1863.01.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΛΒʹ.

τῆς 24 Ἰανουαρίου 1863.

(Πέμπτη).

Ὥρα 1.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρέθησαν παρόντες 170. Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου κατέχει ὁ ἀντιπρόεδρος Μωραϊτίνης.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικά. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν ὁ Κ. Δημ. Νότη Βότσαρης πληρεξούσιος ἔδωσε τὸν νενομισμένον ὅρκον.

§2Π. ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, χθὲς ἐζήτησα τὸν λόγον, ὅπως ἀπαντήσω εἰς τὸν ὑπουργὸν, ἐπειδὴ ὅμως ἡ ὥρα εἶχε παρέλθει, ἡ Συνέλευσις διελύθη χωρὶς νὰ λάβω τὸν λόγον. (θόρυβος). Κάμνω λοιπὸν λόγον νὰ διορθωθῶσι τὰ πρακτικά.

§3ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ χθεσινὴ συζήτησις ἐτελείωσε· νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Κορωναῖος ἤθελε χθὲς λάβει τὸν λόγον, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ συνεδρίασις εἶχε διαλυθῆ διὰ τοῦτο.....

§5ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἐπὶ τῶν πρακτικῶν νὰ ὁμιλήσῃ.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ διορθώθησαν.

§7Π. ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Σᾶς λέγω ἐκ προοιμίων, ὅτι ἔχω πολλὰ σπουδαῖα πράγματα νὰ σᾶς ἀναγγείλω.

§8ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Πᾶσα πρότασις πρέπει νὰ δίδεται εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἄλλως καθημερινῶς θὰ ἔχωμεν αὐτὰς τὰς συζητήσεις.

§9ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Εἶναι ἄλλα σπουδαιότερα· διὰ τὰ προσωπικὰ ἔχομεν καιρὸν καὶ κατόπιν.

§10ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἔχω τὸν λόγον ἐπὶ τῶν πρακτικῶν. Ὁ προαγορεύσας Κ. Κορωναῖος ἀνέβη τὸ βῆμα διϊσχυριζόμενος, ὅτι ἡ χθεσινὴ συζήτησις δὲν ἔφθασεν εἰς πέρας, δὲν ἀπεφάνθη τὸ σῶμα, ἂν θεωρῇ τὴν συνεδρίασιν περαιωμένην. Ἠκούσθησαν φωναὶ, Κύριοι, ὅτι τὸ σῶμα ἀπεφάνθη, δὲν θέλω διὰ τῆς ἰδίας μου ἀντιλήψεως νὰ ἀποκρούσω τὰς φωνὰς αὐτάς· ἔρχομαι εἰς τὰ πρακτικά. Γνωρίζετε, ὅτι ταῦτα συντάσσονται συνεπείᾳ τῶν ἰδιαιτέρων σημειώσεων, τὰς ὁποίας ὁ συντάκτης κρατεῖ. Τὰ πρακτικὰ αὐτὰ, συνταχθέντα παρὰ τοῦ συντάκτου, ὁ ὁποῖος ὑποτίθεται, ὅτι ἀντιλαμβάνεται καλῶς, καὶ ὅτι σημειοῖ ἐπ’ ἀκριβῶς τὰ ἀποτελέσματα τῶν συνεδριάσεων, ἰδοὺ πῶς εἶναι συντεταγμένα. «Μετὰ τὰ λεχθέντα ἡ Συνέλευσις ἀπεφήνατο, ὅτι ἐφωτίσθη ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ παρὰ τῶν ὑπουργῶν λεχθέντα» ἡ πρότασις «ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ παρὰ τῶν ὑπουργῶν λεχθέντα» δὲν εἶναι γεγραμμένη παρὰ τοῦ ἰδίου, ὁ ὁποῖος συνέταξε τὰ προηγούμενα. Ἔρχομαι παρακατιόν. «Ἑπομένως, ἐπειδὴ παρῆλθεν ἡ ὥρα, τῇ αἰτήσει τῶν πληρεξουσίων προτεινόντων τὴν λῆξιν τῆς συνεδριάσεως» ἡ λέξις «λῆξιν τῆς συνεδριάσεως» εἶναι γεγραμμένη τῇ ἰδίᾳ χειρὶ, διὰ τῆς ὁποίας ἐγράφησαν καὶ αἱ προηγούμεναι διορθώσεις, ὁ συντάκτης ὅμως εἶχε, «προτεινόντων τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ θέματος». Βλέπετε λοιπὸν ἐκ τῶν λέξεων αὐτῶν καὶ τῆς συντάξεως αὐτῶν τῶν πρακτικῶν παρὰ τοῦ ὑπαλλήλου αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐπιφορτισμένος νὰ κρατῇ ἀκριβεῖς σημειώσεις, ὅτι ἡ συνεδρίασις χθὲς ἔμεινεν ἐκκρεμὴς, σήμερον πρέπει νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα καὶ νὰ λυθῇ.

§11ΖΩΤΟΣ (Γραμματεύς). Ὁ συντάκτης οὕτως εἶχεν ἀντιληφθῆ διότι εἶχε νομίσει, ὅτι δὲν ἐτελείωσε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ συνεδρίασις, μοῦ εἶπε λοιπὸν, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀρκεσθεῖσα μετέβη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, τὸν ἠρώτησα τότε διὰ ποίαν αἰτίαν ἐτροποποίησε καὶ ἔγραψεν ἄλλως τὰ πρακτικὰ, μοὶ εἶπεν, ὅτι κἄποιος τῶν Κυρίων πληρεξουσίων τοῦ ἔκαμε τὴν παρατήρησιν, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ἀφεθῇ ἡ συζήτησις τοῦ ζητήματος τούτου διὰ τὴν ἐπιοῦσαν· τότε ἐγὼ εἶπα, τὰ πρακτικὰ νὰ διορθωθοῦν καὶ ἡ Συνέλευσις ἂς ἀποφασίσῃ, ὅ,τι θέλει.

§12ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Δὲν δύναται, Κύριοι, οὔτε ὁ γραμματεὺς οὔτε ἄλλος κἀνεὶς νὰ διορθώσῃ τὰ πρακτικὰ, ἐναντίον τῶν ὅσα κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν ἐλέχθησαν. Ἐδῶ, Κύριοι, ἔχομεν τὰ πράγματα, ἤδη ἔχομεν τοὺς στενογράφους, τῶν ὁποίων παρακαλῶ τὸν Πρόεδρον νὰ ζητήσῃ τὰς σημειώσεις, ἐκεῖθεν δὲ θὰ πεισθῆτε, Κύριοι, ὅτι ποσῶς οὐδὲ λέξις ἐῤῥέθη, ὅτι ἐγένετο ἡ λύσις. Ἰδοὺ, Κύριοι, τῶν στενογράφων τὰ πρακτικά. «ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐγένετο λόγος διὰ τὴν ἐθνοφυλακὴν τῆς Ἑλλάδος ἢ τῶν Ἀθηνῶν;» «ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. Δὲν γνωρίζω». «ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνετε νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ἠρκέσθητε εἰς τὰ λεχθέντα;» «ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Αὔριον». «ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 7 παρὰ 20.»

§13ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἰδοὺ, Κύριοι.

§14ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Νὰ ὀνομασθῇ ὁ πληρεξούσιος, ὁ ὁποῖος εἶπεν εἰς τὸν συντάκτην νὰ μεταβάλῃ τὰ πρακτικά.

§15Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ὁ συντάκτης λέγει, ὅτι ὁ Πρόεδρος εἶπεν εἰς αὐτὸν, ὅτι ἡ συζήτησις εἶναι περαιωμένη.

§16Θ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ συντάκτης τῶν πρακτικῶν ἐπεκαλέσθη τὴν μαρτυρίαν μου ἐπὶ γεγονότος, τὸ ὁποῖον ἀντελήφθην· ὀφείλω νὰ δώσω τὴν ἐξήγησιν αὐτήν. Χθὲς ἤμην ἐγγεγραμμένος νὰ ἀγορεύσω ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων περὶ ἐθνοφυλακῆς· δὲν ἦλθεν ἡ σειρά μου δὲ νὰ λάβω τὸν λόγον· τελευταῖον ἠγόρευσεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν· κατόπιν ἐζήτησε τὸν λόγον ὁ ἀντισυνταγματάρχης Κ. Κορωναῖος, ὁ Πρόεδρος ἔκαμε τὴν παρατήρησιν εἰς τὸν Κ. Κορωναῖον, ὅτι προηγεῖτο κατὰ σειρὰν ὁ Κύριος Καλλιγᾶς, ἀλλ’ ὅτι καὶ πρὶν ἢ δώσῃ τὸν λόγον εἰς τὸν Κ. Καλλιγᾶν ἠρώτησε τὴν Συνέλευσιν, ἂν ἐφωτίσθη. Ἐγὼ τότε ἠρώτησα τὸν Πρόεδρον νὰ μοὶ ὁρίσῃ, ἐπὶ τίνος ἀπεφήνατο ἡ Συνέλευσις, ἐφωτίσθη, ὁ δὲ Πρόεδρος μοὶ εἶπεν, ὅτι μόνον τὸ θέμα μένει αὔριον ἡ δὲ Συνέλευσις ἐφωτίσθη ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Συνέλευσις, ἂν χθὲς ἀπεπερατώθη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου· ὅσοι νομίζουν, ὅτι ἀπεπερατώθη νὰ σηκωθῶσιν. (ἀμφίβολος ἡ ψηφοφορία)· ὑπάρχει ἀμφιβολία καὶ θὰ θέσω τὸ ζήτημα ἀνάπαλιν. Ὅσοι νομίζουν, ὅτι δὲν ἀπεπερατώθη ἡ συζήτησις, ἂς σηκωθῶσιν. (ἀνίστανται ὀλίγοι). Παρεδέχθη ἡ Συνέλευσις, ὅτι ἀπεπερατώθη.

§18ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ προτείνω ὡς θέμα, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ παρὰ τῶν ὑπουργῶν λεχθέντα, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§19ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἡ Συνέλευσις ἀπεφάνθη, ὅτι θεωρεῖται ἀποπερατωμένη ἡ συνεδρίασις· ἐρχόμεθα εἰς τὸ θέμα.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ θέμα εἶναι, ἂν ἡ Συνέλευσις ἠρκέσθη εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τῶν ὑπουργῶν.

§21ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι ὑπὸ τῶν ὑπουργῶν ἀλλ’ ἁπλῶς εἰς τὰ λεχθέντα.

§22Δ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐπιμένω, Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις· διότι ἔχω πράγματα νὰ εἴπω, διὰ νὰ πεισθῆτε ὅτι ἐξ ἡμῶν οὐδεμία ἀντίστασις ὑπῆρξε διὰ τὴν σύστασιν τῆς ἐθνοφυλακῆς, ἀλλ’ ἀπεναντίας παρεχωρήσαμεν ὅλα τὰ μέσα μετ’ ἀφθονίας.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι παραδέχονται ὅτι ἡ Συνέλευσις ἠρκέσθη εἰς τὰ χθὲς ἐν γένει λεχθέντα, παρακαλοῦνται...

§24ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Χθὲς ἐγένετο μία αἰτίασις κατὰ τῶν ὑπουργῶν καὶ ἀναγκαίως πρέπει νὰ ἐπέλθῃ μία ἀπόφασις ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως· φρονῶ ἑπομένως ὅτι ὡς θέμα πρέπει νὰ τεθῇ τὸ ἑξῆς «αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας οἱ ὑπουργοὶ ἔδωσαν ἔπεισαν τὴν Συνέλευσιν περὶ τῆς εἰλικρινοῦς ἐνεργείας αὐτῶν ναὶ ἢ ὄχι; (θόρυβος).

§25ΒΟΥΒΟΥΛΗΣ. Μὲ συμπάθειο παρακαλοῦμεν.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ θέσω τὸ ζήτημα ἐν γένει λεχθέντα. Ὅσοι λοιπὸν νομίζουν, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἠρκέσθη εἰς τὰ ἐν γένει χθὲς λεχθέντα, νὰ σηκωθῶσιν· (Ἀνίστανται οἱ περισότεροι). Ἡ Συνέλευσις ἠρκέσθη. Τόρα ἔχω νὰ συστήσω εἰς τὴν Συνέλευσιν ἀναφοράν. Ὁ γραμματεὺς Κανακάρης ἀναγινώσκει μίαν ἀναφορὰν τοῦ Ἀναστ. Γοῦδα, δι’ ἧς οὗτος προσφέρει εἰς τὴν Συνέλευσιν δύο Σώματα τῶν ὑπομνημάτων, ἅτινα ἐν τῇ ἐξορίᾳ του ἔγραψε περὶ τῶν παραβιάσεων τοῦ Συντάγματος καὶ ἄλλων παρανομιῶν γενομένων ὑπὸ τοῦ ἐκπτώτου Ὄθωνος.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠρκέσθη ἡ Συνέλευσις εἰς τὰ ἀναγνωσθέντα;

§28ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα. Ἀναγινώσκεται βʹ. μία ἀναφορὰ τοῦ Νεγρεπόντε, δι’ ἧς προσφέρει τὸ ἥμισυ τῆς μισθοδοσίας του ὡς ὑπαλλήλου τοῦ Ναυστάθμου. Ἀναγινώσκεται γʹ. μία πρότασις τοῦ Κ. Μίλησι, περὶ παρατάσεως τῆς ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 τοῦ περὶ συνομολογήσεως τοῦ δανείου τῶν ἓξ ἑκατομμυρίων ψηφίσματος τῆς προσωρ. Κυβερνήσεως ὡρισμένης διμήνου προθεσμίας πρὸς ἐγγραφὴν τῶν πιστωτῶν εἰς ἑπτὰ ἔτι μῆνας.

§29ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰ τμήματα.

§30ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Προτείνω νὰ μὴ παραπεμφθῇ εἰς τὰ τμήματα διὰ τὸ κατεπεῖγον. Διάφοροι ἔμποροι λέγουν ὅτι δὲν δέχονται κἀμμίαν μετοχὴν, ἂν ἡ Συνέλευσις....

§31Π. ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ἐπιτροπήν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται λοιπὸν εἰς τὴν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ἐπιτροπήν. Ἀναγινώσκεται πρότασις τοῦ πληρεξουσίου Πύρλα περὶ ἐκτάκτου εἰσαγωγῆς ὡς πληρεξουσίου τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Φεβρουαρινῆς ἐπαναστάσεως Ἀρτέμη Μίχου. (ἀποδοκιμασία).

§33ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τώρα θὰ ἀνοίξωμεν τὴν θύραν διὰ νὰ εἰσέλθωσιν ὅλοι οἱ Ἕλληνες μέσα. Ὁ Ἰάλεμος ἀναγινώσκει μίαν του πρότασιν περὶ τῶν διενεργουμένων ὑπὸ τῶν ὀπαδῶν τοῦ παρελθόντος πρὸς διατάραξιν τῶν ἐπαρχιῶν τῆς ὁμόρου ἐπικρατείας, καὶ προσκλήσεως τῶν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργῶν διὰ νὰ δώσωσι τὰς δεούσας πληροφορίας.

§34Β. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Εἶναι λίαν σπουδαῖον τὸ ζήτημα, καὶ ἐγὼ ἔμαθα ἀπὸ τὴν Λαμίαν, ὅτι ἐπίκειται κίνημα ἐπὶ τῶν ὁμόρων ἐπαρχιῶν, καὶ ἐγὼ κατὰ συνείδησιν πιστεύω, ὅτι οἱ ἐνεργοῦντες αὐτὰ τὰ κινήματα εἶναι ἐχθροὶ τῆς Ἑλλάδος. Ἂν εἶναι δυνατὸν αὔριον νὰ παρουσιασθῇ ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν διὰ νὰ μᾶς πληροφορήσῃ περὶ τούτου. Εἰμπορῶ νὰ εἴπω, ὅτι καὶ ἐγὼ συνετέλεσα νὰ ἐμποδισθῇ αὐτὸ τὸ κίνημα.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον θὰ προσκληθῇ ὁ ὑπουργὸς διὰ νὰ δώσῃ λόγον περὶ τούτου. Ἀναγινώσκεται πρότασις τοῦ Κ. Κωνσταντοπούλου περὶ προσκλήσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ νὰ δώσῃ πληροφορίας πῶς θέλει πραγματοποιήσει τὴν ἐκλογὴν τοῦ Βασιλέως.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ περὶ τούτου νὰ ἐρωτηθῇ αὔριον ὁ ὑπουργός;

§37ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα.

§38ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Νὰ ἐρωτήσητε, ἂν ὑποστηρίζεται αὐτὴ ἡ πρότασις ἀπὸ κἀνένα.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν κανονισμὸν, ὅταν γίνεται μία πρότασις καὶ ὑποστηρίζεται ἀπὸ πληρεξουσίους τινὰς, τότε τυποῦται καὶ συζητεῖται· ἠρώτησα ἂν ἡ Συνέλευσις θέλῃ αὔριον νὰ γείνῃ τοῦτο καὶ δὲν ἐπιμένει κἀνείς. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἔχει τὸν λόγον ὁ κύριος Πετιμεζᾶς, ἐκ προϊμίων ὅμως λαμβάνω τὸ θάῤῥος νὰ ὑπομνήσω εἰς τοὺς κυρίους πληρεξουσίους, ὅτι τὸ ἱερώτερον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως, εἶναι ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου· ἑπομένως παρακαλοῦνται ὅλοι νὰ μὴ διακόπτωσι τὸν ἀγορεύοντα, διότι τότε εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔλθωμεν εἰς συνενόησιν, νὰ φυλάξωμεν καὶ τάξιν· εἶναι συμφέρον κοινὸν, διότι ὅλοι ἐρχόμεθα εἰς τὸ βῆμα, πότε ὁ εἷς καὶ πότε ὁ ἄλλος· καὶ ἑπομένως ἔχομεν συμφέρον νὰ μὴ διακόπτωμεν ὁ εἷς τὸν ἕτερον.

§40ΚΡΙΕΖΗΣ. Προσθέτω, Κύριε πρόεδρε, καὶ ἡμεῖς νὰ φροντίσωμεν, κατ’ ἰδίαν ὁμιλοῦντες, νὰ μὴ φωνάζωμεν· εἶναι καιρὸς πλέον νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν κανονισμόν μας, καθόσον διῃρέθημεν καὶ εἰς τμήματα.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἅμα ἔλθουν τὰ ἔντυπα.

§42ΚΡΙΕΖΗΣ. Νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ διὰ δωμάτια, διότι ἴσως ἀναγκασθῶμεν νὰ ἐνοικιάσωμεν καὶ κἀνένα σπίτη.

