1863.01.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΚΔʹ.

τῆς 15 Ἰανουαρίου 1863.

(Τρίτη).

Ὥρα 12 καὶ 10 Μ. Μ. Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρέθησαν παρόντες 168.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις.

§2ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Ἔλαβον τὴν τιμὴν χθὲς νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Συνέλευσιν προτάσεις τινὰς, τὰς ὁποίας θὰ συζητήσωμεν εἰς τὴν Συνέλευσιν πρὸ πάσης ἄλλης ἐργασίας. Ἡ Συνέλευσις εὐηρεστήθη νὰ παραπέμψῃ εἰς τὴν ἄλλην συνεδρίασιν τὴν περὶ αὐτῶν συζήτησιν, ἀλλὰ δὲν ἀνεγνώσθησαν αἱ προτάσεις αὗται, διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναγνωσθῶσι διὰ νὰ ἦναι εἰς γνῶσιν τῶν Κυρίων πληρεξουσίων, καὶ εἰ δυνατὸν νὰ τυπωθῶσιν. Αἱ προτάσεις εἶναι αἱ ἑξῆς. Ὑπόμνημα τοῦ Κ. Πληρεξουσίου Ναυπακτίας Εὐθυμίου Πλαστήρα. Κύριοι! Μετὰ τὸ ψήφισμα τῆς ἀνακηρύξεως τῆς νομιμότητος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως φρονῶ, ὅτι πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς πᾶσαν τυπικὴν ἐργασίαν, πρὶν ἢ χρονοτριβήσωμεν εἰς κανονισμοὺς καὶ ἀρχαιρεσίας καὶ πρὶν ἢ θίξωμεν τὸ ἀκανθῶδες τῆς ἐξουσίας ζήτημα, οἱ πανταχόθεν ὁμολογούμενοι κίνδυνοι τῆς Πατρίδος ἐπιβάλλουσιν ἡμῖν νὰ ἐνασχοληθῶμεν πρῶτον ἐν τῇ ἔτι ἐπικρατούσῃ ὁμοφροσύνῃ ἡμῶν περὶ τῶν ζητημάτων αʹ) τῆς ἀναζωπυρήσεως καὶ ἀνακτήσεως τοῦ ἐθνικοῦ πνεύματος τοῦ Ὀκτωβρίου· βʹ) τῆς ἐπαναπαύσεως τοῦ λαοῦ περὶ Βασιλέως· γʹ) περὶ ἐξασφαλίσεως τῆς δημοσίας τάξεως· δʹ) τῆς δημοσίας οἰκονομίας· έ) τῆς παγιώσεως τῆς κατασταθησομένης Κυβερνήσεως καὶ τῶν κατὰ τῆς παλινορθωτικῆς ἀντιδράσεως μέτρων. Ὅταν ἡ Συνέλευσις λύσῃ τὰ ζητήματα ταῦτα, ἐξασφαλίζει ἀμέσως καὶ ἀπὸ τοῦδε τὸ ἔθνος, οὕτω δὲ αἱ ἀναγκαίως ἐπελευσόμεναι διαιρέσεις θέλουσιν εἶναι ὀλιγώτερον ἐπίφοβοι. Διὰ ταῦτα ὁ εὐσεβάστως ἀναφερόμενος ὑποβάλλει εἰς τὴν Συνέλευσιν πέντε προτάσεις, ἐν μιᾷ τῶν ὁποίων εἶναι ἀναπόσπαστον μέρος ἡ ὑπὸ συζήτησιν πρότασις τοῦ Κυρίου Σολιώτη καὶ παρακαλεῖ νὰ τῷ ἐπιτραπῇ, ἵνα ἀναπτύξῃ αὐτάς. Προτάσεις Εὐθ. Πλαστήρα.

ΠΡΩΤΗ.

Περὶ ἀναζωπυρήσεως καὶ ἀνακτήσεως τοῦ ἐθνικοῦ πνεύματος. Ἄρθ. 1. Νὰ προταθῇ εἰς τοὺς θέλοντας στρατιωτικούς, ὅσοι ἀπὸ τῆς Ναυπλιακῆς ἐπαναστάσεως ἔλαβον βαθμούς, ἵνα ἀποθέσωσιν αὐτοὺς μέχρι τῆς ἀφίξεως τοῦ Ἡγεμόνος ἢ τῆς ὁπωσδήποτε ἀποκαταστάσεως τῆς Πατρίδος των. Ἡ πρότασις αὕτη ἀφιεροῦται εἰς τὸν πατριωτισμὸν τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Ἄρθρ. 2. Ὅλοι οἱ ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου καὶ ἐντεῦθεν διορισθέντες πολιτικοὶ ὑπάλληλοι νὰ καθαρισθῶσιν, ὡς ἐν τῷ περὶ δημοσίου ἀσφαλείας ῥηθήσεται.

ΔΕΥΤΕΡΑ.

Περὶ Βασιλέως. Ἄρθρ. 1. Νὰ ἀναγορεύσωμεν ἀμέσως τὸν Βασιλέα τῆς ἐκλογῆς τοῦ ἔθνους. Ἄρθρ. 2. Ἡ μέλλουσα Κυβέρνησις καὶ πᾶσαι αἱ ἀρχαὶ νὰ ἐνεργῶσι τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους ἐν ὀνόματι αὐτοῦ μέχρι τῆς διπλωματικῆς λύσεως τοῦ ζητήματος.

ΤΡΙΤΗ.

Περὶ Δημοσίας ἀσφαλείας. Ἄρθρ. 1. Νὰ ἀποστείλωμεν τὸν στρατόν μας εἰς τὰς πόλεις καὶ νὰ ἀφιερώσωμεν εἰς τὸν πατριωτισμόν του τὴν τάξιν αὐτῶν. Ἄρθρ. 2. Νὰ ἐμπιστευθῶμεν τὴν διοίκησιν τῶν Ἐπαρχιῶν εἰς ἄνδρας ἀνεγνωρισμένου πατριωτισμοῦ καὶ κοινωνικῆς βαρύτητος ἐκ τῆς τάξεως τῶν χρηματισάντων Ὑπουργῶν, Γερουσιαστῶν καὶ Βουλευτῶν ἢ καὶ ἐκ τῶν Πληρεξουσίων αὐτῶν. Οὐδεὶς διοριζόμενος δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὴν πρὸς τὴν πατρίδα ὑπηρεσίαν του ἐπὶ 6 μῆνας. Ἄρθρ. 3. Νὰ σχηματίσωμεν ὡρισμένην πρὸς καταδίωξιν τῆς ληστείας καὶ τῆς ἀταξίας ἐντόπιον δύναμιν εἰς ὅσας τῶν Ἐπαρχιῶν κριθῇ ἀναγκαῖον ὑπὸ ἕνα ἐντόπιον ἀρχηγὸν καὶ τόσους ὁδηγούς, ὅσοι εἶναι οἱ Δῆμοι μετ’ ἀναλόγου δυνάμεως ἀνδρῶν ἐμμίσθων καὶ ἐντοπίων καὶ ἐνισχυομένων ἑκάστοτε ὑπὸ τῶν Δημοτοφυλάκων μέχρι τοῦ τακτικοῦ σχηματισμοῦ τῆς Ἐθνοφυλακῆς τῶν Ἐπαρχιῶν. Ἄρθρ. 4. Νὰ προσκληθῶσιν ὅλοι οἱ ἀπὸ τῆς ἐπαναστάσεως καὶ ἐντεῦθεν πλημμελήσαντες, ἵνα ἐντὸς 2 ἑβδομάδων προσέλθωσιν εἰς τὰς ἀρχάς. —Τῆς προθεσμείας παρελθούσης, νὰ ψηφισθῇ τὸ ἀμνήστευτον καὶ ἀπαράγραπτον καὶ νὰ ταχθῇ 5,000 δραχμῶν ἀμοιβὴ διὰ τὴν κεφαλὴν ἑκάστου λῃστοῦ.

ΤΕΤΑΡΤΗ.

Περὶ οἰκονομίας. Ἄρθρ. 1. Νὰ καταργηθῶσιν ὅλαι αἱ περιτταὶ θέσεις, Ἐπιθεωρητῶν, Νομοεπιθεωρητῶν, Δασονόμων, Δασαρχῶν κτλ. Ἄρθρ. 2. Ὅλοι οἱ πολιτικοὶ ὑπάλληλοι ἐπὶ ἓξ μῆνας νὰ λαμβάνωσι τὸ ἥμισυ τοῦ μισθοῦ των, τὸ δ’ ἕτερον ἥμισυ εἰς ὁμολογίας. Ἄρθρ. 3. Οἱ ἀρχιερεῖς ν’ ἀφήσωσιν ὁλόκληρον τὸν μισθόν των ἐπὶ ἓξ μῆνας. Ἄρθρ. 4. Αἱ πρεσβεῖαι, ἐκτὸς τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει, ὅπου πρέπει νὰ σταλῇ εἷς ἐπίσημος Ἕλλην, νὰ καταργηθῶσιν. Ἄρθρ. 5. Οἱ Ἐπαρχιακοὶ ἰατροὶ νὰ ἀφήσωσιν ἐπὶ ἓξ μῆνας ὁλόκληρον τὸν μισθόν των. Ἄρθρ. 6. Οἱ Καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημείου καὶ τῶν Γυμνασίων ἐπίσης. Ἄρθρ. 7. Ὅλοι οἱ ἔμμισθοι Πληρεξούσιοι στρατιωτικοὶ καὶ πολιτικοὶ νὰ ἀφήσωσι τὸν μισθόν των ἐπὶ ἓξ μῆνας. Ἄρθρ. 8. Οἱ Κυβερνῆται καὶ οἱ Ὑπουργοὶ νὰ κυβερνήσωσιν ἐπὶ ἓξ μῆνας ἄμισθοι. Ἄρθρ. 9. Ἐπὶ πᾶσι τούτοις ἡ Συνέλευσις νὰ κάμῃ πρόκλησιν πρὸς τοὺς ἁπανταχοῦ ὁμογενεῖς ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος περὶ πραγματοποιήσεως ἱκανοῦ δανείου. Ἄρθρ. 10. Ὅλαι αἱ ἀνωτέρω οἰκονομίαι νὰ χρησιμεύσωσιν ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ διὰ τὴν σύντονον μόρφωσιν καὶ κατάρτισιν τῆς Ἐθνοφυλακῆς τοῦ Κράτους.

ΠΕΜΠΤΗ.

Περὶ παγιώσεως τῆς κατασταθησομένης Κυβερνήσεως καὶ κατὰ τῶν παλινορθωτικῶν ἀντιδράσεων. Ἄρθρ. 1. Πᾶσα Κυβερνητικὴ μεταβολὴ πηγάζει ἐκ τῆς Συνελεύσεως. Ἄρθρ. 2. Ὅστις φωραθῇ ἐνεργῶν ἀντεπανάστασιν ἢ οἱανδήποτε βιαίαν ἀνατροπὴν τῆς ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως καθεστηκυίας Κυβερνήσεως, κηρύττεται ἐκτὸς τοῦ Νόμου. Ἄρθρ. 3. Ὁσάκις ὡρισμένος ἀριθμὸς Πληρεξουσίων μέχρι 50 προτείνωσι τὴν ἀντικατάστασιν ἑνὸς Ὑπουργοῦ, ἡ Συνέλευσις ἀποφασίζει ἐκτιθεμένων τῶν λόγων τῆς μεταβολῆς καὶ γενομένης συζητήσεως. Τὰς ἀνωτέρω προτάσεις, ἀφορώσας τὸν τρόπον τῆς ἀνακτήσεως τοῦ ἐθνικοῦ πνεύματος καὶ τῆς ἐξεγέρσεως τοῦ καθήκοντος τῶν θυσιῶν ἀντὶ τῶν ἀμοιβῶν, τὴν ἐπανάπαυσιν τοῦ λαοῦ διὰ τῆς ἰδέας τοῦ Βασιλέως, τὴν ἐξασφάλισιν τῆς δημοσίας τάξεως, τὴν δημοσίαν οἰκονομίαν πρὸς θεραπείαν τῶν πρώτων ἀναγκῶν μας καὶ τὴν παγίωσιν τῆς κατασταθησομένης Κυβερνήσεως θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Συνέλευσις πρὸ πάσης ἄλλης ἐργασίας, διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ κατὰ πρῶτον τὸ ἔθνος καὶ ἑαυτὴν καὶ τότε νὰ προβῇ εἰς τὰ λοιπὰ ἔργα της.

