ἡ σύστασις καὶ ἡ ὕπαρξις ἀπὸ τοῦδε τοῦ ὑπουργείου τῆς γεωργίας, τοῦ ἐμπορίου καὶ τῶν δημοσίων ἔργων· κατ’ εὐτυχίαν ἔρχεται εἰς βοήθειαν τῆς προτάσεώς μου ἡ ἔκθεσις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν Κ. Ζαΐμη, ὅστις θεωρεῖ ἀφεύκτως ἀναγκαῖον τὸ ἔργον αὐτό. Κατὰ τὰς πληροφορίας δὲ, τὰς ὁποίας ἔλαβον, οὐδὲν δημόσιον ἔργον εἶναι δυνατὸν νὰ κατορθωθῇ, ἐὰν δὲν συστηθῇ τοιοῦτον ὑπουργεῖον. Ἡ μόνη ἐναντίωσις, ἡ ὁποία δύναται νὰ ὑπάρξῃ εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ὑπέβαλον, εἶναι ἡ ἀκόλουθος, ὅτι ἐν τῷ μέσῳ τῶν παρουσῶν περιστάσεων νὰ φροντίσωμεν περὶ ὑπουργείου γεωργίας εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν φαίνεται τόσον κατάλληλον. Νομίζω ὅμως, ὅτι κακῶς σκέπτονται οἱ φρονοῦντες κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον· διότι, ἐὰν πρέπῃ νὰ φροντίσωμεν περὶ ἄλλων ὑπουργείων, εἰς πᾶσαν περίστασιν πρέπει νὰ φροντίσωμεν περὶ τοῦ ὑπουργείου τῆς γεωργίας καὶ τῶν δημοσίων ἔργων. Τὸ ὑπουργεῖον αὐτὸ ὑπάρχει σήμερον, καὶ δὲν ἔχει ἀνάγκην διὰ νὰ ἀρχίσῃ τὰς ἐργασίας του, εἰμὴ ἑνὸς ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος καὶ δύναται νὰ λείψῃ. Φθάνει νὰ διορισθῇ εἷς ὑπουργὸς, διότι τὸ τμῆμα τῆς δημοσίου οἰκονομίας, τὸ ἀνωφελῶς ὑπάρχον, ἔχει 10 ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι τιθέμενοι ὑπὸ τὴν εἰδικότητα ἑνὸς ὑπουργοῦ, ἑνὸς εἰδικοῦ Ὑπουργοῦ, δύναται νὰ κατασταθοῦν χρησιμώτεροι, ἀφόσον σήμερον δύνανται νὰ ᾖναι. Ὅταν τὸ ὑπουργεῖον αὐτὸ ἔχει ἴδιον προϋπολογισμὸν, κἄτι θέλει δυνηθῇ νὰ κάμῃ κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος. Ἐὰν ἤδη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διορισθῇ ἀμέσως ὑπουργὸς ἴδιος, εἴτε λόγῳ οἰκονομίας εἴτε δι’ οἱονδήποτε ἄλλον λόγον, εἷς τῶν λοιπῶν ὑπουργῶν δύναται νὰ ἀναλάβῃ αὐτὸ, ὁ ὁποῖος προσωρινῶς νὰ συλλέξῃ τὴν ἀναγκαίαν στατιστικὴν ὕλην, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν θὰ ᾖναι εἰς αὐτὸν δυνατὸν, νὰ προβῇ εἰς τὰ κύρια ἔργα. Κύριοι! ἔχομεν ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας καὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, καὶ μολαταῦτα διστάζομεν νὰ κάμωμεν τὸ κυριώτερον τῶν ὑπουργείων ἔπειτα ἀπὸ μίαν ἐπανάστασιν, ἡ ὁποία ὑπεσχέθη νὰ ἀνακουφίσῃ τὸν λαὸν ἀπὸ τὰ δεινὰ, τὰ ὁποῖα ὑπέφερε μίαν ὁλόκληρον τριακονταετηρίδα. Καὶ ἐπειδὴ τὰ παραδείγματα φέρονται πολλάκις πρὸς ὑποστήριξιν τῶν προτάσεων, σᾶς λέγω, ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν αἱ συντακτικαὶ συνελεύσεις εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἔκαμον τοιαῦτα πράγματα, ὁποῖον εἶναι τὸ ὑπουργεῖον τῆς γεωργίας καὶ τῶν δημοσίων ἔργων· προτιμώτερον λοιπὸν εἶναι, παρὰ νὰ λείψῃ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ τῶν Δημοσίων ἔργων, νὰ καταργήσητε τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως, μεταφέροντες τὰ μὲν ἐκκλησιαστικὰ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς δικαιοσύνης, τὴν δὲ ἐκπαίδευσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τὸ Ἐσωτερικῶν, καὶ νὰ ἐγκαθιδρύσητε τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Ἤθελεν εἶσθαι ἀντίφασις εἰς τὴν πρόοδον, τὴν ὁποίαν ὑπεσχέθη ἡ ἐπανάστασις, τὸ νὰ μὴ κάμῃ οὐδ’ ἓν βῆμα ὑπὲρ τῆς εὐημερίας τοῦ λαοῦ, νὰ μὴ δώσῃ τὴν ἐλπίδα, ὅτι τέλος ἦλθεν ἡ ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ φροντίσει τὸ δημόσιον, θὰ φροντίσει μία Κυβέρνησις, θὰ φροντίσει μία Ἐθνικὴ Συνέλευσις ὑπὲρ τῆς εἰδικῆς εὐημερίας τοῦ λαοῦ, διὰ τὴν ὁποίαν ὑπέφερε τόσα δεινὰ, κατετρέχθη, καὶ ποτὲ, καίτοι φορολογούμενος μέχρις ὀνύχων, δὲν ἠμποροῦσε νὰ εἴπῃ ὅτι ἔχει εὐημερίαν καὶ εὐτυχίαν εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Συνιστῶ λοιπὸν θερμῶς καὶ ἐπαναλαμβάνω θερμότατα τὴν δέησίν μου, νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ πρότασίς μου.