§43ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, σήμερον ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, κατὰ τὴν κρίσιν μου, παρουσιάζεται ἓν τῶν σπουδαιοτέρων ἀντικειμένων, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρῶτος ἔλαβον τὴν τόλμην νὰ λαλήσω. Τὸ σπουδαιότατον τοῦτο ἀντικείμενον ἡ Συνέλευσις τὸ γνωρίζει ἐκ τῆς ἡμερησίας διατάξεως· ὡς ἄτομον καὶ ὡς πολίτης ἁπλοῦς ἔχω συμπαθείας, καθὼς ἔχει καὶ πᾶς ἄνθρωπος. Κατὰ συνέπειαν μετὰ θάῤῥους δύναμαι νὰ ἀναγγείλω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι σέβομαι τὸν μέχρι τοῦδε κυβερνήσαντα πρόεδρον ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἐπαναστάσεως, διότι εὑρίσκω εἰς αὐτὸν προτερήματα ἄξια τοῦ βάρους, μὲ τὸ ὁποῖον τὸν ἐπεφόρτισε τὸ ἔθνος. Ἔχω ἀδυναμίαν εἰς τὸν Ναύαρχον Κανάρην, τὸν ποντοπόρον τοῦτον Ναύτην, ὅστις μὲ τὸν δαυλὸν εἰς τὰς χεῖρας κατέστρεψε τοὺς στόλους ἄλλης τυραννίας, ἥτις εἰς ἄλλους καιροὺς ἐμάστιζε τὴν πατρίδα μας, καὶ ὅστις συνέτεινε πολὺ εἰς τὸ ν’ ἀντηχήσῃ ἡ δόξα τῆς πατρίδος ἀπὸ τοῦ ἑνὸς μέχρι τοῦ ἑτέρου πόλου τῆς γῆς. Ἔχω ἀδυναμίαν εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Ῥούφου, διότι εἶναι υἱὸς τοῦ μεγαλοπράγμονος Κανακάρη. Ἀλλὰ, Κύριοι, δυστυχῶς εἰς τὴν θέσιν ταύτην, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκομαι, δὲν εἶμαι κύριος τῆς καρδίας μου· μία ἐξωτερικὴ ἐντολὴ, μὲ τὴν ὁποίαν περιεβλήθημεν ἀπὸ τὸν λαὸν τῶν ἐπαρχιῶν μας ἐν μέρει, καὶ κατὰ γενικὸν κανόνα ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν τῆς ἐπικρατείας, μὲ ὑποχρεοῖ νὰ ὑποβάλλω τὰς πεποιθήσεις τῆς καρδίας μου καὶ νὰ ὑποκύψω εἰς αὐτὴν τὴν μεγάλην ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν τὸ ἔθνος μᾶς ἀνέθεσε. Εἰσέρχομαι εἰς τὸ θέμα· Κύριοι, ἡ ἐπικράτεια, εἰς τὴν ὁποίαν ζῶμεν, εἶδε πολλὰς ἐπαναστάσεις· μία τούτων ὑπῆρξε καὶ ἡ τελευταία. Ἔρχομαι λοιπὸν νὰ ἀναμνήσω εἰς τὴν Συνέλευσιν ποῖος ὑπῆρξεν ὁ σκοπὸς αὐτῆς τῆς ἐπαναστάσεως καὶ ποῖα εἶναι τὰ δικαιώματα πάσης ἐπαναστάσεως ἐν γένει. Τὸ κατ’ ἐμὲ φρονῶ, ὅτι ἡ τελευταία ἐπανάστασις, Κύριοι, σκοπὸν εἶχε τὴν καταστροφὴν μιᾶς τυραννίας, ἥτις ἐμάστιζε τὸ ἔθνος τοῦτο, καὶ τὴν μεταβολὴν ἐπὶ τὰ κρείττω τῶν θεσμῶν, τοὺς ὁποίους ἄλλη ἐπανάστασις εἶχε καθιερώσει, καὶ τοὺς ὁποίους αὐτὴ ἡ τυραννία παρέβλεψε καὶ κατεπάτησε. Πᾶν ἔθνος λοιπὸν, ὅταν ἐγείρῃ κατὰ μιᾶς τυραννίας μίαν ἐπανάστασιν, περιβάλλεται, μετὰ τὸ κατόρθωμα, τὴν κυριαρχικήν του ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀναθέσει εἰς πρόσωπον, τὸ ὁποῖον, μὴ πληρῶσαν τὴν ἐντολὴν καὶ τὴν ἐπιθυμίαν του, ἀπέβαλε. Μετὰ τὴν ἐπανάστασιν ἄρα ἡ κυριαρχικὴ ἐξουσία μεταβαίνει ἀναντιῤῥήτως εἰς τὸ ἔθνος. Ἀλλά, Κύριοι, ἓν ἔθνος δὲν δύναται νὰ βουλεύεται καὶ νὰ ἀποφαίνεται ὁμοθυμαδὸν, διότι τοῦτο ἀντίκειται εἰς τοὺς φυσικοὺς κανόνας τῆς ἀνθρωπότητος· ἐπενοήθη κατὰ συνέπειαν νὰ στείλῃ πληρεξουσίους, τῶν ὁποίων ἡ συνάθροισις εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν τόπον νὰ ᾖναι ἐφικτὴ, πληρεξουσίους τῆς ἐμπιστοσύνης του, τοὺς ὁποίους ἐνδύει μὲ αὐτὸ τὸ κυριαρχικὸν δικαίωμα. Εἵπετο κατὰ συνέπειαν, μετὰ τὴν ἐπανάστασιν, ἐπειδὴ δὲν ἦτο δυνατὸν αὐθωρεὶ τὸ ἔθνος νὰ ἐκλέξῃ τοὺς ἐντολεῖς του, νὰ συμβῇ διακοπή τις αὐτῆς τῆς κυριαρχίας. Κατὰ τὴν διακοπὴν ταύτην βεβαίως τὸ ἔθνος δὲν ἐδύνατο νὰ μείνῃ ἀκυβέρνητον, καὶ διὰ τοῦτο αὐτὴν τὴν ἰδίαν νύκτα ὁ λαὸς καὶ ὁ στρατὸς ὁμοῦ ἐξέδωκαν ἓν ψήφισμα, ἐσχημάτισαν μίαν κυβέρνησιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐχάρισαν αὐτὴν τὴν κυριαρχικὴν ἐξουσίαν. Ἀλλὰ, Κύριοι, μετὰ τὴν συγκάλεσιν τῆς Συνελεύσεως, αὐτὴ ἡ κυριαρχικὴ ἐξουσία ἐπανέρχεται εἰς τὸ ἔθνος, ἐπανέρχεται εἰς τὴν Συνέλευσιν, τὴν ὁποίαν τὸ ἔθνος ἀπέστειλε· μ’ ἄλλους λόγους τὸ ἔθνος ἐφάνη κατὰ τὴν 10 8βρίου κυρίαρχον διὰ τῆς Ἐπαναστάσεως, ἀνεφάνη δὲ κατὰ τὴν 10 Δεκεμβρίου, ἢ ἀσφαλέστερον κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, καθ’ ἣν ἐκηρύχθη τὸ νόμιμον τῆς παρούσης Συνελεύσεως, κυρίαρχον δι’ αὐτῆς. Διὰ νὰ ἐννοήσητε δὲ καλλίτερον, ὅτι τὸ ἔθνος δὲν εἶχεν ἄλλον σκοπὸν, δύνασθε ἀκόμη νὰ ἐξάξητε αὐτὸ τὸ συμπέρασμα ἀπὸ τὴν ἔκφρασιν, τὴν ὁποίαν καθιέρωσαν ἐντὸς ἐκείνου τοῦ περιδόξου ψηφίσματος, τοὐτέστιν ὅτε συνέστησε Κυβέρνησιν προσωρινὴν, τῆς ὁποίας ἡ διάρκεια νὰ ᾖναι πεπερασμένη, καὶ ἥτις ὤφειλε ἅμα συγκαλεσθῇ ἡ Συνέλευσις, ἤτοι ἅμα ἀναφανῇ ἡ κυριαρχία ἡ ἐθνικὴ, νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον αὐτῆς καὶ νὰ καταθέσῃ τὴν ἐξουσίαν, ἡ δὲ Κυβέρνησις καὶ ἐννόησε καὶ ἐξετέλεσε τὴν ἐντολὴν ταύτην πληρέστατα. Δὲν ἐννοῶ σήμερον πῶς εἶναι δυνατὸν μία Συνέλευσις, ἥτις ἐνεδύθη αὐτὴν τὴν μεγάλην καὶ κυριαρχικὴν ἐξουσίαν τοῦ ἔθνους, νὰ θέσῃ ἀντικρὺ αὐτῆς μίαν νέαν Κυβέρνησιν, μεθ’ ἧς ν’ ἀνταποκρίνεται. Δὲν εἶμαι, Κύριοι, θιασώτης τῶν ἐκτὸς τοῦ τόπου τούτου συμβαινόντων, ἀλλ’ ἀναγκάζομαι πρὸς ἀσφαλεστέραν ἐξήγησιν τῆς ἰδέας μου, νὰ καταφύγω καὶ εἰς παρελθούσας ἐποχὰς παρομοίας φύσεως, νὰ διατρέξω τὰς πράξεις ἄλλων ἐθνῶν εἰς ὁμοίας εὑρεθέντων περιστάσεις, διὰ νὰ δυνηθῶ ἀσφαλέστερον νὰ ἐξηγήσω αὐτὴν τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισα. Κατὰ τὰ 1791 ἐν Γαλλίᾳ ὑπῆρχε μία Συνέλευσις, ἀλλ’ εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἀντικρὺ αὐτῆς ἐστέκετο ἕνας βασιλεὺς ὁ βασιλεὺς οὗτος, ὡς κάλλιον ἐμοῦ γνωρίζετε, ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν ἐκείνην ἐπιέζετο, διότι αὐτὴ ἐπεθύμει θεσμοὺς ἐλευθεριωτέρους, τοὺς ὁποίους αὐτὸς ὁ ἡγεμὼν δὲν ἀπεδέχετο, ὡς κάλλιον ἐμοῦ γνωρίζετε· μεταξὺ αὐτοῦ τοῦ ἡγεμόνος καὶ ἄλλων τινῶν βασιλέων ὑπῆρξε μία συνεννόησις, δι’ ἧς ἐπεδιώκετο ἡ σύμπραξίς των πρὸς ἀπελευθέρωσιν τῶν δεσμῶν, τὰ ὁποῖα ἡ Συνέλευσις ἐκείνη ἤρχετο νὰ ἐπιβάλῃ εἰς αὐτὸν τὸν ἡγεμόνα. Ὅτε ὁ ἡγεμὼν αὐτὸς ἀνεκάλυψεν, ὅτι αἱ μυστικαὶ αὐτοῦ ἐνέργειαι ἔτρεχον τὸν κίνδυνον νὰ γίνωσι γνωσταὶ, ἐνόμισε καλὸν νὰ ἀναχωρήσῃ ἀπὸ τὴν Γαλλίαν πρὸς σωτηρίαν του, καὶ ἀνεχώρησε· Τότε τί ἔπραξεν ἐκείνη ἡ Συνέλευσις; ἐνεδύθη τὴν κυριαρχικὴν ἐξουσίαν της παραχρῆμα καὶ ἐπρόσταξε τὸ ὑπουργεῖον νὰ κοινοποιήσῃ εἰς ὅλον τὸν κόσμον, ὅτι τὸ ἔθνος ὑφίσταται δι’ αὐτῆς, καὶ ὅτι αὕτη θέλει προσπαθήσει δι’ ὅλων τῶν μέσων νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν εἰρήνην τῆς Εὐρώπης· ἀλλὰ δὲν ἐσχημάτισεν ἀντικρὺ αὐτῆς κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, αὐτὸ τὸ ἔθνος, εἰς τὸ ὁποῖον ἡμεῖς σήμερον ζῶμεν, κατὰ τὸ 1821 ἐπανέστη κατὰ μιᾶς ἄλλης τυραννίας, πολὺ πλέον βαρβάρου ἐκείνης, τὴν ὁποίαν πρὸ μικροῦ κατεστρέψαμεν. Ἐν τῷ διαστήματι τῆς ἐπαναστάσεως πολλαὶ ἀνεφάνησαν Συνελεύσεις, ἐξελθοῦσαι ἀπὸ τὰς ἀνάγκας τοῦ τότε καιροῦ· ἀπέναντι αὐτῶν τῶν Συνελεύσεων, ὡς γνωρίζετε, καὶ ὡς δύνασθε νὰ πληροφορηθῆτε ἀπὸ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἀπετέλουν μέρος αὐτῶν ἀπέναντι αὐτῶν τῶν Συνελεύσεων, ἂν δὲν λανθάνωμαι, δὲν ἐστέκετο πλέον κυβέρνησις. Ἡ τελευταία ἐν Τροιζῆνι Συνέλευσις, ἥτις ἐψηφίσατο Κυβερνήτην τῆς Ἑλλάδος τὸν Καποδίστριαν, περὶ τὴν λῆξιν αὐτῆς ἐσχημάτισεν ἀντικυβερνητικὴν ἐπιτροπὴν, ἐπειδὴ ὁ Κυβερνήτης ἐκεῖνος δὲν ἦτο παρὼν νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν τὸ ἔθνος τῷ ἐνεπιστεύθη, ἣν ἔστειλεν εἰς τὴν Αἴγιναν, παρακολουθουμένην ὅμως ἀπὸ ἕνα βουλευτικὸν σῶμα. Τί ἄλλο προκύπτει ἐκ τούτου, ἢ ὅτι ἀπέναντι ἐθνικῆς Συνελεύσεως Κυβέρνησις δὲν ὑφίσταται, καὶ ὅτι ὑφίσταται αὕτη, ἀφοῦ ἡ κυριαρχία τοῦ ἔθνους ἐκπνέουσα ἀνακηρύξῃ τοιαύτην. Πρὸς τοῦτο ἔστω ἡμῖν παράδειγμα καὶ ἡ Συνέλευσις τῆς 3 Σεπτεμβρίου, ἥτις ἅμα συνῆλθεν ἀνέλαβε τὴν κυριαρχίαν, καί τοι ὑπάρχοντος τοῦ ἡγεμόνος, καὶ ὁ ἡγεμὼν ἐκεῖνος ἦτο νεκρὸς καὶ ὑπέγραφε, διότι ἡ Συνέλευσις ἐπρόσταζεν. Ἐνθυμηθῆτε δὲ ὅτε ἓν διάγγελμα, τὸ ὁποῖον ἐπαρουσίασεν εἰς τὴν Συνέλευσιν ἐκείνην, ἐν βραχυτάτῳ χρόνῳ συζητηθὲν ἐῤῥίφθη ἐκτὸς τῆς αἰθούσης, διότι δὲν ἀνταπεκρίνετο εἰς τὰ συμφέροντα τῆς Πολιτείας. Ἐξ ὅσων μέχρι τοῦδε ἐλάλησα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως πιστεύω, ὅτι εὑρίσκομαι ἐντὸς τοῦ δικαίου, ἐὰν εἴπω, ὅτι ἀπέναντι τῆς ἐθνικῆς ταύτης Συνελεύσεως, ἥτις περιεβλήθη μὲ αὐτὴν τὴν κυριαρχικὴν ἐξουσίαν, δὲν ἁρμόζει νὰ ἵσταται κυβέρνησις· τότε δὲ μόνον, κατὰ τὴν ἰδέαν μου, ἠδύνατο νὰ ἵσταται κυβέρνησις, ὅταν ἡ ἐπανάστασις δὲν εἶχε σκοπὸν τὴν καταστροφὴν τῆς τυραννίας, ἢ ὅταν ἡ καταστροφὴ τοῦ ἡγεμόνος τοῦ καθημένου ἐπὶ τοῦ θρόνου ἐπέρχεται φυσικῶς, ἀλλὰ τότε κατὰ τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις τῆς 3 Σεπτεμβρίου, ἔπρεπε νὰ συνέλθῃ ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου ἀριθμὸς διπλάσιος βουλευτῶν, καὶ οὐχὶ Συνέλευσις, οἵτινες τῇ ὁμοφώνῳ συνδρομῇ τῶν γερουσιαστῶν ἤθελον ἀποφασίσει περὶ τῆς διαδοχῆς καὶ μόνον· καὶ τότε βεβαίως, ἐπειδὴ ὁ θρόνος ἐχήρευε φυσικῶς, ἤθελεν ἔλθει ἀντικρὺ αὐτοῦ μία κυβέρνησις, μία μεσοβασιλεία νὰ ἀναπληρώσῃ προσωρινῶς τὴν ἔλλειψιν τοῦ ἡγεμόνος· καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἔπρεπε κατὰ τὴν κρίσιν μου νὰ περιβληθῇ μὲ τὸ ἀνεύθυνον. Ἀλλὰ σήμερον δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς δύναται νὰ σταθῇ μία κυβέρνησις ὑπεύθυνος, ὅταν ἔχῃ παρακολούθημα αὐτῆς ὑπουργεῖον ἐπίσης ὑπεύθυνον. Διότι ἐκ τούτου ἤθελε προκύψει μία φοβερὰ ἀντίφασις. Ἐπειδὴ, ὅταν ἡ ὑπεύθυνος Κυβέρνησις διατάττει πρᾶξιν ἔνοχον, ὁ ὑπεύθυνος ὑπουργὸς δικαιοῦται νὰ ἀρνῆται τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῆς, καθ’ ὅσον ἡ εὐθύνη τοῦ ἑνὸς δὲν ὀφείλει νὰ παρακολουθῇ τὴν εὐθύνην τοῦ ἑτέρου. Πῶς; θέλετε νὰ θεωρήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν ἀνεύθυνον; Ἀλλὰ τότε, ἐπειδὴ δὲν ἔχομεν νόμους προετοιμασμένους νὰ προβλέπωσι τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ θέσωμεν πλησίον αὐτῶν ἓν ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον νὰ μὴν ἔχῃ φωνὴν, καὶ ἄξιον νὰ ὑπακούσῃ εἰς τὰς θελήσεις αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως τυφλῶς, ἐνῷ εἶναι ὑπεύθυνον. Διὰ τοῦτο λοιπὸν φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει σήμερον, ὅτε ὑπάρχομεν ἡμεῖς ἐδῶ, νὰ σχηματίσωμεν μίαν Κυβέρνησιν πρὸς ἑαυτὴν ἀνακόλουθον, ἥτις νὰ ὀπισθοδρομῇ ἐκ τῆς φύσεώς της αὐτῆς τὰς ἐνεργείας τούτου τοῦ κυριαρχικοῦ Σώματος. Προτείνω λοιπὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν, Κύριοι, νὰ σχηματίσωμεν ἀντὶ Κυβερνήσεως, ἓν ὑπουργεῖον μὲ ἕνα πρόεδρον, καὶ ὅλοι αὐτοὶ νὰ ἦναι συνυπεύθυνοι πρὸς ἡμᾶς. Νομίζω, ὅτι σχηματίζοντες ἓν τοιοῦτον εἶδος ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως ταύτης, αὕτη ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δὲν θέλει ἐνεργεῖ, οὔτε πράττει ἄλλο, παρ’ ὅ,τι ἡ ἐθνικὴ κυριαρχία τὴν διατάττει, παρ’ ὅ,τι ἡ Συνέλευσις νομοθετεῖ περὶ τῶν συμφερόντων τῆς ἐπικρατείας καὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ ἐδῶ δύναται νὰ ἀντιῤῥήσῃ τις, πολλὰ καλὰ, κύριε, ἀλλὰ τίνι τρόπῳ θὰ σχηματίσωμεν αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον; Ἐξηγῶ τὴν ἰδέαν μου. Ἡ Συνέλευσις προτείνω νὰ ἐκλέξῃ ἕνα πρόεδρον τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας, καθὼς καθιερώσαμεν, καὶ αὐτὸς νὰ χαίρῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς τοῦ ὑπουργείου. (Θόρυβος). Μὴ συγχίζεσθε, Κύριοι· ἤθελα ἐπεκτείνει τὸ δικαίωμα τῆς Συνελεύσεως διὰ νὰ ἐκλέγῃ αὐτὴ καὶ τοὺς ὑπουργούς· ἀλλ’ ἐδῶ γεννᾶται νέον δυστύχημα, τὸ ὁποῖον δὲν θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἀποφύγωμεν, καὶ τοῦτο εἶναι κατὰ τὴν κρίσιν μου τὸ ἑξῆς. Γνωρίζετε ὅλοι πῶς τὰ προσωπικὰ ἀντικείμενα ἐπηρεάζουν τὰς πράξεις πάσης κοινωνίας· θέλομεν ἀναγκασθῆ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἑπτὰ προσώπων, ἀπὸ τὰς συμπαθείας πρὸς τὰ πρόσωπα ὁρμώμενοι, νὰ ἀναδείξωμεν ἓν ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἐξέλθει ἀπὸ τὰ κόμματα τῆς Συνελεύσεως, μὲ διαφόρους ἀρχὰς καὶ φρονήματα, καὶ τοῦτο δὲν ἤθελε δυνηθῆ ποτὲ νὰ συμφωνήσῃ, ὥστε ἐν τῇ γεννήσει του ἔγκειται ἡ ἀποσύνθεσις. Ἀλλά, Κύριοι, ἠμπορεῖ νὰ μοὶ γεννηθῇ μία νέα ἔνστασις, καὶ νὰ μοὶ εἴπωσί τινες· κύριε, μᾶς ἐπροτείνατε νὰ δώσωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην μας εἰς ἕνα καὶ μόνον ἄνθρωπον καὶ αὐτὸς νὰ ἐκλέγῃ τὴν κυβέρνησιν· ἀλλὰ δὲν εἶναι φόβος μήπως αὐτὸς πλανηθῇ; μήπως εἰς αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον ἀναφυῇ μία ἔνοχος φιλοδοξία, καὶ ἀναγκάσῃ τὸ ἔθνος νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὰ δεινὰ μιᾶς δικτατορίας; Κολακεύομαι νὰ πιστεύω ὅτι διὰ τῶν ἑξῆς θὰ ἀφαιρέσω αὐτὴν τὴν ὑποψίαν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν. Εἰς ὅν τινα ἤθελε μοὶ ἀποτείνει αὐτὴν τὴν ἐρώτησιν, ἤθελον ἀνταποτείνει τὴν ἑτέραν· ἆράγε εἶναι κἀνεὶς πεπεισμένος ὅτι ἀπὸ τὰ σπλάγχνα πολυμελοῦς κυβερνήσεως δὲν δύναται νὰ ἐξέλθῃ αὐτὸ τὸ φάσμα τῆς δικτατορίας; Βεβαίως, ὅπως δύναται νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ ἑνός, δύναται νὰ ἐξέλθῃ καὶ ἀπὸ τοὺς πολλοὺς· καὶ θέλω σᾶς δώσει παραδείγματα. Εἰς τὰ 1799 μία συνωμοσία, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχε μέρος ὁ Βοναπάρτης διέλυσε τὴν βουλὴν τῶν 500. Ἐνθυμεῖσθε καλῶς, ὅτι τότε τὸ νομοθετικὸν αὐτὸ Σῶμα παρέλυσε, καὶ ἀντ’ αὐτοῦ ἀνέλαβε τὴν ὑπερτάτην ἀρχὴν μία τριανδρία συνισταμένη ἐκ τριῶν ὑπάτων. Μεταξὺ αὐτῶν τῶν τριῶν ἦτο καὶ ὁ Βοναπάρτης καὶ δύω ἕτεροι, ἐὰν δὲν μὲ λανθάνῃ ἡ μνήμη, ὁ Συὲς καὶ Ῥωγὲρ Δουκώ. Ὅλοι γνωρίζετε τὰ στάδια, τὰ ὁποῖα τὸ σύστημα τοῦτο τῆς Κυβερνήσεως διέτρεξεν ἐν τῇ ἐπικρατείᾳ ἐκείνῃ· νομίζω, ὅτι μετὰ 40 ἡμέρας συμπεριελήφθη καὶ ὁ Καμβασαρὲς καὶ ἕτερος καὶ ἔγειναν πέντε. Κατὰ δὲ τὰ 1802 ἡ ὑπατεία ἀνεδείχθη ἰσόβιος, καὶ ἀνετέθη εἰς τὸν Ναπολέοντα. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ἀπὸ ἕνα πολυμελὲς κυβερνητικὸν σύστημα ἐξῆλθεν ἡ δικτατορία μὲ ὅλας τὰς δυνάμεις της, καὶ κατέστρεψε τὴν δημοκρατίαν. Ναὶ, ἐξῆλθε καὶ ἐτέθη ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ἔθνους, καὶ ὑπέταξεν εἰς τὰς ἁλύσεις της τὸ πλέον μεγαλεπήβολον ἔθνος, τὸ ἔθνος τῶν Γάλλων. Ἄρα κατὰ τὰς κρίσεις μου ὁ κίνδυνος ἐπίκειται ἐξ ἴσου καὶ εἰς τὰ δύο συστήματα. Ἀλλ’ εὑρίσκω ὀλιγώτερον κινδυνῶδες τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον προτείνω ἐγώ· διότι ἐγὼ δὲν συνιστῶ ἕνα Κυβερνήτην, ἀλλ’ ἕνα πρωθυπουργὸν συνυπεύθυνον μετὰ τῶν ὑπουργῶν ἐνώπιον αὐτῆς τῆς κυριάρχου ἐξουσίας. Ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ, ἐὰν δυστυχῶς εὑρεθῇ ἕν ἄτομον, τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ κεκρυμμένην αὐτὴν τὴν φιλοδοξίαν, πότε δυνάμεθα νὰ τὸ ἀνακαλύψωμεν ἀσφαλέστερα καὶ ταχύτερα; κατὰ τὴν κρίσιν μου, ὅταν ἐνεργῇ μόνον ἀφ’ ἑαυτοῦ· διότι φρονῶ ὅτι, ὅταν ἐνεργῇ μετ’ ἄλλων, δύναται πάντοτε τὰς εὐθύνας τῶν πράξεών του νὰ τὰς μεταβιβάζῃ δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ, καὶ νὰ τὰς ὑποκρύπτῃ εὐκολώτερον, ἀποδίδων αὐτὰς εἰς τοὺς ἄλλους. Ἐννοῶ ὅτι, ὅταν τὸ πρόσωπον εἶναι ἕν, καὶ ἔχῃ εἰδικὴν αὐτενέργειαν, εὐκολώτερον δεικνύει τὰς ἐλλείψεις του, εὐκολώτερον δύνανται νὰ προδοθῶσιν οἱ σκοποί του, καὶ ἑπομένως εὐκολώτερον εἰς τὴν Συνέλευσιν εἶναι νὰ ἀνακαλύψῃ καὶ νὰ προλάβῃ αὐτὰς τὰς προθέσεις, καὶ νὰ τὰς τιμωρήσῃ πρὸς παραδειγματισμὸν, καὶ πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ δικαίου. Νομίζω, ὅτι ὅσα ἐλάλησα ἐνώπιον ὑμῶν, κατὰ τὴν κρίσιν μου καὶ τὰς πεποιθήσεις μου, εἶναι ἀρκετὰ νὰ δώσωσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν ἐγγύησιν ὅτι δὲν ἀνεχώρησα ἀπὸ ἀντιπαθείας προσωπικὰς, ἀλλ’ ἀπὸ καθαρὸν τὸ συμφέρον τῆς ἐπαναστάσεως καὶ τῆς πατρίδος. Ἐλπίζω λοιπὸν, μόλον ὅτι περιμένω κατόπιν πολλοὺς ἐχθροὺς τῆς ἰδέας μου, ἐλπίζω λέγω ὅτι ἐν τῇ δικαιοσύνῃ της ἡ Συνέλευσις θέλει ἀποφασίσει περὶ τοῦ καταλληλοτέρου· καὶ, ἂν ἀποτύχῃ ἡ ἰδέα μου, θέλω μείνει ἐπίσης εὐχαριστημένος, ὡς καὶ ἂν τὴν ἐκέρδαινα. Διατυπῶ, τελευτῶν, τὴν ἰδέαν μου, καὶ ἀνακεφαλαιόνων προτείνω εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐκλέξῃ ἕνα Πρόεδρον διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας, τὸν ὁποῖον νὰ ὀνομάσῃ Πρόεδρον τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ ἀναθέσῃ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν ἑπτὰ ἢ καὶ περισσοτέρους ὑπουργούς· (θόρυβος) τὸ Σῶμα δὲ τοῦτο νὰ ἐκτελῇ τὰς διαταγὰς τῆς Συνελεύσεως, καὶ τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους αὐτὴ ἡ Συνέλευσις θὰ κάμῃ. Ἅπαντες δὲ νὰ ᾖναι συνυπεύθυνοι ἐνώπιον αὐτῆς, καὶ μετακλητοί.

§44ΡΗΓΑΣ ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι! Τὸ προκείμενον ἀντικείμενον θεωρεῖται ὡς ἓν τῶν οὐσιωδεστέρων ὕστερον ἀπὸ τὰ προαποφασισθέντα περὶ καθηκόντων, καθόσον πρέπει νὰ παραδεχθῶσι ταῦτα ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν ἀνάλογον εἰς τὸν τόπον μας, ἀνάλογον εἰς τὰς ἀνάγκας μας καὶ εἰς τὰς περιστάσεις μας, ἡ δὲ σύστασις τοιαύτης Κυβερνήσεως κατ’ ἐμὲ θέλει εἶσθαι πρόδρομος τῆς ἀσκανδάλου καὶ ἀνεπηρεάστου ἀπολαύσεως τῶν ἐπιθυμιῶν τοῦ ἔθνους. Διὰ νὰ ἔλθωμεν λοιπὸν εἰς ἕν ἀποτέλεσμα, νομίζω ὅτι ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρξῃ Κυβέρνησις πρὸς συντήρησιν κυρίως· τώρα ἔχομεν ἀνάγκην τῆς τάξεως καὶ ἡσυχίας, διὰ νὰ εὑρίσκεται καὶ ἡ Συνέλευσις ἐν πλήρει ἡσυχίᾳ διὰ νὰ ἐκτελέσῃ τὰ καθήκοντά της τὰ μεγάλα· ἀνάγκη δὲ εἶναι νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἀναλόγου, ἐπαναλαμβάνω, Κυβερνήσεως. Κατ’ ἐμὲ τὸ εἶδος πρέπει νὰ φέρῃ συνάμα καὶ τὰ καθήκοντα καὶ τὰς ἐνεργείας αὐτῆς· δὲν δύναται νὰ ᾖναι ἀναπόσπαστον τὸ ἓν ἀπὸ τοῦ ἄλλου. Ἡ ἐπανάστασις κατὰ τὴν 10 Ὀκτωβρίου ἀνέθηκε διὰ ψηφίσματος εἰς Κυβέρνησιν προσωρινὴν τὰ γεγραμμένα ἐν τῷ ψηφίσματι ἐκείνῳ καθήκοντα· δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ τὰ ἀναφέρω, καθ’ ὅσον εἶναι πρόσφατα εἰς τὴν μνήμην σας· σύμφωνα δὲ μὲ τὸ αὐτὸ ψήφισμα, τὸ διαδηλοῦν τὰ καθήκοντα αὐτῆς, τὰ ἀναδεχθέντα τὴν Κυβέρνησιν μέλη δι’ ἑνὸς προγράμματος τὰ ἐξέθηκαν· τὰ καθήκοντα λοιπὸν διεγράφησαν καὶ εἰς ἐκεῖνο τὸ πρόγραμμα· ἦσαν μετὰ τὴν ἔκπτωσιν τοῦ ἡγεμόνος τὴν κηρυχθεῖσαν τότε, ἡ συγκάλεσις τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως καὶ ἡ διοίκησις αὐτῆς κυρίως εἰς τὴν συντήρησιν τῆς τάξεως καὶ ἡσυχίας· οὕτω λέγει τὸ πρόγραμμα. Ἡ πατρὶς ἀπῄτει παρὰ τῆς προσωρινῆς ἐκείνης Κυβερνήσεως ῥητῶς τὴν συντήρησιν τῆς εἰρήνης τοῦ Κράτους καὶ τὴν συγκάλεσιν τῆς Συνελεύσεως. Δὲν ἔρχομαι ἐδῶ νὰ ἐξετάσω, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη περιωρίσθη εἰς ταῦτα μόνον, διότι πείθομαι, ὅτι τὰ πάντα ἔκαμε πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπόν. Καὶ τοῦτο θέλει ἐξελεγχθῆ εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν πράξεών της. Εἶναι ὅμως βέβαιον, Κύριοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἐπελήφθη δυνάμεως περισσοτέρας καὶ τοῦ ἡγεμόνος τοῦ πεπτωκότος. Ἠμπορεῖ νὰ ἔπραξε τοῦτο ἐξ ἀνάγκης ἀναποδράστου, ἀλλ’ ἀκόμη δὲν τὸ συνομολογῶ ἐγκαρδίως, χωρὶς νὰ διεξέλθω τὰς πράξεις καὶ τοὺς λόγους αὐτῆς. Ὁ ἡγεμὼν ἐκεῖνος δὲν εἶχε νομοθετικὴν δύναμιν, μέρος μόνον εἶχε, διότι τὴν ἀρχὴν ταύτην τὴν εἶχον καὶ τὰ ἄλλα δύω νομοθετικὰ σώματα. Ἡ προσωρινὴ δὲ Κυβέρνησις ἐκείνη ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ νομοθετήσῃ μόνη καὶ νὰ ἐνεργήσῃ ἐντελῶς νομοθετικὰ ἔργα· ἂς ἐνθυμηθῇ ὀλίγα τινὰ, οἷον ἕνα νόμον περὶ καταργήσεως τοῦ πολιτικοῦ θανάτου, περὶ συντάξεως, καθὼς λέγουν, ἐγὼ δὲν ἀντελήφθην τὰ περὶ τούτου, μὴ ὑπαγορευμένα ἀπὸ ῥητοὺς νόμους, καὶ ἄλλα πολλὰ, ὅσα ἐνήργησεν· ἴσως ἠμπορῶ νὰ εἴπω αὔριον, ὅτι καλῶς ἐνήργησεν, ἀντιλαμβανόμενος τῶν λόγων καὶ τῶν λεπτομερειῶν.

§45ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὀκτὼ ὑπουργεῖα, μισθοὺς Γερουσιαστῶν....

§46ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἔλαβε δύναμιν μεγαλειτέραν ἀπὸ τὴν τοῦ ἡγεμόνος καὶ ἐπαρουσιάσθη προχθὲς νὰ ἐναποθέσῃ τὰς ἡνίας τῆς Κυβερνήσεως. Παράδοξος μοὶ ἐφάνη μὴ ἀσπασθεῖσα ἓν σχέδιον ἑνὸς ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον ἠθέλησε νὰ περιορίσῃ τοῦ λοιποῦ αὐτὴν τὴν μεγάλην δύναμιν· εἴπομεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ, ἕως οὗ προβῶμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν νέαν, παρακαλεῖται νὰ ἐξακολουθήσῃ περιωρισμένη εἰς τὴν νέαν ἐξουσίαν. Καὶ ὅμως ὁ προϊστάμενος εἶπεν, ὅτι, «Κύριοι, δὲν γίνεται τοῦτο· ἐν ὅσῳ ἡμεῖς εἴμεθα Κυβέρνησις, θὰ εἴμεθα καὶ εἴμεθα Κυβέρνησις». Ὁ λόγος του εἶναι εἰς χεῖράς μου γεγραμμένος ἀπὸ τοὺς ξενογράφους, καὶ ἐπῄνεσα αὐτὸ τὸ θάῤῥος τοῦ λόγου του, διότι ἐὰν τοιοῦτον θάῤῥος εἶχεν εὐτυχῶς κατὰ τὸ παρελθὸν εἷς ὑπουργὸς, εἷς πρωθυπουργὸς, μισὸς ὑπουργὸς, ἤθελεν εἴμεθα λυτρωμένοι ἀπὸ τὰ δεινὰ πρὸ καιροῦ (ἐπιδοκιμασίαι). Ἡ τύχη, ἢ ὁ Θεὸς, ἠθέλησε ν’ ἀρχίσῃ ὁ καθαρὸς συνταγματισμὸς ἀπ’ αὐτὴν τὴν μεταβολὴν, καὶ λέγω βέβαια, ὅτι ἕνας ὑπουργὸς εὐσυνείδητος δὲν πρέπει νὰ δεχθῇ ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει νὰ ἐκπληρώσῃ· ὡς πολίτης ὅμως ὑπόκειται. Μεταβαίνω, Κύριοι, εἰς τὸ μέρος τὸ πρῶτον τοῦ λόγου μου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ᾖναι ἀνάλογος. Ἐὰν ἦτον εἰς τὴν διάρκειαν τῆς Συνελεύσεως, ἐὰν εἴχομεν καὶ ἑνὸς μηνὸς διάρκειαν, μόνος μου ἤθελα εἰπεῖ, ἂς τρέξωμεν, διότι τὰ ὑποκείμενα τὰ ἀποτελοῦντα τὴν Κυβέρνησιν εἶναι ὑποκείμενα, τὰ ὁποῖα γνωρίζονται· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ Συνέλευσις εἶναι ἄδηλον, πόσον θὰ διαρκέσει, ἡ ἐκπλήρωσις τῶν μεγάλων ἔργων, τὰ ὁποῖα θὰ ἔλθουν, εἶναι ἄδηλον πότε θὰ γείνῃ. Ἡ περίστασις εἶναι κρίσιμος, Κύριοι, διότι ὁλόκληρον τὴν σκεπὴν τὴν κατεβάσαμεν μὲ τὴν πρόφασιν, ὅτι τὸ Σύνταγμα θὰ ἀναθεωρηθῇ, καὶ ὁ ἡγεμὼν εἶναι ἔκπτωτος. Εἶναι βέβαιον, ἀληθὲς, ὅτι χθὲς ἐθέσαμεν μίαν ἄλλην σκέψιν, ἥτις εἶναι ἡ ἐκλογὴ τοῦ ἡγεμόνος. Ἀλλ’ εἴθε ὁ θεὸς νὰ τὸ φέρῃ δεξιὰ καὶ νὰ ἐπιτύχωμεν καὶ ν’ ἀπολαύσωμεν τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην! Ἀλλ’ ἐν τῷ κόσμῳ πολλάκις πολλά τις ἐπιθυμεῖ, ἀλλὰ δὲν γίνονται! Ὅσον ἔχει μέρος ὁ θεὸς εἰς τὰς ἀποφάσεις τῶν ἐθνῶν, ἄλλο τόσον ὁ διάβολος κατεργάζεται προσκόμματα· (γέλωτες). Ἡ Συνέλευσις θὰ διαρκέσει ἤδη πολύ· ἡ κυριαρχία ἐδῶ θὰ ᾖναι πάντοτε ἑτοίμη· ἔχει λοιπὸν ἀνάγκην τῆς τάξεως καὶ ἡσυχίας, ἔχει τὸ σέβας τοῦ λαοῦ, τὴν πίστιν τοῦ στρατοῦ, καὶ πιστεύω, ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν ἀνάγκην· μόλα ταῦτα, ἐπειδὴ τὰ κακὰ πολλάκις εἶναι ἀναπόφευκτα, χωρὶς νὰ προβλέψῃ τινάς, διὰ τοῦτο ἔχει ἀνάγκην ἡσυχίας· καὶ ταῦτα θὰ τὰ ἐπιτρέψει εἰς ἓν χωριστὸν Σῶμα, καὶ θὰ τὸ ὀνομάσῃ Κυβέρνησιν, καὶ αὐτὴ ἔχει καθήκοντα τὸ δεῖνα καὶ δεῖνα· περὶ προόδου δὲν ἔχομεν καιρὸν νὰ φροντίσωμεν ἢ περὶ νεωτερισμῶν ἄλλων· θὰ φροντίσωμεν διὰ μιᾶς· ἔχομεν ἀνάγκην νὰ φροντίσωμεν τὸν ἐπιούσιον ἄρτον εἰς τοὺς ἀπολύτους ὑπηρέτας τῆς πατρίδος, καὶ ὅτι ἄλλο καθίσταται ἄξιον εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Ἔθνους καὶ εἰς τὴν πρόνοιαν. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι εἴμεθα ὁδοιπόροι καὶ δὲν πρέπει νὰ ἀναπαυθῶμεν, παρ’ ὅταν φθάσωμεν εἰς τὸ μέγαρον, τὸ ὁποῖον ἠκολουθήσαμεν. Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν αὕτη πρέπει νὰ ᾖναι λιτοτάτη, πρέπει νὰ ἔχῃ περιωρισμένα καθήκοντα, τὴν τακτικὴν καὶ ἀναπόφευκτον ὑπηρεσίαν· καὶ ἂν τυχὸν ἔλθῃ εἰς ἀνάγκην, ὡς ὁ Κύριος πληρεξούσιος τοῦ Βάλτου ἐξέθεσεν εἰς τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο, τροποποιούμενον καὶ ὅπως ἄλλως ἤθελεν ἐγκρίνει ἡ Συνέλευσις, ὅταν λέγω ἔλθῃ εἰς ἀνάγκην, ἐδῶ εἴμεθα· τὰ καταστήματα τῶν ὑπουργῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἀπέχουν ὀλίγα βήματα. Τοιαύτην λοιπὸν Κυβέρνησιν, Κύριοι, πρέπει νὰ ἔχωμεν σκοπὸν νὰ κάμωμεν· δὲν ἐμβαίνω εἰς τὰ μέλη ἀκόμη· ἐπιφυλάττομαι, ἀφοῦ ἀκούσω καὶ φωτισθῶ ἀπὸ ἄλλας ἀγορεύσεις, νὰ φέρω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ καὶ τοῦ ἀριθμοῦ. Σήμερον περιορίζομαι νὰ θέσω εἰς τὴν Συνέλευσιν, τὸ πνεῦμα, τὴν ἰδέαν, ὅτι προνοοῦντες περὶ Κυβερνήσεως, νὰ ᾖναι ἡ Κυβέρνησις λιτοτάτη, ἀναγκαία μόνον διὰ νὰ διατηρῆται ἡ τάξις καὶ ἡ ἡσυχία, διὰ τὰ ὧν οὐκ ἄνευ. Μὲ τοιαύτην βάσιν λοιπὸν πρέπει νὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ ἐξηγηθῶμεν· διότι ἄλλως, Κύριοι, δὲν θεωρῶ κατάλληλον. Ἤθελα νὰ σᾶς εἴπω ἱστορικά τινα, ὅτι, ἀφοῦ δίδωμεν αὐτὴν τὴν προσοχὴν εἰς Κυβέρνησιν τοιαύτην, πρέπει νὰ τὴν λάβῃ ἡ Κυβέρνησις· διότι ἄλλοτε τὸ ἴδιον κράτος ἔπαθεν ἀπὸ τοιαῦτα καθήκοντα, δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἀναπαυτικήν· διότι φοβοῦμαι, ὅτι εἰσερχόμενοι θὰ ἀναπαυθοῦν· πρέπει νὰ εἴμεθα ὁδοιπόροι διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ Μέγαρον, ὅπου ἐθέσαμεν. Αὐτὴν τὴν ταπεινὴν γνώμην ἔχω· ἰδού· ἠμποροῦν καὶ διὰ τῶν τμημάτων καὶ διὰ μιᾶς ἐπιτροπῆς νὰ θεωρηθῶσιν ἐκ τῶν καθεστώτων μόνον, ποίαν δύναμιν νὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν· δηλαδὴ νομοθετικὴν δὲν ἔχει· ἠμποροῦμεν νὰ τὴν ἐμποδίσωμεν καὶ εἰς τὴν ἐκτελεστικήν. Ὡς πρὸς δὲ τὰ μέλη δὲν ἔρχομαι τώρα νὰ εἴπω· ἀλλὰ πρῶτον τὶ εἴδους Κυβέρνησιν θὰ κάμωμεν· ὅσον περισσότερον θὰ τὴν κάμωμεν μεγάλην (θόρυβος). Ἰδοὺ τὶ λέγω, συγχρόνως μὲ τὸν ὁρισμὸν τῆς ὑπάρξεως αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως νὰ συνυπάρξῃ καὶ ὁ προσδιορισμὸς τῶν καθηκόντων της, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἔχομεν καιρὸν, νὰ εἴπωμεν ἐκ τῶν καθεστώτων, ποῖα καθήκοντα νὰ ἔχῃ, δηλαδὴ νὰ ᾖναι περιωρισμένη εἰς τὴν τακτικὴν ὑπηρεσίαν εἴτε τριμελῆ τὴν ἀποφασίσετε, ἤτοι ἑπταμελῆ, εἴτε μονομελῆ· λέγω νὰ προϋπάρξῃ ἡ ἰδέα, ποίαν δύναμιν πρέπει νὰ ἔχῃ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις· διότι, ὅταν θέσωμεν αὐτὸ πρὸ ὀφθαλμῶν, εὐκόλως θὰ ἔλθωμεν εἰς τὰ ἄλλα· ἡ ἔκτασις τῆς Κυβερνήσεως θὰ μᾶς φέρει εἰς δυσκολίας, καθὼς καὶ ὁ περιορισμὸς σύμφωνα μὲ τὴν κατάστασίν μας θὰ μᾶς φέρει εὐκολίας.