ΕΥΘ. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ.

§3ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῶσι.

§4ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ζητήσατε τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τῆς τυπώσεως.

§5ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νὰ συζητηθῇ πρῶτον καὶ προσδιορισθῇ ἡ ἡμέρα τῆς συζητήσεως.

§6ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Αἱ πρατάσεις τοῦ Κ. Πλαστήρα δὲν εἶναι κἀμμία ἀμφιβολία, ὅτι εἶναι ἀρεσταὶ εἰς πᾶσαν Ἑλληνικὴν καρδίαν, ἀλλ’ εἶναι καὶ τῆς πρώτης σπουδαιότητος, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ προβῶμεν μετὰ τῆς περισκέψεως, ἥτις ἀνήκει εἰς αὐτάς· ἑπομένως πρέπει νὰ συζητηθῇ ὁ κανονισμὸς πρῶτον, διότι αἱ προτάσεις αὗται πρέπει πρῶτον νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὰ τμήματα, αὐτὰ νὰ ἐκφράσωσι τὴν γνώμην των, καὶ κατόπιν νὰ τὰς φέρωσιν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ἡ Συνέλευσις νὰ ἀποφανθῇ δι’ ἀναστάσεως· οἱ θέλοντες τὴν τύπωσιν τῶν προτάσεων τοῦ Κυρίου Πλαστήρα νὰ σηκωθῶσιν· (ἀνίστανται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη τὴν τύπωσιν.

§8ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριοι Πληρεξούσιοι! Πανταχόθεν ἀκούομεν οὐχὶ τόσον εὐχάριστα ἀκούσματα περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ· ἀποφεύγω νὰ ἐκφράσω καθ’ οἱονδήποτε τρόπον τὴν ἰδέαν μου ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος. Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ παραδεχθῇ, ἂν εὐαρεστῆται, νὰ προσκληθῇ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εἴτε τὴν ἐρχομένην πέμπτην, εἴτε τὴν παρασκευὴν, νὰ μᾶς καταστήσῃ γνωστὴν τὴν κατάστασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ἥτις ἀτυχῶς δὲν φαίνεται εὑρισκομένη, ὅπως ἅπαντες ἐπεθύμουν. Εἰς διάφορα μέρη τῆς Ἑλλάδος ἐνεργοῦνται ἀδελφοποιίαι· γράμματα ἀπὸ τὰ σύνορα τῆς Ἑλλάδος, ἀπὸ τὴν Ἐπαρχίαν Λαμίας τὰ αὐτὰ μοὶ λέγουσι· νὰ προσκληθῇ λοιπὸν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν· ἀποφεύγω νὰ ζητήσω λόγον· πρὸς τὸ παρὸν ζητῶ νὰ ἀποφανθῇ καὶ μᾶς καταστήσῃ γνωστὴν τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ τὴν πέμπτην ἢ τὴν παρασκευήν.

§9ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριοι! Τὰ ἀκούσματα, τὰ ὁποῖα καθ’ ἑκάστην φθάνουσιν εἰς τὰς ἀκοάς μας καὶ προξενοῦν τὴν χειρίστην ἐντύπωσιν, δὲν ἀφορῶσι τὸν στρατὸν ἰδίως· ἀπ’ ἐναντίας ἀφορῶσιν ὀλιγώτερον τὸν στρατόν· ἀφορῶσι τὴν ἀσφάλειαν τοῦ Κράτους ἐν γένει· πανταχόθεν ἔχομεν εἰδήσεις ὅτι ἐσχηματίσθησαν ληστρικαὶ συμμορίαι· πανταχόθεν ἔρχονται εἰδήσεις ὅτι οὐδεμία λαμβάνεται πρόνοια ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως πρὸς παγίωσιν τῆς τάξεως καὶ τῆς ἡσυχίας. Ἀπ’ ἐναντίας, Κύριοι, καθὼς ἡ ἐπανάστασις ἀπὸ τῆς 10 Ὀκτωβρίου καὶ ἐφεξῆς ὠρφάνευσεν, τοιουτοτρόπως, φαίνεται, ὠρφάνευσε καὶ τὸ Ἔθνος ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Σᾶς λέγω λοιπὸν νὰ μὴ ἔλθῃ ὁ Ὑπουργὸς διὰ νὰ δώσῃ λόγον περὶ τοῦ στρατοῦ τὴν πέμπτην ἢ τὴν παρασκευὴν, καθόσον ἀγαπῶ νὰ πιστεύω ὅτι θὰ ὑπάρχῃ ἕως τότε ἐσχηματισμένη μία Κυβέρνησις τοῦ Ἔθνους, μία Κυβέρνησις ἡ ὁποία θὰ λάβῃ τὴν ἐντολὴν καὶ τὴν ὑποχρέωσιν, ἥτις θὰ ἔχῃ καὶ τὴν δύναμιν καὶ τὸ καθῆκον νὰ φροντίσῃ πρὸς παγίωσιν τῆς τάξεως καὶ πρὸς πρόληψιν ἀπευκταίων, τὰ ὁποῖα ἤδη μᾶς ἐπαπειλοῦν. Θεωρῶ ἑπομένως ὅλως διόλου περιττὴν τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου πληρεξουσίου Βάλτου, καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐπισπεύσῃ τὰς ἐργασίας της, διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ σημεῖον, καὶ νὰ προχωρήσῃ εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιζητεῖ σήμερον ἡ ὕπαρξις τῆς ἐπαναστάσεως τὸ νὰ δώσῃ ἡ Κυβέρνησις λόγον τῶν πράξεών της, καὶ νὰ ἔλθῃ ἄλλη Κυβέρνησις ἰσχυρὰ, ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ τὴν θέλησιν καὶ τὴν δύναμιν νὰ παγιώσῃ τὴν τάξιν καὶ νὰ ἐφαρμόσῃ τὰς ἀρχὰς τῆς ἐπαναστάσεως.

§10ΒΛΑΣΗΣ ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ σᾶς ἐπασχολήσω ἀκόμη μίαν στιγμήν· ἐγὼ ἀποφεύγω νὰ ἐκφράσω ἣν ἰδέαν μου, Κύριοι, καθόσον φρονῶ, ὅτι ὀφείλομεν σέβας εἰς κατηγορουμένους ἀπόντας. Ἐγὼ δὲν ἐξέφρασα διόλου τὴν ἰδέαν μου, ἐπιθυμῶ ὡς πληρεξούσιος, καὶ παρακαλῶ νὰ ἔχῃ εἰ δυνατὸν ἡ Συνέλευσις τὴν αὐτὴν ἐπιθυμίαν νὰ μᾶς καταστήσῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν γνωστὴν τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ· καθόσον δὲ ἀφορᾶ τὸ πρῶτον ἐκεῖνο ζήτημα, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη, ἀναβαίνοντες εἰς τὸ βῆμα τοῦτο νὰ προκαταλαμβάνωμεν τὰς πεποιθήσεις καὶ νὰ λέγωμεν ὅτι θὰ ὑπάρξῃ μία Κυβέρνησις ἄλλη. Πολὺ πιθανὸν εἰς τὰς καρδίας τῶν πληρεξουσίων μιᾶς μερίδος νὰ ὑπάρχῃ ἰδέα ὅτι ὅσα κακὰ γίνονται εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι ἀποτελέσματα τῆς κακῆς διοικήσεως τῆς παρούσης Κυβερνήσεως καὶ ὡραιότατα εἰμπορεῖ εἰς τὴν ἰδέαν ἄλλων τινῶν νὰ θεωρῶνται ὅλα τὰ δυστυχήματα, τὰ ὁποῖα συμβαίνουν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀπόῤῥοια πάσης ἄλλης ἀφορμῆς παρὰ Κυβερνητικῆς ἀνικανότητος. Δὲν ζητῶ τοῦτο, ζητῶ μόνον νὰ γνωρίσῃ ἡ Συνέλευσις τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ, διότι πιστεύω ὅτι δὲν δύναται νὰ μοὶ ἀρνηθῇ ὅτι ἀπὸ τοῦ στρατοῦ ἐξαρτώμεθα πάντοτε, Κύριοι, διότι ἂν ὑποθέσωμεν ἐπὶ μίαν στιγμὴν, ὅτι δὲν ἔχομεν τὸν στρατὸν εἰς τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν ἐπιθυμοῦμεν, δὲν ἐιξεύρομεν ἂν δὲν διατρέχωμεν τὸν μέγιστον τῶν κινδύνων. Δὲν κατηγορῶ τὸν ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν, μόνον πληροφορίας θέλω νὰ μᾶς δώσῃ, καὶ ὅταν μᾶς δώσῃ ἐσφαλμένας, θὰ ἦμαι ὁ πρῶτος ὅστις θέλω τὸν κατηγορήσει, ἢ ἄλλως πολὺ πιθανὸν καὶ θέλω τὸν ὑπερασπισθῆ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκ τῆς συζητήσεως προέκυψαν δύω τινά· ὁ μὲν ζητεῖ νὰ ἔλθῃ τὴν ἐρχομένην πέμπτην ἢ παρασκευὴν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ δὲ ὅτι εἶναι περιττὸν τοῦτο, διότι ἴσως ἕως τότε θὰ ἔχωμεν νέαν Κυβέρνησιν. Οἱ θέλοντες λοιπὸν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Βαλτινοῦ νὰ σηκωθῶσιν· (ἀνίστανται ὀλίγοι), ἡ Συνέλευσις δὲν τὴν παρεδέχθη. Ἡ σημερινὴ ἡμερησία διάταξις εἶναι ἡ σύνταξις τοῦ κανονισμοῦ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ψηφοφορίαν τοῦ Προέδρου, καὶ κατόπιν θὰ ἔλθῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δώσῃ πληροφορίας περὶ τῆς Ἐπαρχίας Σκοπέλου καὶ Μεγαρίδος· μετὰ τοῦτο ἔρχεται ἡ συζήτησις τοῦ ψηφίσματος τοῦ Κυρίου Σολιώτη.

§12ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι σήμερον. Ἀναγινώσκεται τὸ 49 ἄρθρον. Ἄρθρον 49. Ἡ περὶ ἀρχαιρεσιῶν καὶ πάσης ἐκλογῆς προσώπων ψηφοφορία γίνεται μυστικὴ διὰ ψηφοδελτίων.