§211ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἤκουσα τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἐντίμου προαγορεύοντος. Αἱ παρατηρήσεις αὗται, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἄλλης ἐποχῆς, θὰ ἦσαν ἀξιόλογοι, ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ Κ. προαγορεύσας, ὅτι ἡ περίοδος, τὴν ὁποίαν διατρέχομεν, δὲν εἶναι ὀργανική. Αἱ ἐπαναστάσεις δὲν εἶναι περίοδοι κανονικαὶ, δὲν εἶναι ὀργανικαὶ, εἶναι παροδικαί. Ἡ Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν σήμερον δημιουργοῦμεν εἶναι φύσεως προσωρινῆς. Ἂς ἔχῃ λοιπὸν ὑπομονὴν ὁ Κ. Χαλικιόπουλος κατόπιν, ὅταν συνταχθῇ τὸ πολίτευμα, νὰ ἔλθῃ νὰ ὑποβάλῃ ὅλας αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις. Ἄλλως τε, Κύριοι, λέγω εἰς τὸν ἔντιμον προλαλήσαντα, ὅτι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν, εἶναι καὶ ἐναντίον τῆς οἰκονομίας, τὴν ὁποίαν θέλομεν ὅλοι νὰ εἰσάξωμεν, δὲν θὰ ἔχῃ ἄλλον σκοπὸν, παρὰ μόνον νὰ δημιουργήσῃ ὑπαλλήλους. Διὰ τοῦτο λέγω ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν προσωρινὴν περίοδον εἶναι περιττὸν αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον.