§47ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Νὰ ἐννοήσωμεν· πρόκειται περὶ μορφῆς.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ μόνον σκέψεις ὑποβάλλει.

§49ΠΑΛΛΑΜΙΔΗΣ. Λοιπὸν λέγω, ὅτι μία ἐπιτροπὴ ἀπὸ ἀνθρώπους ἱκανοὺς νὰ θέσῃ τὸν ὁρισμὸν, χωρὶς νὰ προλάβω ἀκόμη νὰ εἴπω ἑπτὰ ἢ τρία μέλη· ἀναβάλλω νὰ εἴπω, ἂν εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν προαγορεύσαντα, ἢ μὲ τὸν δώσαντα μίαν πρότασιν περὶ πενταμελοῦς Κυβερνήσεως, ἢ μὲ ἄλλον περὶ τριμελοῦς. Λέγω λοιπὸν, ὅτι τοῦτο ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ προσδιορισμοῦ τῶν καθηκόντων. Καὶ λέγω τὰ καθήκοντα νὰ ἦναι περιωρισμένα εἰς τὴν διατήρησιν τῆς τάξεως καὶ τῆς ἡσυχίας.

§50ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι! Τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, ἀνακτῆσαν διὰ τῆς ἐπαναστάσεως τὴν κυριαρχίαν του, ἐξελέξατο ἡμᾶς καὶ μᾶς ἀπέστειλεν ἐνταῦθα διὰ νὰ συντάξωμεν τὸ πολίτευμά του, καὶ διὰ νὰ πραγματοποιήσωμεν τὴν περὶ Βασιλέως θέλησιν αὐτοῦ, τὴν ἐκφρασθεῖσαν καὶ διὰ τῆς γενικῆς ψηφοφορίας. Ἀλλὰ μέχρι τῆς συντάξεως τοῦ πολιτεύματος, μέχρι τῆς ἐλεύσεως τοῦ Βασιλέως, τὸ ἔθνος δὲν δύναται νὰ μείνῃ ἄνευ Κυβερνήσεως· ἔχει μάλιστα, νομίζω, εἰπέρ ποτε, ἀνάγκην Κυβερνήσεως, καὶ Κυβερνήσεως σεβαστῆς, ἰσχυρᾶς καὶ δραστηρίας. Εἶναι ἀληθὲς, Κύριοι, ὁ σάλος τῆς ἐπαναστάσεως ἐκλόνησεν ὁλόκληρον τὴν ἐπικράτειαν, παρέλυσε τὴν δύναμιν τῆς ἐξουσίας, ἐχαλάρωσε τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατοῦ, ἠρέθισε τὰ κομματικὰ πάθη, ἐνεθάῤῥυνε τὴν κακίαν, κατέστησε προβληματικὴν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, καὶ ηὔξησε τὸν ἀριθμὸν τῶν κακοποιῶν διὰ τῶν ἐκ τῆς φυλακῆς ἀποδράσεων, ὥστε σήμερον τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος παρίσταται δυσπιστοῦν πρὸς τὰς δυνάμεις τῆς ἐξουσίας, ἀμφιβάλλον περὶ τῆς ἰσχύος τῶν νόμων, καὶ περιμένον ἀνυπομόνως τὴν παρέλευσιν τῆς ἀνωμάλου αὐτῆς καταστάσεως. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ὑπάρξῃ μία Κυβέρνησις σεβαστὴ διὰ νὰ καθησυχάσῃ τὰ ἐπιτόπια πάθη, Κυβέρνησις δραστηρία καὶ ἱκανὴ, διὰ νὰ ἐνισχύσῃ τὴν δύναμιν τῆς ἐξουσίας, καὶ συντηρήσῃ τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατοῦ, Κυβέρνησις ἰσχυρὰ καὶ τολμηρὰ, διὰ νὰ κτυπήσῃ αὐστηρῶς τὸ ἔγκλημα, διὰ νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν ἰσχὺν τῶν νόμων καὶ διὰ νὰ ἐμπνεύσῃ θάῤῥος καὶ ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς πολίτας. Ἀντιπρόσωποι, ἡμεῖς, Κύριοι, τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους, περιβεβλημένοι μὲ τὴν παντοδυναμίαν τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας, ἀποτελοῦμεν τὴν ἀνωτάτην, τὴν μόνην ἐν τῷ κράτει ἐξουσίαν, ἢ μᾶλλον, Κύριοι, συγκεντροῦμεν ἐν ἑαυτοῖς ὅλας τὰς ἐξουσίας. Ἡμεῖς ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ συντάξωμεν τὴν πολιτείαν, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ νομοθετήσωμεν νόμους, νὰ διοικήσωμεν τὸ ἔθνος καὶ κυβερνήσωμεν αὐτό. Ἡ κατὰ τὴν ἔκρηξιν τῆς ἐπαναστάσεως συστηθεῖσα Προσωρινὴ Κυβέρνησις ἔσπευσεν ἅμα ἡμῶν συγκροτηθέντων νὰ καταθέσῃ ἐνώπιον ἡμῶν τὴν προσωρινῶς ὑπὸ τοῦ λαοῦ διαπιστευθεῖσαν αὐτῇ ἐξουσίαν. Ἡμεῖς λοιπὸν, Κύριοι, εἴμεθα τὸ πᾶν, ἐκτὸς ἡμῶν ὑπάρχει μόνον τὸ ἔθνος, ἐποπτεῦον μετ’ ἐμπιστοσύνης τὰς ἐργασίας μας. Ἀλλὰ δυνάμεθα, Κύριοι, καὶ νὰ ἐξασκήσωμεν ἡμεῖς ἀπὸ κοινοῦ ἅπαντες ὅλας τὰς ἐξουσίας, μὲ τὰς ὁποίας ἡ ἐθνικὴ θέλησις μᾶς περιέβαλε; Βεβαίως δυνάμεθα νὰ συντάξωμεν τὸ πολίτευμα· βεβαίως δυνάμεθα νὰ νομοθετήσωμεν νόμους· ἀλλὰ νὰ ἐξασκήσωμεν τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἢ νὰ κυβερνήσωμεν ἀπὸ κοινοῦ ἡμεῖς ἅπαντες τὸ ἔθνος, εἶναι πρᾶγμα ἀδύνατον. Θέλομεν καταναλίσκει πολύτιμον καιρὸν εἰς κυβερνητικὰ ζητήματα, χωρὶς νὰ ἔχωμεν οὔτε τὴν δέουσαν μυστικότητα εἰς τὰς συζητήσεις μας, οὔτε τὴν ἀπαιτουμένην ταχύτητα εἰς τὰς ἐνεργείας μας· εἶναι τόσον προφανὲς τοῦτο, ὥστε νομίζω περιττὴν πᾶσαν περαιτέρω ἀνάπτυξιν. Ἀνάγκη λοιπὸν, Κύριοι, τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, μὲ τὴν ὁποίαν εἴμεθα περιβεβλημένοι, νὰ τὴν ἀναθέσωμεν εἰς ἄλλους, ἀνάγκη νὰ σχηματίσωμεν Κυβέρνησιν, ὁποίαν αἱ προκείμεναι περιστάσεις ἀπαιτοῦσι. Πῶς δὲ, Κύριοι, πρέπει νὰ σχηματισθῇ ἡ Κυβέρνησις αὕτη; Πολλαὶ καὶ διάφοροι γνῶμαι ἐπροτάθησαν καὶ προτείνονται πάντοτε περὶ τούτου. Οἱ μὲν φρονοῦσιν ὅτι πρέπει νὰ σχηματισθῇ μία κυβέρνησις, καὶ ἓν Ὑπουργεῖον, καὶ νὰ ἐκλέγωνται τὰ μέλη ἀμφοτέρων τούτων ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τῆς Συνελεύσεως. Ἄλλοι, παραδεχόμενοι ἐν μέρει τὴν ἀνωτέρω γνώμην, φρονοῦσιν ὅτι μόνον τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐκλεχθῶσιν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν καὶ εἰς αὐτὰ νὰ ἀνατεθῇ ὁ διορισμὸς τῶν ὑπουργῶν. Ἄλλοι τέλος φρονοῦσιν ὅτι πρέπει νὰ ἐκλεχθοῦν ἑπτὰ ὑπουργοὶ, ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τῆς Συνελεύσεως, καὶ εἰς αὐτοὺς μόνον νὰ ἀνατεθῇ ἡ ἐξάσκησις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ποίαν τῶν γνωμῶν τούτων πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν; Ἰδοὺ τὸ ἀπασχολοῦν τὴν Συνέλευσιν σπουδαιότατον ζήτημα. Θέλω ἐξετάσει, Κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦτο ὑπὸ δύω ἐπόψεις· ά) θεωρητικῶς, καὶ βʹ) πρακτικῶς, ἤγουν σχετικῶς μὲ τὰς ἱστορικὰς περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα. Ὅταν, Κύριοι, τὸ πολίτευμα ἑνὸς ἔθνους ᾖναι συνταγματικὸν, καὶ δὲν πρόκηται νὰ συνταχθῇ, ὡς παρ’ ἡμῖν, τότε ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία καὶ ἡ νομοθετικὴ ἐκ τῆς κυριαρχίας τοῦ λαοῦ, τῆς πηγῆς πάσης ἐξουσίας, ἀποῤῥέουσα, εἶναι ἐντελῶς διακεκριμέναι ἀπ’ ἀλλήλων, καὶ ἀνεξάρτητοι, ἔχουσιν ὅλως ἰδιαίτερον στάδιον. Ἂς ἴδωμεν, Κύριοι, ὅταν τὸ πολίτευμα ᾖναι συνταγματικὸν, πῶς ὁρκίζεται ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, εἰς ποίους ἀνατίθεται, διὰ ποίων ἐνεργεῖται, καὶ τίνι τρόπῳ γίνεται ἡ ἐνέργεια αὐτῆς; Ἐξετάσατε, Κύριοι, ὅλα τὰ πολιτεύματα ὅλων τῶν ἐθνῶν, καὶ θέλετε εὕρει ὅτι πανταχοῦ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία καὶ ἐμπιστεύεται διὰ παντὸς ἢ ἐπί τινα χρόνον εἰς ἓν ἢ τινὰ πρόσωπα, εἰς ἕνα Βασιλέα, Κυβερνήτην, Πρόεδρον Δημοκρατίας, εἰς ἓν διευθυντήριον, καὶ ὅτι ὁ περιβεβλημένος τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ἐνεργεῖ αὐτὴν δι’ ὑπουργῶν, τοὺς ὁποίους αὐτὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διορίσῃ. Καὶ διὰ τί, Κύριοι, παραδέχονται τὸν τρόπον αὐτὸν τῆς ἐνεργείας τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας; Διότι ἵνα βληθῇ ἁρμονικῶς καὶ δραστηρίως καὶ ἀποτελεσματικῶς εἰς ἐνέργειαν ἡ Κυβερνητικὴ μηχανὴ, εἶναι ἀνάγκη, ὑπεράνω ἐκείνων, οἵτινες διευθύνουσι τοὺς διαφόρους αὐτῆς κλάδους, νὰ ὑπάρχῃ ἕτερον πρόσωπον, μὴ ἀπασχολούμενον εἰς οὐδενὸς ὡρισμένου κλάδου διεύθυνσιν, ἀλλ’ ἐπιβλέπον ἐν συνόλῳ τὴν κυβερνητικὴν μηχανὴν ὁλόκληρον, ὠθοῦν αὐτὴν εἰς ἐνέργειαν μετὰ φρονήσεως καὶ δραστηριότητος, συγκεντρόνον ὅλην τὴν ἐνέργειαν αὐτῆς πρὸς ἕνα ὡρισμένον σκοπὸν, καὶ ἱκανὸν νὰ διακρίνῃ πᾶν ἐμπόδιον καὶ πᾶσαν ἔλλειψιν τῆς μηχανῆς ταύτης, καὶ νὰ ἐπιφέρῃ ἐν τάχει τὴν δέουσαν θεραπείαν. Οὗτος λοιπὸν εἶναι ὁ ὀργανισμὸς τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Πῶς δὲ ἐνεργεῖται αὕτη; Ἕκαστος, Κύριοι, τῶν ὑπουργῶν ἰδιαιτέρως, ὅταν πρόκηται περὶ μικρῶν ἀντικειμένων, ἢ ἅπαντες ἀπὸ κοινοῦ, ὅταν πρόκηται περὶ σπουδαίων ἀντικειμένων, ὑποβάλλουσιν εἰς τὸν ἀνώτατον ἐκεῖνον διευθυντὴν, ὅσα μέτρα νομίζουσιν ἀναγκαῖα πρὸς ἐντελεστέραν τῆς μηχανῆς διοργάνωσιν ἢ πρὸς ἀποτελεσματικωτέραν αὐτῆς ἐνέργειαν, ὁ δὲ διευθυντὴς ἐκεῖνος, ὡς ἀπὸ ὑψηλοτέρας σφαίρας καὶ περιωπῆς ἐπιβλέπων ἐπὶ τῶν ἔργων τῶν ὑπουργῶν, κυροῖ αὐτὰ διὰ τῆς ὑπογραφῆς του, καὶ περιάπτει εἰς αὐτὰ τὸν τύπον καὶ τὴν δύναμιν τῆς ἐκτελέσεως. Οὕτω, Κύριοι, ὀργανίζεται, καὶ οὕτως ἐνεργεῖται ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, ὅταν τὸ πολίτευμα εἶναι συνταγματικόν. Παρ’ ἡμῖν, Κύριοι, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δὲν εἶναι ἀκόμη ὠργανισμένη, πρόκειται νὰ διοργανισθῇ ὁμοῦ μὲ τὰς λοιπὰς ἐξουσίας τοῦ Κράτους ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως· μέχρις οὗ ὅμως γείνῃ τοῦτο, εἶναι ἀνάγκη, ἐπαναλαμβάνω, νὰ τὴν διοργανίσωμεν ἀπὸ τοῦδε προσωρινῶς διὰ νὰ κυβερνηθῇ τὸ Κράτος μέχρις οὗ συνταχθῇ τὸ πολίτευμα καὶ βληθῇ εἰς ἐνέργειαν· ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ποῖον τρόπον ὀργανισμοῦ πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν; Τὸ ζήτημα τοῦτο, Κύριοι, ὁμολογῶ, ὅτι μὲ ἀπησχόλησε σπουδαίως· ἀλλὰ μετά τινας δισταγμοὺς καὶ ἀμφιβολίας ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησιν, καὶ φρονῶ ἀδιστάκτως ὅτι εἰς τὴν διοργάνωσιν αὐτῆς τῆς προσωρινῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν αὐτὴν ὁδὸν, τὴν ὁποίαν αὔριον θὰ ἀκολουθήσωμεν, προκειμένου νὰ ὀργανίσωμεν τὴν διαρκῆ καὶ ὁριστικὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ἐν τῇ συντάξει τοῦ πολιτεύματος· ὅπως δηλονότι αὔριον θὰ εἴπωμεν, «ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἀνήκει εἰς τὸν Βασιλέα, καὶ ἐνεργεῖται διὰ τῶν παρ’ αὐτοῦ διοριζομένων ὑπουργῶν,» καὶ ἤδη οὕτω πρέπει νὰ εἴπωμεν, «ἡ προσωρινὴ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία πρέπει νὰ ἀφεθῇ εἰς ἕνα ἢ εἴς τινας, καὶ αὐτοὶ νὰ ἐνεργῶσιν αὐτὴν διὰ τῶν ὑπουργῶν, τοὺς ὁποίους νὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξωσιν». Εἶναι ἀληθὲς, Κύριοι, ὅτι ἡ μὲν ὁριστικὴ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἔχει ἀπέναντι αὐτῆς μόνον τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, τῆς ὁποίας εἶναι ἐντελῶς ἀνεξάρτητος· ἐν ᾧ ἡ προσωρινὴ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ μορφώσωμεν, θὰ ἔχῃ ἀπέναντι αὐτῆς τὴν παντοδύναμον ταύτην Συνέλευσιν, ἥτις ἔχει τὸ δικαίωμα ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ τροποποιῇ καὶ ἀναμορφώνῃ αὐτὴν κατὰ θέλησιν. Τὸ γεγονὸς ὅμως τοῦτο, Κύριοι, νομίζω, ὅτι δὲν ἐπηρεάζει τὴν λύσιν τοῦ προκειμένου ζητήματος. Ἀλλὰ, Κύριοι, μεταβάλλεται τάχα ἡ ἔκτασις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, διότι ἀντὶ νὰ ᾖναι διαρκὴς καὶ ὁριστικὴ, εἶναι προσωρινὴ μόνον καὶ ἀνακαλεῖται κατὰ πᾶσαν στιγμήν; Ἐὰν, Κύριοι, διὰ τὴν ἑνότητα τῆς ἐνεργείας, διὰ τὴν σκόπιμον καὶ ἁρμονικὴν διεύθυνσιν ᾖναι ἀνάγκη νὰ ἀνατεθῇ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία εἰς ἓν μόνον πρόσωπον, δὲν ἀπαιτεῖται διὰ τοὺς ἰδίους λόγους νὰ ἀνατεθῇ ἐπίσης εἰς ἓν ἢ πολλὰ ἡ προσωρινὴ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία; Ἐὰν, Κύριοι, διὰ νὰ ἐκτελῶνται ταχέως αἱ ἀποφάσεις τοῦ περιβεβλημένου τὴν ὁριστικὴν ἐξουσίαν προσώπου, ᾖναι ἀνάγκη νὰ ἔχῃ τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγῃ τὰ ὄργανα, ἤτοι τοὺς ὑπουργοὺς τῆς ἐμπιστοσύνης του, δὲν ὑπάρχῃ ἡ αὐτὴ ἀνάγκη νὰ ἐκλέγῃ τοὺς ὑπουργοὺς ἐκεῖνος, ὅστις περιβάλλεται μὲ τὴν προσωρινὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν; ἀληθῶς, ἡ Συνέλευσις δύναται ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ τροποποιήσῃ τὴν προσωρινὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν· ἀλλὰ μήπως δὲν δύναται καὶ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἀρνουμένη τὴν ἐμπιστοσύνην της νὰ ῥίπτῃ ἕνα ὑπουργόν; τίς ὅμως ἐσκέφθη, ὅτι ἕνεκα τούτου πρέπει νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ὁ διορισμὸς τῶν ὑπουργῶν; Ἀλλὰ τάχα, Κύριοι, ἡ ἐξουσία, τὴν ὁποίαν θὰ ὀργανίσωμεν θὰ ᾖναι, ὁποία ἀπαιτεῖται εἰς τὰς προκειμένας περιστάσεις; Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι θὰ ᾖναι. Θὰ ᾖναι σεβαστὴ, διότι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία θὰ ἀνατεθῇ εἰς πρόσωπα, ἀπολαύοντα γενικῆς ὑπολήψεως καὶ μεγάλης τοπικῆς ἐπιῤῥοῆς. Εἰς πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι τὴν πολυπειρίαν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων, καὶ δύνανται νὰ διευθύνωσιν ἀκινδύνως τὸ σκάφος τῆς πολιτείας, εἰς πρόσωπα τέλος, τῶν ὁποίων καὶ μόνα τὰ ὀνόματα εἶναι ἱκανὰ νὰ ἐπαναπαύσωσι τὴν συνείδησιν τοῦ Λαοῦ. Τὰ πρόσωπα, Κύριοι, ταῦτα θὰ ἐκλέξωσιν ὡς ὑπουργοὺς ἀνθρώπους ἱκανοὺς, καταλλήλους ἕνεκα τῆς παιδείας καὶ πείρας των, θὰ σχηματίσουν ὑπουργεῖα συμπαγῆ καὶ δραστήρια· τοιοῦτοι δὲ ὑπουργοὶ ἐργαζόμενοι ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τῶν σεβαστῶν ἐκείνων προσώπων, καὶ ὑπὸ τὴν ἀνωτάτην ἐπόπτευσιν τῆς Συνελεύσεως καὶ τοῦ Ἔθνους, πέποιθα, Κύριοι, ὅτι θὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς προσδοκίας τοῦ λαοῦ, θὰ ἐνδυναμώσουν τὴν ἐξουσίαν, θὰ συντηρήσουν τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατοῦ, καὶ θὰ ἐμπνεύσουν τὸν τρόμον εἰς τοὺς κακοὺς, καὶ τὸ θάῤῥος εἰς τοὺς φιλησύχους πολίτας. Ἀλλ’ ἵνα, Κύριοι, γίνῃ καὶ μᾶλλον καταφανὴς ἡ ὀρθότης τῆς ἀνωτέρω λύσεως τοῦ ζητήματος τούτου, συγχωρήσατέ μοι νὰ ἐξετάσω ἐν συντόμῳ τὰς δύω ἑτέρας γνώμας. Καὶ πρῶτον νὰ ὑπάρξῃ καὶ Κυβέρνησις καὶ ὑπουργεῖον θέλει ἡ μία γνώμη, τὰ μέλη ὅμως ἀμφοτέρων τούτων νὰ ἐκλεχθῶσιν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν. Φρονοῦν τινὲς θεωρητικῶς, (ἴσως ὑποβάλλουν καὶ προτάσεις πρακτικῶς, δὲν γνωρίζω)· ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, θὰ διατελῇ τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο εἰς τὴν δέουσαν ἁρμονίαν ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως; Οἱ ὑπουργοὶ ἐκεῖνοι θὰ ἐννοῶσι σαφῶς, θὰ παραδέχωνται, θὰ ἐκτελῶσι ταχέως τὰς ἀποφάσεις τῆς Κυβερνήσεως; δὲν εἶναι, Κύριοι, πιθανώτερον, ὅτι, ὡς ἐκλεχθέντες ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, καὶ μὴ ὀφείλοντες χάριν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν θὰ ἔχωσι τὴν δέουσαν προθυμίαν περὶ τὴν ἐκτέλεσιν καὶ παραδοχὴν τῶν Κυβερνητικῶν πράξεων; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, Κύριοι, δὲν θὰ προκύπτουν ἔριδες καὶ συγκρούσεις, περὶ τὴν διάλυσιν τῶν ὁποίων ἐνασχολουμένη ἡ Συνέλευσις, ἡ ἔχουσα τὸ δικαίωμα τῆς παύσεως καὶ διορισμοῦ τῶν ὑπουργῶν, θὰ χάνει πολύτιμον καιρόν; Τέλος πάντων ἡ εὐθύνη δὲν καταστρέφεται διὰ τοῦ τρόπου τούτου; οἱ ὑπουργοὶ δὲν θὰ ἀποδίδουν τὴν εὐθύνην εἰς τοὺς Κυβερνῶντας, ὅτι δὲν παραδέχονται τὰς προτάσεις των; Ἡ Κυβέρνησις πάλιν δὲν θὰ τὴν ἀποδίδῃ εἰς τοὺς ὑπουργοὺς, οἵτινες δὲν ἐξετέλεσαν τὰ σχέδιά των ὡς ἔπρεπε, καὶ τοὺς ὁποίους ἡ Συνέλευσις τοῖς ἐπιβάλλει; Φρονῶ λοιπὸν ὅτι ἡ μία αὕτη γνώμη εἶναι ὅλως λανθασμένη, καὶ περιέχει ὅλα τὰ ἐλαττώματα τῶν ἀντιθέτων γνωμῶν, χωρὶς νὰ ἔχῃ οὐδὲν τῶν προτερημάτων. Φρονῶ ὅτι εἶναι ἀδύνατον σύμφωνα μὲ τὴν γνώμην αὐτὴν νὰ σχηματισθῇ μία Κυβέρνησις ὑγιῶν ἀρχῶν καὶ δραστηρία, ὁποίαν αἱ περιστάσεις ἀπαιτοῦσι. Ἔρχομαι εἰς τὴν τρίτην γνώμην, νὰ ἐκλεχθῶσιν ἑπτὰ ὑπουργοὶ καὶ εἰς αὐτοὺς ὑπὸ ἕνα ὄγδοον ὑπουργὸν ἄνευ χαρτοφυλακίου νὰ ἀνατεθῇ ἡ ἐντελὴς ἐξουσία. Σπουδαῖοι, Κύριοι, λόγοι πραγματικῶς προτείνονται ὑπὲρ τῆς γνώμης αὐτῆς. Εἰς τὴν Συνέλευσιν, λέγουσιν, ἀνήκει ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, οἱ δὲ ὑπουργοὶ τὴν ἐνεργοῦσι· διὰ τί λοιπὸν νὰ μὴ διορίζωνται ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν οἱ ὑπουργοὶ, ἀλλὰ νὰ ἐκλεχθῇ Κυβέρνησις καὶ αὐτὴ νὰ ἐκλέξῃ τοὺς ὑπουργούς; Διὰ τί αὐτὴ ἡ περιπλοκὴ καὶ ἡ ποικιλία; Ἔπειτα, λέγουσιν, ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ παύῃ τοὺς ὑπουργούς· διὰ τί λοιπὸν νὰ μὴ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ διορίσῃ ἐξ ἀρχῆς τὸ εἰς αὐτὴν ἀρεστόν; Οἱ ἔχοντες λέγουν τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ὑπουργοὶ πρέπει νὰ ᾖναι ὅσον ἔνεστιν ἀρεστοί· τοιοῦτοι δὲ γίνονται, ὅταν διορίζωνται ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν ἀπ’ εὐθείας καὶ δὲν φαίνωνται ὡς ὑπουργοὶ ἀτόμων. Τέλος λέγουσι, Κύριοι, ὅτι καὶ ἡ εὐθύνη τοιουτοτρόπως θὰ ᾖναι μεγαλειτέρα, διότι τὸ πᾶν ἀπὸ τοὺς ὑπουργοὺς ἐξαρτᾶται, καὶ δὲν δύνανται νὰ προφασισθῶσιν ἐμπόδια, προερχόμενα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι οἱ λόγοι οὗτοι ἐκλόνισαν τὴν πεποίθησιν μου· ἀλλ’ ἐξετάσας αὐτοὺς μετὰ μείζονος προσοχῆς, ἐπείσθην ὅτι δὲν εἶναι ἀρκετοὶ πρὸς ὑποστήριξιν τῆς γνώμης, περὶ ἧς πρόκειται. Ἀληθῶς, Κύριοι, οἱ ὑπουργοὶ ἔχουσι τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ πάντοτε ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν καὶ ἀνωτάτην διεύθυνσιν τοῦ προσώπου, τοῦ περιβεβλημένου μὲ τὴν ἐξουσίαν ταύτην. Τοιοῦτον πρόσωπον ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι ἡ Συνέλευσις. Ἀλλ’ ἡ Συνέλευσις ἕνεκα τοῦ πολυμελοῦς αὐτῆς, ἕνεκα τῶν ἀπείρων ἄλλων σπουδαίων ἀσχολιῶν, εἶναι ἀδύνατον νὰ δίδῃ τὴν καθημερινὴν διεύθυνσιν εἰς τὴν Κυβερνητικὴν μηχανήν. Ἐξ ἀνάγκης λοιπὸν πρέπει νὰ ἐκλέξῃ ἄλλα πρόσωπα, καὶ τὴν ἱκανότητα πρὸς τοῦτο ἔχοντα, καὶ ὡς ἰδιαίτερον ἔργον θεωροῦντα ταῦτα. Δὲν εἶναι, Κύριοι περιπλοκὴ τοῦτο· ἀπ’ ἐναντίας εἶναι ὁ φυσικὸς ὀργανισμὸς πάσης ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ὃν ἀπαντῶμεν εἰς ὅλους τοὺς αἰῶνας καὶ εἰς ὅλα τὰ ἔθνη. Ἀληθῶς δύναται ἡ Συνέλευσις, ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, νὰ ῥίπτῃ τοὺς ὑπουργοὺς, ἀλλ’ ἐκ τούτου δὲν ἕπεται ὅτι πρέπει καὶ νὰ τοὺς διορίζῃ. Εἶναι εὔκολον μία Συνέλευσις νὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν ἀνικανότητα ἑνὸς ὑπουργοῦ, εἶναι δύσκολον ὅμως νὰ ἀνεύρῃ ποῦ ἔγκειται ἡ ἱκανότης. Ὁμολογῶ ὅτι μείζονα σπουδαιότητα ἔχουν οἱ ὑπουργοὶ ἐκλεγόμενοι ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ σύστημα, ὅπερ ὑπερασπίζομαι, Κύριοι, ἡ σπουδαιότης ὑπάρχει εἰς τοὺς Κυβερνήτας, οὓς ἡ Συνέλευσις ἐκλέγει, ὑπάρχει μάλιστα μεγαλειτέρα, διότι καὶ τὸ ἔργον αὑτῶν ὑψηλότερον, νὰ διορίζωσι δηλ. τοὺς ὑπουργοὺς καὶ νὰ διευθύνωσιν ἐν συνόλῳ τὰς ἐργασίας των. Τέλος καὶ ἡ εὐθύνη δὲν εἶναι μικροτέρα εἰς τὸ σύστημα, ὅπερ ὑπερασπίζομαι. Οἱ Κυβερνῆται δὲν δύνανται νὰ ἀποδώσουν τὴν εὐθύνην εἰς τοὺς ὑπουργοὺς, διότι αὐτοὶ τοὺς διώρισαν, ὤφειλον νὰ προσέξωσιν εἰς τὴν ἐκλογὴν καὶ ἠδύναντο ἐν πάσῃ στιγμῇ νὰ τοὺς ἀποβάλωσιν· οὔτε οἱ ὑπουργοὶ δύνανται νὰ ἀποδώσωσι τὰς εὐθύνας εἰς τοὺς Κυβερνήτας, διότι ἠδύναντο νὰ μὴ δεχθῶσι τὸν διορισμόν των, ἠδύναντο νὰ παραιτηθῶσιν, ἂν αἱ προτάσεις αὐτῶν δὲν εἰσηκούοντο. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι, Κύριοι, καὶ ἄλλοι λόγοι ἀποκρούοντες τὴν περὶ συστάσεως μόνου ὑπουργείου γνώμην. Ὁ σχηματισμὸς ἑνὸς ὑπουργείου ὁμογενοῦς, συμπαγοῦς, δραστηρίου, δὲν εἶναι, Κύριοι, πρᾶγμα εὔκολον, εἶναι ἴσως δυσκολώτατον· διὰ νὰ σχηματισθῇ τοιοῦτον ὑπουργεῖον ἀπαιτεῖται νὰ εὑρεθῇ τὸ κατάλληλον πρόσωπον δι’ ἕκαστον κλάδον· διὰ νὰ γείνῃ τις ὑπουργὸς, διὰ νὰ διευθύνῃ ὡς πρέπει ἓν ὑπουργεῖον καὶ ἐπενέγκῃ τὰς δεούσας βελτιώσεις, δὲν ἀρκεῖ νὰ ᾖναι μέγας δημοσιογράφος, δεινὸς ῥήτωρ, ἢ φοβερὸς ἐπαναστάτης. Ἀπαιτεῖται, Κύριοι, νὰ ἔχῃ θεωρητικὰς καὶ πρακτικὰς γνώσεις, ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι ὁ ἄνθρωπος τῆς ὑπηρεσίας, νὰ γνωρίζῃ ἀκριβῶς τὸν μηχανισμὸν καὶ τὴν δύναμιν τοῦ κλάδου, τὸν ὁποῖον θὰ διευθύνει. Ἄλλως, Κύριοι, θὰ ὑπογράφει τυφλοῖς ὄμμασι πᾶν ὅ,τι τῷ παρουσιάσωσιν οἱ ὑπάλληλοι τοῦ ὑπουργείου, χωρὶς νὰ ἔχῃ οὔτε τὴν δέουσαν ἱκανότητα νὰ ἐπιφέρῃ οὐδεμίαν βελτίωσιν. Καὶ νομίζω, Κύριοι, ὅτι παρῆλθον πλέον ἀνεπιστρεπτεὶ οἱ καιροὶ ἐκεῖνοι, κατὰ τοὺς ὁποίους ὁ μηδέποτε πλησιάσας εἰς τὴν θάλασσαν ἐπροσκαλεῖτο νὰ διευθύνῃ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, καθὼς καὶ ὁ ἀγράμματος, τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, καὶ εἰς τοὺς πλέον σκαιοὺς καὶ ἀγροίκους ἀνετίθετο ἡ διεξαγωγὴ τῶν διπλωματικῶν ὑποθέσεων. Διὰ νὰ ὑπάρξῃ τοιοῦτον ὑπουργεῖον, ἀπαιτεῖται ἐπίσης οἱ ἱκανοὶ καὶ κατάλληλοι ἄνθρωποι νὰ ἔχωσι τὰς αὐτὰς ἀρχὰς ὡς πρὸς τὰ γενικὰ κυβερνητικὰ ζητήματα, πρέπει νὰ διάκηνται εὐμενῶς καὶ φιλικῶς μεταξὺ των διὰ νὰ ἐργάζωνται ἀπὸ κοινοῦ καὶ μὲ ὁμόνοιαν. Ἤδη ἐρωτῶ ὑμᾶς, ἂν ᾖναι δυνατὸν δι’ ἐκλογῆς, γενομένης ὑπὸ τῆς ὁλομελείας τοῦ σώματος, νὰ προκύψῃ ἓν τοιοῦτον ὑπουργεῖον; Γνωρίζετε ὅλων τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως τὴν εἰδικότητα; καὶ ἂν τὴν γνωρίζητε, θὰ ὁδηγηθῶσιν ἀπὸ τὸ πνεῦμα τῆς ἀναδείξεως, τῆς ἱκανότητος, ἀφ’ οὗ οὐδεμίαν ἔχουσιν εὐθύνην περὶ τῆς ἐκλογῆς των; καὶ ἂν ὁδηγηθῶσι, θὰ ἔχωσι τάχα οἱ ἐκλεχθησόμενοι τὰς αὐτὰς ἀρχάς, ὡς πρὸς τὰ κυβερνητικὰ ζητήματα; καὶ ἂν τὰς ἔχωσι, δὲν θὰ διάκεινται ἀντιπαθητικῶς πρὸς ἀλλήλους; Ἄλλως ὅμως ἔχει τὸ πρᾶγμα, ὅταν εἰς μίαν Κυβέρνησιν ἀνατεθῇ ὁ διορισμὸς τοῦ ὑπουργείου· ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑπεύθυνος μετὰ τῶν ὑπουργῶν· καὶ ὡς τοιαύτη θὰ φροντίσῃ καὶ ἔχει τὸ μεγαλείτερον συμφέρον νὰ εὕρῃ τὰ κατάλληλα πρόσωπα· ἐὰν δέ τι τῶν προσώπων τούτων ἔχῃ ἐναντίας ἀρχὰς, δὲν θὰ λάβῃ μέρος, ἐπίσης ἐὰν ἔχῃ καὶ ἀντιπαθείας· τοιουτοτρόπως λοιπὸν ὑπάρχουσιν ἄπειροι ἐλπίδες ὅτι θὰ σχηματισθῇ ὑπουργεῖον, ὁποῖον αἱ περιστάσεις ἀπαιτοῦσιν. Ἀλλ’ ὑποθέτω, Κύριοι, πρὸς στιγμὴν, ὅτι ἀπὸ τὴν ἐκλογὴν τῆς πολυμελείας τῆς Συνελεύσεως σχηματίζεται Ὑπουργεῖον τοιοῦτον· ὑποθέτετε, ὅτι ἐτελείωσαν αἱ δυσχέρειαι; ποσῶς, Κύριοι. Ὅταν ὑπάρχῃ μία Κυβέρνησις, Βασιλεὺς, Πρόεδρος, ἢ ὅ,τι δήποτε ἀδιάφορον, ὁ ὑπουργὸς δὲν ἐνεργεῖ ὅ,τι θέλει, διότι πᾶσα πρᾶξις του διὰ νὰ ἐκτελεσθῇ ἀπαιτεῖται ἡ ὑπογραφὴ τοῦ Κυβερνήτου ἐκείνου· ὅταν ὅμως τοιοῦτος δὲν ὑπάρχῃ, πῶς θὰ ἐκτελεσθοῦν αἱ διαταγαὶ τῶν ὑπουργῶν; ἀρκεῖ ἡ ὑπογραφὴ ἑκάστου ὑπουργοῦ διὰ τὸν κλάδον του; ἀλλὰ τότε πᾶσα ἑνότης ἐνεργείας καταστρέφεται. Πρέπει νὰ ἐρωτηθῶσι καὶ ὑπογράψωσιν ὅλοι οἱ ὑπουργοί; ἀλλὰ τότε γίνεται ἀντικείμενον ὑπουργικοῦ συμβουλίου πᾶς διορισμὸς κλητῆρος, ἢ τελωνοφύλακος, καὶ ταχύτης εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ. Θὰ ἐρωτᾶται καὶ θὰ ὑπογράφῃ μόνος ὁ πρωθυπουργός; ἀλλὰ τότε, καὶ σας παρακαλῶ προσέξετε πολὺ εἰς τοῦτο, δὲν ἔχομεν πλέον ὑπουργεῖον. Ὁ πρωθυπουργὸς ἐκεῖνος παύει πλέον νὰ ᾖναι πρωθυπουργὸς, παύει νὰ ᾖναι ἰσότιμος μὲ τοὺς λοιποὺς, μεταβάλλεται εἰς Κυβερνήτην. Καὶ ἐπειδὴ ὅλοι ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν ἐξελέχθησαν, θὰ ἔχωμεν ἀκριβῶς τὸ σύστημα τῆς δευτέρας γνώμης, ἤτοι καὶ Κυβέρνησιν, καὶ ὑπουργεῖον ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν· τὰ δὲ ἐλαττώματα τοῦ συστήματος τούτου ἔλαβα τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλλω εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, ἔχει ἀνάγκην νὰ λαμβάνῃ ἀδιακόπως πληροφορίας ἡ Συνέλευσις περὶ τῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων· ἡ Συνέλευσις ἔχει δικαίωμα νὰ ἐπικρίνῃ καθ’ ἑκάστην τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν παραδεχθῶμεν μόνον ὑπουργεῖον, οἱ ὑπουργοὶ ἀντὶ νὰ ἀπασχοληθῶσιν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑψηλῶν καθηκόντων, θὰ ἀπασχολῶνται ὅλοι εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς Συνελεύσεως. Ὅταν ὅμως ὑπάρχῃ Κυβέρνησις, τότε ἡ Κυβέρνησις παραλαμβάνει τὸ ἔργον τοῦτο, οἱ δὲ ὑπουργοὶ θὰ ἀπασχολῶνται ἐντελῶς εἰς τὰ ἔργα των. Συγκεφαλαιόνων λοιπὸν, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι, θεωρητικῶς ἐξεταζομένου τοῦ ζητήματος, ἡ μόνη ὀρθὴ λύσις εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ ἐκλέξῃ ἡ Συνέλευσις Κυβέρνησιν, καὶ εἰς αὐτὴν νὰ ἀναθέσῃ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν δι’ ὑπουργῶν, τοὺς ὁποίους ἐκείνη θὰ διορίσῃ. Ἐνταῦθα, Κύριοι, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ὑποβάλλω καὶ τὰ ἀκόλουθα· ἀφοῦ ἡ Συνέλευσις εἶναι παροῦσα καὶ ἐπιβλέπει τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θεωρῶ ποσῶς ἀναγκαῖον νὰ περιορίσωμεν τὴν ἐνέργειαν αὐτῆς εἰς περιωρισμένα ἀντικείμενα· ἐξ ἐναντίας νομίζω, ὅτι ὁλόκληρον τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν πρέπει νὰ ἀναθέσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν πρακτικὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος, διότι πολλάκις τὸ ἄριστον πολίτευμα θεωρητικῶς δύναται νὰ ἀποβῇ χείριστον δι’ ὡρισμένον τι Ἔθνος ἕνεκα τῶν ἠθῶν καὶ ἐθίμων καὶ τῶν ἄλλων περιστάσεων ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται. Εὐτυχῶς, Κύριοι, ἐπὶ τοῦ προκειμένου οὐδαμῶς τοῦτο συμβαίνει. Αἱ ἱστορικαὶ περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, οὐ μόνον ἀποκρούουσιν, ἀλλ’ ἀπεναντίας ὑποστηρίζουσι τὴν θεωρητικὴν τοῦ ζητήματος λύσιν. Διὰ νὰ ὑπάρξῃ, Κύριοι, Κυβέρνησις ἰσχυρὰ καὶ διατηρηθῇ, ἀπαιτεῖται πρὸ πάντων νὰ χαίρῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Συνελεύσεως, ἀπαιτεῖται πρὸ πάντων νὰ ἔχῃ ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν. Ὅλα τὰ μέλη τῆς παρούσης Συνελεύσεως ἐπιδιώκουσι, δὲν ἀμφιβάλλω ποσῶς περὶ τούτου, τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος, ἀλλ’ ἕκαστον τῶν μελῶν δύναται νὰ φρονῇ, ὅτι τὸ συμφέρον τοῦτο δύναται νὰ ἐπιτυγχάνηται κάλλιον ἐρχομένου εἰς τὴν ἐξουσίαν ὡρισμένου τινὸς προσώπου, πρὸς τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην. Τοιουτοτρόπως, Κύριοι, ἡ παροῦσα Συνέλευσις διαχωρίζεται, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἰς διάφορα τμήματα, ἕκαστον τῶν ὁποίων ἀποβλέπει πρὸς ὡρισμένον τι πρόσωπον, ὡς τρόπον τινὰ, πρὸς ἕνα ἀρχηγόν. Διὰ νὰ ὑπάρξῃ λοιπὸν ἰσχυρὰ Κυβέρνησις, διὰ νὰ ἔχῃ ὑπὲρ αὐτῆς μεγάλην πλειονοψηφίαν, εἶναι ἀνάγκη, Κύριοι, νὰ περιληφθῶσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἢ μᾶλλον νὰ ἱκανοποιηθῶσιν, ὅσον ἔνεστι πλειότερα τῶν τμημάτων τούτων, διὰ τῆς συμμετοχῆς των εἰς τὴν ἐξουσίαν. Τοῦτο ἐπιτυγχάνεται, ὅταν εἰς τὴν ἐξουσίαν ὑπάρχωσι πλείονες θέσεις. Ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα παρίστανται ὡς ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, εἶναι πρόσωπα σεβαστὰ, ἔχουσι τὴν ἱκανότητα νὰ συλλαμβάνωσιν ἐν γένει Κυβερνητικὰ μέτρα· τινὰ ὅμως δὲν ἔχουσι καὶ τὴν εἰδικότητα νὰ διευθύνωσιν ἕνα ὡρισμένον κλάδον ὑπηρεσίας. Διὰ τῆς λύσεως, ἣν προτείνω, τὰ πρόσωπα ταῦτα λαμβάνουσι τὴν φυσικὴν αὑτῶν θέσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐνῷ ἢ θὰ γίνωσι κακοὶ ὑπουργοὶ, ἢ μένοντες ἐκτὸς τῆς ἐξουσίας θὰ κλονίζωσι σπουδαίως τὴν δύναμιν αὐτῆς. Ἀλλὰ ἐκ πόσων προσώπων, Κύριοι, πρέπει νὰ σύγκηται αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν προτείνω νὰ διορίσητε; ἐξ ἑνὸς, τριῶν, πέντε ἢ πλειοτέρων; Κύριοι, ἂν ὑποθέτετε, ὅτι ὑπάρχει μεταξὺ ἡμῶν πρόσωπον τοιαύτης περιοπῆς καὶ ὑπολήψεως, τοσαύτης ἱκανότητος καὶ ἐμπειρίας, ὥστε νὰ δύνασθε νὰ ἐμπιστευθῆτε εἰς μόνον αὐτὸ τοὺς οἴακας τῆς πολιτείας, ὁμολογῶ, ὅτι ἤθελον προτιμήσει νὰ σύγκηται Κυβέρνησις ἀπὸ ἓν μόνον πρόσωπον, θὰ ὑπάρχῃ πλήρης ἑνότης ἐνεργείας καὶ παντελὴς ἔλλειψις διχονοίας καὶ βραδύτητος. Ἀλλ’ ἐγὼ ἀμφιβάλλω περὶ τούτου· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ σύγκηται ἀπὸ 5 πρόσωπα, καὶ ὑποστηρίζω τοῦτο, Κύριοι, διότι μία τοιαύτη Κυβέρνησις, εἶμαι πεπεισμένος, θὰ ἔχει τὴν ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ τοιουτοτρόπως, Κύριοι, ἀποφεύγομεν τὸν κίνδυνον τῶν Κυβερνητικῶν μεταβολῶν, αἱ ὁποῖαι εἰς τὰς παρούσας μάλιστα περιστάσεις εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἔχωσιν ἐπιβλαβεῖς συνεπείας ὡς πρὸς τὴν τάξιν καὶ τὴν ἀσφάλειαν τῆς ἐπικρατείας. Μία ἀντίῤῥησις δύναται νὰ μοὶ ὑποβληθῇ· τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα δὲν θὰ ἔχωσι τάχα ἀντιζηλείας καὶ διχονοίας μεταξύ των; Εὐχαριστοῦμαι, Κύριοι, νὰ πιστεύω ὅτι ἡ ἀντίῤῥησις αὕτη δὲν εἶναι βάσιμος. Κληθέντες, Κύριοι, νὰ ὑπηρετήσωμεν τὴν πατρίδα εἰς τὰς παρούσας κρισίμους περιστάσεις, ἐκλεχθέντες ὑπὸ τοῦ λαοῦ ἵνα ἀποπερατώσωμεν τὸ μέγα ἔργον τῆς ἐπαναστάσεως, εὐχαριστοῦμαι νὰ πιστεύω, ὅτι πάντες θὰ ἐμπνεώμεθα ἀπὸ αἰσθήματα ὑψηλὰ καὶ μεγάλα ὡς ἡ ἐπανάστασις ἡμῶν, ἁγνὰ καὶ καθαρὰ καθὼς ἡ αὔρα τῆς ἐλευθερίας, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπανάστασις ἐνεφύσησεν εἰς τὴν πατρίδα μας· καὶ πιστεύω, Κύριοι, ὅτι τὰ εἰδεχθῆ φάσματα τῆς διχονοίας τῆς φιλαρχίας καὶ τῆς ἀντιζηλίας θὰ ἐξαφανισθῶσι παντελῶς ἀπέναντι τῆς ζωηρᾶς λάμψεως τῶν ἀρετῶν καὶ τοῦ πατριωτισμοῦ, ὅτι εὐγενὴς ἅμιλλα πατριωτισμοῦ καὶ αὐταπάρνησις θὰ ὁδηγήσει τοὺς σεβαστοὺς ἐκείνους γέροντας, εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἐμπιστευθῶμεν τὸ πηδάλιον τοῦ σκάφους τῆς πολιτείας. Καὶ ἂν ὅμως δυστυχῶς εὑρεθῇ τις, Κύριοι, τὸν ὁποῖον οὔτε ἡ παραδειγματικὴ πτῶσις τῆς τριακονταετοῦς βασιλείας ἐδίδαξεν, οὔτε ἡ φωτοβόλος λάμψις ἐπαναστάσεως ἐφώτισε, παροῦσα εἶναι ἡ Συνέλευσις, ἂς κατασυντρίψῃ αὐτὸν ἀμέσως, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ᾖναι, ὑπὸ τὸν ὄγκον τῆς δυνάμεώς της, ἂς παραδώσῃ αὐτὸν εἰς τὴν περιφρόνησιν τοῦ ἔθνους, εἰς τὴν κατάκρισιν τῆς ἱστορίας, καὶ ἂς προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν ἄλλου.