§13ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελέσω μέρος τῆς ἐπὶ τοῦ κανονισμοῦ ἐπιτροπῆς. Εἰς μίαν συνεδρίασιν τῆς ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν παρευρέθησαν τὰ πλεῖστα μέλη, ἐμονοψήφητα σχεδὸν ὑπὲρ τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας, καὶ ἐπεφυλάχθην νὰ ἀναπτύξω τοὺς λόγους μου ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, διότι ἡ ἐπιτροπὴ, ὀρθῶς ποιοῦσα, ἔσπευσεν εἰς τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ κανονισμοῦ. Ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Σπετσῶν καὶ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου ἐξέθεσεν ἄλλοτε μὲ ἰσχυρὰν λογικὴν καὶ μὲ ἀκαταμάχητα ἐπιχειρήματα τοὺς ὑπὲρ τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας λόγους, ὅταν συνεζητήθη ὁ προσωρινὸς Κανονισμός. Δὲν ἔχω νὰ ἐξετάσω τοὺς λόγους αὐτοὺς σήμερον, εἰ μὴ καθ’ ὅσον ἔρχονται εἰς ἀντιπαράστασιν εἰς τοὺς λόγους τοὺς ὑπὲρ τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας. Τὸ κυριώτερον ἐπιχείρημα τῶν ὑπὲρ τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας κηρυττομένων εἶναι, ὅτι ἡ μυστικὴ ψηφοφορία θεωρεῖται ὡς ἀπὸ τῶν συζητήσεων. Καὶ τῳόντι, Κύριοι, ὁσάκις ἐπίκειται φόβος, ὁσάκις ἐπίκειται ἐπήρεια κατὰ τῶν μελλόντων φανερὰ νὰ ἐκφράσωσι τὸ αἴσθημα τῆς συνειδήσεώς των, εἶναι ἀνάγκη πρὸς ἀποφυγὴν μιᾶς τιμωρίας, ἡ ὁποία ἤθελεν ἐπέλθει ὡς ἐκ τῆς δυσαρεσκείας, ἥτις ἤθελε γεννηθῆ πρὸς ἰσχυρούς τινας ἐκ τῆς ἐλευθερίας τῆς ἐκφράσεώς των, εἶναι ἀνάγκη τὸ ἄτομον νὰ καλύπτῃ τὴν πρᾶξίν του. Ὅτε εἰς τὸ παρελθὸν ὑπῆρχε μία Κυβέρνησις ἐπίορκος, ἥτις ἀσυστόλως καὶ ἀναφανδὸν κατεπάτει τοὺς νόμους καὶ ἐπίεζε τὰς συνειδήσεις, ὅταν αὐτὸς ὁ ἀνώτατος ἄρχων ἐπέπληττε τὰ μέλη τῶν νομοθετικῶν Σωμάτων, ὁσάκις τυφλῶς δὲν ἤκουον τὰς ὀρέξεις του, καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις μνησικακοῦσα διὰ τὴν παρακοὴν τῆς θελήσεως, τὴν ὁποίαν ἐδίωκον ὅσοι ἤθελον νὰ ἀκούσωσι περισσότερον τὴν φωνὴν τῆς συνηδείσεώς των παρὰ τὰ συμφέροντά των, εἰς αὐτὴν τὴν ἐποχὴν, λέγω, ἠμποροῦσε νὰ ᾖναι δικαιολογημένη ἡ μυστικὴ ψηφοφορία, διότι ὅλοι οἱ ἄνθρωποι δὲν εἶναι δημιουργημένοι ὑπὸ τῆς φύσεως νὰ ἔχουν ἕνα ἡρωϊκὸν χαρακτῆρα, νὰ καταφρονοῦν τοὺς κινδύνους. Ὅταν εἰς τὴν Ῥώμην ἐπεκάθηντο ἐπὶ τοῦ θρόνου τέρατα ἡγεμόνος, καὶ διὰ τῆς τυραννίας καὶ τοῦ δεσποτισμοῦ ἤθελον νὰ ἐξανδραποδίσωσι τὴν Σύγκλητον, βεβαίως ἡ μυστικὴ ψηφοφορία ἤθελε θεωρηθῆ ἡ καταλληλοτέρα, διότι ἡ φανερὰ προκαλοῦσα ἀμέσως τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ τυράννου ἤθελεν εἶναι ἓν μέσον ἀποφυγῆς αὐτῶν τῶν δεινῶν. Καὶ τῳόντι εἰς τοῦτο ἠμπορεῖ τις νὰ ἀποδώσῃ τὸν ἐξανδραποδισμὸν ἐκεῖνον τῆς Ῥωμαϊκῆς Συγκλήτου, τῆς ὁποίας προηγουμένως οἱ χαρακτῆρες ἐπὶ τῆς δημοκρατίας ἦσαν τόσον μεγάλοι, ὥστε καὶ σήμερον καὶ πάντοτε ἐκίνησαν τὸν θαυμασμὸν τῶν ἀνθρώπων· εἰς τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν χρεωστεῖται ὁ ἐξανδραποδισμὸς αὐτῆς. Ὀλίγιστα εἶναι τὰ παραδείγματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ ἱστορία ἐπρωτοκόλλησε χαρακτῆρας πατριωτικοὺς καὶ ἠθικούς. Ἀφ’ οὗ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος ἐκείνην τὴν δεσποτικὴν, τὴν ἐπίορκον Κυβέρνησιν τὴν ἀνέτρεψε, ἀφ’ οὗ δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἰσχυρὰ δύναμις ἀπέναντι τῆς Συνελεύσεως ταύτης, ἡ ὁποία δυσαρεστουμένη ἀπὸ τὴν ἐλευθέραν ἔκφρασιν τῆς ψήφου τῶν πληρεξουσίων τοῦ ἔθνους, ἠμπορεῖ νὰ τραπῇ εἰς ἐκδίκησιν, ποῖος δύναται νὰ ὑπάρχῃ σήμερον ὁ λόγος ὁ ἰσχυρὸς, ὅστις δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν μυστικὴν ψηφοφορίαν; Ἅπασα ἡ δύναμις τοῦ ἔθνους εἶναι συγκεντρωμένη εἰς αὐτὴν τὴν Συνέλευσιν· πᾶσα οἱαδήποτε ἄλλη ἐξουσία εἶναι καὶ θεωρεῖται ὑπάλληλος καὶ ἐξηρτημένη ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν ἀπὸ τὴν ψῆφον καὶ τὴν ἐπιδοκιμασίαν αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως· οὐδεμία Κυβέρνησις, οὐδὲν ἄτομον δύναται νὰ φαντασθῇ τόσον δυνατὸν εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν συνείδησιν οὗτινος δήποτε πληρεξουσίου. Διὰ τί λοιπὸν νὰ ζητῶμεν νὰ καταφύγωμεν εἰς τὴν μυστικὴν ψηφοφορίαν; Ποῖος εἶναι ὁ λόγος, ὅστις δύναται νὰ μᾶς δικαιολογήσῃ; ὁ ἠθικὸς λόγος; ὁ πολιτικὸς λόγος; τὸ συμφέρον τὸ πατριωτικόν; Τὰ προσωπικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα μέλλουν νὰ παρουσιασθοῦν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, παρουσιάζουν λύσιν μεγαλητέρας ἴσως σπουδαιότητος ἢ πολλὰ πραγματικὰ ζητήματα. Θεωρῶ πολλῷ μᾶλλον συνδεδεμένην τὴν τιμὴν καὶ τὸ μέλλον τῆς πατρίδος μὲ τὴν λύσιν αὐτῶν τῶν προσωπικῶν ζητημάτων ἢ τῶν πραγματικῶν· Θὰ ἔλθῃ ἐντὸς ὀλίγου τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς τοῦ ἡγεμόνος. Θὰ ἔλθῃ τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς τοῦ προσωπικοῦ τῆς Κυβερνήσεως. Μία καλὴ ἢ κακὴ ἐκλογὴ τῶν προσώπων αὐτῶν ἔχει μεγάλας τὰς συνεπείας ἐπὶ τῆς τύχης τοῦ ἔθνους καὶ ἐν τῷ μέλλοντι καὶ σήμερον. Ποῖος εἶναι ὁ λόγος λοιπὸν νὰ μὴ θέλουν τινὲς, ὅσοι εἶναι ὑπὲρ τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας, νὰ μὴ φέρωσι τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών των; Δὲν πρέπει ἕκαστος σήμερον νὰ ἦναι ὑπόλογος διὰ πράξεις, αἱ ὁποῖαι μέλλουν νὰ ἔχουν τόσον μεγάλας τὰς συνεπείας; Δὲν πρέπει καὶ μεταξὺ μας νὰ γνωρίζωμεν εἰς τοιαῦτα ζητήματα ποῖοι ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ τῆς μιᾶς ἢ ὑπὲρ τῆς ἄλλης γνώμης; Δὲν πρέπει νὰ γνωρίζουν οἱ ἐντολεῖς μας τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ἕκαστος ἐψηφοφόρησε; καὶ τέλος πάντων νὰ γνωρίζῃ τὸ ἔθνος; Ποῖος ἠμπορεῖ νὰ ἀρνηθῇ, Κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς τοῦ ἡγεμόνος εἶναι μέγιστον; ὅτι ἀπὸ τὴν ἐκλογὴν τὴν καλὴν τοῦ ἡγεμόνος ἠμπορεῖ νὰ εὐδαιμονήσῃ ἡ πατρὶς, καθὼς καὶ ἀπὸ μίαν κακὴν ἐκλογὴν ἠμπορεῖ νὰ κακοδαιμονήσῃ; Ἑπομένως πρέπει πάντοτε ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐξέφρασαν τὴν θέλησίν των ὑπὲρ τοῦ δεῖνα ἡγεμόνος τοῦ ἐκλεχθέντος, αὐτοὶ νὰ δύνανται νὰ ἔχωσι πάντοτε καὶ τὸν ἔπαινον καὶ τὸν ψόγον. Σήμερον ὅπως ὑπάρχουσι τὰ πράγματα, καὶ ὅπως πρὸ ὀλίγου τινὲς τῶν ἐντίμων πληρεξουσίων παρέστησαν αὐτὰ, ἡ πατρὶς περιστοιχίζεται ἀπὸ κινδύνους, καὶ ὅπως ἡμεῖς αὐτοὶ εἴμεθα πληροφορημένοι ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν, σχεδὸν εὑρισκόμεθα παραπλησίως εἰς τὴν παραλυσίαν καὶ εἰς τὴν ἀναρχίαν· εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν πρὸ πάντων νὰ ὑπάρξῃ μία Κυβέρνησις ἰσχυρὰ, ἱκανὴ, ἥτις νὰ δυνηθῇ νὰ σταματήσῃ τὴν παραλυσίαν αὐτὴν, ἥτις ἐπαναφέρουσα τὴν τάξιν καὶ τὴν ἡσυχίαν εἰς τὸ Κράτος, τὴν ἀνόρθωσιν τῆς οἰκονομίας εἰς τὰς δημοσίας προσόδους, νὰ δώσῃ καιρὸν καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ σκεφθῇ ὡρίμως καὶ μετὰ προσοχῆς περὶ τοῦ Ἡγεμόνος, καὶ τὸ ἔθνος εἰς αὐτὸ τὸ διάστημα νὰ δύναται νὰ ἡσυχάζῃ. Τοιοῦτον ζήτημα λοιπὸν δὲν εἶναι ἄξιον νὰ λυθῇ φανερά; νὰ φέρῃ ἕκαστος ἡμῶν τὴν εὐθύνην τῶν πεποιθήσεών του; Ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνοίκειον εἰς πληρεξουσίους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐνδεδυμένοι μὲ τόσην παντοδυναμίαν, εἶναι ἀνάξιον νὰ θέλουν νὰ καλύπτωνται ἐν τῷ σκότει εἰς οἱασδήποτε πράξεις των· ὅλα πρέπει νὰ ᾖναι εἰς τὴν δοκιμασίαν τῆς παρουσίας. Φοβοῦμαι, Κύριοι, ὅτι μένουν ἀκόμη λείψανα τῶν παρελθουσῶν ἕξεων, κατὰ τῶν ὁποίων δὲν ἔχομεν ἄλλην ἐγγύησιν καὶ ἄλλο μέσον διὰ νὰ φθάσωμεν νὰ τὰς ἐκριζώσωμεν εἰμὴ τὴν παῤῥησίαν μόνην. Μὴ νομίζητε, ὅτι ἡ Συνέλευσις, ὁσάκις πρόκειται περὶ τῶν προσωπικῶν ζητημάτων, αὐτῶν τῶν μεγάλων, θὰ μείνῃ ὅλως διόλου ἀνεπηρέαστος. Εἴμεθα ἄνθρωποι, ἠμποροῦμεν νὰ ὑποκύψωμεν καὶ εἰς τὰς ἐπηρείας· δὲν εἴμεθα ἄγγελοι. Διὰ τί λοιπὸν ἐνταῦθα εἰς τὴν ψηφοφορίαν νὰ συγχυσθῇ ἐκεῖνος, ὅστις ἤκουσε μόνον τὴν φωνὴν τῆς συνειδήσεώς του καὶ ἐψηφοφόρησε, μὲ ἐκεῖνον, ὅστις τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν ἐψηφοφόρησεν, ὑπήκουσεν εἰς μίαν ἄλλην ἰδέαν; Μὲ συγχωρεῖτε, λέγω καὶ τὸν ἑαυτόν μου. Φρονῶ λοιπὸν, Κύριοι, μετὰ πεποιθήσεως, ὅτι σήμερον εἶναι λογικῶς ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ τις, ὅστις νὰ μὴ ὑποστηρίξῃ τὴν μυστικὴν ψηφοφορίαν εἰς τὰς ἀρχαιρεσίας τῆς Συνελεύσεως, ἐκτὸς μόνον ἂν ὑπάρξῃ ἀπάτη καὶ πλάνη εἴς τινας· δὲν θέλω νὰ ἀδικήσω κἀνένα· δὲν θέλω ἀνατρέξει εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ παρελθόντος ἄλλων ἐθνῶν, καὶ ν’ ἀποδείξω, ὅτι ἄν τινα ζητήματα εἰς ἐκεῖνα δὲν ἤθελον παρουσιασθῆ εἰς παρομοίας περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα καὶ ἡμεῖς σήμερον, δὲν ἤθελον λέγω, παρουσιασθῆ εἰς τὰς δοκιμασίας τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας, ὅτι ἡ τύχη ἐκείνων τῶν ἐθνῶν πολὺ διαφορετικὴ ἤθελε προσδιορισθῆ, ὡς καὶ ἡ τύχη τῶν ἐπαναστάσεων, αἵτινες ἔλαβον χώραν εἰς ἐκεῖνα τὰ ἔθνη· ἡ φανερὰ ψηφοφορία ἐματαίωσεν ὅλας τὰς ῥᾳδιουργίας, ἡ φανερὰ ψηφοφορία ἐνέκρωσε πᾶσαν ξενικὴν ἐπιβουλήν. Τούτου ἕνεκα, Κύριοι, ἀπ’ ἀρχῆς ἐμελέτησα τὸ ζήτημα, ἐπείσθην ἀδιστάκτως περὶ τῆς ὀρθότητος τῆς ἰδέας, ἀλλ’, ὡς εἶπον, ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εἶχε καιρὸν νὰ ἐξετάσῃ μήτε τὴν μίαν μήτε τὴν ἄλλην, παρεδέχθη δ’ ἐκ τῶν προτέρων τὴν μυστικὴν καὶ ἀπηύθυνεν εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀποφασίσῃ ὁριστικῶς μεταξὺ τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης. Ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Κ. Μίλησις προέλαβεν ἐμὲ, καὶ ὑπέβαλε μίαν τροπολογίαν αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου, παραδεχόμενος καὶ αὐτὸς τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν, τὴν ὁποίαν, πιστεύω, πολλοὶ ἐξ ὑμῶν ἀπ’ ἀρχῆς ἠσπάσθησαν καὶ ἀσπάζονται. Ἐπειδὴ ἔμελλον νὰ λάβω τὸν λόγον ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς διὰ νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἰδέαν μου, ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι παραδέχομαι τὸ ἄρθρον ὡς τὸ ἀντικαθιστᾷ ὁ Κ. Μίλησις, διότι εἶναι ἐντελῶς ἐπιτυχημένη ἡ σύνταξις τοῦ ἄρθρου τοῦ παραδεχομένου τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν· τὸ παραδέχομαι δηλ. καὶ συνταυτίζομαι μετ’ αὐτοῦ εἰς τὴν πρότασιν τοῦ ἄρθρου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θέλει ἀκολούθως ἡ Συνέλευσις ψηφοφορήσει, παραδεχομένη ἢ αὐτὸ ἢ τὸ ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ, ὅπως ὑπάρχει ἐκεῖ γεγραμμένον. Νομίζω, ὅτι ὁμιλῶ ἐνώπιον ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουν καὶ τὰς γνώσεις καὶ τὴν πεῖραν διὰ νὰ κατανοήσωσιν ἐκ πρώτης στιγμῆς τὴν λύσιν τῶν ζητημάτων· εἶναι πολλὰ, ὅσα ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἐνώπιόν Σας, καὶ ἀποσύρομαι ἐπιμένων εἰς τὴν ὀρθότητα τῆς ἰδέας ταύτης.