§212ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Χαλκιόπουλος λέγει νὰ συγχωνευθῇ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εἰς τὸ τῆς Δικαιοσύνης, τὸ δὲ Παιδείας εἰς τὸ τῶν Ἐσωτερικῶν· ἔπειτα ἔχει μίαν προσθήκην, τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας καὶ τοῦ Ἐμπορίου. Αὐτὴ ἡ προσθήκη θέλει τροποποιήσει τὸ 3ον ἄρθρον. Λοιπὸν θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις ἐπὶ τῆς τροπολογίας· ὅσοι παραδέχονται, ὅτι πρέπει νὰ συστηθῇ ὑπουργεῖον Ἐμπορίου, Γεωργίας καὶ δημοσίων ἔργων, παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσι (θόρυβος).

§214ΛΑΠΑΣ. Παρακαλῶ, ἐπὶ τοῦ παρόντος εἶναι περιττὸν, ἀργότερα εἰς τὸ σύνταγμα τὸ παραδεχόμεθα.

§215ΕΤΕΡΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ θέλοντες δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἂς σηκωθῶσιν. (ἐγείρονται ἐλάττονες τῶν εἴκοσι). Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω δι’ ἀναστάσεως· ὅσοι παραδέχονται ἐπὶ τοῦ παρόντος τὴν σύστασιν ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, τοῦ ἐμπορίου καὶ τῶν δημοσίων ἔργων, παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Συνέλευσις δὲν παρεδέχθη· ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὴν τροπολογίαν περὶ συγχωνεύσεως τῶν ὑπουργείων. Ὅσοι παραδέχονται τὴν συγχώνευσιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εἰς τὸ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ τὴν συγχώνευσιν τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας εἰς τὸ τῶν Ἐσωτερικῶν παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι) Ἡ Συνέλευσις δὲν παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ 4 ἄρθρον. Ἄρθρον 4. «Ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις διὰ τῶν παρ’ αὐτῆς διοριζομένων ὑπουργῶν ἐνεργεῖ ἅπασαν τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν κατὰ τοὺς κειμένους νόμους καὶ κατὰ τὰ ψηφίσματα καὶ τὰς ἀποφάσεις τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως.»

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη τὸ ἄρθρον 4ον. Ἀναγινώσκεται τὸ 5 ἄρθρον. Ἄρθρον 5. «Οὐδεμία πρᾶξις τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἔγκυρος, ἂν δὲν φέρῃ τὰς ὑπογραφὰς δύω τοὐλάχιστον μελῶν αὐτῆς καὶ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ.»

§218ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ τὸ ἄρθρον εἶναι πολὺ σπουδαῖον κ’ ἐπειδὴ ἡ Συνέλευσις σχεδὸν δὲν εἶναι πλήρης καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ λάβῃ χώραν σπουδαία συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ.