§51ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι! Δὲν ἔχω ἀνάγκην βεβαίως νὰ ἐπαναλάβω μετὰ τοὺς προαγορεύσαντας, πόσον σπουδαῖον εἶναι τὸ ὑπὸ συζήτησιν ζήτημα, τὸ ὁποῖον κέκληται νὰ λύσῃ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις πρὶν ἢ προβῇ εἰς τὴν ὁριστικὴν διαρύθμισιν καὶ διακόσμησιν τῆς πολιτείας. Ἐλπίζω, ὅτι εἰς τὴν λύσιν αὐτοῦ τοῦ ζητήματος δὲν θέλετε ἀποβλέψει εἰς πρόσωπα, οὔτε εἰς προσωπικὰς συμπαθείας· τὸ ζήτημα τῶν προσώπων πρέπει νὰ μείνῃ κατὰ μέρος καὶ πρέπει νὰ συνειθίσωμεν μετὰ μίαν ἐπανάστασιν νὰ σκεπτώμεθα μόνον ὑπὸ τὸ κράτος καὶ ὑπὸ τὴν ἔμπνευσιν τῶν ἀρχῶν. Μετὰ τὰς ὀλίγας ταύτας παρατηρήσεις ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα. Πρὸ πάντων πρέπει νὰ καθαρίσωμεν τὸ ἔδαφος ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἐργασθῶμεν. Ποία εἶναι, Κύριοι, ἡ σημερινὴ ἡμῶν θέσις; οἱ προαγορεύσαντες ὅλοι συνεφώνησαν, ὅτι ἐπὶ τῆς πολιτείας δὲν ὑπάρχει σήμερον ἄλλη δύναμις εἰμὴ μόνον ἡ Συνέλευσις. Αὕτη περικλείει ἐν ἑαυτῷ πᾶσαν ἐξουσίαν, τὴν νομοθετικὴν, τὴν ἐκτελεστικὴν καὶ τὴν συντακτικήν. Ἡ Συνέλευσις εἶναι τὸ πᾶν. Ἰδοὺ ἡ θέσις μας καὶ παρακαλῶ ἡ ἰδέα αὕτη νὰ μὴ διαφύγῃ οὔτε μίαν στιγμὴν ἀπὸ τὴν διάνοιαν ἡμῶν, διότι ὑπὸ τὸ κράτος αὐτῆς μᾶς ὑπαγορεύεται ἀναγκαίως ἡ λύσις τοῦ σημερινοῦ ζητήματος. Δὲν διεκοσμήσαμεν ἔτι τὴν πολιτείαν· δὲν ἔχομεν ἐν αὐτῇ μίαν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἀπέναντι δ’ αὐτῆς, μίαν ἄλλην ἐκτελεστικὴν κυριαρχικῶς καὶ ἀνεξαρτήτως τῆς πρώτης ἐνεργοῦσαν ἐντὸς ἰδίου κύκλου καὶ ὑπὸ ἰδίους ὅρους καὶ συντρέχουσαν μετὰ τῆς πρώτης εἰς ἕνα κοινὸν σκοπόν· ἔχομεν μίαν ἀποῤῥόφησιν τῶν ἐξουσιῶν ἐν τῇ Συνελεύσει. Ἡ Συνέλευσις νομοθετεῖ, ἡ Συνέλευσις ἐκτελεῖ, ἡ Συνέλευσις συντάττει τὴν πολιτείαν, ἡ Συνέλευσις εἶναι τὸ πᾶν, ἢ δὲν εἶναι τίποτε. Αὐτὴ ἡ ἐξαιρετικὴ θέσις μᾶς ἐπιβάλλει μίαν λύσιν ἀναγκαίαν, ἀδυσώπητον. Ὅλαι αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας οἱ προαγορεύσαντες ἀντέταξαν κατὰ τῆς λύσεως, τὴν ὁποίαν θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν κρίσιν καὶ ἀπόφασίν σας, ἀποκρούονται ἀμέσως, διότι ἀνάγονται εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, συντεταγμένην ἤδη καὶ διακεκοσμημένην ἐντὸς τῆς πολιτείας. Καὶ τῷ ὄντι, Κύριοι, ἂν ἡ Συνέλευσις εἶναι κυρίαρχος, καὶ ἐκτὸς αὐτῆς δὲν ὑπάρχει μία ἰσόῤῥοπος ἐξουσία, τί ἕπεται ἐντεῦθεν; ἕπεται ἀναγκαίως, ὅτι ἡ Συνέλευσις ὀφείλει νὰ πράξῃ μὲν, ὅ,τι δύναται νὰ πράξῃ αὐτὴ, ν’ ἀναθέσῃ δὲ εἰς ἄλλους, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πράξῃ. Εἰς τὴν δευτέραν περίπτωσιν θὰ ἐνεργήσει, ὅπως καὶ ὁ λαὸς, ὅταν ἀνέθηκεν εἰς αὐτὴν τὴν ἐντολὴν τοῦ νὰ συντάξῃ τὴν πολιτείαν· θὰ ἐκλέξει δηλαδὴ ἀμέσως τὰ πρόσωπα, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ἀναθέσει τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου, ὅπως ἀμέσως ὁ λαὸς ἐξελέξατο τοὺς ἀντιπροσώπους του. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις μεταξὺ ἑαυτῆς καὶ τῶν ὀργάνων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας θελήσῃ νὰ θέσῃ μίαν νέαν ἐξουσίαν, ἀπεκδύεται τῶν δικαιωμάτων της, γίνεται ῥίψασπις καὶ ἀφίνει τὴν κυριαρχίαν, τὴν ὁποίαν τὴν ἐνεπιστεύθη ὁ λαός. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ θέσις, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, μᾶς ἐπιβάλλει ἀναγκαίως τὴν λύσιν, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ δεχθῶμεν. Δὲν ἔχομεν δηλαδὴ ἄλλο μέσον, παρὰ νὰ ἐκλέξωμεν ἡμεῖς αὐτοὶ ἀπ’ εὐθείας τὰ ὄργανα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ διοικήσωμεν τὸ κράτος. Τὸ σύστημα αὐτὸ εἶναι ἁπλοῦν, καθὼς εἶναι ἁπλῆ ἡ ἀλήθεια, δι’ αὐτὸ δὲν χαλοῦμεν διὰ τῆς προσθήκης ξένου μηχανισμοῦ τὴν οἰκονομίαν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, δημιουργοῦμεν ὑπουργοὺς ἰσχυροὺς καὶ σπουδαίους, διότι οἱ ὑπουργοὶ θὰ ἀντλῶσι τὴν ἐξουσίαν ἐκ τῆς κυριάρχου Συνελεύσεως, ἐμφυσῶμεν τὴν ζωὴν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἀρχὴν, ἐνεργοῦσαν ἀπὸ τὴν ἄμεσον, καὶ οὐχὶ ὑπὸ τὴν ἔμμεσον ἐπιτήρησιν ἡμῶν. Εἴμεθα εἰς τὴν ἀλήθειαν. Ἀλλὰ μᾶς τρομάζει αὐτὴ ἡ ἄμεσος ἐξάσκησις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἥτις ἔπρεπε μολοντοῦτο νὰ μᾶς μαγεύσῃ, διότι ἐμπνέει ἰδέαν μεγαλείου, ἰδέαν κυριαρχίας εἰς τὸν λαὸν, ὅστις διὰ τῶν πληρεξουσίων του θὰ ἐνεργεῖ τὴν κυριαρχικὴν ἐξουσίαν; μᾶς τρομάζει ἡ γενναία αὕτη ἰδέα καὶ θέλομεν νὰ εὕρωμεν μίαν ξένην δύναμιν διὰ νὰ ἀποθέσωμεν εἰς αὐτὴν τὸ βάρος, τὸ ὁποῖον μᾶς φαίνεται δυσφόρητον; Καθαρὰ λειποταξία· ἀλλὰ κατορθώνομεν τοὐλάχιστον αὐτὸ τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν; ὄχι, Κύριοι, λέγω μετὰ θάῤῥους, δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ κατορθώσωμεν, διότι ἐκτὸς τῆς φυσικῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων πᾶν τεχνητὸν μηχάνημα εἶναι καθ’ ἑαυτὸ ἀδύνατον. Ζητεῖτε, καίτοι ἀναγνωρίζοντες τὴν παντοδυναμίαν τῆς Συνελεύσεως, νὰ θέσητε μεταξὺ αὐτῆς μίαν ἄλλην ἐξουσίαν ἁπλῆν οἱ μὲν, πολλαπλῆν οἱ δέ. Αἴ! Κύριοι! καὶ τί πρᾶγμα εἶναι αὐτὴ ἡ ἐξουσία, τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ δημιουργήσητε; εἶναι ἐξουσία ἰσόῤῥοπος μὲ τὴν Συνέλευσιν; διότι τότε μόνον ἠμπορεῖτε νὰ ἀποφύγετε τὸ κακόν. Ὄχι! τὰ μέλη τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν πλάττετε, δὲν θὰ ᾖναι τίποτε ἄλλο, παρὰ πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι θὰ κάθηνται ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου· δὲν δύνανται νὰ συστήσωσιν κυρίαρχον καὶ ἀνεξάρτητον ἐξουσίαν ἀπέναντι τῆς Συνελεύσεως, διότι ἐπαναλαμβάνω, ἡ Συνέλευσις ἢ εἶναι τὸ πᾶν ἢ δὲν εἶναι τίποτε· Θὰ ᾖναι ὑπουργοὶ ἄνευ χαρτοφυλακίων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα μόνον νὰ διορίζουν ὑπουργοὺς μὲ χαρτοφυλάκια; Θέλοντες λοιπὸν, Κύριοι, νὰ φύγητε ἀπὸ τὴν φυσικὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων κτίζετε ἐπὶ τῆς ἄμμου καὶ δημιουργεῖτε ἐξουσίαν φαντασιώδη. Ἐκ τῆς μὴ φυσικῆς δὲ ταύτης καταστάσεως ποῖον σύστημα γεννᾶται νόθον, καὶ ἀνίκανον νὰ ὑποστῇ τὴν ἐλαχίστην ἐξέτασιν; Ἂς τὸ ἐξετάσωμεν ὀλίγον ἐγγύτερα. Ὑποθέτω, Κύριοι, ὅτι κατωρθώθη νὰ πνιγῶσιν ὅλαι αἱ προσωπικαὶ φιλοτιμίαι, ὅτι ἄνθρωποι σπουδαῖοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν πολυτίμους τίτλους εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, θὰ δειχθῶσι νὰ διορισθῶσιν εἰς ὑπουργεῖα καὶ νὰ ὑπηρετήσωσιν ὑπὸ μίαν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία συνίσταται ἁπλῶς ἀπὸ συναδέλφους των πληρεξουσίους· ὅλαι αἱ προσωπικαὶ φιλοτιμίαι διεσκεδάσθησαν, οἱ δὲ ἱκανοὶ ἀπὸ ἁγνὸν πατριωτισμὸν δέχονται νὰ ὑπηρετήσωσιν ὑπὸ μίαν φαντασιώδη ἐκτελεστικὴν ἀρχήν. Ἐντούτοις, αὐτὴ ἡ μεσάζουσα ἐξουσία, ἐπαναλαμβάνω, χαλᾷ τὴν οἰκονομίαν τῆς ὅλης διοικήσεως. Ποῖαι, σᾶς παρακαλῶ, θὰ ᾖναι αἱ σχέσεις τῆς ἐκτελεστικῆς ταύτης ἐξουσίας μετὰ τῆς Συνελεύσεως; Ποῖαι θὰ ᾖναι αἱ σχέσεις τῶν ὑπουργῶν πρὸς τὴν ἐκτελεστικὴν ἀρχήν; Οἱ ὑπουργοὶ θὰ ᾖναι ἁπλοῖ ὑπάλληλοι, ἐνεργοῦντες τὴν τρέχουσαν ὑπηρεσίαν, ἢ θὰ ἐπιφυλαχθῇ εἰς αὐτοὺς, μέρος τῆς ἐκτελεστικῆς ἀρχῆς; καὶ ποῖον αὐτὸ τὸ μέρος; Ὅλα αὐτὰ κύριοι, εἶναι ζητήματα σπουδαιότατα καὶ ἀκροσφαλέστατα, τὰ ὁποῖα γεννᾷ ὁ ξένος μηχανισμὸς, ὁ βιαίως παρεισαγόμενος εἰς τὴν διοίκησιν διὰ νὰ ἀναπληρώσῃ τὴν ἐκτελεστικὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα ἐκτὸς ἡμῶν νὰ δημιουργήσωμεν. Ἀλλὰ, κατωρθώθη καὶ τοῦτο· διωργανίσατε προσηκόντως καὶ ἐκανονίσατε ὅλας αὐτὰς τὰς σχέσεις. Νομίζετε, ὅτι ἀπεφύγατε τότε ὅλας τὰς δυσκολίας; Ὄχι! θέσατε τώρα εἰς κίνησιν τὴν τεχνητὴν μηχανὴν, τὴν ὁποίαν ἐδημιουργήσατε. Ἰδοὺ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐπιτροπὴ μετὰ τῶν ὑπουργῶν ἔρχεται νὰ ἐνεργήσῃ· οἱ ὑπουργοὶ αὐτοὶ, ἐκτὸς ἂν τοὺς ὑποθέσητε ἀγγέλους, ὅταν ᾖναι ὑπεύθυνοι, οὐχὶ πλέον ἀπέναντι τῆς ἐπιτροπῆς ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς Συνελεύσεως, θὰ ἔλθουν εἰς ῥῆξιν μετὰ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, πολυμελὴς οὖσα, θὰ διασπασθῇ πρὸς ἑαυτὴν, καὶ δὲν λέγω θεωρίας, ἀλλ’ ἐκθέτω τὰ πράγματα, ὅπως καὶ παρ’ ἡμῖν συνέβησαν. Ἡ ἐκτελεστικὴ ἐπιτροπὴ, ἐπαναλαμβάνω, θὰ διασπασθεῖ πρὸς ἑαυτὴν, οἱ ὑπουργοὶ μὴ ὄντες ὑπεύθυνοι ἀπέναντι αὐτῆς, ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς Συνελεύσεως, θὰ τρέχουν ἴδιον δρόμον ἕκαστος· τὸ ἓν μέλος τῆς ἐκτελεστικῆς ἐπιτροπῆς θὰ προσπαθεῖ νὰ κερδίσῃ τὸν ἕνα ὑπουργὸν, τὸ ἄλλο μέλος θὰ σπουδάσει νὰ κερδίσῃ τὸν ἄλλον. Ἀλλ’ ἐν τῷ μέσῳ τῶν περισπασμῶν, ἐν τῷ μέσῳ τῶν διαιρέσεων τούτων, ἐν τῷ μέσῳ τῆς βαβυλωνίας ταύτης, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ παίζῃ τὰ ὄργια ἡ ποταποτέρα φιλοδοξία καὶ φιλαρχία, τὶ γίνεται ἡ ἐκτελεστικὴ ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν δικαίως θέλετε σπουδαίαν, ἐνεργὸν καὶ ἰσχυράν; ἰδοὺ τὰ ὡραῖα ἀποτελέσματα τοῦ νόθου συστήματος, ὅπερ μᾶς προτείνετε. Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ μὲ τιμήσῃ μὲ τὴν προσοχήν της δι’ ὀλίγας ἀκόμη στιγμὰς διὰ νὰ ἀναλύσω τὰς ἐνστάσεις, αἵτινες φέρονται κατὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον προτείνω. Κύριοι, ἴσως μοὶ εἴπητε, «τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι ὡραῖον κατὰ θεωρίαν, ἀλλὰ ἀνεφάρμοστον εἰς τὴν πρᾶξιν. Μία Συνέλευσις συγκειμένη ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐκ προσώπων, τὰ ὁποῖα πρώτην φορὰν ἄρχονται ἐπὶ τῆς πολιτικῆς σκηνῆς, ἡ ὁποία ἀκόμη δὲν ἐγνώρισεν, οὕτως εἰπεῖν, ἑαυτὴν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν διεκρίθησαν, οὔτε οἱ πλειονοψηφοῦντες, οὔτε οἱ μειονοψηφοῦντες, ὅπου ὑπάρχουν διεσπαρμέναι τόσαι πολιτικαὶ ἀποχρώσεις, εἶναι ἱκανὴ νὰ ἐκλέξῃ ἀπ’ εὐθείας τὰ πρόσωπα τῶν ὑπουργῶν;» Ἡ ἐρώτησίς σας αὕτη συνιστᾷ τὴν πρώτην κατὰ τοῦ συστήματος ἔνστασιν. Ἀλλ’ ἐπιφέρεται καὶ ἑτέρα ἡ ἑξῆς. Ὑποθέσατε λέγουν, ὅτι κατωρθώσωμεν νὰ ἐκλέξωμεν τοὺς ὑπουργούς. Ἀλλὰ ποία θὰ ᾖναι ἐν τούτοις ἡ θέσις αὐτῶν ἀναγκαζομένων νὰ ἔρχωνται καθ’ ἑκάστην στιγμὴν διὰ νὰ δίδουν λόγον εἰς τὰς ἐπερωτήσεις, τὰς ὁποίας θὰ τοῖς κάμνουν τὰ διάφορα κόμματα καὶ αἱ διάφοραι πολιτικαὶ ἀποχρώσεις τῆς Συνελεύσεως, ν’ ἀπαντοῦν εἰς τὰς αἰτιάσεις, τὰς ὁποίας θ’ ἀπευθύνουν οἱ ἔξωθεν πολιτικοὶ σύλλογοι καὶ οἱ πολῖται δι’ ἀναφορῶν; Αὐτὴ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία οὕτω διασπωμένη θὰ παραλύσῃ. Αὗται εἶναι αἱ ἐνστάσεις, τὰς ὁποίας δύνανται ν’ ἀντιτάξουν κατὰ τῆς προτάσεώς μου. Σᾶς παρακαλῶ δὲ νὰ μὲ ἀκολουθήσητε εὐμενῶς εἰς τὴν ἀκριβῆ αὐτῶν ἐξέτασιν καὶ ἀνασκευήν. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην, δὲν συμμερίζομαι διόλου τὴν ἰδέαν, ὅτι μία Συνέλευσις δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ ἐκλέξῃ τοὺς ὑπουργούς. Φρονῶ, ὅτι μὲ ὅλον τὸν ἐξωτερικὸν θόρυβον, μ’ ὅλον τὸν ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας κυκεῶνα, εἰς τὸ βάθος πάσης Συνελεύσεως ὑπάρχει ἓν πνεῦμα καθαρὸν καὶ ὡρισμένον καὶ αὐτὸ τὸ πνεῦμα ὡδήγησεν ἀείποτε τὰς Συνελεύσεις εἰς τὸ νὰ κάμουν καλητέραν ἐκλογὴν τῶν προσώπων ἢ τὰ ἄτομα. Ἄλλως τε μήπως αἱ δυσκολίαι, τὰς ὁποίας προβάλλουσιν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν ὑπουργῶν δὲν ἐφαρμόζονται καὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐπιτροπῆς; Ἡ Συνέλευσις, τὴν ὁποίαν παρέστησαν τόσον ἀνίκανον εἰς τὸ νὰ ἐκλέξῃ τοὺς ἑπτὰ ὑπουργοὺς, πῶς εὑρέθη αἴφνης εἰς τὰ ὄμματα τῶν ἀντιπάλων τόσον ἱκανὴ διὰ νὰ ἐκλέξῃ τὰ πέντε μέλη τῆς ἐπιτροπῆς; (ἐπιδοκιμασίαι). Παραχωρῶ ὅμως καὶ τοῦτο εἰς τοὺς ἀντιπάλους, ἀναγνωρίζω, ὅτι τὸ σύστημά μου ἔχει τὴν δυσκολίαν ταύτην· ἀλλ’ ἐρωτῶ ἄλλο σύστημα λύει τὴν δυσκολίαν; Καὶ ἀπαντῶ, ὄχι! δὲν λύει τὴν δυσκολίαν ἀλλὰ τὴν καταπιέζει μόνον. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις δὲν θέλῃ νὰ ἐνεργήσῃ αὐτὴ ἀμέσως, θ’ ἀναθέσει βεβαίως εἰς τὰ μέλη τῆς ἐκτελεστικῆς ἐπιτροπῆς τὸν σχηματισμὸν τοῦ ὑπουργείου. Ἀλλ’ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐπιτροπὴ, πῶς θὰ σχηματίσῃ τὸ ὑπουργεῖον; Θὰ λάβῃ βεβαίως ὑπ’ ὄψιν μίαν πλειονοψηφίαν ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως. Ἰδοὺ τότε ἡ δυσκολία, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀπαντήσει ἡ Συνέλευσις ἀπέναντι τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, θελούσης νὰ μορφώσῃ τὸ ὑπουργεῖον. Ἐὰν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δὲν θελήσῃ ν’ ἀνιχνεύσῃ τὸ πνεῦμα τῆς πλειονοψηφίας, τότε τὸ ὑπουργεῖον τὸ ὁποῖον θὰ σχηματίσει, θὰ ἔλθῃ αὔριον ἐδῶ, καὶ θὰ πέσῃ ἀμέσως ὑπὸ τὸ βάρος τῆς πλειονοψηφίας. (ἐπιδοκιμασίαι). Τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο δὲν θὰ ᾖναι διαρκὲς, θὰ ᾖναι ὑπουργεῖον τῆς ἡμέρας, ὑπουργεῖον τῆς ὥρας. Ὅταν ὅμως ἀναγκασθῇ ἡ Συνέλευσις νὰ ἴδῃ κατὰ πρόσωπον τὴν δυσκολίαν, τότε φρονῶ, ὅτι ὅλαι αἱ διάφοροι ἀποχρώσεις ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως θὰ ἔχουν τὴν φιλοτιμίαν νὰ δώσουν τὰς χεῖρας διὰ νὰ σχηματίσουν ἓν ὑπουργεῖον καὶ θὰ ἔχουν κατόπιν ἐπίσης τὴν φιλοτιμίαν τὸ τέκνον αὐτῶν νὰ μὴ ἀφήσουν ἔκθετον, ἀλλὰ νὰ τὸ προστατεύσουν. Βλέπετε λοιπὸν Κύριοι, ὅτι ἡ πρώτη δυσκολία οὐδόλως αἴρεται διὰ τοῦ ἐναντίου συστήματος, ἀλλὰ μάλιστα γίνεται δυσκολωτέρα μετατιθεμένη εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Ἡ δευτέρα δυσκολία ἐπίσης δὲν αἴρεται οὔτε διὰ τοῦ δευτέρου συστήματος, καὶ τοῦτο διότι ἡ δυσκολία αὕτη ἔγκειται εἰς τὴν φύσιν αὐτὴν τῶν κοινοβουλευτικῶν πολιτευμάτων. Ὑπὸ τὸ κοινοβουλευτικὸν σύστημα, οἱ ὑπουργοὶ ἀείποτε διατελοῦσιν ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν νομοθετικῶν σωμάτων, εἴτε τοὺς ἐκλέξῃ αὐτὴ ἡ Συνέλευσις, εἴτε ἐκλεχθῶσιν ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐπιτροπῆς. Ἅμα ᾖναι ὑπεύθυνοι ἀπέναντι τῆς Συνελεύσεως, αὕτη δύναται πάντοτε νὰ τοὺς φέρῃ ἐνώπιόν της ὅπως δύνανται νὰ τοὺς φέρωσιν ἐνώπιόν της καὶ οἱ πολῖται διὰ τῶν ἀναφορῶν των. Ἀνακεφαλαιόνων λέγω, ὅτι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἀποῤῥέει ἀναγκαίως ἀπὸ τῆς θέσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, εἶναι σύστημα ἁπλοῦν, μᾶς δίδει ὑπουργοὺς ἰσχυροὺς καὶ σπουδαίους δὲν διαιρεῖ τὴν εὐθύνην τῆς αὐτῆς ἀρχῆς· τὸ ἐναντίον σύστημα τείνει εἰς τὸ νὰ πλάσῃ ἰδίαν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ δὲν τὸ κατορθόνει· πλάττει μόνον μίαν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἄλλο τίποτε, παρὰ ὑπουργοὶ ἐκλέγοντες ὑπουργούς· ἀπομακρύνει τὴν ἱκανότητα ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον· χαλᾷ ὅλην τὴν οἰκονομίαν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, διαιρεῖ τὴν εὐθύνην, ἐξασθενεῖ τὴν ἐκτελεστικὴν ἀρχήν· εἶναι ψευδὲς καὶ νόθον. Ταῦτα, Κύριοι, ὑπαγορεύει ἡ προσήκουσα ἐκτίμησις τῆς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, ἀλλὰ ταῦτα καθιεροῦσι προσέτι καὶ ἡ ἱστορία καὶ ἡ πεῖρα. Αἱ πολυμελεῖς ἐκτελεστικαὶ ἐπιτροπαὶ ἐδικάσθησαν ἤδη ὑπὸ τῆς ἱστορίας καὶ κατεδικάσθησαν. Ἡ τριανδρία ἐν τῇ ἱστορίᾳ πάντοτε ἐναυάγησε καὶ ὑπεχώρησεν ἀείποτε εἰς τὴν δικτατωρίαν. Τὸ διευθυντήριον τὸ ὁποῖον ἦτο πενταμελὲς, ὑπῆρξεν ἡ ἀσθενεστέρα ὅλων τῶν κυβερνήσεων, τὰς ὁποίας ἀπέκτησεν ἡ Γαλλία ἐπὶ ἑξήκοντα πέντε ὅλα ἔτη. Καὶ διατὶ ν’ ἀνατρέξωμεν εἰς τοιαῦτα ξένα παραδείγματα; Ὅταν σᾶς ἔκαμα προηγουμένως τὴν περιγραφὴν τῶν διαιρέσεων, αἱ ὁποῖαι θ’ ἀναφανῶσι μεταξὺ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῶν ὑπουργῶν, δὲν σᾶς ἐφάνη τάχα, ὅτι βλέπετε τὴν εἰκόνα τῆς σημερινῆς μας καταστάσεως; Πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν ἔχομεν τὴν ἀποτυχίαν τῆς πολυμελοῦς ἐκτελεστικῆς ἐπιτροπῆς. Καὶ παρατηρήσατε ἀκόμη τὴν διαφοράν· αὐτὴ ἡ τριανδρία περιεβάλλετο μέχρι τοῦδε μὲ ὅλην τὴν παντοδυναμίαν τοῦ ἔθνους, εἶχεν ἐν ἑαυτῇ καὶ τὴν νομοθετικὴν καὶ τὴν ἐκτελεστικὴν καὶ ὅλας τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας, τὰς ὁποίας τῷ ἐνεπιστεύθη ἡ ἐπανάστασις. Τί θὰ γίνῃ τώρα, ὅταν ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἦναι ἓν ἁπλοῦν φάσμα· ἓν ἐπινόημα, τὸ ὁποῖον θὰ πλάσῃ ἡ Συνέλευσις; Ποῖος μᾶς δίδει τὴν ἐγγύησιν, ὅτι αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ θὰ δυνηθῇ νὰ συγκρατήσῃ ἰσχυρῶς τοὺς οἴακας τῆς πολιτείας. Ἀλλ’ ἐμπιστεύθητε τότε εἰς ἕνα μόνον κυβερνήτην θὰ μᾶς εἴπωσιν ἴσως οἱ ὀπαδοὶ τῆς μονομελοῦς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Αἴ! Κύριοι! τὸ κυβερνητικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔῤῥιψεν ἡ ἐπανάστασις, ἦτο τόσον διαφθαρτικὴ, ὥστε δὲν ἠμπόρεσε νὰ γεννήσῃ κανένα μεγάλον ἄνδρα· διότι μόνη ἡ ἐλευθερία γεννᾷ καὶ μορφώνει τοὺς μεγάλους ἄνδρας· οἱ δὲ μεγαλόσχημοι ἄνδρες οὓς ἐγέννησεν ἡ μεγαλουργὸς ἐπανάστασις τοῦ 1821 οἱ μὲν ἀπέθανον ἤδη, οἱ δὲ ἱστάμενοι εἰς χεῖρας τοῦ τάφου εἶναι θαυμαστὰ ἀλλ’ ἄχρηστα εἰς τὴν πολιτείαν λείψανα τῆς παρελθούσης ἡμῶν δόξης. Τριακονταετὴς, ταπεινὴ τυραννία παρήγαγε μικροὺς χαρακτῆρας, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν ἕνα Βασιγκτῶνα, ἢ ἕνα Καβαινιὰκ, εἰς τὸν ὁποῖον ν’ ἀναθέσωμεν τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Ὅ,τι λοιπὸν, Κύριοι, ἐπιστήμη ὑπαγορεύει ὅ,τι ἡ ἱστορία καὶ ἡ πεῖρα ἐπικυροῖ, τοῦτο ζητῶ νὰ καθιερώσητε καὶ σεῖς διὰ τῆς ψήφου σας. Ἀναγινώσκει τὴν ἔκθεσίν του. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις. Ψηφίζει τάδε. Ἄρθρον 1. Ἀνατίθεται ἡ ἐξάσκησις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας εἰς ἑπτὰ ὑπουργοὺς πρὸς διεύθυνσιν τῶν ἑπτὰ κλάδων τῆς ἐξουσίας ταύτης, ἤτοι τοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, τοῦ τῆς Οἰκονομίας, τοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τοῦ τῶν Ναυτικῶν, τοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Οἱ ἑπτὰ οὗτοι ὑπουργοὶ ἐκλεγόμενοι δι’ ἀπολύτου πλειονοψηφίας ἐκ τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως θέλουσι σχηματίσει συμβούλιον ὑπὸ τὴν προεδρείαν ἑνὸς ὀγδόου ὑπουργοῦ ἄνευ χαρτοφυλακίου, ἐκλεγομένου καὶ τούτου κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον. Ἄρθρον 2. Αἱ πράξεις τῆς κυρίως ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας θέλουσιν ἀποφασίζεσθαι ἐν ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ διὰ πλειονοψηφίας, ἐπικρατούσης ἐν ἰσοψηφίᾳ τῆς ψήφου τοῦ προέδρου καὶ τῆς τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ, αἱ δὲ πράξεις τῆς διοικήσεως ἤτοι τῆς τρεχούσης ὑπηρεσίας θέλουσιν ἐνεργεῖσθαι ἰδίᾳ παρ’ ἑκάστου τῶν ὑπουργῶν. Ἄρθρον 3. Οἱ ὑπουργοὶ μετὰ τοῦ προέδρου εἶναι ἀλληλεγγύως καὶ κατ’ ἰδίαν ὑπεύθυνοι καὶ μετακλητοὶ ἀπέναντι τῆς Συνελεύσεως, εἰς ἣν δίδουσι λόγον τῆς διαχειρίσεώς των ὁσάκις ζητηθῶσιν.