§14ΠΟΛΛΟΙ. Ἀναγνώσατέ την. Ὁ Κ. Μίλησις ἀναγινώσκει. «Ἡ περὶ ἀρχαιρεσιῶν καὶ πάσης ἐκλογῆς προσώπων ψηφοφορία γίνεται φανερὰ διὰ ψηφοδελτίων, ἕκαστον τῶν ὁποίων φέρει ἐν αὐτῇ τὸ ὄνομα τοῦ ἐκλεκτέου προσώπου, ἔξωθεν δὲ τὸ τοῦ ψηφοφοροῦντος πληρεξουσίου.»

§15ΚΑΛΛΙΓΑΣ. (Θόρυβος).

§16ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§17ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι, μοὶ ἀνηγγείλατε, ὅτι δὲν θέλω δυνηθῆ νὰ μεταβάλω τὰς πεποιθήσεις σας, καὶ οὔτε τὸ ἐπιχειρῶ. Δὲν εἶχα ἀπόφασιν νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος· μὲ φέρει ὅμως εἰς τὸ βῆμα μία παρατήρησις τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος εἰπόντος, ὅτι πολλὰ ἔθνη ἤθελον σωθῆ, ὅτι πολλὰ ἔθνη ἤθελον ἀποτινάξει τὰ δυστυχήματά των, ἐὰν εἶχον φανερὰν ψηφοφορίαν. Καὶ φαίνεται, ὅτι αὐτὴ ἡ ἀνακάλυψις σήμερον πρώτην φορὰν γίνεται· δὲν γνωρίζω ἔθνος, τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ φανερὰν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς, ἐπὶ τῶν ἀρχαιρεσιῶν τῆς Συνελεύσεως, καὶ προκαλῶ νὰ μὲ φέρουν ἓν παράδειγμα.

§18ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Τὸ κάμνομεν ἡμεῖς.

§19ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διατρέχω τὰ δύω ἡμισφαίρια, διατρέχω τὰ δημοκρατικώτερα ἔθνη, οὔτε ἐν Ἀμερικῇ, οὔτε οὐδαμοῦ, οὐδεμία Συνέλευσις δέχεται φανερὰν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῶν ἀρχαιρεσιῶν. Ὅσα ἐπιχειρήματα ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας, ὅλα ἀνάγονται εἰς τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν, καὶ εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες δημοσίως ἐστήριξαν τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν, καὶ θέλω τὴν πρεσβεύει πάντοτε εἰς τὰς ἐκλογὰς, εἴτε πληρεξουσίων, εἴτε βουλευτῶν, θέλω τὴν πρεσβεύει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν Νομοσχεδίων γενικῶν ἀρχῶν. Ἀλλὰ σέβομαι τὴν ἐξαίρεσιν, τὴν ὁποίαν ἐδέχθησαν ἄνθρωποι μεγάλης πείρας, ἄνθρωποι ἐγγηράσαντες ἐν τῇ σοφίᾳ τῆς πολιτικῆς, καὶ θέλω δεχθῆ πάντοτε τὴν αὐθεντίαν, καὶ θέλω τὴν προτιμήσει ἐν τῇ συνειδήσει μου· οὐδὲν παράδειγμα εὗρον καὶ οὐδένα γινώσκω νὰ διδάξῃ ὅτι γίνεται φανερὰ ψηφοφορία ἐπὶ ἐκλογῆς, ἐπὶ ἀρχαιρεσιῶν.

§20Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἰς τὴν convention πῶς ἔγεινε Κύριε Καλλιγᾶ;