§219ΠΟΛΛΟΙ. Ὂχι! νὰ τελειώσωμεν· ἡ Συνέλευσις εἶναι πλήρης·

§220Π. ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινον, ἦτο γνωστὴ ἤδη, ὅτε συνήλθομεν, ἀλλὰ δὲν ἐκρίναμεν ὅτι ἤθελε γίνει χρῆσις αὐτῆς· διότι πρόκειται ἐνταῦθα νὰ ἀποδώσωμεν τὸν τύπον τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ὑποτάσηται, ὅστις ὑπάγεται εἰς τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἐκτελῇ, εἴτε ψηφίσματα, εἴτε ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως, εἴτε ἐκτελεῖ τοὺς νόμους δὲν δημοσιεύει συγχρόνως καὶ τὸ πρακτικὸν τῶν γνωμῶν τῶν τριῶν μελῶν αὐτῆς, οὔτε δύναται, ὅστις δήποτε, νὰ εἴπῃ πρὶν μάθῃ, ποῖαι ἦσαν αἱ γνῶμαι τῶν τριῶν μελῶν, δὲν ὑπακούω εἰς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως. Ἀπαιτεῖται νὰ ὁρίσωμεν τὸν ἐξωτερικὸν τύπον, ὁ ὁποῖος νὰ ὑπάρχῃ γνωστὸς καὶ νὰ μὴν ὑπάρχῃ κώλυμά τι. Τώρα, τὸ νὰ ὁρίζηται, ποία εἶναι ἡ γνώμη τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου, αὐτὸς εἶναι ἐσωτερικὸς κανονισμὸς, περὶ τούτου τὰ πρόσωπα τῆς Κυβερνήσεως μεταξύ των θέλουν κανονίσει, ὥστε νὰ βεβαιοῦται διὰ πρακτικοῦ, ποία ἡ γνώμη τοῦ ἑνός, καὶ ποία τοῦ ἄλλου· δὲν ἀπαιτεῖται ὅμως νὰ δημοσιεύσῃ τὰς γνώμας· ἔπειτα νομίζω, ὅτι σχέδιον τοιοῦτον εἶναι καὶ ἄτοπον, καὶ ἂν θέλετε ἐπικίνδυνον, διότι οὕτω ζητεῖτε νὰ γείνῃ γνωστὴ ἡ γνώμη, καὶ τὸ πρόσωπον αὐτὸ διὰ νὰ σχηματισθῇ περὶ αὐτοῦ τοῦ προσώπου περισσοτέρα ἐπίδειξις, ὅτι ἔχει τὴν δεῖνα ἰδέαν, τὴν δεῖνα γνώμην· ἐν ᾧ ὁ σκοπός μας, ὅταν ἔδιδον τὸν ὅρκον, ἦτον ὁμόνοια καὶ ἑνότης, μόλον τοῦτο δύναται νὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸν νοῦν τινων, ὅτι εἶναι πιθανὸν δύω μέλη τῆς κυβερνήσεως νὰ συμφωνήσουν καὶ νὰ μὴ ἐρωτήσουν τὸ τρίτον· καὶ οὕτως εἰπεῖν, ἐν ἀγνοίᾳ ἑνὸς ἐξ αὐτῶν νὰ καταρτισθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως· καὶ νομίζω, ὅτι τινές ἐπεθύμουν νὰ ὑπάρχῃ τοιαύτη πρᾶξις, βεβαιοῦσα, ὅτι καὶ τὰ τρία μέλη ἔλαβον μέρος· τοῦτο ὅμως νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει ποσῶς νὰ μᾶς ἐνασχολήσῃ· ἂν παραδεχθῇ ἡ γνώμη ἑνὸς τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἐννοεῖται, ὅτι εἶναι ἀφορμὴ νὰ δυσαρεστηθῇ αὐτὸ τὸ μέλος, καὶ ἂν ἔχῃ σπουδαίας ἀφορμὰς δυσαρεσκείας θέλει δώσει τὴν παραίτησίν του· δὲν ἔχομεν λοιπὸν ἀνάγκην νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὴν φιλοτιμίαν αὐτοῦ τοῦ προσώπου.