§52ΟΔΥΣΣΕΥΣ ΙΑΛΕΜΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὅσον μὲ ἐξέπληξεν ἡ ἐπιτυχὴς μεθερμήνευσις τῶν ἐπιχειρημάτων τοῦ Ζουλ–Φὰβρ παρὰ τοῦ ἐντίμου πληρεξουσίου τῆς Τριπόλεως, ἄλλην τόσην χαρὰν ᾐσθάνθην, ὅταν εἶδον τὸν ἔντιμον φίλον μου τὸν προαγορεύσαντα νὰ ὑποστηρίξῃ τὰς αὐτὰς ἐκείνας ἰδέας, τὰς ὁποίας ἡ ἐφημερὶς, εἰς τὴν ὁποίαν λαμβάνω μέρος ἀνέπτυξε πρὸ ἡμερῶν. Διαφωνῶ ὅμως κατὰ οὐσιῶδές τι ἀπὸ τὴν πρότασιν τοῦ προαγορεύσαντος· ἑπομένως δὲν θεωρῶ ἐπάνοδον εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς αὐτῆς ἰδέας, ὅ,τι θέλω λάβει τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω. Κύριοι, τὸ καλλίτερον εἶδος τῆς κυβερνήσεως θέλομεν τὸ ἀνεύρει, ἐξετάζοντες τὴν φύσιν τῆς Συνελεύσεως ταύτης. Δὲν εἶναι μόνον συντακτικὴ ἡ Συνέλευσις ἡμῶν. Τὰ Συντάγματα ὑπάρχουν εἰς ὅλους τοὺς χάρτας τῆς Εὐρώπης, ὑπάρχουν εἰς ὅλα τὰ συγγράμματα τοῦ δημοσίου δικαίου· εἰς τὸ παρελθὸν εὑρίσκει τις πολλοὺς χάρτας συνταγματικοὺς, ὥστε δὲν ἤθελεν ἔχει τις νὰ κάμῃ ἄλλο παρὰ νὰ φέρῃ τροποποιήσεις τινάς. Ἡ Συνέλευσις εἶναι συγχρόνως νομοθετικὴ καὶ νομοτελεστικὴ, πρὸ πάντων δὲ εἶναι, ὅ,τι ἦταν οἱ ἔφοροι τῆς Σπάρτας, οἱ τιμηταὶ τῆς Ῥώμης καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος τῶν Ἀθηνῶν· εἶναι ἡ Συνέλευσις ἐκείνη, ἥτις θέλει θέσει τὰς βάσεις τοῦ μέλλοντος ἀνατρέπουσα τὸ παρελθόν. Αἱ βάσεις αὗται πρόκειται νὰ τεθῶσι σήμερον, πρόκειται νὰ δώσωμεν ὅλοι δείγματα αὐταπαρνήσεως, πολιτικῆς ἐλευθερίας, καὶ πατριωτισμοῦ. Δὲν ἐννόησα, Κύριοι, τὴν συγκρότησιν ἀπὸ τρία ἢ πέντε μέλη, τὰ ὁποῖα θέλουν ἀποτελέσει τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν· δὲν ἐννόησα, Κύριοι, αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν τῆς φιλοδοξίας ἐκείνων, ὅσοι νομίζουσιν ὅτι μόνοι οἱ ἔχοντες ἐπιτόπιον ἐπιῤῥοὴν προσφέρουν ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα. Ἂς ἔχωσι τὴν αὐταπάρνησιν, μένοντες ἐκτὸς τῶν πραγμάτων, ἀποκρούοντες ἀτυχεῖς συνδυασμοὺς, νὰ εἴπωσιν, ἐπειδὴ ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχει οὐσιώδεις διαιρέσεις, διότι δὲν εἶναι ἀρχαὶ δημοκρατικαὶ αἱ ὁποῖαι τὴν διαιροῦν, δὲν εἶναι ἀρχαὶ δυναστικῶν οἰκογενειῶν, μόνην βάσις αὐτῆς εἶναι ἡ ὑγιὴς πολιτικὴ, ἡ καλὴ οἰκονομία, καὶ πρὸ πάντων τὸ σέβας τῆς κυριαρχίας τοῦ λαοῦ καὶ τῆς ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας, ἀντιπροσωπευομένης ἐξωτερικῶς ὅσον ἔνεστι ἐπιτυχέστερον· ἐπειδὴ οὐχὶ μόνον λέγω δὲν μᾶς διαιρεῖ τίποτε, ἐξ ἐναντίας μᾶς συγκεντρώνουν αὐτὰ τὰ τρία ἀντικείμενα, ἂς συντάξωμεν ἓν ὑπουργεῖον ἐκ τῆς Συνελεύσεως, τὸ ὁποῖον, ἐξοικονομοῦν ὅλας τὰς φιλοτιμίας, νὰ περιέχῃ συγχρόνως ὅλας τὰς ἱκανότητας καὶ εἰδικότητας, αἱ ὁποῖαι θέλουν ὑπηρετήσει τὴν πατρίδα. Τὸ σύστημα τοῦτο φαίνεται ἐκ πρώτης ὄψεως δημοκρατικόν· τὸ κατ’ ἐμὲ νομίζω τὸ ἀνάπαλιν, ὅτι τὸ ἐναντίον σύστημα εἶναι δημοκρατικώτερον· τὸ ἐκτελεστικὸν σύστημα καθιδρύθη εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁπόταν δὲν ὑπῆρχε παντάπασιν ἰδέα βασιλέως· καθὼς σᾶς εἶπε καὶ ὁ προλαλήσας, ἐπὶ τῆς Γαλλικῆς δημοκρατίας, τὸ ἐκτελεστικὸν σῶμα ὑπῆρχεν εἰς τὰ τέλη τῆς ἐπαναστάσεως, ὁπότε μόλις ἤρχισε νὰ ὑποφώσκῃ ἡ λάμψις τῆς συνταγματικῆς μοναρχίας. Ποῦ δὲ ἀπέληξε τὸ σύστημα τοῦτο, Κύριοι; ὅσον καὶ ἂν τὸ ὑποστηρίζῃ ὁ Jules Favre καὶ ὁ Lamartine εἰς τὰ 48, ἀπέληξεν εἰς τὴν διάλυσιν ἐκείνην τὴν οἰκτρὸν τοῦ Ἰουλίου μετὰ τὴν ὁποίαν ἦλθεν ἡ δικτατορία. Ἐκτελεστικὸν σῶμα θέλει νὰ εἴπῃ ἀκόμη Doge τῆς Βενετίας. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ποτὲ δημοκρατικὸν πολίτευμα, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἐπικρατήσῃ αὐτὸ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται ὡς σύμφωνον καὶ συνᾶδον μὲ τὸ μοναρχικόν. Ἐπειδὴ δὲ, καθὼς πρὸ ὀλίγου εἶπον ἡ Συνέλευσις ἔχει σκοπὸν νὰ θέσῃ βάσιν τοῦ μέλλοντος, ἐπειδὴ πρὸ πάντων πρέπει νὰ συνειθίσωμεν νὰ ἀναλαμβάνωμεν φανερὰ τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών μας, ἂς δώσωμεν εἰς τὴν κοινωνίαν, ἢ μᾶλλον ἂς ἀποσπάσωμεν πρὸς στιγμὴν ἀφ’ ἡμῶν ἐννέα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα νὰ διευθύνωσιν ἐννεακλάδους, ὅπως θέλω σᾶς ἀναγνώσει κατόπιν, τὰ ὁποῖα νὰ ἐκλέγουν μεταξύ των τὸν Πρόεδρον, ὅστις δὲν θὰ ᾖναι Πρόεδρος Κυβερνήσεως, ἀλλὰ Πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου president du cabinet, νὰ μὴ ἔχῃ ἄλλο καθῆκον, παρὰ νὰ διευθύνῃ τὰς συνεδριάσεις, νὰ συνυπογράφῃ μετὰ τῶν λοιπῶν ὑπουργῶν, καὶ νὰ μὴ περιβάλλεται καμμίαν ἀπὸ ἐκείνας τὰς ἐξουσίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι τόσον ἐπικίνδυνοι. Δύω συστήματα, Κύριοι, παρουσιάσθησαν ἐνώπιόν σας μέ τινας πιθανότητας παραδοχῆς, τὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἐκ τριῶν ἢ πέντε, καὶ τῆς μονοπροεδρίας. Κακῶς σᾶς εἶπον, πρωθυπουργὸς ἔχων τὴν ἄδειαν νὰ ἐκλέγῃ, εἴτε πρωθυπουργὸς ὀνομάζεται, εἴτε ἄλλως πως, δὲν θὰ φέρῃ τὸ μέγα ἀξίωμα, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ καταστῇ ἐπικίνδυνος; τί θέλετε κάμει σᾶς παρακαλῶ, ὅταν αὐτὸς ὁ Κυβερνήτης ἢ πρωθυπουργὸς ἐκλέξῃ ἓξ ἢ ἑπτὰ πρόσωπα τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως καὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς ἰδικῆς του, ὅταν πλειοψηφία σχηματισθῇ ὕστερον κατὰ ἑνὸς ἢ δύω προσώπων ὁ δὲ Πρόεδρος αὐτὸς ἢ πρωθυπουργὸς ἔχων τόσην ἀδυναμίαν εἰς αὐτὰ τα πρόσωπα, δὲν θέλει νὰ ἀποσπασθῇ ἀπὸ αὐτὰ, σεῖς δὲ δὲν θέλετε νὰ δυσαρεστήσητε αὐτὸν τὸν Πρόεδρον, τί θέλετε κάμει; θέλετε ἀκολουθήσει τὰς ἐμπνεύσεις τῆς πεποιθήσεώς σας, ἀποδοκιμάζοντες αὐτὰ τὰ πρόσωπα; θέλετε ἔλθει εἰς δυσκολωτάτην θέσιν. Προτείνω λοιπὸν τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἂν ἐπιτρέπητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω·

ΨΗΦΙΣΜΑ

Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις. Ψηφίζει. Ἄρθρον 1. Συσταίνεται μέχρις ἐλεύσεως τοῦ Βασιλέως Κυβέρνησις ἥτις ὑπὸ τὸν τίτλον Κυβερνητικὸν Συμβούλιον, ἀποτελεῖται ἀπὸ ἐννέα ὑπουργοὺς μετακλητοὺς ἐκλεγομένους ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως καὶ προεδρευομένους ὑπὸ ἑνὸς προέδρου, ὅστις ἐκλέγεται παρὰ τῶν ἰδίων ὑπουργῶν. Ἄρθρον 2. Τὰ μέλη τοῦ Κυβερνητικοῦ Συμβουλίου ἐκλέγονται δι’ ἀτομικῆς φανερᾶς ψηφοφορίας κατ’ ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν παρὰ τῆς Συνελεύσεως, ἐνώπιον τῆς ὁποίας εἶναι ὑπεύθυνοι καὶ ἐν συνόλῳ καὶ κατὰ ἓν ἕκαστον. Διαιρεῖται δὲ τὸ Κυβερνητικὸν τοῦτο Συμβούλιον κατὰ τοὺς ἑξῆς κλάδους. 1. Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. 2. Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. 3. Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. 4. Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. 5. Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. 6. Ὑπουργεῖον τῶν δημοσίων ἔργων, τῆς δημοσίας οἰκονομίας, τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας. 7. Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Παιδείας. 8. Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Ἄρθρον 3. Καθῆκον τοῦ Προέδρου τοῦ Κυβερνητικοῦ Συμβουλίου θέλει εἶσθαι νὰ διευθύνῃ τὰς συζητήσεις αὐτοῦ καὶ νὰ προσυπογράφῃ μεθ’ ὅλων τῶν λοιπῶν ἢ μετὰ τεσσάρων ἄλλων ἐξ αὐτῶν τὰ θεσπίσματα τῆς Κυβερνήσεως. Ὀλίγας λέξεις θὰ σᾶς προσθέσω ἀκόμη, Κύριοι· εἶναι ἀρχὴ παραδεδεγμένη παρ’ ὅλων, ὅτι εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ σώματα, εἴτε εἰς Συνελεύσεις, ἡ εὐθύνη δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἐντὸς αὐτῶν, ἀλλ’ ἐκτὸς, διὰ νὰ ᾖναι μεγαλητέρα· ἐγὼ, νομίζω, ὅτι, ἀναλαμβάνοντες ὅλην τὴν εὐθύνην, θέλομεν κάμει καταλληλοτέραν ἐκλογὴν τῶν προσώπων, ἀλλὰ συγχρόνως ὅλοι νομίζουν, ὅτι ἀπαλλάσσονται τῆς εὐθύνης αὐτῆς, ἀφίνοντες τὸ ἐκτελεστικὸν σῶμα νὰ ἐκλέγῃ τοὺς ὑπουργούς· δὲν ἠξεύρουν ἆρά γε, ὅτι ἡ πλειονοψηφία διὰ τῆς ὁποίας ὑποστηρίζονται αἱ Κυβερνήσεις, εἶναι ὑπεύθυνος, ὡς ἐὰν διώριζε αὐτὴ τοὺς ὑπουργούς; ὅταν τις πρωθυπουργὸς ὑποστηρίζεται ἀπὸ μίαν πλειονοψηφίαν, ὅταν ὁ πρωθυπουργὸς αὐτὸς εἶναι εἷς ἐξ ἐκείνων, ἐκ τῶν ὁποίων πολλοὺς εἴδομεν, ὅταν ἐπιμένῃ ὁ ἡγεμὼν νὰ διατηρῇ τὸν ὑπουργόν τοῦτον, καὶ διὰ παντοίων μέσων δηλητηριάζῃ τὸ νομοθετικὸν σῶμα, τὴν βουλὴν, δικαιολογεῖταί ποτε ἡ βουλὴ, ὅσα μέσα αἰσχρὰ καὶ ἂν κατεβλήθησαν διὰ νὰ τὴν διαφθείρωσιν; ὄχι! ἡ πλειονοψηφία εἶναι πάντοτε ὑπεύθυνος, εἴτε αὐτὴ δίδει τοὺς ὑπουργοὺς, εἴτε εἰς ἄλλους ἐπιτρέπει νὰ διορίζῃ τοὺς ὑπουργοὺς τούτους. Δὲν εἶμαι δὲ σύμφωνος μὲ τὴν ἰδέαν τοῦ Κυρίου Μίλιση, ὅστις φρονεῖ, ὅτι πρέπει νὰ ἐκλέγεται ὁ Πρόεδρος ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν· θὰ γίνῃ ἡ ἐκλογὴ αὐτὴ στάδιον πάλης τῶν αὐτῶν φιλοδοξιῶν καὶ φιλοτιμιῶν, τὰς ὁποίας θέλομεν νὰ ἀπομακρύνωμεν· πολλοὶ τῶν προαγορευσάντων ἀνεφέρθησαν εἰς τὸν πατριωτισμὸν τῆς Συνελεύσεως· λαμβάνω τὴν τιμὴν καὶ τὴν τόλμην νὰ ἀναφερθῶ καὶ ἐγὼ εἰς τὸ εὐγενὲς τοῦτο αἴσθημα, τὸ ὁποῖον εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐμφωλεύει εἰς τὰς καρδίας ὅλων. Προχθές, Κύριοι, ἐκυρώσαμεν δύω ψηφίσματα, διὰ τῶν ὁποίων ἐσεβάσθημεν τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ εἰς δύω μεγάλας περιστάσεις, τὴν ἐκθρόνισιν ἑνὸς ἡγεμόνος, τὴν ἀναγόρευσιν ἑνὸς ἄλλου· εἴδετε πόσον ὡμονοήσαμεν εἰς τὰ ψηφίσματα ταῦτα, πόσον ἐσεβάσθημεν καὶ τὰς δύο ἀποφάσεις τοῦ λαοῦ· ἂς θέσωμεν τὴν κορωνίδα εἰς τὰ ψηφίσματα ταῦτα, προσθέτοντες ἓν ἕτερον ψήφισμα ὁμονοίας, ἀποτελοῦντες μίαν τριάδα πατριωτισμοῦ, εἰς τὴν ὁποίαν, ἀποβλέπουσαι αἱ μεταγενέστεραι γενεαί, θέλουσιν ἀναντιῤῥήτως εὐλογήσει τὸ ὄνομα ἡμῶν. Τὸ ψήφισμα τοῦτο, Κύριοι, τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς προτείνω, τὸ νομίζω ὡς τοιαύτην κορωνίδα. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὅλοι ἐκεῖνοι, εἰς τοὺς ὁποίους ἀποδίδεται ἡ τάσις τῆς διατηρήσεως τῆς ἐξουσίας, ἢ τῆς ἐπανόδου εἰς αὐτὴν, εἶμαι βέβαιος ὅτι θέλουσιν ἀπομακρυνθῆ εἰς τὴν ἔντιμον ἕδραν τοῦ πληρεξουσίου, καὶ συντρέχοντες ὅλοι τὴν νέαν γενεὰν, τὰ νέα στοιχεῖα, θέλουσι λησμονήσει τὰς διαιρέσεις καὶ τὰς φιλοτιμίας των. Εἶμαι βέβαιος ὅτι διὰ τῆς ἐκλογῆς ἐνέα προσώπων, τὰ ὁποῖα πρεσβεύουν αὐτὰς τὰς ἀρχὰς καλὴν διοίκησιν, καλὴν οἰκονομίαν, σέβας εἰς τὰς δύο ἀποφάσεις τοῦ λαοῦ, ἐὰν δὲ προστεθῇ καὶ ἡ πατριωτικὴ ὅλων τῶν πρεσβυτέρων ἀρωγὴ εἶμαι βέβαιος ὅτι θέλει τεθῆ ἡ σφραγὶς εἰς τὰ δύο ψηφίσματα, καὶ ὅτι θέλομεν ἔχει τὴν τριάδα ταύτην τοῦ πατριωτισμοῦ.