§21ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἀνεφέρατε δὲν ἀνάγεται εἰς ἀρχαιρεσίας, ἤτοι τὸ παράδειγμα τῆς συμβάσεως τῆς Γαλλικῆς. Ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος· πρὸς τί γίνεται ἡ φανερὰ ψηφοφορία; εἰς τὸ νὰ ἔχῃ τις τὴν παρουσίαν τῆς γνώμης του, εἰς τὸ νὰ δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀπόφασίν του, εἰς τὸ νὰ ὑπάγεται λοιπὸν εἰς ἕνα ἔλεγχον. Ἀνέγνωσα καὶ αὐτὸν τὸν τελευταῖον συγγραφέα τὸν Μίλλ, τὸν Ἄγγλον, ὅστις πρεσβεύει τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν, οὔτε τὴν δικαιολογεῖ, διότι λέγει, ὅτι ἡ ψηφοφορία δὲν εἶναι ἰδιοκτησία· ὅταν δίδῃς τὴν ψῆφόν σου, δὲν κάμνεις χρῆσιν ἑνὸς δικαιώματος ἀτομικοῦ, ἰδιωτικοῦ· μετέρχεσαι ἓν δικαίωμα δημόσιον· μετέρχεται λειτούργημα, ἐὰν ἦσαι ὁ Κύριος τῆς ψήφου σου, εἶχες τὴν ἐξουσίαν νὰ τὴν ἐκποιήσῃς, καὶ οὐδεὶς παραδέχεται, ὅτι ἡ ψῆφος ἐκποιεῖται· ἡ ἐκποίησις εἶναι κατάχρησις, εἶναι ἀνήθικος. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ἐξαιρεῖ τὰς ἀρχαιρεσίας, καὶ αὐτὸς εἶναι ἄνθρωπος τῆς πείρας, καὶ αὐτὸς ἤντλησεν ἐκεῖ, ὅπου ἤντλησαν, ὅσοι ἐσπούδασαν τὴν ἱστορίαν. Σήμερον πρόκειται νὰ κάμωμεν μίαν ἀνακάλυψιν, νὰ ἐγγράψωμεν εἰς τὰ χρονικὰ ἕνα νεωτερισμὸν μοναδικόν. Τί λέγουν; Δὲν ἔχομεν ἐξουσίαν ἀπέναντι ἡμῶν, ἥτις νὰ ἐπιτηρῇ τὴν ψῆφόν μας. Ἄρα πρέπει νὰ ᾖναι δημοσία; Δὲν εἶναι αὐτὸς λόγος. Ἄλλοτε ὁ δεσποτισμὸς ἐζήτει τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν· τί ἕπεται ἐκ τούτου; ἔχει σχέσιν τινὰ μὲ τὸ ζήτημα; Κἀμμίαν. Ὅταν ψηφίσωμεν τοὺς νόμους, χρεωστοῦμεν λόγον εἰς τοὺς ἐκλογεῖς, χρεωστοῦμεν νὰ εἴπωμεν διὰ τί μετεχειρίσθημεν οὕτως ἢ ἄλλως τὴν ἐντολήν των. Ἀλλ’ ἔλθετε εἰς τὰς ἀρχαιρεσίας· τί εἶναι τὸ πρῶτον καθῆκον ἐπὶ τῶν ἀρχαιρεσιῶν; Νὰ ἀποφασίζητε ἐν τῇ συνειδήσει σας, ἄνευ προσωποληψίας, ἄνευ φιλοπροσωπίας, νὰ φανῆτε ἀνώτεροι ὅλων τῶν προσωπικῶν σχέσεων. Σᾶς ἐρωτῶ, ποῦ δύναται νὰ εὑρίσκεται Συνέλευσις ἐκ 200 ἢ 300, καὶ νὰ εἴπητε, ὅτι οὐδὲ εἷς ὑπάρχει ἐν τῇ Συνελεύσει κατώτερος καὶ τῆς προσωποληψίας καὶ τῆς φιλοπροσωπίας; Εἴμεθα ἐδῶ μία Συνέλευσις Ἀριστειδῶν καὶ Σωκρατῶν; Ὄχι, Κύριοι· δὲν ἐφθάσαμεν εἰς τοιαύτην κενοδοξίαν, καὶ εἶναι ἄδικον νὰ νομίζωμεν, ὅτι εἴμεθα παντὸς ἐν τῷ κόσμῳ ἀνώτεροι· ἐρχόμεθα οἱ τελευταῖοι δυστυχῶς εἰς τὸν πολιτισμὸν, καὶ, ἂν δὲν ἔχωμεν αὐτὴν τὴν συναίσθησιν, ἀδικοῦμεν ἑαυτούς. Τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον νὰ γινώσκῃ τις εἶναι τὸ νὰ ἰδῇ τὴν ἀδυναμίαν του. Ὅταν μὲ ἀφαιρῇς, νὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου εἰς τὴν ἐκλογὴν, εἴτε προέδρου, εἴτε οἱασδήποτε ἄλλης ἀρχῆς, μὲ ἐκθέτεις εἰς τί; Οὐχὶ εἰς τὸ νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου εἰς τὸν ἐντολέα μου, ἀλλ’ εἰς ὅλας τὰς ἀτομικὰς σχέσεις, καὶ κἀνεὶς δὲν εἶναι ἀνώτερος αὐτῶν, μὲ ἐκθέτεις νὰ ἔλθω εἰς δυσαρέσκειαν μὲ τοὺς φίλους μου, μὲ ἐκθέτεις εἰς ἕνα ἔλεγχον ἄτοπον, θέλεις νὰ ἐπιτηρήσῃς τὶ ἔχω ἐγὼ ἐν τῷ βάθει τῆς καρδίας μου, τῆς συνειδήσεώς μου, τὸ ὁποῖον δὲν ἤθελα προβῆ νὰ τὸ ἐκφράσω, διότι, ὅταν δίδω τὴν ψῆφόν μου πρὸς ἐκλογὴν, δύναμαι νὰ ἔχω λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν εἶναι ἁρμόδιον νὰ εἴπω μήτε εἰς τὸν πιστότερον φίλον μου. Διὰ νὰ δικαιολογήσω τί πρέπει νὰ πράξω; Θέλεις νὰ μὲ φέρῃς εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τὸ εἴπω· δὲν τὴν ἔδωκα, διότι γνωρίζω πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπρεπὲς νὰ εἴπω καὶ δὲν συμφέρει νὰ τὰ εἴπω, ἡ καρδία μου τὰ γινώσκει· θέλεις νὰ ἐκθέσω λοιπὸν τὴν καρδίαν μου, διότι τὸ ζήτημα περὶ προσώπων εἶναι ζήτημα ἁβρᾶς ἐξετάσεως, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ κάμω περὶ προσώπων· πρέπει λοιπὸν νὰ σὲ εἴπω, ὅτι τὸν εἶδα αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον πράξαντα ἐκεῖνο ἢ τοῦτο, παρεκτραπέντα εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν: καὶ θέλετε μὲ φέρει λοιπὸν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐλέγχω δημοσίως τοῦτον ἢ τὸν ἄλλον; Νὰ ἔχω ἐνώπιόν μου μίαν σειρὰν ἐχθρῶν, χωρὶς αἰτίαν, χωρὶς ἀφορμὴν καὶ ἀνάγκην; Καὶ τάχα τί θέλω εἴπει εἰς τοὺς ἐντολεῖς μου; Πρόκειται νὰ ἐκλέξω μεταξὺ δύω ἢ τριῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἔχουν πιθανότητα· προτιμῶ τοῦτον ἢ ἐκεῖνον· τί ἔχω νὰ δώσω λόγον εἰς τοὺς ἐντολεῖς μου; Ἔχω νὰ δώσω λόγον, ὅτι νομίζομεν, ὅτι ὅλα τὰ ζητήματα ἔχουν πάντοτε καὶ πρῶτον τὸ προσωπικὸν ὅπλον, καὶ δυστυχῶς παρατηρῶ, ὅτι ὅλα τὰ ζητήματα ἔχουν ἕνα χαρακτῆρα προσωπικότητος. Τὸ λέγω μετὰ λύπης. Ἀκούω πολλάκις αὐτὸ τὸ ζήτημα, ὅτι λαμβάνει τὴν δεῖνα πιθανότητα λόγῳ τοῦ δεῖνος προσώπου ἢ τοῦ ἄλλου προσώπου, δὲν λέγω, ὅτι εἶμαι ἀνώτερος τούτων, καὶ τὸν ἑαυτόν μου καταδικάζω· ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογῶ τὸ λάθος μου, καὶ πρέπει νὰ ᾖμαι εἰς κατάστασιν νὰ τὸ διορθώσω, καὶ ὄχι νὰ τὸ θέτω ὡς πρῶτον καὶ κύριον ἔργον. Τί σχέσιν ἔχει τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς τοῦ Ἡγεμόνος; Ἀπορῶ πῶς ἐτέθη ἐνώπιόν σας. Τὸ ἔθνος ἀπεφάσισε νὰ ἐκλέξῃ διὰ πανδήμου ψηφοφορίας τὸν Ἡγεμόνα, καὶ πρόκειται ἡ Συνέλευσις ν’ ἀπαριθμήσῃ τὰς ψήφους· τί κοινὸν ἔχει τοῦτο πρὸς ἐκεῖνο; Εἶναι ἀρχαιρεσία τὸ περὶ Ἡγεμόνος καὶ τὸ ἀναφέρετε; Τί νομίζετε; Ὅτι πρόκειται ἡ πλειονοψηφία ἢ μειονοψηφία μιᾶς Συνελεύσεως ἐκ 200 ἢ 300 νὰ καταστήσῃ ἓν πρᾶγμα ἀγαπητὸν εἰς ἓν ἔθνος! Ὄχι! Κύριοι. Ὅλαι αἱ εὐχαὶ τοῦ ἔθνους, καὶ ἐκ τῆς καρδίας ὅλων θέλει προκύψει ὁ Ἡγεμών. Τί κοινὸν λοιπὸν ἔχει; Θέλετε νὰ κάμητε ἄλλην χρῆσιν τοῦ πράγματος, τουτέστι νὰ ἐπιτηρῆτε ποίους ἔχετε φίλους καὶ ποίους ὄχι, νὰ σχηματίζητε στρατόπεδα, μερίδας, νὰ ἀπαριθμῆτε καὶ νὰ προβαίνητε; Ὄχι! Κύριοι, αὐτὰ λέγονται σφάλματα, ἀτοπήματα, καὶ θέλετε μετανοήσει, ὅτι ἔγειναν αὐτὰ τὰ σφάλματα, καὶ τότε θέλετε’ εἴπει· ἠθέλησα νὰ νεωτερίσω, ὅτι ἔκαμα μίαν ἀνακάλυψιν ἐγὼ τὸ μικρὸν ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἔρχεται πρώτην φορὰν εἰς αὐτὸ τὸ στάδιον, ἠθέλησα νὰ κάμω μίαν ἀνακάλυψιν, καὶ δὲν ἠθέλησα ν’ ἀκούσω τὴν αὐθεντίαν τὴν ἐκ τῆς πείρας καὶ τῆς ἱστορίας τῶν μεγάλων ἐθνῶν.

§22ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, εἶμαι ἓν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐπεφορτίσθη νὰ συντάξῃ τὸν κανονισμόν· ἀλλ’ ὡς γινώσκετε πᾶν τὸ περιεχόμενον δὲν ἐγράφη βεβαίως καθ’ ὑπαγόρευσιν ὅλων, ἔρχομαι διὰ τοῦτο νὰ ὑποστηρίξω ἀντίθετον γνώμην τῆς γνώμης τοῦ κανονισμοῦ περὶ τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας. Δὲν ἔρχομαι, Κύριοι, προλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, νὰ μεμφθῶ τοὺς ὑπὲρ τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας, ἀλλ’ ἔρχομαι νὰ καταδείξω τὰ ἐλαττώματα τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας καὶ τὰ πλεονεκτήματα τῆς φανερᾶς. Πολλάκις τὰ αὐτὰ πράγματα, κατὰ διαφόρους καιροὺς γενόμενα, διάφορα ἔχουν καὶ τὰ ἀποτελέσματα, ἐνίοτε δὲ καὶ ὅλως ἀντίθετα. Τὸ ὀρθὸν τῶν λόγων μου τούτων καταδεικνύει καὶ ἡ μυστικὴ ψηφοφορία, ἐντὸς τῶν κοινοβουλευτικῶν Σωμάτων. Ἡ μυστικὴ ψηφοφορία ἐντὸς αὐτῶν εἶναι προμαχὼν ἀσφαλὴς, δὲν λέγω τῆς εὐσυνειδησίας, ἀλλὰ τῆς ἐλευθερίας τῆς συνειδήσεως καὶ ψήφου τῶν ἀντιπροσώπων κατὰ τοῦ δεσπόζοντος αὐτῶν· διὰ τοῦτο, ὅπου μὲν δεσπότης τῆς ψήφου ἄρχων τις εἶναι τυραννόφρων ἢ κακοήθης, ἡ ἐλευθερία τῆς ψήφου σώζεται ἐξασφαλιζομένη ἐν τῇ μυστικῇ ψηφοφορίᾳ· ἐκεῖ δὲ ἡ κακία, ἡ κακοήθεια, ἡ δουλοφροσύνη δὲν ἔχουν ἀνάγκην τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας, διότι ἀπροκαλύπτως δύνανται νὰ ἐργάζωνται· ὅπου ὅμως ἡ ἀδέσποτος καὶ ἀδέκαστος κοινὴ γνώμη δεσπόζει τῆς ψήφου τῶν ἀντιπροσώπων, ἐκεῖ ἡ μυστικὴ ψηφοφορία εἶναι βαθὺς καὶ πυκνὸς πέπλος τῆς ἀκορέστου φιλαρχίας, τῆς αὐθαιρέτου φιλοδοξίας, τοῦ φθόνου, τοῦ δόλου, τῆς ἀπάτης, τῆς ἰδιοτελίας καὶ πολλῶν ἄλλων κακῶν. Τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας ἐν ἐλευθέρᾳ πολιτείᾳ, ὁποία εἶναι σήμερον εὐτυχῶς ἡ ἡμετέρα μετὰ τὴν ἀποβολὴν τοῦ Ὄθωνος, προτιμωτέραν τὴν φανερὰν νομίζω καὶ δι’ ἄλλον λόγον. Πολλοὶ ἐξ ἡμῶν εἶχον τὴν ἀτυχίαν νὰ μετάσχωσι τῶν κακῶν τοῦ Κυβερνητικοῦ συστήματος τοῦ Βασιλέως ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὑπῆρξε σύστημα ἀντισυνταγματικὸν πολλῆς πολιτικῆς διαφθορᾶς· ἡ κοινὴ γνώμη δυσπιστεῖ διὰ τοῦτο, καὶ πρέπει νὰ δυσπιστῇ, μέχρις οὗ καταδείξωμεν ἐν τῇ φανερᾷ ψηφοφορίᾳ παντοῦ καὶ πάντοτε διὰ λόγων καὶ ἔργων, ὅτι ἀπεβάλομεν τὰς ἀσχημίας τοῦ συστήματος ἐκείνου· ἔχομεν ἀνάγκην, Κύριοι, εὐγενῶν καὶ γενναίων χαρακτήρων· ἔχομεν ἀνάγκην πολιτικῶν ἀνδρῶν. Αἱ ἀπηνεῖς τριακονταετεῖς καταδιώξεις τῶν εὐγενῶν καὶ γενναίων χαρακτήρων ἠρέωσαν τὴν φάλαγγα αὐτῶν· ἂν δὲ δὲν προσπαθήσωμεν τώρα, κατὰ τὰς περιστάσεις αὐτὰς, ὅτε ἰσχυρότεροι πάντων εἴμεθα, νὰ πληρώσωμεν τὰ κενὰ τῆς φάλαγγος ταύτης, ἀσθενεῖς θέλει μᾶς εὕρει τὸ μέλλον καὶ εὐκόλως θὰ δυνηθῇ πάλιν νὰ μᾶς διαφθείρῃ· τί δὲ περισσότερον τῆς παντοῦ καὶ πάντοτε φανερᾶς ψηφοφορίας δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς ἐξευγενισμὸν μόνιμον καὶ σταθερόν; ὁ παντοῦ καὶ πάντοτε ἐν τῷ φανερῷ ψηφίζων δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὸν ἐξευγενισμὸν τοῦτον· ὁ παντοῦ καὶ πάντοτε ἐν τῷ φανερῷ ψηφίζων συνειθίζει νὰ σέβηται τὴν κοινὴν γνώμην, καὶ καθιστᾷ ἐχθρὸν ἀμείλικτον τὸν μὴ σεβόμενον αὐτὸν Βασιλέα, ἢ ἄλλον ἄρχοντα· ὁ παντοῦ καὶ πάντοτε ἐν τῷ φανερῷ ψηφίζων, σεβόμενος τὴν κοινὴν γνώμην, θέλει ἀδιστάκτως ἀποφασίζει νὰ λυπῇ καὶ τοὺς φίλους αὑτοῦ χάριν τῆς ἐλευθερίας, τοῦ ὀρθοῦ καὶ δικαίου, καὶ τοῦ συμφέροντος τῆς πατρίδος· ὁ παντοῦ καὶ πάντοτε ἐν τῷ φανερῷ ψηφίζων, εἶναι ἠναγκασμένος νὰ συμφατριάζῃ μὲ τὴν κοινὴν γνώμην· ὁ δὲ τοιοῦτος φατριατισμὸς, πλεῖστα ὅσα καλὰ θέλει ἔχει, σπανιώτατα δὲ θέλει ἔχει καὶ τι ἐπιβλαβὲς, διότι σπανιώτατα σφάλλει ἡ ἔμφρων κοινὴ γνώμη. Τί δὲ ὁ ἐν τῷ κρυπτῷ ψηφίζων; ὁ ἐν τῷ κρυπτῷ ψηφίζων ἐνεργεῖ πολλάκις ἀφόβως πρὸς ἴδιον ὄφελος καὶ πρὸς βλάβην τῆς πατρίδος, χωρὶς νὰ ἠμπορῇ ἡ φοβερὰ κοινὴ γνώμη νὰ ἐπέρχηται στηλιτεύουσα τὴν ἰδιοτέλειαν καὶ τὸν ἀντιπατριωτισμόν. Τελευτῶν, ΚΚ. ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἀνάξιον θεωρῶ πολίτου ἐλευθέρου τὸ κρύπτεσθαι δι’ οἱονδήποτε λόγον καὶ ἐν οἱᾳδήποτε περιστάσει ἐνώπιον τοῦ ἀνωτάτου δικαστηρίου τῆς κοινῆς γνώμης. Ἐπαναλαμβάνω πάλιν, ὅτι ἡ μυστικὴ ψηφοφορία εἶναι καταφύγιον τῆς ἐλευθερίας εἰς κράτη τυραννούμενα· εἰς κράτη ὅμως ἐλεύθερα κρυψὼν εἶναι κακοηθείας καὶ πάσης πολιτικῆς διαφθορᾶς. Διὰ τοῦτο προτείνω νὰ ἐξαλείψωμεν ὅλως ἐκ τοῦ κανονισμοῦ ἡμῶν τὸ περὶ μυστικῆς ψηφοφορίας· ὁσάκις δὲ πρόκειται περὶ ἐκλογῆς προσώπων, νὰ ἐγγράφῃ ἕκαστος τ’ ὄνομα ἢ τ’ ὄνομα ἐκείνων, τοὺς ὁποίους θέλει νὰ ἐκλέξῃ, καὶ εἴτε διὰ τῆς προσυπογραφῆς ν’ ἀποκαλύπτῃ τὸ ἴδιον ἑαυτοῦ ὄνομα, ἢ νὰ παραδίδῃ εἰς τὸν Πρόεδρον τὸ ψηφοδέλτιόν του, ὁ δὲ Πρόεδρος ν’ ἀναγνώσῃ αὐτὸ ἀμέσως, ὥστε νὰ γίνηται δῆλον ποίους ἐξέλεξε καὶ ποῖος τοὺς ἐξέλεξε καὶ αὐτὸς νὰ φέρῃ πάντοτε τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών του. Τοῦτο νομίζω προσῆκον εἰς πολίτην ἐλεύθερον.