§221ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, βεβαίως ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως εἶναι σεβαστὴ, ἀφοῦ ἅπαξ ἐθεώρησε μετὰ μακρὰν συζήτησιν ὡς ἀναγκαίαν τὴν τριμελῆ προσωρινὴν κυβέρνησιν· ἀλλ’ ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἐξετάσωμεν τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἀνεπτύχθησαν κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς συζητήσεως περὶ τοῦ εἴδους τῆς μορφῆς τῆς Κυβερνήσεως, θέλομεν εὐθὺς, κύριοι, ἐννοήσει ὅτι τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν τὴν τριμελῆ τὴν θεωροῦμεν τριμελῆ μόνον ὡς πρὸς τὰ πρόσωπα, ἑνιαίαν δὲ ὡς πρὸς τὴν ἰδέαν καὶ τὸν σκοπόν. Ποῖος ὁ λόγος, κύριοι, δι’ ὃν ὑπεστηρίξαμεν τριμελῆ καὶ ὄχι μονομελῆ Κυβέρνησιν, διότι ἐνθυμοῦμαι ἀκόμη τὰ ἐπιχειρήματά των. Ἐφοβοῦντο νὰ δώσουν τὴν ὅλην ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν εἰς μίαν χεῖρα· διότι ἐλέγαμεν τότε ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐμπιστευθῶμεν τὴν μεγάλην ταύτην ἐξουσίαν εἰς τὰς χεῖρας ἑνὸς καὶ μόνου προσώπου· διότι τότε εἶναι φόβος μήπως αὐτὴ ἡ ἐξουσία, ἣν δίδομεν ἡμεῖς περιωρισμένην, μεταβληθῇ εἰς δικτατορίαν. Ἀπ’ αὐτὴν λοιπὸν τὴν ἰδέαν ὁρμώμενοι ἠθελήσαμεν νὰ χορηγήσωμεν εἰς πολλὰς χεῖρας τὴν ἐξουσίαν, οὐδέποτε ὅμως νὰ διαιρέσωμεν τὴν ἰδέαν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, διότι αὐτὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαιρεθῇ. Τί γίνεται λοιπόν; Διὰ ποῖον λόγον καὶ τότε ἐπολέμησα τὴν ἰδέαν αὐτὴν τῆς πολυμελοῦς κυβερνήσεως; Διὰ τὸν λόγον ὅτι ἐθεώρησα ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ ἰδέα καὶ ὁ σκοπὸς τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας μὲ πολυμελῆ Κυβέρνησιν, μὲ τρία πρόσωπα· διότι εἶναι ἀδύνατον, κύριοι, οἱ τρεῖς ἄνθρωποι νὰ μὴ διαφωνήσουν εἰς ἓν ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ παρουσιασθῇ. Τί θὰ ἔχωμεν, κύριοι, εἰς τὴν περίστασιν καθ’ ἣν θὰ παρουσιασθῇ ψήφισμα ἢ διάταγμα ὑπογεγραμμένον ἀπὸ τὰ δύο μέλη τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως; Θέλομεν ἔχει, κύριοι, τότε τὰ δύο τρίτα ὑπογεγραμμένα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ τὸ ἓν τρίτον θὰ λείπῃ. Αὐτὴν τὴν ἰδέαν ἔχω· εἴπομεν καὶ ἐσυζητήσαμεν ὅτι ἡ ἐκτελεστικὴ ἀρχὴ ὑπάρχει ἀδιαίρετος εἰς τὰς χεῖρας τριῶν μελῶν· ὅταν λοιπὸν ὑπογράψουν οἱ δύο καὶ ὁ ἕνας λείψει, τότε τὸ ψήφισμα αὐτὸ, τὸ διάταγμα αὐτὸ, ὅπως θέλετε ὀνομάσετέ το, δὲν φέρει τὸ βάρος ἐκεῖνο τὸ ἠθικὸν, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται νὰ φέρῃ ἓν διάταγμα. Τί γίνεται λοιπὸν εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν; Λέγω ὅτι πᾶσα πρότασις ἢ πᾶν διάταγμα ἢ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον δὲν φέρει καὶ τὰς ὑπογραφὰς καὶ τῶν τριῶν μελῶν τῶν διαφωνούντων, δὲν δύναται νὰ λάβῃ ἰσχὺν πρὶν ἢ συνέλευσις λύσῃ τὸ ζήτημα· διότι ἡ ἀρχὴ ἐδῶ ἀναχωρεῖ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν καὶ ἐδόθη εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν· ὑπάρχει ἡ διαφωνία ἐκείνη; πρέπει νὰ τὴν λύσῃ πάλιν ἡ πηγὴ, τὸ Σῶμα, τὸ ὁποῖον τὴν ἔδωσε· εἰς περίστασιν, κύριοι, ὅταν δὲν παραδεχθῆτε τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν σᾶς φέρω, ὅτι ἀναγκαίως τὸ ἓν μέλος πρέπει νὰ παραιτηθῇ, διότι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὸ διάταγμα τὸ ἠθικὸν βάρος ὅλης τῆς ἐκτελεστικῆς ἀρχῆς, ἀναγκαίως λοιπὸν πρέπει νὰ παραιτηθῇ. Ἀλλὰ, παραιτουμένου αὐτοῦ, δὲν θὰ ἔλθῃ πάλιν ἡ ὑπόθεσις ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως; Αὐτὸ τὸ μέλος δὲν θὰ ἐκθέσῃ τοὺς λόγους, δι’ οὓς δὲν ὑπέγραψε, καὶ εἶναι ἐνδεχόμενον τότε, ἀντὶ νὰ παραιτηθῇ τὸ ἓν μέλος, νὰ πέσουν τὰ δύο; διότι ὅταν ἡ συνέλευσις πεισθῇ ὅτι εἰς αὐτὸν κεῖται τὸ δίκαιον, τότε πρέπει νὰ ῥίξῃ τοὺς δύο κάτω. Προτείνω λοιπὸν ὅτι εἰς περίστασιν καθ’ ἣν ἤθελε παρουσιασθῆ διάταγμα, τὸ ὁποῖον δὲν φέρει τὰς ὑπογραφὰς καὶ τῶν τριῶν μελῶν τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως, τὸ διάταγμα αὐτὸ νὰ ᾖναι ἄκυρον, ἀνίσχυρον, μέχρις οὗ δὲν λυθῇ προηγουμένως τὸ ζήτημα ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν τοῦ ποῖος εἶχε δίκαιον ἐκ τῶν διαφερομένων μερῶν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας.