§53Α. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ὑπουργοὶ αὐτοὶ θὰ ἦναι ἔμμισθοι ἢ ἄμισθοι παντελῶς, καὶ κατὰ πόσον ἔμμισθοι;

§54ΟΔ. ΙΑΛΕΜΟΣ. Δὲν εἶμαι ὑπὲρ τοῦ ἀμίσθου τῆς Κυβερνήσεως, διότι τὸ ἄμισθον εἶναι μία ἀριστοκρατικὴ ἀρχὴ ἐπικρατήσασα εἰς τὴν Ἀγγλίαν· εἶμαι ὑπὲρ τοῦ ἐμμίσθου, ἀλλ’ ὁ πατριωτισμὸς ἂς ἐπιβάλῃ εἰς ἕκαστον νὰ παραιτηθῇ τοῦ μισθοῦ, ὅταν τὰ μέσα τῷ ἐπαρκοῦν πρὸς διατήρησιν.

§55Α. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν δὲν ἔχῃ τις σήμερον τὸν ἰπποτισμὸν νὰ προσφέρῃ μίαν τοιαύτην ὑπηρεσίαν, ποτὲ δὲν θὰ τὸ κάμῃ· σήμερον εἶναι περίστασις νὰ δείξῃ ἕκαστος τὸν πατριωτισμόν του.

§56ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω πρὸ πάντων, Κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ ἐκφράσω πρὸς ὑμᾶς τὴν ἐγκάρδιον ἀγαλλίασίν μου διὰ τὴν ὑπομονὴν, μὲ τὴν ὁποίαν ἀκροάζεσθε σήμερον τοὺς ἀγορεύοντας, καὶ εὔχομαι τὸ παράδειγμα τῆς σημερινῆς ἡμέρας νὰ χρησιμεύσῃ καὶ διὰ τὸ μέλλον· διότι, βεβαιωθῆτε, μεγαλειτέρα πίεσις δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ παρὰ ἡ διακοπὴ τῶν ῥητόρων· ἡ τοιαύτη πίεσις εἶναι ἡ φρικωδεστέρα προσβολὴ κατ’ αὐτῆς τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, καὶ ὅταν λείψῃ ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου ἀπὸ τῶν κοινοβουλευτικῶν σωμάτων, λείπει τὸ πᾶν. Τὸ ζήτημα, Κύριοι, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐπασχολεῖ σήμερον, κατὰ τὴν γνώμην μου, δὲν λύεται διὰ θεωριῶν. Θὰ σᾶς φανῇ τοῦτο παράδοξον ἀπαγγελλόμενον ἀπὸ ἄνθρωπον ἀναγνώσαντα ἴσως ὀλίγα βιβλία· καὶ μόλα ταῦτα νομίζω, ὅτι πρακτικώτερον λαλοῦντες, θέλομεν δυνηθῆ νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν συμπέρασμα ὀρθόν. Ὑποθέτω, ὅτι αἰσθάνεσθε καὶ ὑμεῖς, ὅ,τι ἐγὼ αἰσθάνομαι. Πρὸ ἡμερῶν, ἀφ’ ὅτου ἤρχισε νὰ συζητῆται ἰδιαιτέρως τὸ περὶ τῆς μορφῆς τῆς μελλούσης Κυβερνήσεως ζήτημα, βεβαίως ἠρχίσατε νὰ ἀμφιταλαντεύεσθε καὶ νὰ μὴ ἠξεύρετε εἰς ποῖον μέρος νὰ κλίνητε. Ἠξεύρετε, Κύριοι πόθεν πηγάζει ἡ ἀμφιταλάντευσις αὕτη; Ἠξεύρετε, διατὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ πείσωμεν τὴν συνείδησίν μας νὰ παραδεχθῇ τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο σύστημα; Ἡ αἰτία εἶναι, ὅτι ὅλα τὰ προσωρινὰ συστήματα τῶν κυβερνήσεων εἶναι, κατὰ δυστυχίαν, ψευδῆ, εἶναι νόθα· εἶναι, Κύριοι, συστήματα τῆς ἀνάγκης, ἀλλὰ τὴν ἀνάγκην τὰ ἔθνη δὲν ἠμποροῦν νὰ τὴν ἀποφύγουν· ὀφείλουν ὁπωσδήποτε, εὑρισκόμενα εἰς μίαν προσωρινότητα, νὰ ἐγκαθιδρύσουν μίαν Κυβέρνησιν. Εἰς αὐτὴν λοιπὸν τὴν ἀνάγκην καὶ ἡμεῖς σήμερον εὑρισκόμεθα, καὶ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς, καθ’ ἣν θὰ ῥίψητε τὴν ψῆφον εἰς τὴν κάλπην, καὶ μέχρι τῆς τελευταίας ταύτης στιγμῆς ἀκόμη θὰ ἀμφιταλαντεύεσθε. Διὰ τί; ἐπαναλαμβάνω νὰ τὸ εἴπω, καὶ λέγω, Κύριοι, ἀλήθειαν παραδεδεγμένην ἀπὸ ὅλους τοὺς μεγαλητέρους ἱστορικοὺς τοῦ κόσμου, ὅτι τὰ προσωρινὰ συστήματα τῶν κυβερνήσεων εἶναι ψευδῆ, εἶναι νόθα. Κἀμμία, Κύριοι, θεωρία δὲν ἠμπορεῖ νὰ μᾶς βοηθήσῃ εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου. Τὸ λέγω μετὰ θάῤῥους. Αἱ θεωρίαι φέρονται εἰς τὸ μέσον συνήθως καὶ διὰ παραδειγμάτων, διότι τὰ παραδείγματα εἶναι τά ὑποστηρίγματα, οὕτως εἰπεῖν, τῶν θεωριῶν. Ἀλλά, Κύριοι, τὰ παραδείγματα, καὶ μάλιστα τὰ ξένα, δὲν πρέπει τυφλῶς καὶ ἀνεξετάστως νὰ τὰ παραδεχθῶμεν. Μὴ μὲ θεωρήσετε ἐχθρὸν τῆς ξένης ἱστορίας! Ὄχι! Ἔχω πρὸ ὀφθαλμῶν τριακονταετῆ ἱστορίαν τῆς πατρίδος ἡμῶν, καθ’ ἣν τὰ ξένα παραδείγματα μᾶς ἐῤῥίψαν πολλάκις εἰς μυρία ἀτοπήματα· (ἐπιδοκιμασίαι). Αἱ κοινωνίαι, Κύριοι, διαφέρουν πρὸς ἀλλήλας κατὰ πολύ· αἱ περιστάσεις ἀπὸ ἔθνος εἰς ἔθνος εἶναι πάντῃ ἀνόμοιοι. Ποτὲ, Κύριοι, εἰς τὴν ἱστορίαν δὲν θὰ εὕρετε δύω ὅμοια παραδείγματα· καὶ δὲν τὸ λέγω ἐγώ· τὸ λέγει ὁ ἱστορικώτερος τῶν ἱστορικῶν τῆς ἐποχῆς μας, τὸ λέγει ὁ Μακώλεϋ. «Σφάλμα μέγιστον πράττει ἐκεῖνος, ὅστις θέλει νὰ συντάξῃ τὴν πολιτείαν του λαμβάνων ἀνεξετάστως ὡς ὑπογραμμὸν τὰ παραδείγματα τῶν ἄλλων ἐπικρατειῶν· ὁ τοιοῦτος πρέπει νὰ μεταφερθῇ εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν τὰ παραδείγματα ἔλαβον χώραν, καὶ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅλας τὰς φάσεις τῆς κοινωνίας ἐκείνης, ἐπὶ τῆς ὁποίας τὰ παραδείγματα αὐτὰ ἔλαβον χώραν, καὶ τότε παραλληλίζων τὰς περιστάσεις τοῦ ἔθνους ἐκείνου πρὸς τὰς περιστάσεις τοῦ ἰδικοῦ του ἔθνους, νὰ ἐξάξῃ συμπεράσματα δυνάμενα νὰ τὸν ὁδηγήσωσιν εἰς τὴν ἀλήθειαν.» Καμμίαν λοιπὸν, Κύριοι, ἐντύπωσιν δὲν μ’ ἐπροξένησαν τὰ παραδείγματα τοῦ Γαλλικοῦ ἔθνους, οὔτε τὰ ἄλλα ἄπειρα παραδείγματα τῶν Γαλλικῶν ἐπαναστάσεων· θὰ χρησιμεύσουν μόνον ὡς στοιχεῖα δυνάμενα νὰ μᾶς καθοδηγήσουν διὰ νὰ εὕρωμεν τὰς ἀληθεῖς αἰτίας, ἕνεκα τῶν ὁποίων πρέπει νὰ νομοθετήσωμεν εἰς τὸν τόπον μας. Τί λοιπὸν πρέπει νὰ πράξωμεν, ὅταν δὲν δυνάμεθα νὰ συμβουλευθῶμεν τὰ ξένα παραδείγματα; νὰ συμβουλευθῶμεν τὴν ἱστορίαν τῆς πατρίδος μας, νὰ συμβουλευθῶμεν τὰς περιστάσεις μας, τὰς ἀνάγκας μας, τὴν καρδίαν μας. Πιστεύσατε, ὅτι οὐδὲν ἰσχυρότερον ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ, παρὰ τὸ νὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ· ἡ τοιαύτη Κυβέρνησις ἠμπορεῖ νὰ διοικήσῃ τὸν τόπον, οὐχὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ νόθος, ἡ ψευδῆς, ἡ κατὰ συνέπειαν παραδειγμάτων σχηματιζομένη. Ἕκαστον ἔθνος ἔχει τὰς συμπαθείας του πρὸς τὰ πράγματα, ἔχει τοὺς σκοπούς του, ἔχει τὰς σχέσεις του, ἔχει τὰ προηγούμενά του, καὶ τὰ προηγούμενά του εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σχηματίζουν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τὴν πεποίθησίν του. Διατί ἆρά γε τοσαύτη περιφρόνησις πρὸς τὴν σύγχρονον ἱστορίαν μας; Διὰ τί νὰ λησμονήσωμεν τὸ παρελθόν μας; Διατί χθὲς ἀκόμη, Κύριοι, καὶ ὀφείλω μετὰ λύπης νὰ τὸ ἐκφράσω, διεκόπην ἀπὸ μίαν κραυγὴν φρικώδη, ὅταν σᾶς ἔλεγα, ὅτι ἡ Συνέλευσις ὀφείλει νὰ προκηρύξῃ τὴν κατάρτισίν της; Τί ἄλλο ἔπραττον αἱ προηγούμεναι συνελεύσεις σας; Τί ἄλλο ἔπραξαν αἱ συνελεύσεις τῆς Ἐπιδαύρου, τῆς Τροιζῆνος, καὶ ὅλαι αἱ λοιπαὶ Συνελεύσεις τῆς ἐπαναστάσεώς μας, παρὰ, μόλις συνελθοῦσαι, νὰ κηρύξωσι τὰς ἀρχάς των; Καὶ ἆρα γε, Κύριοι, δὲν εὑρισκόμεθα καὶ ἡμεῖς εἰς μίαν ἐπανάστασιν; Ἀποποιούμενοι, μετὰ λύπης τὸ λέγω, ἀποποιούμενοι μετὰ περιφρονήσεως τὸ παρελθόν μας, λησμονοῦμεν τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἤλθομεν νὰ ἐκπληρώσωμεν, καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι, θέλοντες νὰ μιμηθῶμεν ξένα παραδείγματα, περιπίπτομεν εἰς ἄπειρα σφάλματα, εἰς ἄπειρα ἀτοπήματα. Πολλάκις ἡ ἡμετέρα πατρὶς, ῥιψοκινδυνεύσασα, ἔλαβε τὸ παράδοξον θάῤῥος νὰ προβῇ μέχρι τοῦ χείλους τῆς ἀβύσσου, ἀλλὰ συγχρόνως, αἰσθανθεῖσα τὸν κίνδυνον, ἔλαβε τὴν φρόνησιν νὰ ὀπισθοπορήσῃ καὶ νὰ σωθῇ. Πρόκειται, Κύριοι, νὰ σχηματίσωμεν Κυβέρνησιν, καὶ Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας ἡ διάρκεια, ἂς εὐχηθῶμεν εἰς τὸν ὕψιστον θεὸν, ἐλπίζομεν νὰ μὴν ᾖναι μικρά· ἐλπίζομεν, Κύριοι, ἡ διάρκεια αὐτῆς νὰ μὴν ᾖναι μακροτέρα τῶν τριῶν μηνῶν τὸ πολύ. Ἀφοῦ ἔχομεν πρὸ ὀφθαλμῶν μας, ὅτι τίποτε τέλειον ἕνεκα τῆς προσωρινότητος δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν, τί πρέπει νὰ ἐνεργήσωμεν; πρέπει νὰ κάμωμεν, ὅ,τι ὁ τόπος ἠμπορεῖ νὰ δεχθῇ ὡς μᾶλλον εὐπρόσδεκτον. Καὶ ἂν πάλιν, Κύριοι, ἡ κακὴ μοῖρα μᾶς φυλάττῃ παράτασιν μακροτέραν, ἐδῶ εἴμεθα. Ἡ Συνέλευσις κάθηται εἰς τὰς ἕδρας της, ἡ Συνέλευσις εἶναι ἑτοίμη νὰ φέρῃ τὴν διόρθωσιν, ἐὰν ὑπάρξῃ λάθος τι· ἡ Συνέλευσις θὰ εἶναι ἑτοίμη νὰ προσθέσῃ διατάξεις διὰ νὰ σώσῃ τὴν εὐταξίαν τοῦ τόπου. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν ὁ φόβος τοῦ νὰ κάμωμεν σήμερον ἄτοπον πρᾶγμα, ἀρκεῖ μόνον νὰ κάμωμεν, ὅ,τι ἡ περίστασις ἀπαιτεῖ. Δύω λοιπὸν εἶναι τὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα προτείνονται, καὶ τὸ μὲν ἓν φέρει Κυβέρνησιν καὶ ὑπουργεῖον, Κυβέρνησιν, ἥτις νὰ ἐκλέγῃ τὸ ὑπουργεῖόν της· τὸ δεύτερον σύστημα εἶναι, ὑπουργεῖον ἐκλεγόμενον παρὰ τῆς Συνελεύσεως καὶ ἔχον ἐπὶ κεφαλῆς ἕνα πρωθυπουργὸν, πρόεδρον τῶν συνεδριάσεων. Ἐν συντόμῳ, Κύριοι, σᾶς παρατηρῶ, ὅτι τὰ ἀτοπήματα, τὰ ὁποῖα εἷς τῶν ῥητόρων σᾶς εἶπεν, ὅτι βλέπει εἰς τὸ πρῶτον σύστημα, ἐγὼ τὰ βλέπω καὶ εἰς τὸ δεύτερον, καὶ τὸ μεγαλείτερον ἀτόπημα, τὸ ὁποῖον παρετήρησα, εἶναι ἡ διαίρεσις· οἱ λόγοι οὗτοι, δὲν μοὶ φαίνονται τόσον ἰσχυροὶ, ὥστε νὰ σᾶς πείσουν νὰ προτιμήσητε τὸ δεύτερον σύστημα ἀπὸ τὸ πρῶτον· ἔρχομαι εἰς τὸ πρῶτον σύστημα. Τοῦτο εἶναι τὸ σύστημα τῶν προηγουμένων μας, νὰ ὑπάρξῃ μία Κυβέρνησις, καὶ ἓν ὑπουργεῖον. Ὅλα τὰ προηγούμενα, καὶ μάλιστα τὰ προηγούμενα τῶν ἐπαναστάσεών μας, ἔχουν μεγίστην ἐπιῤῥοὴν καὶ ἐπὶ τῆς διανοίας μου καὶ ἐπὶ τῆς καρδίας μου. Ἀλλὰ σᾶς λέγουν, ἡ Κυβέρνησις αὕτη πρέπει νὰ ἔχῃ ἕνα πρόεδρον, ἢ πρέπει νὰ ἔχῃ τρία μέλη, ἢ πρέπει νὰ ἔχῃ πέντε μέλη· Κύριοι, συγχωρήσατέ μοι, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὸ ἓν μέλος εἶναι ὀλίγον, τὰ πέντε μοῦ εἶναι πολλὰ, τὸ πηλίκον τοῦ συλλογισμοῦ μου ἠμπορεῖτε νὰ τὸ μαντεύσητε, εἶναι ὁ ἀριθμὸς τρία. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἀκολουθοῦντες τὴν σειρὰν τῶν πρακτικῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἐκθέσω, θέλετε φθάσει εἰς ἓν συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον μοὶ φαίνεται ὅτι θὰ εἶναι τὸ μᾶλλον ἀποδεκτὸν εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ ἔθνους, παρὰ πᾶς ἄλλος νεωτερισμὸς, ὅστις μοῦ φαίνεται ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ καλὰ ἀποτελέσματα. Ἐπαναλαμβάνω τὴν παρατήρησίν μου. Ὁ νοῦς τῶν ἐθνῶν ὑπάρχει εἰς τὴν καρδίαν των, καὶ ἡμεῖς ἀνήκομεν εἰς τὸ ἔθνος, καὶ ἡμεῖς ἔχομεν ἓν μέρος τῆς κοινῆς συνειδήσεως, καὶ ἡμεῖς ἔχομεν ἓν μέρος τῆς καρδίας τοῦ ἔθνους· ἂς ἐρωτήσωμεν λοιπὸν τὴν καρδίαν μας, καὶ μὴ φοβηθῶμεν ὅτι ἡ καρδία μας θὰ μᾶς ἀποτρέψει ἀπὸ τὸ ὀρθὸν καὶ τὸ δίκαιον, ἀπὸ τὸ ἀναγκαῖον καὶ ὠφέλιμον. Τῆς Συνελεύσεως τὴν ἐπιείκειαν ἀναγκάζομαι ἐπὶ τέλους νὰ ἐπικαλεσθῶ, καὶ νὰ τὴν ἐπικαλεσθῶ χάριν ἐμοῦ, ὄχι χάριν ἄλλου τινὸς διότι θὰ τῆς ζητήσω πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐντὸς τῶν ἰδίων της καθηκόντων· ἀλλ’ ἐπειδὴ πρόκειται νὰ κάμῃ ἓν μικρὸν βῆμα, καὶ νὰ καταβῇ ὀλίγον ἀπὸ τὴν ὑψηλὴν περιωπὴν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται, διὰ τοῦτο ζητῶ τὴν συγγνώμην της· Εὐγενὲς ἔργον ἑνὸς πολυμελοῦς Σώματος, εἶναι καὶ ἡ εὐχή· δύναται μία Συνέλευσις νὰ εὐχηθῇ περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν θέλει κατὰ πρῶτον νὰ τὰ ἐπιβάλῃ, τὰ ὁποῖα δὲν θέλει κατὰ πρῶτον νὰ τὰ διατάξῃ. Ἤκουσα, κύριοι, πρὸ ὀλίγου μίαν πατριωτικὴν φωνὴν, καὶ παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκροασθῆτε, μίαν πατριωτικὴν φωνὴν, ἐξελθοῦσαν ἀπὸ μίαν γωνίαν τῆς Συνελεύσεως ταύτης, καὶ ἡ φωνὴ αὕτη ἔλαβε, κύριοι, ὄχι καλὴν ἀντήχησιν εἰς τὰ ὦτα ἑνὸς μέλους τῆς Συνελεύσεως, καὶ μολαταῦτα, κύριοι, ἡ τόλμη δὲν μὲ ἐγκαταλείπει, εἰς τὸ νὰ ἐπαναλάβω τὴν εὐχὴν ταύτην· πεποιθὼς εἰς τὴν ἄκραν φιλοπατρίαν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν συνοδεύεσθε πάντοτε εἰς τὰς διανοίας σας καὶ τὰς ἀποφάσεις σας. Ποία εἶναι ἡ εὐχὴ αὕτη; ἡ εὐχὴ εἶναι τὸ νὰ ὑπηρετήσωμεν ἁπαξάπαντες δωρεὰν τὴν πατρίδα εἰς τὰς δεινὰς περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκεται, καὶ κατὰ τὰς ὁποίας μᾶς ἀπειλεῖ μία κακότροπος, οὕτως εἰπεῖν, χρεωκοπία, μία οἰκονομικὴ κρίσις. Ἐπαναλαμβάνω τὴν εὐχὴν ταύτην τὸ νὰ ὑπηρετήσωμεν δηλαδὴ ὅλοι τὴν πατρίδα μας ἀμισθί· πρῶτος ἐγὼ εἶμαι ἕτοιμος νὰ ἐκπληρώσω τὰ καθήκοντα κλητῆρος, ἂν καὶ οἰκογενειάρχης πολλῶν παίδων, χωρὶς νὰ μοῦ δοθῇ οὔτε εἷς ὀβολός. (θόρυβος, χειροκροτήματα εἰς τὸ ἀκροατήριον). Σᾶς παρακαλῶ, λαλῶ εἰς τὴν καρδίαν τῶν Ἑλλήνων, καὶ νομίζω ὅτι τοὺς ἔχω ὅλους ὁμοφόνους εἰς τοῦτο. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά, καθ’ ἣν γίνεται τοῦτο ἐκ μέρους τῶν Ἑλλήνων. Καθ’ ὅλον τὸν ἀγῶνα, ὑπηρέτησαν οἱ πατέρες ἡμῶν, πεινῶντες καὶ φθειρόμενοι, ὑπηρέτησαν καὶ στρατιωτικῶς καὶ πολιτικῶς ἀκόμη τὴν πατρίδα, ἄνευ μισθοῦ. Διατὶ ἆράγε ἡμεῖς νὰ μὴ δείξωμεν, ὅτι εἴμεθα τέκνα ἐκείνων, καὶ διατὶ νὰ μὴ δείξωμεν τὸ ἴδιον παράδειγμα καὶ εἰς τὰ τέκνα ἡμῶν; (θόρυβος).

§57ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§58ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται, διότι εἶναι μάλιστα χρέος ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως (θόρυβος), ἂν μ’ ἐμποδίζετε δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ καταβῶ ἀπὸ τὸ βῆμα, διότι δὲν παραλογίζομαι. Μὲ ποῖον, κύριοι, θάῤῥος, καὶ μὲ ποίαν τόλμην, ἐν ἀνάγκῃ, θ’ ἀπαιτήσωμεν ἀπὸ τοὺς ὑποδεεστέρους ὑπαλλήλους, νὰ κάμουν θυσίαν τοῦ μισθοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ θρέψωσι τὰ τέκνα των; μὲ ποῖον θάῤῥος θὰ ζητήσωμεν τοῦτο, ὅταν αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις δὲν κάμῃ πρώτη τὴν θυσίαν αὐτὴν, καὶ δὲν δώσῃ πρώτη τὸ παράδειγμα; Ὀφείλομεν εὐγνωμοσύνην πρὸς τοὺς ὀλίγους ἐκείνους ἐκ τῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ἔδωκαν πρῶτοι τὸ παράδειγμα τῆς τοιαύτης αὐταπαρνήσεως, καὶ τὰ δικαστήρια εἶναι τὰ πρῶτα τὰ ὁποῖα ἄφησαν τὸ ἥμισυ τοῦ μισθοῦ των, κατόπιν δὲ τὸ καλὸν παράδειγμα τῶν δικαστηρίων ἠκολούθησαν καὶ ὑποδεέστεροι ἄλλοι ὑπάλληλοι.

§59Δ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ.

§60ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Εἰς τὸ προκείμενον.

§61ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ διακόπτετε, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ διακόπτετε, δὲν σᾶς ἀρέσῃ φαίνεται, εἶσθε.....

§62ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὁμιλεῖτε διὰ τοὺς παρόντας ἢ διὰ τοὺς μέλλοντας ὑπουργούς.

§63ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτῶν, πρόκειται διὰ τοὺς μέλλοντας, τώρα αὐτοὶ ἐπῆραν ὅτι ἐπῆραν, (θόρυβος)

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος πληρεξούσιος θὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὴν τὴν σκέψιν εἰς τὴν μορφὴν τῆς Κυβερνήσεως.

§65ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§66ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται περὶ προσώπων καὶ δραχμῶν....

§67ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι, κύριοι, οἱ πολιτικοὶ ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἔδωσαν τὸ παράδειγμα τῆς τοιαύτης αὐταπαρνήσεως (θόρυβος). Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ μὲ διακόπτετε.

§68ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κάτσε κάτω, Κ. Δαγρὲ, ἔχομεν κανονισμόν. (θόρυβος).

§69ΔΑΓΡΕΣ. Ναὶ, ἀλλ’ ὁ κανονισμὸς λέγει καὶ νὰ μὴ περικυκλώνετε τοὺς στενογράφους.

§70ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί, Κύριοι, δὲν θέλομεν ν’ ἀκούσωμεν τὰς ἀρετάς μας; Στερεῖται σήμερον τοῦ μισθοῦ του ὁ διδάσκαλος τῶν τέκνων μας, ὁ καθηγητὴς, ὁ γυμνασιάρχης, ὁ σχολάρχης, ὁ δημοδιδάσκαλος! καὶ τί τὸ μεγαλήτερον, Κύριοι! τὸ μεγαλεῖτερον, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ μίαν ἀπὸ τὰς ἐνδοξοτέρας δόξας τοῦ ἐθνικοῦ στρατοῦ, αὐτὸς ὁ ἴδιος στρατιώτης προσφέρεται καὶ θυσιάζει τὸν μισθόν του ὑπὲρ τῆς πατρίδος! Ἐνόμιζον λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι ἡ εὐχὴ, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνα, δὲν ἤθελεν εὑρεῖ ἀντίκρουσιν ἐκ μέρους μιᾶς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει τὸ δυστυχὲς ἔθνος· ἐνόμιζον ἀπεναντίας, ὅτι ἤθελον ἀκουσθῆ ἀπὸ τὰ στόματα ὅλων ὑμῶν ἐκφράσεις εὐαρεσκείας, ἐκφράσεις, αἱ ὁποῖαι νὰ δεικνύουν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν θυσίαν. Δευτέραν, Κύριοι, θὰ ἐκφράσω ἄλλην τινὰ εὐχὴν, σύντομον, συντομωτάτην (θόρυβος). Δευτέραν εὐχὴν ἔχω (θόρυβος), καὶ θέλετε, Κύριοι, αὐτὴ ἡ νεολαία, ἡ ὁποία περιμένει ἀπ’ αὐτὸ τὸ βῆμα, νὰ γυμνασθῇ τοιουτοτρόπως! Τῆς ἔκλεισαν τὰ βουλευτήρια αὐτῆς τῆς νεολαίας 30 ἔτη, καὶ τώρα ἤλθατε καὶ σεῖς νὰ τῆς κλείσετε τὸ στόμα! Σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἀδύνατον εἶναι νὰ σκεφθῇ τις, ἀδύνατον νὰ ὁμιλήσῃ! Δευτέραν εὐχὴν ἔχω νὰ ἀναγγείλω εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ ἡ εὐχὴ αὕτη εἶναι ἐκείνη, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐξαρτᾶται κατὰ μέγα μέρος (θόρυβος), μὰ εἶναι ἀδύνατον, ἐπικαλοῦμαι τὴν συνδρομήν σας, Κύριε Πρόεδρε.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ἡ Συνέλευσις νὰ διατηρήσῃ σιγὴν, διότι δὲν ἔχει πλέον πνεύμονας ὁ ῥήτωρ νὰ ἐκφρασθῇ δυνατώτερα.

§72ΚΡΙΕΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε. Παρακαλῶ συνεπείᾳ τοῦ κανονισμοῦ νὰ παραγγείλετε τοὺς κυρίους πληρεξουσίους νὰ μὴν ἵστανται ὄρθιοι καὶ νὰ σιωπῶσι, καὶ ἡμεῖς οἱ ἄλλοι, οἱ καθήμενοι εἰς τὰς ἕδρας, νὰ ὁμιλῶμεν σιγώτερα.

§73ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δευτέραν εὐχὴν φέρω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, καὶ τὴν εὐχὴν ταύτην ἐπρόλαβα νὰ τὴν ἐκφράσω καὶ ἐγγράφως. Ἐνῷ πρόκειται περὶ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως, πρόκειται συγχρόνως καὶ περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπουργῶν, καὶ ἐπειδὴ ἔγεινε λόγος περὶ αὐτοῦ, ὀφείλω νὰ παρακαλέσω θερμῶς τὴν Συνέλευσιν, νὰ μὴ παραβλέψῃ τὸ οὐσιωδέστερον τῶν πραγμάτων εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν. Τὸ οὐσιωδέστατον δὲ τοῦτο πρᾶγμα εἶναι ὁ σχηματισμὸς ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, τοῦ Ἐμπορίου, καὶ τῶν Δημοσίων ἔργων.