§23ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὁ πρὸ ἐμοῦ λαλήσας πληρεξούσιος Ἀθηνῶν, εὐγλώττως καὶ εὐστόχως, κατὰ τὴν πεποίθησίν μου, ἀντέκρουσε τὰ ἐπιχειρήματα τῶν φρονούντων ὑπὲρ τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας προκειμένου λόγου περὶ προσώπων· ἠρύσθη δὲ τὰ ἐπιχειρήματα ἐκ τοῦ μεγάλου διδασκάλου, τὸν ὁποῖον τὸ ἠθικὸν πρόσωπον, ὁ ἄνθρωπος δύναται νὰ ἔχῃ, ἐκ τῆς πείρας καὶ οὐχὶ ἐκ τῆς πείρας τυχαίως, ἀλλὰ τῆς πείρας τοῦ πεπολιτισμένου Κόσμου, ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ὁποίου ζῶμεν. Ἠρύσθη αὐτὰ ἐκ τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς αὐθεντίας τῶν μεγάλων δημοσιογράφων. Ἐλπίζω, Κύριοι, ὅτι εἰς τὰς καρδίας ὅλων οἱ λόγοι τοῦ προλαλήσαντος, δὲν θὰ ἔμειναν ἄνευ ἀποτελέσματος. Δὲν θέλω ἐπαναλάβει τὰ αὐτὰ ἐπιχειρήματα, ἀλλ’ ἔρχομαι νὰ ὑποστηρίξω τὴν μυστικὴν ψηφοφορίαν, προκειμένου λόγου περὶ προσώπων, ἐν ὀνόματι τοῦ πολιτισμοῦ, ἐν ὀνόματι τῶν καλῶς εὐνοουμένων συμφερόντων τῆς Πατρίδος εἰς τὰς προκειμένας κρισιμωτάτας περιστάσεις αὐτῆς. Οὐδεμία ἀμφιβολία, Κύριοι, ὅτι ἡ μεγαλειτέρα τῶν ἀρετῶν ἡ ἀνορθοῦσα καὶ τὰ πρόσκαιρα καὶ τὰς πολιτείας εἶναι τὸ ἀνδρικὸν θάῤῥος. Ἀλλ’ αἱ κοινωνίαι δὲν ἀναπτύσσονται διὰ μιᾶς καὶ μόνης ἀρετῆς, τὸ συμφέρον αὐτῶν ἀπαιτεῖ, ὥστε αἱ διάφοροι ἀρεταὶ νὰ συμβαδίζωσι, νὰ συνυπάρχωσι, νὰ μὴ καταστρέφῃ ἡ μία τὰς ἄλλας, διότι ἄλλως δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἀπαιτουμένη ἁρμονία ὅπως φθάσῃ κοινωνία τις εἰς τὸν πρὸς ὃν δεῖ ὅρον. Εἶναι λοιπὸν μεγάλη, ἡ εἰρημένη ἀρετὴ πρέπει νὰ θύωμεν εἰς αὐτήν. Ἀλλά, Κύριοι, ζῶμεν τὴν σήμερον εἰς μίαν ἐποχὴν πολὺ διάφορον ἐκείνης κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ἄτομον ἐξήσκει μεγάλην ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς τύχης τῶν ἐθνῶν, τὴν σήμερον, Κύριοι, ζῶμεν ἐν τῷ μέσῳ ἑνὸς πολιτισμοῦ, ὅστις μηδενίζει σχεδὸν τὸ ἄτομον καὶ ἀπαιτεῖ, ἵνα δυνηθῇ ἔθνος τι νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμόν του, νὰ ἐργάζωνται εἰς τοῦτο οἱ πάντες, ὥστε ἐὰν ἐκλείπῃ ἀπὸ τὴν κοινωνίαν ἡ ἁβρότης ἐκείνη περὶ τοὺς τρόπους ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν ἠμπορεῖ ὁ ἄνθρωπος νὰ συνεργάζηται μὲ τοὺς ὁμοίους, του γεννᾶται σπουδαῖον πρόσκομμα εἰς τὴν πρόοδον καὶ ἀνάπτυξιν τῆς κοινωνίας. Τὴν σήμερον, Κύριοι, μὴ πλανᾶσθε, τὸ ἄτομον εἶναι μηδέν· ἡ κοινωνία εἶναι ἐκείνη, ἥτις ἠμπορεῖ νὰ πράξῃ, ἡ κοινωνία εἶναι ἐκείνη, ἥτις διέπραξε μεγάλα ἔργα τῆς ἐποχῆς μας· ὅσοι νομίζετε, ὅτι ὑψοῦντες τὸ ἄτομον δύνασθε νὰ φθάσητε εἰς ἀποτέλεσμα ἄξιον τοῦ Ἕλληνος, πλανᾶσθε· πρέπει νὰ ἀναπτύξητε τὸν πολιτισμὸν, νὰ μορφώσητε τὴν κοινωνίαν ὁλόκληρον, διὰ νὰ ἠμπορέσητε νὰ πραγματοποιήσετε τὰς εὐγενεῖς ἐκείνας ἐμπνεύσεις τῆς καρδίας σας, ἀπὸ τὰς ὁποίας δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁρμᾶσθε εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑψηλῶν καθηκόντων σας. Ἀλλά, Κύριοι, διὰ νὰ ἠμπορέσητε νὰ τύχητε τοῦ σκοποῦ σας, δὲν πρέπει νὰ προσκρούσητε εἰς τὰς ἀρχὰς ἐκείνας, τὰς ὁποίας καθιέρωσεν ὁ πολιτισμός, καὶ ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν δύναται τὴν σήμερον νὰ ὑπάρξῃ πολιτισμένη κοινωνία. Ὁ πολιτισμὸς δὲ τί ἀπαιτεῖ, Κύριοι; ἡ ἁβροφροσύνη τί ἐπιβάλλει; ἐπιτρέπει νὰ λέγῃ ὁ εἷς εἰς τὸν ἄλλον κατὰ πρόσωπον, δὲν εἶσαι καλὸς, δὲν εἶσαι ἱκανός; Ὄχι! Κύριοι, ὁ πολιτισμὸς ἀπαιτεῖ, ὥστε ὁ ἄνθρωπος τὰς κρίσεις περὶ τοῦ ἄλλου τότε μόνον νὰ τὰς ἐκθέτῃ κατὰ πρόσωπον, ὅταν ἐκ τούτου δύναται νὰ προκύψῃ ὠφέλεια ἀναπόφευκτος, βεβαία· εἰς πᾶσαν ἄλλην περίστασιν ὁ πολιτισμὸς ἀπαιτεῖ, ὥστε ὁ ἄνθρωπος νὰ προσφέρηται πρὸς τὸν οἰκεῖόν του μὲ φιλοφροσύνην, καὶ νὰ ἀπέχῃ ἀπὸ τοῦ νὰ λέγῃ πράγματα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ τὸν δυσαρεστήσουν. Ἐν ὀνόματι λοιπὸν τοῦ πολιτισμοῦ, σᾶς λέγω, σᾶς παρακαλῶ θερμῶς ν’ ἀποκρούσητε τὸ σύστημα τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας, τίποτε δὲν δύναται νὰ προκύψῃ καλὸν ἐκ τοῦ εἰρημένου συστήματος οὐδεμία ὠφέλεια δύναται νὰ προέλθῃ ὑπὲρ τῆς Πατρίδος; Κύριοι. Κατὰ δεύτερον δὲ λόγον ἔρχομαι, Κύριοι, νὰ σᾶς ἐξορκίσω ἐν ὀνόματι τῶν καλῶς ἐννοουμένων συμφερόντων τῆς Πατρίδος ν’ ἀποκρούσητε μίαν ἰδέαν, ἥτις δύναται νὰ ἔχῃ λυπηρὰς διὰ τὴν Ἑλλάδα συνεπείας. Τί πρόκειται, Κύριοι; Ποῖος εἶναι ὁ προορισμὸς τῆς ἐπαναστάσεως; Πρόκειται νὰ κηρύξωμεν τὸν πόλεμον κατὰ προσώπων; Πρόκειται νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν πάλην τὴν προσωπικὴν, ἥτις ἀείποτε κατέστρεψε τὴν ὡραίαν Πατρίδα μας καὶ ἐμπόδισεν αὐτὴν ἀπὸ τοῦ νὰ πράξῃ ἔργα ἄξια τοῦ ἐνδόξου παρελθόντος της; Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀποστολὴ τῆς ἐπαναστάσεως; Δὲν πιστεύω, Κύριοι, τοιαύτην νὰ θεωρεῖτε τὴν ἀποστολὴν τῆς ἐπαναστάσεως! Ἂν θέλετε, Κύριοι, ν’ ἀνορθώσωμεν τὴν τοσοῦτον ταπεινωθεῖσαν ὑπόληψιν τοῦ ἔθνους, ἂν θέλετε νὰ δικάσωμεν τὴν ἐπανάστασιν, νὰ προστρίψωμεν ὅλας ἐκείνας τὰς ὕβρεις, τὰς ἀδίκως καθ’ ἡμῶν ἐκσφενδονισθείσας, εἰς τὸ πρόσωπον ἐκείνων, οἵτινες εἰργάσθησαν εἰς τὸ νὰ μᾶς ἀποδείξωσιν ἀξίους αὐτῶν τῶν ὕβρεων, πρέπει νὰ παύσωμεν ἀποβλέποντες εἰς πρόσωπα, πρέπει νὰ λησμονήσωμεν, ὅτι ὑπάρχουν ἄτομα εἰς τὴν Ἑλλάδα, πρέπει νὰ πνίξωμεν πᾶσαν συμπάθειαν, καὶ ἂν ἔχωμεν τοιαύτην, νὰ τὴν καλύψωμεν μὲ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὴ γίνεται παντάπασι καταφανὴς, καὶ νὰ ἀποβλέψωμεν μόνον καὶ μόνον εἰς τὰ πράγματα, μόνον καὶ μόνον εἰς τὴν ἐπανόρθωσιν τῶν κακῶς πεπραγμένων. Δι’ αὐτῶν καὶ μόνων τῶν μέσων δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν σκοπὸν, εἰς τὸν ὁποῖον ἀποβλέπομεν. Ἐὰν ὅμως ἀρχίσωμεν ὁ εἷς κατὰ πρόσωπον νὰ διαπληκτίζῃ τὸν ἄλλον, ἐὰν καταντήσωμεν, ὥστε νὰ καταστρέψωμεν καὶ τὴν φιλοπροσωπίαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν καὶ ὁ πολιτισμὸς ἀπαιτεῖ νὰ ὑπάρχῃ, φοβοῦμαι μήπως διαιρεθῶμεν εἰς δύω ἢ πολλὰ στρατόπεδα, καὶ τοιουτοτρόπως καταστραφῶσιν αἱ ἐλπίδες, τὰς ὁποίας στηρίζει εἰς ἡμᾶς ἡ πατρὶς (ἀποδοκιμασίαι). Προσέξατε, διότι εἶναι πολὺ κρίσιμον καὶ σπουδαῖον τὸ ζήτημα. Βλέπω ἐκ τῆς ταραχῆς, τὴν ὁποίαν προξενοῦσιν οἱ λόγοι μου, ὅτι ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, οἵτινες νομίζουν, ὅτι πρόκειται νὰ περιέλθωσιν εἰς τὰ πράγματα· ἐὰν ἡ πλειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως τοὺς θέλῃ, νὰ ἔλθωσι· καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἐρχόμενοι θὰ ὠφελήσωσι τὴν πατρίδα, διότι οἱ ἔχοντες ὑπὲρ ἑαυτῶν τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Συνελεύσεως, θὰ ἔχωσι καὶ τὴν ὑποστήριξιν τῆς κοινῆς γνώμης, ἑπομένως καὶ τὴν δύναμιν τοῦ νὰ ἐπανορθώσωσι τὰ κακῶς πεπραγμένα, καὶ νὰ σώσωσι τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὸ τρομερὸν ναυάγιον τῆς ἀναρχίας, τὸ ὁποῖον τὴν ἐπαπειλεῖ. Ἀλλὰ, Κύριοι, ὁ θέλων νὰ διοικήσῃ τὴν Ἑλλάδα, δὲν πρέπει νὰ νομίσῃ, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν συνείδησιν τοῦ ἄλλου δι’ οἱουδήποτε μέσου· κἀνεὶς, Κύριοι! Καὶ ἂν πρὸς καιρὸν τὸ κατορθώσῃ, θέλει ἴδει, ὅτι τὸ ὅπλον αὐτὸ θέλει στραφεῖ κατὰ τῆς κεφαλῆς του. Καὶ πολιτικῶς λοιπὸν κακῶς σκέπτονται ἐκεῖνοι, οἵτινες νομίζουσιν, ὅτι διὰ τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας ἠμποροῦν νὰ ὠφελήσουν ἑαυτοὺς ἢ τὴν πολιτείαν. Δὲν βλέπω δὲ, Κύριοι, ποῖος εἶναι ὁ ἐχθρὸς, κατὰ τοῦ ὁποίου θέλετε δῆθεν νὰ προφυλάξητε τὴν πολιτείαν διὰ τῆς φανερᾶς ψήφου. Ἔχομεν κἀμμίαν Κυβέρνησιν ἰσχυρὰν, ἥτις ἠμπορεῖ νὰ πιέσῃ τὴν συνείδησιν τῶν ἀνθρώπων, καὶ θέλετε κατὰ τῆς πιέσεως αὐτῆς νὰ προφυλάξητε τὴν κοινωνίαν; τὴν Συνέλευσιν; Ἀλλὰ, Κύριοι, νομίζω, ὅτι ἀδικεῖτε τὴν Συνέλευσιν, ἓν Συνέδριον περιλαμβάνον τοὺς ἐκλεκτοὺς τοῦ Ἔθνους, ἐὰν νομίσητε, ὅτι Κυβέρνησις, οἵα εἶναι ἡ σημερινὴ, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν θέλησίν της δι’ ὁποιουδήποτε μέσου. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν βλέπω τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας, χάριν τοῦ ὁποίου νὰ θελήσητε νὰ καθιερώσητε μίαν ἀρχὴν μοναδικήν, ἀποκρουομένην ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τῆς ἐπιστήμης, ἀποκρουομένην ἀπὸ τὸν πολιτισμὸν, μίαν ἀρχὴν ἀντικειμένην εἰς τὸ καλῶς ἐννοούμενον συμφέρον τῆς πατρίδος.