§222ΜΩΡΑΪΤΙΝΗΣ. Συμφωνῶ Κύριοι μὲ τὸν προαγορεύσαντα ὅτι τὰ ἔγγραφα τὰ ἐκδιδόμενα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν πρέπει νὰ φέρουν τὰς ὑπογραφὰς καὶ τῶν τριῶν, δηλ. καὶ τοῦ μειονοψηφοῦντος, καθὼς γίνεται καὶ εἰς τὰ δικαστήρια ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων τῶν πλημμελημάτων· δηλ. ὁ μειονοψηφήσας δύναται νὰ ἐκθέσῃ εἰς τὰ πρακτικὰ τοὺς λόγους. Ἐὰν ἀσθενῇ, πρέπει οἱ δύο ὑπογράψαντες ν’ ἀναφέρουν τὸν λόγον «κωλυομένου ἕνεκα ἀσθενείας.» Ὅταν δὲ ἀρνῆται, τότε βέβαια ἔρχεται καὶ δίδει τὴν παραίτησίν του. Τοιουτοτρόπως εἶναι παραδεδεγμένον εἰς τὰ δικαστήρια· πρέπει τὸ ἔγγραφον τὸ ἐκδιδόμενον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ φέρῃ ἐν ἑαυτῷ τὴν ἀπόδειξιν τῆς διαιρέσεως· ὅταν ᾖναι δύο ὑπογεγραμμένοι, εἶναι ἀπόδειξις ὅτι ὁ εἷς δὲν συμφωνεῖ· πρέπει νὰ φέρῃ ὅλους τοὺς ἐξωτερικοὺς τύπους, τὰς ὑπογραφὰς καὶ τῶν τριῶν, καθὼς γίνεται καὶ εἰς τὰ δικαστήρια· εἰς δὲ τὰ πρακτικὰ ἂς ὑπάρχῃ ὁ λόγος τοῦ μειονοψηφήσαντος.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις δὲν εἶναι πλήρης καὶ νὰ μοῦ δώσητε τὴν ἄδειαν νὰ διαλύσω τὴν συνεδρίασιν.

§224ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις, (ὥρᾳ 7 παρὰ ἓν τέταρτον μ. μ.)