§74ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§75ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλετε, Κύριοι, νὰ διαλύσω περὶ τούτου ἐνδοιασμούς τινας; ἐν συνόψει λοιπὸν λέγω. Πρὸ ἐτῶν ἤδη αἰσθάνεται τὸ ἔθνος τὴν ἀνάγκην τῆς συστάσεως, ἑνὸς τοιούτου ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον εἰδικῶς νὰ ἀσχολῆται εἰς τὴν ὑλικὴν τοῦ τόπου εὐημερίαν. Καὶ Κύριοι, σᾶς ὀμνύω, δύναμαι ὅλα τὰ ἄλλα νὰ σᾶς χαρίσω, ἐὰν δυνηθῆτε νὰ φέρετε τὸν λαὸν εἰς κατάστασιν νὰ εὐημερήσῃ, νὰ αἰσθανθῇ τὴν ἀξίαν του, καὶ νὰ κατασταθῇ πολίτης ἐλεύθερος. Μὴ νομίσητε, Κύριοι, ὅτι ἔχετε νὰ κάμετε πολλὰ διὰ τὴν καθίδρυσιν τοῦ ὑπουργείου αὐτοῦ. Τὸ ὑπουργεῖον αὐτὸ ὑπάρχει καὶ σήμερον, ἀλλ’ ὑπάρχει ἀνωφελῶς καὶ πολυδαπάνως μόνον. Ὑπάρχει ἓν διευθυντήριον τῆς Δημοσίου οἰκονομίας καλούμενον, τὸ ὁποῖον κατὰ δυστυχίαν, μὲ ὅλας τὰς προσπαθείας τῶν ἐν αὐτῷ κατὰ καιροὺς ὑπηρετησάντων, ἐστάθη ἀδύνατον νὰ πράξῃ τι, καὶ ὑπάρχουν λόγοι ἰσχυροί, πρὸ πάντων δὲ διότι πώποτε δὲν ἔλαβεν εἰδικὸν προϋπολογισμόν, καὶ ἐνῷ ἐδαπανῶμεν ἄπειρα χρήματα ἀνωφελῶς εἰς ἄλλα, ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ μόνου τοῦ πράγματος δὲν ἐδαπανήθη οὔτε τὸ χιλιοστημόριον, ἐξ ὅσων ἔπρεπε νὰ δαπανηθῇ. Τὸ ὑπουργεῖον λοιπὸν αὐτὸ εἶναι καὶ σήμερον συστημένον, καὶ δὲν ἔχει ἀνάγκην ἄλλου τινὸς, εἰμὴ ἑνὸς καὶ μόνου προσώπου, ἑνὸς ὑπουργοῦ, διότι οἱ ὑπηρετοῦντες δέκα ἢ δώδεκα ὑπάλληλοι, εἶναι ἀρκετοὶ διὰ τὸ ὑπουργεῖον αὐτό. Τὸ ὑπουργεῖον, Κύριοι αὐτὸ, οὐδεὶς ἂς μὴ νομίσῃ, ὅτι θὰ προξενήσει ὄγκον εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπουργῶν, διότι καὶ 20 ἂν ἦσαν τὰ ὑπουργεῖα, αὐτὸ δὲν ἔπρεπε νὰ λείψῃ, καὶ ἠξεύρετε ὅτι τὰ ἔθνη, τὰ ὁποῖα προοδεύουν, ὄχι μόνον ἕνα ὑπουργὸν ἔχουσιν ἐπὶ παρομοίων πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ δύω, καθὼς εἰς τὸ βασίλειον τῆς Ἰταλίας εἶναι ἄλλος ὁ ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας καὶ τοῦ ἐμπορίου, καὶ ἄλλος εἰδικὸς ἐπὶ τῶν δημοσίων ἔργων. Ἐνῷ, Κύριοι, τοσαύτην σπουδὴν κατέβαλον οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι διὰ τὴν ὑλικὴν εὐημερίαν τῶν λαῶν, ἤκουσα μετὰ θλίψεως ἕνα τῶν προαγορευσάντων, τὸν ἤκουσα λέγοντα, μετὰ λύπης βαθείας σᾶς τὸ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς τώρα νὰ νεωτερίσωμεν, δὲν εἶναι καιρὸς προόδου τώρα, πρέπει μόνον καὶ μόνον νὰ φροντίσωμεν πῶς πρέπει νὰ διοικήσωμεν προσωρινῶς, καὶ τὸν ἤκουσα λέγοντα, ὅτι ἡμεῖς σήμερον πρέπει νὰ θεωρηθῶμεν ὁδοιπόροι, φροντίζοντες νὰ φθάσωμεν πρὸς ἕνα μέγαρον· λυποῦμαι διότι δὲν θὰ ἦμαι συνοδοιπόρος τοῦ φίλου μου μέχρι τοῦ μεγάρου αὐτοῦ. Θὰ τὸν ἀφήσω εἰς τὸ μέσον τοῦ δρόμου, καὶ θὰ ἐξακολουθήσω τὴν ὁδὸν τῆς ἐθνικῆς ἀναπτύξεως, ἀπαιτῶν πάντοτε ἀπὸ ὑμᾶς, ὡς καὶ ἀπὸ πᾶν ἄλλο κοινοβουλευτικὸν σῶμα τῆς Ἑλλάδος, τὴν ὑλικὴν τοῦ λαοῦ εὐημερίαν καὶ πρόοδον. (ἐπιδοκιμασίαι).

§76Τ. ΒΑΣΣΟΣ. Πολλοὶ πρὸ ἐμοῦ ἐλάλησαν, καὶ ἦσαν ἄνδρες πολλὰ εἰδότες καὶ πολλὰ ἐπιστάμενοι, καὶ μεγάλην τοῦ λόγου ἔχοντες τέχνην, τινὲς τούτων ἠθέλησαν πρακτικῶς νὰ ἐξετάσουν τὸ πρᾶγμα, ἐγὼ ὅμως δὲν εὗρον εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν λόγων των τὴν πρᾶξιν. Μέλλων νὰ ἀκολουθήσω τὴν ὁδὸν ταύτην, θέλω προσπαθήσει νὰ μὴ παρεκκλίνω καὶ χαθῶ εἰς τὴν θεωρίαν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ θεωρία μᾶς φέρει εἰς συμπεράσματα ἀληθῆ καὶ ἀναλλοίωτα ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος. Ἀνατρέχοντες τοὺς αἰῶνας καὶ ἐξετάζοντες τὰ ἔθνη ὑπὸ ἱστορικὴν οὕτως εἰπεῖν ἔποψιν, εὑρίσκομεν ἀποτελέσματα ὄχι ὅμοια· ἄρα δὲν εἶναι ἀποτελέσματα μιᾶς θεωρίας, εἶναι εἰδικαὶ αἱ ἀνάγκαι ἑκάστου τόπου. Εἶναι περιστάσεις, αἵτινες ὑπαγορεύουν εἰς τοὺς ἀνθρώπους νὰ ὁρίσουν καὶ ἓν εἶδος κυβερνήσεως εἰς πᾶσαν νέαν πολλάκις τοῦ αὐτοῦ τόπου ἐπανάστασιν. Εἰς τὸν τόπον μας ἰδίως φρονῶ, ὡς πάντες οἱ πρὸ ἐμοῦ λαλήσαντες εἶπον, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι μέγα, εἶναι σπουδαῖον, καθόσον θέλει συντείνει πολὺ, ὄχι, ὡς ὁ προλαλήσας εἶπεν, εἰς τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὴν εὐημερίαν τοῦ λαοῦ, διότι τοῦτο δὲν εἶναι τοῦ καιροῦ, ἀλλὰ καθόσον θέλει συντελέσει εἰς τὴν παγίωσιν τῆς δημοσίας τάξεως, καὶ θέλει συνεπαγάγει τὴν καλητέρευσιν τῆς οἰκονομικῆς τοῦ τόπου καταστάσεως. Ἡ παγίωσις τῆς δημοσίας τάξεως ἀναντιῤῥήτως θέλει εὐκολύνει τὴν εἴσπραξιν τῶν δημοσίων φόρων, διὰ τοῦτο Κύριοι, ἐγὼ θέλω μίαν ἐξουσίαν εἰς τὸν τόπον, μίαν ἐξουσίαν ἰσχυρὰν, ἀλλὰ τοσοῦτον ἰσχυρὰν, ὥστε νὰ ἐπιβάλῃ τοὺς νόμους· θέλω ἐξουσίαν, ἥτις νὰ μὴ συγκεντρώνηται εἰς ἓν ἄτομον, καὶ τοῦτο ὄχι διότι φοβοῦμαι κἀνένα, δὲν βλέπω κἀνένα ἐπίφοβον εἰς τὸν τόπον, ἀλλὰ διότι φοβοῦμαι τὴν ἀνάγκην τῆς διαρκοῦς ἐπιτηρήσεως τοῦ ἀτόμου αὐτοῦ. Ναί! ἀπαιτεῖται μία διαρκὴς ἐπιτήρησις, καὶ ἡ ἐπιτήρησις αὕτη θέλει δυσκολεύει τὴν ἐξουσίαν εἰς τὸ νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἀποστολήν της. Θέλω λοιπὸν μίαν ἐξουσίαν ἰσχυρὰν, ὡς σᾶς προεῖπον, διὰ νὰ ἐπιβάλῃ τοὺς νόμους, καὶ νὰ φέρῃ τὸν τόπον εἰς μίαν ὁμαλὴν κατάστασιν, ἥτις ὁμολογήσατε, εἶναι πολὺ ἀναγκαία πρὸς τὸ παρὸν εἰς τὴν πολιτείαν· ἀλλὰ πῶς δύναται ἡ ἐξουσία αὕτη νὰ ὑπάρξῃ; ἡ πρώτη ἀνάγκη, τῆς ὁποίας ἔχει χρείαν, εἶναι ἡ πρὸς αὐτὴν τοῦ λαοῦ ὑπόκλισις, εἶναι ἡ τῆς Συνελεύσεως ἐμπιστοσύνη, διότι πᾶσα ἐξουσία μὴ ἔχουσα τὰ προσόντα ταῦτα, θέλει εἶσθαι ἐξουσία ἐφήμερος, ἐξουσία βραχύβιος. Τίνι τρόπῳ λοιπὸν δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦ σκοποῦ τούτου; δὲν πρέπει. Κύριοι, νὰ κρυπτώμεθα, γνωρίζομεν πάντες τὴν κατάστασιν τῆς Συνελεύσεως, δὲν εἶναι κακή, εἶναι ὅμως μία κατάστασις, ἥτις τὴν διαιρεῖ πολιτικῶς, ἕνεκα δοξασιῶν καὶ εἰδικῶν πρὸς ἄτομα ὑπολήψεων. Ὅταν τις φρονῶν πράττῃ, δὲν εἶναι κακόν. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ὁ δεῖνα δύναται, ἀναλαμβάνων τὰς ἡνίας τῆς πολιτείας, νὰ φέρῃ καὶ ὁδηγήσῃ τὸν τόπον εἰς τὸ καλὸν, τοὐτέστιν εἰς τὴν εὐημερίαν καὶ εἰς τὴν τάξιν, ἅτινα κατεπείγουν καὶ ἐπιβάλλουν οἱ καιροί· ἕτερος φρονεῖ οὐχὶ ὡς ἐγὼ, ὑπολήπτεται ὄχι ὃν ἐγώ. Ὅθεν βλέπετε, ὅτι ἐπέρχεται ἐκ πεποιθήσεως μία διαίρεσις εἰς τὴν Συνέλευσιν λίαν ἐπιβλαβής. Ὅ,τι λοιπὸν ἐπιβάλλει τὴν συγκέντρωσιν ὅλων αὐτῶν τῶν πεποιθήσεων ὅλων τῶν ἀτόμων ἐκείνων, ἅτινα χαίρουσι τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ τὰς συμπαθείας τῶν διαφόρων τῆς Συνελεύσεως μερίδων, τοῦτο διώκω· ἡ συγκέντρωσις αὕτη νὰ ἀποτελέσῃ τὴν ἐξουσίαν, διὰ νὰ ἔχωμεν τὸ ὁποῖον ἐπιζητῶμεν ἀποτέλεσμα. Τὶ προβάλλουσι τινὲς, Κύριοι; τὰ συγκεντροῦντα, λέγουν, ἐν ἑνότητι τὴν ὅλην ἰσχὺν τῆς Συνελεύσεως πρόσωπα, εἰσὶν ἀσυμβίβαστα, εἰσὶ διῃρημένα προσωπικῶν φιλοτιμιῶν ἕνεκα· ἀληθῶς οὕτως ἔχει, ἐδῶ κ’ ἐγὼ εὑρίσκω μέγαν τὸν κίνδυνον· δύναταί τις, Κύριοι, νὰ τὸν ἀποφύγῃ; Ὄχι. Οὐδεὶς δύναται νὰ κάμῃ ἢ νὰ δώσῃ μίαν συμβουλὴν τὴν ὁποίαν πολλοὶ προλαλήσαντες ἔδωκαν, δύναται νὰ δώσῃ συμβουλὴν, καὶ ν’ ἀφήσῃ τὸν πατριωτισμὸν νὰ ἐπιβάλῃ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἤθελον εἰπεῖ πρὸς αὐτοὺς νὰ ἐνθυμηθοῦν ὅτι Θεμιστοκλῆς ὁ τῶν Ἀθηναίων ναύαρχος δὲν ἐδοξάσθη τόσον διὰ τὴν ἐν Σαλαμῖνι ναυμαχίαν, ὅσον ἐδοξάσθη, διότι ἐθυσίασε τὴν προσωπικήν του φιλοτιμίαν, κύψας ὑπὸ τὴν ῥάβδον τοῦ Εὐρυβιάδου, καὶ προσενεγκὼν ὁλοκαύτωμα οὕτως εἰπεῖν τὴν φιλοτιμίαν του εἰς τὸ κοινὸν τῆς πατρίδος συμφέρον· αὕτη εἶναι κατ’ ἐμὲ ἡ μεγαλητέρα δόξα τοῦ ἀθανάτου ἐκείνου. Ἂς ἐνθυμηθῶμεν λοιπὸν πάντες τὸ παράδειγμα τοῦτο, καὶ θυσιάζοντες ἕκαστος τὴν προσωπικὴν φιλοτιμίαν εἰς τὸ κοινὸν τῆς πατρίδος συμφέρον, ἂς ἀναδειχθῶμεν ὑπέρτεροι πάντων, ἂς φανῶμεν ὀλιγότερον ἐγωϊσταὶ καὶ περισσότερον πατριῶται. Εἶπεν ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Ἑρμιονίδος ὅτι δὲν εὑρίσκει κανένα Βασιγκτῶνα εἰς τὴν Συνέλευσιν, οὐδὲ κανένα Καβαινιὰκ, ὅστις νὰ ὑποτάξῃ τὰς φιλοτιμίας πάντων, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις ὑπὸ ἓν πολιτικῶς ἐθνικὸν πρόσωπον, τὸ ὁποῖον νὰ παρέχῃ ὅλας τὰς ἐγγυήσεις· εἶχε δίκαιον ὁ ἔντιμος ἐκεῖνος ἀντιπρόσωπος. Κύριοι, ἓν τοιοῦτον πρόσωπον, τὸ λέγω μετὰ παῤῥησίας, δὲν τὸ βλέπω· τολμηρὸς δὲ κατ’ ἐμὲ θὰ φανῇ ὁ τολμήσων εἰπεῖν, «ἐγὼ δύναμαι νὰ ἐπαναφέρω εἰς τὸν τόπον τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ τάξιν καὶ νὰ τὸν ὁδηγήσω ὅπου τὸ συμφέρον τὸν ὑπαγορεύει.» ἀγνοεῖ, ὅτι ἐπισφαλεῖς καὶ πονηροί εἰσιν οἱ καιροί. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ σχηματίσωμεν Κυβέρνησιν πολυμελῆ, πρέπει νὰ προτιμήσωμεν τὸν μέσον ὅρον μεταξὺ ἑνὸς καὶ πέντε, ὅστις εἶναι τρεῖς, καθάπερ ἐπρότεινεν ὁ πρὸ ἐμοῦ λαλήσας ἔντιμος τῶν Ἀχαιῶν ἀντιπρόσωπος, καθότι, κατ’ αὐτὸν καὶ κατ’ ἐμὲ, ὁ εἷς εἶναι ὀλίγος, οἱ δὲ πέντε πολλοί· θέλω τὸν σχηματισμὸν ὑπουργείου, οὐχὶ ἀπὸ τὴν τριμελῆ Κυβέρνησιν, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν. Τοιαύτη εἶναι ἡ γνώμη μου. Τί θέλουν μὲ εἰπεῖ οἱ ἀντιλέγοντες; Ἂν ἡ Συνέλευσις σχηματίσῃ ἓν ὑπουργεῖον, μὲ τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ συνεργασθῇ αὐτὴ ἡ Συνέλευσις, τί θέλει ἔπειτα γείνει; Ἰδοὺ ἀπαντῶ. Ἂν σχηματίσῃ ἡ Κυβέρνησις ἓν ὑπουργεῖον, ὅπερ ἀπαρέσκει τῇ Συνελεύσει, τί θέλει ὕστερον γίνει; Τὸ ῥίπτει ἡ Συνέλευσις θὰ μὲ εἴπωσι. Συμφώνως λοιπὸν κ’ ἐγὼ ἀποκρίνομαι, ὅτι ἐκεῖνος, ὅστις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ῥίπτῃ τοὺς ὑπουργοὺς, πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς διορίζῃ. Κύριοι, δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ λαλήσω πλειότερα. Προστίθημι μόνον ἐπὶ τέλους, ὅτι θέλω Κυβερνήτας καὶ ὑπουργοὺς νὰ ἔχωσι κεφαλὰς δυνατὰς διὰ νὰ διευθύνουν τὸ σκάφος τῆς πολιτείας ἐπ’ ἀγαθῷ, θέλω Κυβερνήτας καὶ ὑπουργοὺς νὰ ἔχουν καὶ πόδας δυνατοὺς διὰ νὰ στέκουν καλῶς, καὶ ἐκπληρῶσι καὶ μὲ τοὺς πόδας των ἀκόμη τὰ καθήκοντά των, χωρὶς νὰ ἔχωσι χρείαν τετραπόδων καὶ ἁρμάτων, χάριν τῆς λίαν χρησίμου εἰς τὸν τόπον δημοσίας οἰκονομίας.

§77ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ὑποστηρίξω, Κύριοι, ἐν ὀλίγοις τὴν πρότασίν μου, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβάλλω περὶ μορφῆς τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον ὑπὸ τὴν θεωρητικὴν ἔποψιν εἶναι τῷ ὄντι σπουδαῖον, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐπροκάλεσε καὶ αὐτὴν τὴν μακρὰν συζήτησιν· ὅταν ὅμως ἐξετάσωμεν αὐτὸ πρακτικῶς, ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τί πρόκειται νὰ δημιουργήσωμεν καὶ διὰ πόσον χρόνον, πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ δώσωμεν τὴν σπουδαιότητα ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ ἡ θεωρία. Δὲν θέλω, Κύριοι, νὰ συμβουλευθῶ τὴν ἱστορίαν τῶν ἄλλων ἐθνῶν, δὲν θέλω νὰ ἐπικαλεσθῶ τὰ προηγούμενα ἡμῶν, διότι καὶ τὰ προηγούμενα καὶ ἡ ἱστορία ἐπικαλοῦνται εἰς περιστάσεις ὁμοίας μὲ τὰς περιστάσεις ἐκείνας, κατὰ τὰς ὁποίας συνέβησαν αἱ ἐπικαλούμεναι πράξεις. Ἔχομεν, Κύριοι, ὑπ’ ὄψιν μίαν ἐποχὴν ἀρκετὰ χαρακτηριστικὴν, ἀρκετὰ γνωστὴν, καὶ ἐπὶ τῆς βάσεως ταύτης πρέπει νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται. Εἴχομεν, Κύριοι, μίαν βασιλείαν, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπανάστασις τῆς 10 Ὀκτωβρίου κατέλυσε διὰ τὸ ἐθνοβλαβὲς καὶ ἐθνομισὲς Κυβερνητικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησεν εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου, καὶ τὴν βασιλείαν ταύτην σκοποῦμεν καὶ σπεύδομεν μάλιστα νὰ ἀναπληρώσωμεν διὰ μιᾶς ἄλλης καλλιτέρας βασιλείας, ἡ ὁποία νὰ ἁρμόζῃ εἰς τὰς ἕξεις μας, εἰς τὰ ἤθη μας, εἰς τὰς ἐλευθερίας καὶ εἰς τὴν ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ζῶμεν. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι μεσολαβεῖ ἓν διάστημα πολὺ μικρὸν, τὸ ὁποῖον ὅλοι εὐχόμεθα καὶ ὅλοι πιστεύομεν νὰ μὴ ὑπερβῇ τοὺς δύω ἢ τρεῖς μῆνας· καὶ διὰ τὴν τοιαύτην ὀλιγόμηνον διοίκησιν τοῦ τόπου πρόκειται νὰ δημιουργήσωμεν μίαν Κυβέρνησιν. Δὲν διαφιλονεικεῖ κἀνεὶς τὴν κυριαρχικὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Συνέλευσις. Ἡ Συνέλευσις βεβαίως περιλαμβάνει ἐν ἑαυτῇ σύμπασαν τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν πολλοὶ ἐκ τῶν προλαλησάντων ἤθελον νὰ τῇ ἀποδώσωσιν, ἑπομένως περιλαμβάνει καὶ τὴν ἐκτελεστικὴν, τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις ἠδύνατο νὰ ἐνεργῇ. Ἀλλ’ ἐννοεῖται, ὅτι μία τοιαύτη Κυβέρνησις συγκειμένη ἐκ τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως, καὶ ταύτης συγκροτουμένης ἐκ 250 –300 πληρεξουσίων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνεργήσῃ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν· ἑπομένως παρουσιάζεται ἡ ἀνάγκη τῆς δημιουργίας μιᾶς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ὁποίαν νὰ ἀναθέσωμεν τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Τὸ εἶδος τῆς Κυβερνήσεως ταύτης διετύπωσε, Κύριοι, ἡ ἰδία ἐπανάστασις· ἅμα ἡ ἐπανάστασις κατέλυσε τὴν βασιλείαν, ἐφρόντισε νὰ ἀναπληρώσῃ τὴν ἔλλειψιν ταύτην διὰ μιᾶς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὅλην τὴν ἐξουσίαν νομοθετικήν τε καὶ νομοτελεστικήν.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἀφήσατε τὰς ἰδιαιτέρας ὁμιλίας.

§79ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπανάστασις, ἐπαναλαμβάνω, διατύπωσε τὸ εἶδος τῆς κυβερνήσεως, καὶ τοῦτο εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους. Τὸ εἶδος δὲ τῆς κυβερνήσεως ταύτης ἀπεδέχθη ὁλόκληρος ἡ Ἑλλάς, καὶ ὄχι μόνον τὸ ἀπεδέχθη, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀνεγνώρισε πολυειδῶς καὶ πολυτρόπως· ἕπεται λοιπὸν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εὐχαριστεῖται ἀπὸ τὸ εἶδος, ἢ τὸν τύπον αὐτὸν τῆς Κυβερνήσεως· ἔχοντες δὲ ὑπ’ ὄψιν μίαν μορφὴν Κυβερνήσεως παραδεχθεῖσαν καὶ ἀναγνωρισθεῖσαν, ὡς προεῖπον, δὲν ἐννοῶ διατί ζητοῦμεν νὰ μεταβάλωμεν αὐτὴν ἤδη. Ἐγὼ νομίζω, Κύριοι, ὅτι εἶναι περιττὴ ὅλη αὐτὴ ἡ συζήτησις, διότι δὲν δύναται νὰ εὑρεθῇ ἄλλο καταλληλότερον εἶδος κυβερνήσεως· ὁ τύπος αὐτὸς τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὁ καλλίτερος, διότι εἶναι καὶ ὁ μεθοδικώτερος καὶ ὁ κανονικώτερος, καὶ διότι ἐγγυᾶται τὴν ἑνότητα εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν κοινῶν πραγμάτων. Ἐπροτάνθησαν, Κύριοι, διάφορα συστήματα, καὶ τὸ μὲν πρῶτον τοῦ Κυρίου Πετιμεζᾶ εἶναι ἀκριβῶς μία δικτατορία· θέλει νὰ ἐκλέξῃ ἡ Συνέλευσις ἕνα, ὁ ὁποῖος θέλει ὀνομάζεσθαι Πρόεδρος, ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ τὸν ὀνομάσωμεν καὶ κυβερνήτην καὶ δικτάτορα καὶ ὕπατον, αὐτὸς δὲ ὁ εἷς νὰ διορίσῃ τὸ ὑπουργεῖον. Τὸ σύστημα τοῦτο δὲν ὑποστηρίζεται, ὡς φρονῶ, ἀπὸ κἀνένα, διότι δὲν συμβιβάζεται μὲ τὰ ἤθη μας καὶ μὲ τὰς ἀπαιτήσεις τῆς πατρίδος μας. Ἐπροτάνθη ἄλλο σύστημα τὸ νὰ ἐκλέξῃ ἡ Συνέλευσις ἑπτὰ ὑπουργοὺς καὶ ἕνα Πρόεδρον· καὶ τοῦτο εἰς ἐμὲ δὲν φαίνεται, ὅτι δύναται νὰ ᾖναι τὸ καταλληλότερον, διότι ἀμέσως βλέπετε, ὅτι ἐλλείπει ἡ ἑνότης εἰς τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ τοῦ Κυβερνητικοῦ συστήματος. Ἑπτὰ ὑπουργοὶ, ἐπιφορτισμένος ἕκαστος μὲ ἴδιον κλάδον ὑπηρεσίας, πῶς θὰ ἐργάζωνται, πῶς θὰ διευθύνουν τὴν ὑπηρεσίαν, ποῖος θὰ ἐκδίδει, καὶ ποῖος θὰ ὑπογράφῃ τὰ διατάγματα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦσι τὴν βασιλικὴν ὑπογραφήν; Τοῦτο εἶναι τὸ μεγαλήτερον ἀτόπημα, τὸ ὁποῖον πρὸς τοῖς ἄλλοις εὑρίσκω εἰς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινεν εἷς τῶν προαγορευσάντων, ὁ Κύριος Μίλησης· ὅμοιον σύστημα ἐπρότεινεν ὁ Κύριος Ἰάλεμος, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι ἀνεβίβασε τοὺς ὑπουργοὺς εἰς ἐννέα. Τὸ σύστημα αὐτὸ εἶναι ταυτόσημον μὲ τὸ τοῦ Κυρίου Μίληση καὶ ἑπομένως τὰ αὐτὰ ἀτοπήματα ἔχει ὡς πρὸς τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως. Ἕτερον σύστημα εἶναι τὸ τῆς πολυμελοῦς κυβερνήσεως, καὶ κατὰ μὲν τὸν Κύριον πληρεξούσιον Τριπόλεως ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ σύγκηται ἀπὸ πέντε, κατὰ τὴν γνώμην δὲ τοῦ Κυρίου Τιμολέοντος Βάσσου ἀπὸ τρία μέλη. Τὸ τελευταῖον τοῦτο ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ, διότι τοῦτο εἶναι σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἤδη ὑπ’ ὄψιν, καὶ τὸ ὁποῖον, εἶναι τὸ καταλληλότερον, ὡς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἤδη πρὸς ὑμᾶς. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην, Κύριοι, νὰ οἰκονομήσωμεν πρόσωπα· δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ θεραπεύσωμεν τὴν φιλοδοξίαν τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου, διὰ νὰ παραδεχθῶμεν περισσότερα πρόσωπα, ὡς εἶπεν ὁ Κ. Κωνσταντόπουλος, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐξετάσωμεν τί συμφέρει εἰς τὴν πατρίδα, περὶ ἧς πάντοτε ὀφείλομεν νὰ μεριμνῶμεν. Ὁ Κύριος πληρεξούσιος Τριπόλεως, θέλων ἴσως νὰ οἰκονομήσῃ πρόσωπα, ἐπρότεινεν ἵνα ἡ νέα Κυβέρνησις σχηματισθῇ ἀπὸ 5 μέλη, καὶ τοῦτο διὰ νὰ συγκεντρώσῃ ὡς λέγει, περὶ τὴν Κυβέρνησιν μίαν μεγάλην πλειονοψηφίαν διὰ τοῦ συνδυασμοῦ πλειοτέρων προσώπων· ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω ὅτι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ δὲν δύναται νὰ ἐπιτύχῃ ὅ,τι ὁ Κύριος πληρεξούσιος ἐπιδιώκει, τοὐτέστι μίαν μεγάλην πλειονοψηφίαν ἐν τῇ Συνελεύσει, διὰ νὰ εὐκολυνθῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς ἐργασίας της. Αἱ ἀπαιτήσεις ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως εἶναι ἄπειροι, καὶ ὅσον πλάττει τις πλειοτέρας θέσεις, κατὰ τοσοῦτον περισσότερον ἀπαιτηταὶ παρουσιάζονται δι’ αὐτὰς, οἱ ὁποῖοι μὴ δυνάμενοι νὰ ἱκανοποιηθῶσιν ὅλοι δυσαρεστοῦνται καὶ τίθενται εἰς τὴν φάλαγγα τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Λοιπὸν, Κύριοι, εἶμαι ὑπὲρ τῆς τριμελοῦς Κυβερνήσεως, καὶ ὑποβάλλω εἰς τὸ Προεδρεῖον ἔγγραφον πρότασιν περὶ τοῦ σχηματισμοῦ αὐτῆς.