§24ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μίληση, δὲν εἶναι σειρά σας· παρακαλῶ, ἔχουν ἄλλοι πρὸ ὑμῶν τὸν λόγον. Νομίζω ὅμως, ὅτι, ἂν ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη, νὰ μὴ προβῶμεν περισσότερον.

§26Ν. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἐγὼ, ἐπειδὴ θέλω νὰ ἀποκρούσω τὸν προλαλήσαντα, διὰ τοῦτο ἐζήτησα τὸν λόγον, διὰ νὰ ἀποκρούσω μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα μοῦ ἐφάνησαν, ὅτι προσβάλλουν καὶ τὸ ἔθιμον, καὶ τὸν Ἑλληνικὸν χαρακτῆρα, καὶ τὸν χαρακτῆρα τῶν ἐντίμων πληρεξουσίων· διότι ἂν ἔχωμεν ἁβροφροσύνην, τὴν ἔχομεν εἰς τὰ πρόσωπα, ἀλλὰ δὲν ἔχομεν κᾀμμίαν ἁβροφροσύνην ἀπέναντι ἀρχῶν, αἵτινες δύνανται νὰ φέρωσι βλάβην εἰς τὴν πατρίδα.

§27ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, τὸ ζήτημα περὶ τῆς φανερᾶς ἢ τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας εἶναι ἀναντιῤῥήτως ἓν τῶν σπουδαιοτέρων ζητημάτων τοῦ δημοσίου δικαίου. Πολλοὶ πολλαχῶς ἐπραγματεύθησαν περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ συγγραφεῖς καὶ πολιτικοὶ ἄνδρες. Ἤμην ἀνέκαθεν ὑπὲρ τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας, καὶ ὅταν ἀκόμη περὶ τούτου ἤκουσα τὴν συζήτησιν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, καὶ κατόπιν ὅταν ἡ πεῖρα μὲ ἐφώτισε. Παρακαλῶ νὰ πιστεύσῃ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, ὅτι ἐκφράζω μίαν βαθεῖαν πεποίθησιν ἐπὶ τοιούτου ζητήματος. Ὁ ἔντιμος προαγορεύσας, Κύριοι, ἠρώτησεν ἑαυτὸν τὶς ἦτο ὁ προορισμὸς τῆς τελευταίας ἡμῶν ἐπαναστάσεως καὶ ἀπήντησεν εἰς ἑαυτόν· ἦτο τάχα ἡ καταστροφὴ τῶν προσώπων; Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι δὲν ἐννόησα τὴν ἀπόκρισιν. Θὰ τῷ εἴπω μὲ δύω λέξεις τίς ἦτο ὁ προορισμὸς τῆς Ὀκτωβριανῆς ἐπαναστάσεως, διότι τοῦτο θὰ μὲ φέρῃ καὶ εἰς τὸ προκείμενον ζήτημα. Κᾀνεὶς, Κύριοι, ἐξ ἡμῶν δὲν ἀμφιβάλλει, ὅτι τὸ παρελθὸν, τὸ ὁποῖον κατέστρεψεν ἡ ἐπανάστασις, δὲν ἐστηρίζετο ἐπὶ τῆς βίας. Ὁ ἡγεμὼν, ὅστις δὲν ὑπάρχει σήμερον, δὲν ἐτυράννησε τὸν τόπον, ὡς Νέρων, διὰ τῆς βίας· ἔκαμεν ὅμως κᾄτι τι χειρότερον· διέφθειρε τὸ Ἔθνος· ἡ τυραννία τοῦ Ὄθωνος ἐστηρίχθη ἐπὶ τῆς διαφθορᾶς τῶν συνειδήσεων, ἐπὶ τῆς ἐξαχρειώσεως τῶν χαρακτήρων· 30 ὅλα ἔτη ἐπεκράτησεν αὐτὸ τὸ σύστημα καὶ ἔφερε τοὺς πικροὺς καρπούς του. Ἦλθεν ἡ ἐπανάστασις, ὡς ἀντίδρασις, ὡς σωτήριος ἀντίδρασις κατὰ τῆς συστηματικῆς, τῆς βαθείας διαφθορᾶς, τῆς πολιτικῆς καὶ τῆς κοινωνικῆς. Ἐὰν λοιπὸν ἡ ἐπανάστασις θελήσῃ νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν πορείαν της τὴν φυσικὴν, τί πρέπει νὰ πράξῃ; Πρέπει βεβαίως νὰ μεταχειρισθῇ ὅλα τὰ μέσα τὰ δραστικὰ, διὰ νὰ φέρῃ ἕνα σωτήριον ἀντιπερισπασμὸν κατὰ τῆς διαφθορᾶς, ἡ ὁποία καὶ τὴν πολιτείαν μας εἶχε κατακλύσει καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν μας ἤρχισε νὰ καταβαίνῃ. Θεωρῶ δὲ μετὰ πεποιθήσεως τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν ὡς ἓν τῶν συντελεστικωτέρων πρὸς τοῦτο μέσων. Κύριοι! τί εἶναι ἡ φανερὰ ψηφοφορία; Ἡ φανερὰ ψηφοφορία εἶναι ὁ ἔλεγχος τῆς κοινῆς γνώμης· ἓν Σῶμα δημόσιον πρέπει νὰ ἐνεργῇ δημοσίᾳ, φανερὰ, ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν καὶ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς κοινῆς γνώμης. Ἡ τοιαύτη δ’ ἐπίβλεψις τῆς κοινῆς γνώμης εἶναι σωτήριος καὶ φέρει τὸ ἀποτέλεσμα, ὥστε νὰ σώζῃ καὶ αὐτοὺς τοὺς δειλοὺς χαρακτῆρας. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εἰς ἐκτάκτους.....

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ ἀκούηται ὁ ἀγορεύων.