§80ΠΟΛΛΟΙ. Ἀνεύθυνος θὰ εἶναι ἡ Κυβέρνησις αὐτή;

§81ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις αὕτη ἀναντιῤῥήτως θέλει εἶσθαι ὑπεύθυνος ἐνώπιον τῆς παντοδυνάμου Συνελεύσεως, καὶ δὲν ἠμπορεῖ κἀνεὶς νὰ διαφιλονικήσῃ τὴν δύναμιν ταύτην τῆς Συνελεύσεως νὰ ἐξελέγξῃ πᾶσαν πρᾶξιν ἢ παρεκτροπὴν Κυβερνητικήν. Ὁ ἡγεμὼν εἶναι ἀνεύθυνος ἐνώπιον τῶν πολιτικῶν σωμάτων, διότι οἱ νόμοι τῆς πολιτείας τῷ ἀποδίδουν ῥητῶς αὐτὸ τὸ προνόμιον ἀλλὰ δὲν δύναται βεβαίως νὰ ἐννοήσῃ τις, ὅτι δύναται νὰ οἰκειοποιηθῇ καὶ μία προσωρινὴ Κυβέρνησις τὸ προνόμιον τοῦτο. Ἐνῷ λοιπὸν ἡ κυβέρνησις ἡ τριμελὴς θέλει εἶσθαι ὑπεύθυνος ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως διὰ τὰς πράξεις της, εἶναι συνυπεύθυνον καὶ τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις θέλει σχηματίσει ἐνώπιον τῆς τε Κυβερνήσεως καὶ τῆς Συνελεύσεως. Ἐκ τούτου ἕπεται, ὅτι δὲν ἔχει νὰ φοβηθῇ ἡ Συνέλευσις ἢ ἄλλος τις, ὅτι μία τοιαύτη Κυβέρνησις δύναται νὰ κατασταθῇ ἐπίφοβος εἰς τὸν τόπον, ὥς τις τῶν προαγορευσάντων ἐξέθηκε· καὶ οὔτε δύναται, φρονῶ, νὰ ὑποστηριχθῇ αὐτὴ ἡ ἰδέα ἀπὸ κἀνένα, ἀλλ’ οὔτε εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀμφισβητήσωμεν τὸ ὑπεύθυνον τῆς Κυβερνήσεως, διότι τοῦτο εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας· ἐπὶ τοῦ προκειμένου πρόκειται, νὰ κανονίσωμεν τὸν τύπον μιᾶς Κυβερνήσεως, ὡς προεῖπον, διὰ δύω ἢ διὰ τρεῖς μῆνας τὸ πολύ, (διότι κολακεύομαι νὰ πιστεύσω, ὅτι ἐντὸς τοῦ χρονικοῦ τούτου διαστήματος θὰ ἔχωμεν τὸν Βασιλέα). (θόρυβος). Καὶ ὅταν λοιπὸν πρόκηται, νὰ δημιουργήσωμεν μίαν Κυβέρνησιν δι’ ἓν τόσον μικρὸν διάστημα, διατὶ δὲν διατηροῦμεν τὸν ὑπάρχοντα τύπον αὐτῆς; διατὶ δὲν ἀνεχόμεθα τὸ παρελθὸν, ὑποστηριζόμενον ἀπὸ τὴν πεῖραν τεσσάρων μηνῶν, τὸ ὁποῖον ἐδοκιμάσαμεν καὶ μάλιστα εἰς περιστάσεις λίαν σοβαρὰς, εἰς περιστάσεις, καθ’ ἃς τῷ ὄντι ἐκλονίζετο ὁλόκληρον τὸ ἔθνος; ὅταν τὸ σύστημα αὐτὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐπέτυχε κατὰ τὸ παρελθὸν καθ’ ὃ ἡ Κυβέρνησις ἐνήργησεν ἐπιτυχῶς καὶ τὰς ἐκλογὰς τῶν πληρεξουσίων, ἐννοεῖται ὅτι θὰ εὐδοκιμήσει ἀκόμη καλήτερα καὶ εἰς τὸ μέλλον, ὅταν μάλιστα ὑπάρχῃ καὶ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, ἡ ὁποία θέλει χορηγεῖ τὴν ἠθικὴν δύναμιν καὶ συνδρομήν της εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν θέλει ἐκλέξει. Ὑποστηρίζω διὰ ταῦτα τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§82ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ θὰ ᾖναι ἔμμισθος ἢ ἄμισθος;

§83ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ περὶ μισθοδοσίας ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἀντικείμενον ἰδιαιτέρας συζητήσεως.

§84ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἀφήσατε ἀπὸ τὴν πρότασίν σας τὴν θέσιν τοῦ γενικοῦ γραμματέως, αὐτὸς εἶναι ὑπάλληλος.

§85ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καλὰ, τὴν ἀφαιρῶ, διότι ἀληθῶς αὐτὴ εἶναι θέσις ὑπαλλήλου.

§86Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ οἱ ἀγορεύοντες διαδέχονται τοὺς ἀντιλέγοντας.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀδύνατον νὰ εὕρῃ τις τοὺς ἀντιλέγοντας εἰς τὸ σύνολον τῶν ἀγορευόντων.

§88ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι! Ἐρχόμενος μετὰ πολλοὺς προλαλήσαντας δὲν φέρω νέον σύστημα, ἔρχομαι νὰ ἐκλέξω μεταξὺ τῶν προταθέντων, καὶ πρὸ πάντων διὰ τὸ συντομώτερον θέλω ἐνασχοληθῆ περὶ ἐκείνων τῶν συστημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἀποδέχομαι. Τρία ἀνεπτύχθησαν ὡς ἔγγιστα συστήματα. 1. Περὶ προέδρου ὑπουργείου ἐκλέγοντος τοὺς ὑπουργούς. 2. Περὶ ὑπουργείου ἐκλεγομένου παρὰ τῆς Συνελεύσεως ἐκλεγούσης καὶ τὸν πρόεδρον αὐτοῦ καὶ 3. Περὶ προσωρινῆς Κυβερνήσεως, εἴτε συγκειμένης παρ’ ἑνὸς εἴτε παρὰ πλειόνων, ἐκλεγούσης τοὺς ὑπουργούς. Θέλω ἐξετάσει πρῶτον τὸ σύστημα τὸ ἀνώτερον πρὸς τὴν ἰδέαν μου, τοῦτ’ ἔστι περὶ ὑπουργείου ἐκλεγομένου παρὰ τῆς Συνελεύσεως. Τὸ σύστημα τοῦτο ἐστηρίχθη εἰς δύω λόγους, πρὸ πάντων εἰς τὸν θεωρητικὸν λόγον τῆς κυριαρχίας τῆς Συνελεύσεως, ὅτι ἡ ἐξουσία δὲν εἶναι ἄλλο, εἰμὴ ὄργανον τῆς ἐξουσίας ἐκείνης, τὴν ὁποίαν κυριαρχικῶς ἐξασκεῖ ἡ Συνέλευσις· ἑπομένως πρέπει αὐτὸ τὸ ὄργανον νὰ ᾖναι ὅσον ἔνεστι ἐγγύτερον τῆς Συνελεύσεως, καὶ νὰ ἀποῤῥέῃ ἀπὸ τῆς Συνελεύσεως ἀμέσως. Ἐθεώρησα, ὅτι πρόκειται νὰ ἐκτελῶνται οὕτως εἰπεῖν καθημέραν καὶ καθ’ ὥραν ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἅπασαι αἱ ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως. Εἰς τοῦτο ἀντιλέγω· δὲν πρόκειται νὰ ἐκτελῶνται αἱ ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως εἰδικῶς, ἀλλ’ αἱ ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως γενικῶς· ἡ Συνέλευσις γενικῶς ἀποφασίζει περὶ νόμων, περὶ γενικῶν διατάξεων· ἡ ἐφαρμογὴ ὅμως αὐτῶν ἀπόκειται πάντοτε εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, διακεκριμμένην τῆς Συνελεύσεως· ἂν δὲ διακρίνωμεν τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν τὴν κυριαρχικὴν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, καὶ ἥτις εἶναι μᾶλλον χαρακτῆρος νομοθετικοῦ, τότε καταστρέφομεν τὴν σπουδαιοτέραν ἐγγύησιν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, καὶ, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, καὶ κατὰ τὴν γνώμην πολλῶν, σεβαστοτέρων βέβαια τῆς γνώμης μου, ἡ κυριωτέρα ἐγγύησις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας εἶναι ἡ εὐθύνη, ὁ ἔλεγχος. Ὅταν ἀφαιρέσητε τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν εὐθύνην, δὲν ἔχει πλέον ὅρια ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, εἶναι αὐτόχρημα ἡ αὐθαιρεσία. Εἰς οἱανδήποτε ἐποχὴν ἐξετάσατε, καὶ ὅταν εὕρητε ὅτι συνέπεσον καὶ συνηνώθησαν εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν χεῖρα ἡ ἐκτελεστικὴ καὶ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, θέλετε ἰδεῖ ὅτι εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἡ αὐθαιρεσία ἐκορυφώθη. Ὁσάκις διεχωρίσθησαν, διὰ τῆς διαχωρίσεως αὐτῆς ἀπεκτήθησαν καὶ αἱ ἐγγυήσεις αἱ ἐξασφαλίζουσαι τὰ δικαιώματα ἑκάστου. Διαχωρίζεται λοιπὸν οὐσιωδῶς ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία τῆς νομοθετικῆς, καὶ μ’ ὅλον ὅτι ἡμεῖς καθιδρύομεν τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, οὐχ’ ἧττον διὰ τῆς καθιδρύσεως αὐτῆς ἀποχωρίζοντες ἀφ’ ἡμῶν τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, τὴν καθιστῶμεν ἐνώπιον ἡμῶν καὶ ἐνώπιον τοῦ ἔθνους ὑπεύθυνον καὶ ὑπόλογον. Ἐὰν ἡμεῖς αὐτοὶ ἠθέλομεν ἐξασκήσει τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἠθέλομεν φθάσει εἰς τὸν βαθμὸν νὰ λησμονήσωμεν τὴν ἰδίαν ἡμῶν εὐθύνην, ἠθέλομεν πολὺ ὀλιγώτερον προσέχει εἰς τὸ νὰ δίδωμεν λόγον περὶ τῶν πράξεων ἡμῶν· ὅταν ἡμεῖς ἐκτελῶμεν καὶ εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς δίδομεν λόγον, καὶ ἡ πλειονοψηφία ἐκείνη, ἥτις ἐκτελεῖ διὰ τῶν ὀργάνων τὰ ὁποῖα ἐκλέγει, αὐτὴ ἡ πλειονοψηφία εἶναι πάντοτε ἑτοίμη νὰ ὑπερασπισθῇ αὐτὰ τὰ ὄργανα ἐναντίον πάσης προσβολῆς. Διὰ νὰ μὴ γινώμεθα λοιπὸν ἡμεῖς αὐτοὶ δικασταὶ τῶν ἰδίων ἡμῶν πράξεων, καὶ διὰ νὰ μὴ ἐμποδίσωμεν αὐτὸν τὸν ἔλεγχον νὰ γίνεται αὐστηρότερος ἐνώπιον ἡμῶν, πρέπει νὰ ἀποχωρισθῇ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία. Ὁρμώμενος ἐξ αὐτῆς τῆς διαιρέσεως, ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω ἂν δὲν προσβάλλῃ αὐτὴν τὴν διαίρεσιν, (διότι εἶναι πιθανὸν, ὅτι δὲν προσβάλλει ποσῶς αὐτὴν τὴν διαίρεσιν) ἡ ἐκλογὴ ὑπουργῶν ἐκ τῆς Συνελεύσεως. Θέλω λοιπὸν ἐξετάσει τὶ δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ τοιοῦτον ὑπουργεῖον, κατὰ πόσον τοιοῦτον ὑπουργεῖον ἐκπληροῖ τὸν σκοπὸν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ὁποῖον ἕκαστος ἡμῶν ἐπιθυμεῖ· δὲν εἶναι δύσκολον νὰ πιστεύσῃ τις, ὅτι ὑπουργεῖον ἐκλεγόμενον παρὰ τῆς Συνελεύσεως, δύναται νὰ μὴ ἔχῃ ἑνότητα· ἐκλέγεται παρὰ τῆς Συνελεύσεως κατὰ τὰς γνώμας, ὡς ἔγγιστα, τὰς ἐπικρατούσας εἰς τὴν Συνέλευσιν· ἀλλ’ ἐννοεῖται κάλλιστα, ὅτι εἶναι ἀδύνατον μία πλειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως νὰ ἐπικρατήσῃ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ σχηματίσῃ ὑπουργεῖον ὁμοιόμορφον. Ἡ διαίρεσις λοιπὸν ἐν αὐτῷ τῷ ὑπουργείῳ ὑπάρχει ἀπ’ ἀρχῆς, καὶ ἂν ἐκλέξητε ἑπτὰ ὑπουργοὺς καὶ ἕνα πρόεδρον ὀκτώ, προλέγω, ὅτι θέλετε ἔχει 8 Κυβερνήτας, διότι ἕκαστος αὐτῶν λογίζει ἑαυτὸν ἀνεξάρτητον, προερχόμενον ἐκ τῆς αὐτῆς ἀνεξαρτήτου πηγῆς, καὶ κατ’ οὐδὲν λογιζόμενος νὰ δώσῃ λόγον, οὐδὲ νὰ συνεννοηθῇ μὲ τοὺς συναδέλφους του. Ἀλλὰ θέλετε μοὶ εἰπεῖ, ὅτι ὑπάρχει μέσον, ὥστε νὰ καθυποβληθῶσιν εἰς ἑνότητα, νὰ φθάσουν εἰς ἁρμονίαν, καὶ τὸ μέσον αὐτὸ εἶναι, ὅταν ἀποφασίζουν ἀπὸ κοινοῦ, ὅταν ἑκάστη πρᾶξις τοῦ Ὑπουργοῦ τότε μόνον ἐκτελῆται, ὅταν ἀπὸ κοινοῦ ἀποφασίζηται καὶ κατὰ πλειονοψηφίαν. Ὑποθέσατε λοιπὸν, ὅτι τῷ ὄντι ἔχομεν ἐνώπιον ὑμῶν τοιοῦτον Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον συγκείμενον ἐξ ὀκτὼ ὑπουργῶν, ἔχοντος τὴν νικῶσαν ψῆφον τοῦ Προέδρου, ἀποφασίζει κατὰ πλειονοψηφίαν· τί ἀπεφάσισε κατὰ πλειονοψηφίαν περὶ τοῦ μέτρου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς, καὶ ὅστις εὑρίσκεται ἐν μειοψηφίᾳ; τί θέλει συμβῆ κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμήν; Ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς θέλει ὑποβληθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκτελέσῃ τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας· ἂν ὑποβληθῇ εἰς αὐτὴν τὴν ἀνάγκην, νομίζω, ὅτι προσβάλλεται ἡ κοινοτέρα καὶ ὑγιεστέρα ἀρχὴ πάσης εὐθύνης· πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ φέρῃ τις τὴν εὐθύνην πράξεως, τὴν ὁποίαν ἀποκρούει; νὰ ἦμαι ὑπεύθυνος δι’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν παραδέχομαι, εἶναι πρᾶγμα παράλογον. Ἀλλὰ θέλετε μοὶ ἀπαντήσετε κατ’ ἄλλον τρόπον· τότε δὲν εἶναι ὑπεύθυνος, διότι αὐτὸς ἀποδοκιμάζει αὐτὴν τὴν πρᾶξιν· τότε καὶ ἐγὼ ἐρωτῶ· δὲν εἶναι ὑπεύθυνος, ἀλλὰ ποῖος θέλει τὴν ἐκτελέσει; καὶ τότε πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν ἐκτελέσῃ αὐτὸς, καὶ νὰ μὴ ᾖναι ὑπεύθυνος; Εἴτε λοιπὸν κατὰ τὴν μίαν ὄψιν, εἴτε κατὰ τὴν ἄλλην, προσβάλλομεν τὴν στοιχειωδεστέραν ἀρχὴν τῆς εὐθύνης, εἴτε θεωρήσωμεν, ὅτι εἶναι ὑπεύθυνος διὰ πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν ἀπεδοκίμασεν, εἴτε ὅτι εἶναι ὑπεύθυνος διὰ πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν ἐξετέλεσε.

§89ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ παραιτηθῇ.

§90ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μοὶ λέγετε, νὰ παραιτηθῇ· αὐτὸ καὶ ἐγὼ ἤθελα νὰ εἴπω. Λοιπὸν παραιτεῖται. Δὲν ἐπιτυγχάνομεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐζητοῦμεν, νὰ ὑπάρχῃ ὁμογενὲς, ὁμοιόμορφον Ὑπουργεῖον, καὶ νὰ βαδίζῃ μὲ σύμπνοιαν εἴτε πρὸς ἓν ζήτημα, εἴτε πρὸς πολλά. Διὰ νὰ καλύψῃ λοιπὸν τὴν εὐθύνην του ἐκεῖνος, ὅστις ἀποδοκιμάζει τὴν γνώμην τῆς πλειοψηφίας, παραιτεῖται· τί ἐπέρχεται, Κύριοι; Ἐπανέρχεται τὸ ζήτημα εἰς τὴν Συνέλευσιν τῆς ἀντικαταστάσεώς του· αὐτὸς θέλει ἐμφανισθῆ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, θέλει ἐξηγήσει τὸν λόγον τῆς παραιτήσεώς του· ἔλαβεν ἐντολὴν παρὰ τῆς Συνελεύσεως, καὶ δὲν ἐγκατέλιπεν αὐτὴν τὴν ἐντολὴν περιφρονῶν τὴν Συνέλευσιν, ἀλλὰ τὴν ἐγκαταλιμπάνει, διότι ἡ συνείδησίς του τὸν ὑποχρεόνει νὰ μὴ ὑπακούσῃ εἰς τὴν πλειονοψηφίαν. Τί θέλει πράξει ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ Συνέλευσις; δύναται νὰ τὸν ἀπαλλάξῃ, δύναται νὰ ἐκλέξῃ ἄλλον. Ὑποθέσατε ὅμως, ὅτι δὲν ἀπαλλάττει αὐτὸν ἡ Συνέλευσις, ὅτι τὸν ἐκλέγει ἐκ νέου, ὅτι σέβεται τὴν γνώμην του, ὅτι τὸν τιμᾷ. Ἐπανέρχεται λοιπὸν ἐκ νέου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, φέρων μεθ’ ἑαυτοῦ νέαν δύναμιν, τὴν ἐπιδοκιμασίαν τῆς Συνελεύσεως κατὰ τῆς πλειοψηφίας τοῦ Ὑπουργείου· τί θέλει πράξει τότε τὸ Ὑπουργεῖον; παραιτεῖται τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ἐπανερχόμεθα διὰ τῆς παραιτήσεως εἰς τὸ ἴδιον ζήτημα· δικαιολογεῖ τὴν παραίτησίν του, καὶ ἐκ νέου ἐκλέγεται.

§91ΠΟΛΛΟΙ. Ἄ! Ὄχι.

§92Π. ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Συλλογισθῆτε, ὅτι εἶναι ἡ πλειονοψηφία τοῦ Ὑπουργείου, καὶ εἶναι πολὺ πιθανώτερον ἡ πλειονοψηφία τοῦ Ὑπουργείου νὰ ἐκλεχθῇ ἐκ νέου, παρ’ εἷς Ὑπουργὸς, ἂν ἀντιταχθῇ εἰς αὐτήν. Λοιπὸν δὲν ἔπρεπε νὰ σᾶς φανῇ τόσον παράδοξον, νὰ ἐκλεχθῇ ἐκ νέου ἡ πλειοψηφία τοῦ Ὑπουργείου μὲ πολὺ περισσοτέραν πιθανότητα. Τί θέλει συμβῆ τότε; Ἰδοὺ ἐξ ἑνὸς ἐκεῖνος ὁ ὑπουργὸς ἐν μειονοψηφίᾳ παρῃτήθη καὶ ἐκλέγεται ἐκ νέου. Ἰδοὺ ἐξ ἄλλου ἡ πλειοψηφία, μὴ δεχομένη τὴν ἀποδοκιμασίαν τῆς ἐκλογῆς τοῦ ἐκλεχθέντος ἐκ νέου, παραιτεῖται καὶ ἐκλέγεται ἐκ νέου. Εἰς αὐτὴν τὴν στιγμὴν πῶς θὰ συμβιβάσητε μεταξὺ τοῦ ὑπουργείου τὰ πράγματα; Ποῖος εἶναι ὁ ἰσχυρότερος ἐντὸς τοῦ ὑπουργείου; Ποῦ θέλει κλίνει τὸ σκάφος τῆς πολιτείας, ὅταν ἔρχωνται μὲ ἴσην δύναμιν νὰ συσκεφθῶσι περὶ τῶν δημοσίων πραγμάτων; καὶ ὅταν περὶ τῶν δημοσίων πραγμάτων δὲν συσκέπτωνται ἐν τοσαύτῃ γαλήνῃ, ἐν ᾗ εὐτυχῶς συζητοῦμεν ἡμεῖς περὶ τοσούτων γενικῶν ζητημάτων, ἀλλὰ καθ’ ἣν ὥραν ἴσως θόρυβος, καὶ ὄχι θόρυβος, ἀλλὰ καὶ κίνδυνος ὑπάρχει ἁπανταχοῦ τῆς πολιτείας; Νομίζω, κύριοι, ὅτι αὐτὰ ἀρκοῦν διὰ νὰ σᾶς καταπείσουν εἰς ποίαν ἀμηχανίαν καὶ εἰς ποίαν περιπλοκὴν δύναται νὰ φέρῃ σύστημα, τὸ ὁποῖον τὸ ἐπρέσβευσαν ἄνδρες πολὺ σεβαστοί, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον οὐδέποτε ἐφηρμόσθη· δὲν ὑπάρχει εἰμὴ εἰς τὴν εὔγλωττον ἀνάπτυξιν τῶν συζητήσεων τῆς Γαλλικῆς Συνελεύσεως τοῦ 1848. Εἰς τὰ πράγματα ὅμως δὲν ἐφάνη ποτέ· καὶ δὲν εἶναι διόλου παράδοξον, ὅταν ἔλθῃ εἰς τὰ πράγματα, νὰ καταδειχθοῦν οὐχὶ μόνον τὰ ἐλαττώματα ταῦτα, ἀλλὰ καὶ πολὺ ἀνώτερα. Διὰ ποίαν αἰτίαν, Κύριοι, προστρέχομεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν ὑπουργῶν παρὰ τῆς Συνελεύσεως; Προστρέχομεν πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ εὕρωμεν ὑπουργοὺς, τοὺς ὁποίους ὡς ἔγγιστα ἡ Συνέλευσις ὑποστηρίζει, ἢ διότι ἡ Συνέλευσις εἶναι κατάλληλος εἰς τὴν ἐκλογὴν ὑπουργείου; Ὅτι δὲν εἶναι ἡ κατάλληλος εἰς τὴν ἐκλογὴν ὑπουργείου, περὶ τούτου δὲν εἶναι ἀνάγκη κἂν νὰ γείνῃ λόγος· διότι βλέπετε ὅτι εἰς οὐδεμίαν Κυβέρνησιν ἐκλέγεται ὑπουργεῖον ὑπὸ τῶν Συνελεύσεων ἢ τῶν Βουλῶν. Ἀλλὰ τάχα, ὅταν ἐκλέγωνται ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, τότε ἔχουν πλείονα τὴν ἐπισημότητα, ἔχουν περισσοτέραν οὕτως εἰπεῖν βαρύτητα ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως; Περὶ τούτου συγχωρήσατέ μοι νὰ ἀμφιβάλω, καθ’ ὅσον δὲν ἠμπορῶ νὰ κατανοήσω, πῶς δύνανται νὰ ἐκλεχθῶσιν 7, 8 ὑπουργοὶ ὅλοι δι’ ἀπολύτου πλειονοψηφίας· καὶ νὰ ψηφοφορήσωμεν ἑκατοντάκις, θέλομεν ἰδεῖ ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν, ὅτι πάντοτε θέλομεν εὑρεθῆ ἐντὸς τῆς σχετικῆς· καὶ μετὰ ταῦτα θέλομεν εὑρεῖ μίαν διέξοδον διὰ τῆς σχετικῆς πλειοψηφίας, οὐδέποτε ὅμως θέλομεν φθάσει εἰς τὴν ἀπόλυτον. Ἀλλὰ λέγω ὅτι δὲν εἶναι κἂν ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν τὴν ἐλαχίστην δυσπιστίαν, ὅστιςδήποτε καὶ ἂν ᾖναι αὐτός, ὅστις θὰ ἐκλέξῃ ὑπουργούς, ὅτι θὰ τοὺς ἐκλέξῃ ἐκ τοῦ μέσου τῆς Συνελεύσεως, μεταξὺ ἐκείνων οἵτινες εὑρίσκουν τὴν πλείονα ὑποστήριξιν, διὰ τὸν λόγον ὅτι καὶ αὐτὸς θὰ ἔχει τὴν ἐπιθυμίαν νὰ μὴ πέσῃ τὸ ὑπουργεῖόν του τὴν πρώτην ἡμέραν. Ἐννοεῖται λοιπὸν ὅτι ποτὲ δὲν θέλει ἐκλέξει ἐκείνους, οἵτινες ἤθελεν ἀπαντήσει ἀμέσως ἀντιπαθείας. Δὲν αὐξάνουν λοιπὸν αἱ ἐγγυήσεις τῆς Συνελεύσεως, ἐχούσης τοσαύτην ἀπεριόριστον ἐξουσίαν, δυναμένης ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ ἀναπληρώσῃ τὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν δίδει πρὸς τὴν προσωρινὴν Κυβέρνησιν, πῶς θέλετε, λέγω, μία προσωρινὴ Κυβέρνησις νὰ μὴ ζητήσῃ καὶ αὐτὴ διὰ καταλλήλου ἐκλογῆς νὰ κερδίσῃ τὰς συμπαθείας τῆς Συνελεύσεως; καὶ ποία εἶναι καταλληλοτέρα στιγμὴ, πλὴν καθ’ ἣν μέλλει νὰ συγκροτήσῃ τὸ ὑπουργεῖον, διὰ τοῦ ὁποίου ὅλη ἡ ἐξουσία ἐνεργεῖται; Δὲν τὸ θεωρῶ λοιπὸν τόσον σπουδαῖον τὸ ζήτημα, διὰ νὰ τὸ φέρῃ τις εἰς τόσον περίπλοκον θέσιν, ὥστε νὰ συμπράξῃ καὶ ἡ Συνέλευσις καὶ εἰς τὴν πρᾶξιν αὐτὴν τῆς ἐκλογῆς τῶν ὑπουργῶν. Καὶ παρὰ τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως ἐκλεγόμενον τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἔχω τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν ὅτι θέλει εἶναι αὐτὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον αὐτὴ ἡ Συνέλευσις ἤθελεν ἐκλέξει. Ἀλλὰ τί αἴρεται ἐκ τοῦ μέσου; αἴρεται αὐτὴ ἡ διχόνοια κατὰ τὴν πορείαν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας· ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἐξ ἅπαντος ἀπαιτεῖ ἑνότητα καὶ ταχύτητα· ἅμα παρεμβάλλονται ἐν τῷ μέσῳ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν συζητήσεις καὶ ἐναντίαι γνῶμαι, δυσχεραίνουσαι τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως, ἐννοεῖται ὅτι δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις, καὶ μάλιστα εἰς δεινὴν θέσιν εὑρισκομένη νὰ ἐξέλθῃ αὐτῶν τῶν δυσκολιῶν, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ πέσῃ εἰς χαράδραν. Ἀποκρούω λοιπὸν τὸ σύστημα τῆς διὰ τῆς Συνελεύσεως ἐκλογῆς ὑπουργῶν. Μένει νὰ ἐξετάσω τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῶν ἄλλων προσώπων· ἡ διαφορὰ δὲν εἶναι τόσον συστηματικὴ, εἶναι μᾶλλον περὶ τοῦ ἀριθμοῦ. Δὲν λέγω ποσῶς περὶ τῆς προτάσεως, νὰ ἐκλέγῃ ἡ Συνέλευσις καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸ ὑπουργεῖον. Νομίζω ὅτι διὰ τῆς αὐτῆς ἀπαντήσεως, τὴν ὁποίαν ἔδωκα, ἀπαντῶ· καὶ ὅμως ὑπάρχει καὶ ἄλλη ἀπάντησις, ὅτι, ἂν ἐκλέξῃ ἡ Συνέλευσις τὸ ὑπουργεῖον, εἶναι ὅλως περιττὸν νὰ ἐκλέξῃ καὶ Κυβέρνησιν, εἶναι πολυτέλεια, αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις πλεονάζει, εἶναι ἁπλῶς πρὸς ἀνάπαυσιν, καὶ οὐχὶ πρὸς ἄλλον σκοπόν. Τί ἔχουν αὐτοὶ οἱ ὑπουργοὶ πλέον νὰ ἐρωτήσουν τὴν Κυβέρνησιν; Εἶναι λοιπὸν τὸ ζήτημα περὶ τοῦ ἀριθμοῦ, περὶ ἑνός, τριῶν, πέντε, κτλ. Θεωρητικῶς, Κύριοι, ὁ εἷς εἶναι προτιμότερος, ἐκπληροῖ μᾶλλον τὸν σκοπὸν τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ἑνότητος· καὶ περὶ τοῦ ἑνὸς οὐδεὶς ἀμφιβάλλει, ὅταν πρόκηται περὶ ὁμαλῶν περιστάσεων, καὶ καταστάσεως ἠρέμου, ὅταν τὰ πράγματα ᾖναι εἰς τὴν θέσιν των. Ὅταν ὅμως δὲν ᾖναι τοιαύτη ὁμαλότης τῶν πραγμάτων, ὅταν ὅλα ᾖναι μετέωρα καὶ ἀβέβαια, τότε μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ σπουδαιοτέρα φροντὶς εἶναι νὰ καταστήσῃ τις αὐτὴν τὴν προσωρινὴν Κυβέρνησιν ὀλιγώτερον ὑποκειμένην εἰς ἐναντιότητας, νὰ μὴ εὑρεθῇ ἀμέσως μεγάλη ἐναντιότης ἀπέναντι αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μὴ εὑρεθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐξ ἀρχῆς ἀπαντῶσα πολλὰς δυσαρεσκείας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν πολλάκις ποικίλας τὰς πηγάς των, καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν εὑρίσκουν ὅτι ἱκανοποιήθησαν ὡς ἔπρεπε. Μόνον λοιπὸν διὰ τὸν σκοπὸν νὰ δώσωμεν περισσοτέραν δύναμιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νομίζω καὶ ἐγὼ καταλληλότερον νὰ προτιμήσωμεν τοὺς 3, τὰ 3 μέλη, νὰ μὴ προβῶμεν ὅμως καὶ εἰς τὰ πέντε, διὰ νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς τὴν ὑπερβολὴν, διὰ νὰ μὴ εἴπωμεν ὅτι, διὰ νὰ δώσωμεν περισσοτέραν ῥώμην εἰς αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν, ἂς φθάσωμεν εἰς τοὺς πέντε, 7, 13, ἑπομένως καὶ εἰς τοὺς 240, ὅσοι εἴμεθα ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ Σώματος. Διὰ τῶν 5 εὐκόλως ἐμφιλοχωρεῖ ἡ διαίρεσις, εὐκόλως γίνεται ἀντιπερισπασμὸς τῶν γνωμῶν, θέλει μεταβληθῇ εὐκόλως ἡ μειοψηφία, καὶ θέλει γίνει εὐκόλως κυματισμὸς, ὅστις πολὺ περισσότερον αὐξάνει, καθ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται εἰς ἄμεσον σχέσιν καὶ καθημερινὴν ἐπίδρασιν τῆς Συνελεύσεως. Ἐκ τῆς Συνελεύσεως λοιπὸν θέλει μεταδίδεσθαι ἡ διαίρεσις εἰς τὸ Σῶμα τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν περιορισθῶμεν εἰς τοὺς τρεῖς, δὲν λέγω ὅτι ἀπολύτως ἐκπληροῦται ὁ σκοπὸς τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ δυσκολώτερον θέλει ἐμφιλοχωρήσει ἡ διαίρεσις, καὶ ἂν ἐμφιλοχωρήσῃ, θέλει καταπαύσει. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι προτιμωτέρα εἶναι αὐτὴ ἡ γνώμη, μόνον σκεπτόμενοι προσωρινῶς περὶ πράγματος, τὸ ὁποῖον δὲν πρόκειται νὰ τὸ καταστήσωμεν ὡς τύπον διαρκοῦς Κυβερνήσεως, σκεπτόμενοι, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ ἐν τῇ προσωρινότητι ἡ τελειότης· διότι ποτὲ τὸ τέλειον δὲν εἶναι προσωρινὸν, οὔτε τὸ προσωρινὸν τέλειον. Εἰς ἄλλο δὲν πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν, εἰμὴ εἰς τὸ νὰ ἀποβάλωμεν τοὺς κινδύνους τῆς διαιρέσεως, οἵτινες δύνανται νὰ διαχωρίσωσιν ἡμᾶς ἐναντίον τοῦ ἀληθοῦς σκοποῦ, δι’ ὃν ἐξελέχθημεν, τοῦ νὰ καταστήσωμεν τὴν πολιτείαν ἑδραίαν καὶ εὐνομουμένην. (χειροκροτήματα).

§93ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον θὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις (ὥρα 5 καὶ ½

Μ. Μ.).