§29ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις, ὅταν ὑπάρχῃ μία δύναμις ἐκτὸς τῶν ἐπισήμων Σωμάτων, δύναμις εἴτε κοινωνικὴ, ὡς μία ἀριστοκρατία, εἴτε πολιτικὴ ὡς μία δεσποτικὴ κυβέρνησις, ἡ ὁποία καταδιώκει πανταχοῦ καὶ πάντοτε τὸν χαρακτῆρα, ὁ νομοθέτης φροντίζει νὰ σώζῃ τοὺς μικροὺς χαρακτῆρας, σκιάζων, οὕτως εἰπεῖν, αὐτοὺς μὲ τὸν πέπλον τῆς μυστικότητος. Ἀλλ’ ὅταν, Κύριοι, ἓν Σῶμα δὲν ἔχῃ ὑπεράνω ἑαυτοῦ, εἰμὴ μόνον μίαν κοινὴν γνώμην, ὅταν εὐτυχῶς αὐτὸ τὸ Σῶμα ἐνεργῇ ἐντὸς μιᾶς κοινωνίας, ἡ ὁποία δὲν ἔχει καμμίαν τάξιν προνομιοῦχον, ὅταν ᾖναι δύναμις συντακτικὴ, διατί θέλετε τότε τὸ ἄτομον νὰ τὸ κρύπτητε εἰς τὴν μυστικότητα καὶ τὸ σκότος, νὰ τὸ κρύπτητε ἀπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς κοινῆς γνώμης, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ τὰς ἀδυναμίας αὐτὰς νὰ τὰς διορθώσῃ; Τὸ ἄτομον ὑπὸ τὰ ὄμματα τῆς κοινῆς γνώμης ἀνυψοῦται, γίνεται ἀνώτερον καὶ τῶν παθῶν καὶ τῆς ἰδιοτελείας, καὶ τῶν προσωπικοτήτων. Δὲν βλέπω ἀληθῶς κἀνένα λόγον, ὁ ὁποῖος ἠμπορεῖ νὰ μὲ πείσῃ νὰ ἐνεργῶμεν ἐντὸς τοῦ Σώματος τούτου ἐν τῷ σκότει. Ἀλλὰ τέλος πάντων θέλετε νὰ κρύψητε τὸ ἄτομον καὶ μᾶς προετάξατε τὰς ἰδιωτικάς του σχέσεις, τὰς ὁποίας λέγετε, ὅτι ἡμεῖς φαρμακεύομεν διὰ τῆς δημοσιότητος. Αἴ! Κύριοι, ὅταν πρόκηται περὶ τῶν γενικῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος, ὅταν πρόκηται περὶ σπουδαιοτάτων ἀντικειμένων, ἔρχεσθε νὰ μᾶς ἀναφέρητε τὰς προσωπικὰς καὶ φιλικὰς σχέσεις, καὶ νὰ μᾶς ἀντιτάξητε αὐτὰς ἀπέναντι ἀρχῶν; Ἀπέναντι τοῦ πολιτικοῦ χαρακτῆρος, ἀπέναντι τῆς ἠθικοποιήσεως καὶ ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῆς κοινωνίας, ἔρχεσθε καὶ μᾶς ἀντιτάττητε τὰς κοινωνικάς σας ἁβροφροσύνας; Αὐτὸ δὲν εἶναι σπουδαῖον· εἶναι ἐστολισμένον μὲ· τὰ ἄνθη τῆς εὐγλωττίας, ἀλλὰ δὲν εἶναι, εἰμὴ μία στενὴ ἰδέα ἀναξία καὶ αὐτοῦ, ὅστις τόσον εὐγλώττως τὴν ὑπερασπίσθη. Θέλετε νὰ κρύψητε τὸ ἄτομον ὑπὸ τὸ σκότος· ἀλλὰ μήπως τοὐλάχιστον τὸ κατορθώνετε; Ὄχι, ἐκεῖνος, ὅστις ἔχει συμφέρον νὰ γνωρίζῃ πῶς ἐψηφοφόρησεν ὁ φίλος του, πῶς ἐψηφοφόρησεν ὁ ὀπαδὸς ἑνὸς κόμματος, ἐκεῖνος δὲν θὰ τὸ ἀγνοῇ. Ὁ βασιλεὺς Ὄθων ποτὲ δὲν ἠγνόει, ποῖος ἐψηφοφόρησεν ἐναντίον αὐτοῦ· ἐκεῖνος, ἐπαναλαμβάνω, ὅστις ἔχει συμφέρον νὰ γνωρίζῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας, θὰ τὸ γνωρίζῃ, νὰ ἦσθε βέβαιοι. Ποῖος ὅμως δὲν θὰ τὸ γνωρίζῃ; Δὲν θὰ τὸ γνωρίζῃ ἡ κοινὴ γνώμη, αὐτὴ θὰ τὸ ἀμφιβάλλῃ. Αἴ! καὶ χάριν τοιούτων ἀτομικῶν ἢ κομματικῶν ἀδυναμιῶν θυσιάζομεν λοιπὸν τὴν σωτήριον ἐπήρειαν τῆς κοινῆς γνώμης ἐπὶ τῆς Συνελεύσεως; Τελειόνω, Κύριοι, μὲ μίαν μόνην παρατήρησιν. Καὶ οἱ δύω ἔντιμοι πληρεξούσιοι, οἵτινες ἠγόρευσαν ὑπὲρ τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας, ἔῤῥιψαν ἐν τῷ μέσῳ μίαν ἀτυχῆ ἰδέαν, τὴν ὁποίαν δὲν δύναμαι, παρὰ ν’ ἀποκρούσω. Μετὰ παῤῥησίας, μετὰ σεβασμοῦ βλέπετε, Κύριοι, ὁμιλοῦμεν ἡμεῖς περὶ τῆς γνώμης των. Οἱ ἔντιμοι ὅμως ἀντίπαλοί μας ἤθελον νὰ μᾶς εἴπωσιν, ὅτι στρατολογοῦμεν ἐδῶ διὰ νὰ σχηματίσωμεν κόμματα, διὰ ν’ ἀναβῶμεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, διὰ νὰ φατριάζωμεν. (Θόρυβος). Μάλιστα, Κύριοι, τὸ εἶπον. Σᾶς ἀπαντῶ, ὅτι φατριάζει μόνον ὁ ἐπιζητῶν τὸ σκότος· ἡ ἀλήθεια ἐπιζητεῖ τὸ φῶς, ὁ ἐργαζόμενος ἐν τῇ σκοτίᾳ, αὐτὸς διαβουλεύεται τὸ κακόν, ὁ δ’ ἐργαζόμενος ἐν τῷ φωτὶ, αὐτὸς βεβαίως ἐπιθυμεῖ καὶ θέλει τὸ καλόν. Ἡμεῖς, ἐπειδὴ ζητοῦμεν τὸ καλὸν, θέλομεν τὸν ἔλεγχον τοῦ φωτὸς, τὸν ἔλεγχον τῆς δημοσίας γνώμης. Ὅσοι ὅμως ἔχουν ἄλλους σκοποὺς καὶ θέλουν νὰ ἐνεργήσουν φατριαστικῶς ἐν τῇ Συνελεύσει, αὐτοὶ ἐπιζητοῦν τὸ σκότος. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς τροπολογίας μου.

§30ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἀναγνώσατέ την.

§31ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀναγινώσκει τὴν τροπολογίαν. «Ἡ περὶ ἀρχαιρεσιῶν καὶ πάσης ἐκλογῆς προσώπων ψηφοφορία γίνεται φανερὰ διὰ ψηφοδελτίων, ἕκαστον τῶν ὁποίων φέρει ἐν αὐτῷ τὸ ὄνομα τοῦ ἐκλεκτέου προσώπου, ἔξωθεν δὲ τὸ τοῦ ψηφοφοροῦντος πληρεξουσίου.» Κύριοι, ἡ ἐκλογὴ τῶν προσώπων, νομίζω, ὅτι διὰ μόνου αὐτοῦ τοῦ τρόπου καταλλήλως δύναται νὰ γείνῃ φανερά.

§32ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι καλὴ ἡ τροπολογία, ἂν παραδεχθῶμεν τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν.

§33ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Κύριε Μίλησι, ἡ ὑπογραφὴ θ’ ἀναγινώσκηται;

§34ΜΙΛΗΣΗΣ. Βέβαια. Κατόπιν εἰς τὸ ἄρθρον 53 ἀναφέρω ῥητῶς, ὅτι, ἀφοῦ θ’ ἀναγνωσθοῦν τὰ ὀνόματα τῶν ἐκλεκτέων προσώπων, θὰ ἀναγνωσθοῦν καὶ οἱ ψηφοφορήσαντες.

§35ΒΛ. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, βεβαίως προκειμένου περὶ ζητήματος τόσον σπουδαίου, ὅσον τὸ περὶ ψηφοφορίας, ἕκαστος ἡμῶν φρονῶ, ὅτι περιμένει ν’ ἀκούσῃ λόγους ἀπὸ τοὺς ἀναβαίνοντας τὸ βῆμα τοῦτο, συμφώνως μὲ τὸν χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον ὁ βίος ἑκάστου διεχάραξε. Φρονῶ—ἂς μὴ θεωρηθῶ αὐθάδης εἰς τὴν ἔκφρασιν—φρονῶ, ὅτι ἐθεωρήθην κἀγὼ μεταξὺ τῶν ὀλίγων τολμησάντων ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ Ὄθωνος νὰ μὴ δείξωσι πλήρη τὴν ὑπακοὴν καὶ τὸ σέβας εἰς τὰς τυραννικὰς ἀρχὰς αὐτοῦ· λέγων τοῦτο, νομίζω, ὅτι πᾶς φίλος μου, ἤθελε περιμένει νὰ ὁμιλήσω ὑπὲρ τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας, ὡς ἄνθρωπος τέλος πάντων ταχθεὶς μεταξὺ τῶν τολμηρῶν. Κύριοι, ἀναβαίνοντες τὸ βῆμα τοῦτο, ἐθεώρησα πάντοτε, ἀναγκαῖον νὰ λέγωμεν ὅ,τι δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς κανὼν καὶ ὑπογραμμὸς εἰς τὰς μελλούσας πράξεις ἡμῶν· αὐτὸ χθὲς εἶπον, προκειμένου περὶ προεδρείας, τὸ ἴδιον λέγω καὶ σήμερον, προκειμένου περὶ ψηφοφορίας. Ἐκ τῆς παραδοχῆς, Κύριοι, τῆς φανερᾶς ἢ τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας θέλομεν καθιερώσει ἀρχὰς, καὶ ὀφείλομεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν αὐτὴν ὁδόν. Ἐὰν καθιερώσωμεν τὴν ἀρχὴν τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας, θέλομεν διατηρήσει κατὰ συνέπειαν ὅ,τι ἐν τῇ νομοθεσίᾳ ἡμῶν λύεται διὰ τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας. Ἐπίσης, ἐὰν νικήσῃ ἡ μερὶς ἡ ὑποστηρίζουσα τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν, ὀφείλομεν, ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὰ νομοθετικὰ ἡμῶν καθήκοντα, νὰ σβύσωμεν ἀπὸ ὅλους τοὺς κώδηκας τὴν μυστικὴν ψηφοφορίαν, καὶ νὰ ἐγγράψωμεν τὴν φανεράν. Δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω περὶ ἐκείνων, οἵτινες φοβοῦνται, οὔτε ὑπὲρ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους νομίζουν ἄλλοι δίκαιον νὰ φοβῶνται. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν, Κύριοι, προκειμένου, ἐννοεῖται, πάντοτε περὶ τῶν προσωπικῶν ζητημάτων, θέλετε, πιστεύω, παραδεχθῇ, ὅτι, ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ βουλευτικοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὅτι καὶ ἐκεῖ πρέπει νὰ λυθῇ οὕτω πως τὸ ζήτημα.

§36ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι ἄλλο ἐκεῖνο.

§37ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἡ ἰδέα μου εἶναι, ὅτι καθιερώνομεν ἀρχάς. Ὅταν ἔλθωμεν, Κύριοι, εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ὑπάρχοντος κώδηκος, πιστεύω τότε, ὅτι ὀφείλομεν καὶ τοὺς δικαστὰς, καὶ τοὺς ἐνόρκους νὰ τοὺς ὑποχρεόνωμεν εἰς τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν, διότι καὶ τώρα εἶναι τὸ αὐτὸ ζήτημα (θόρυβος). Μὴ ταραττώμεθα, σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι· τὸ ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ εἶναι γενικὸν, τὸ ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ λέγει· προκειμένου περὶ ἀρχαιρεσιῶν καὶ οἱωνδήποτε προσωπικῶν ζητημάτων...

§38ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐννοεῖ ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως.

§39ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τὸ ἴδιον εἶναι, καθιεροῦμεν ἀρχὰς, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μοὶ τὸ διαφιλονεικήσητε. Προκειμένου λοιπὸν περὶ προσωπικῶν ζητημάτων, τί παρίσταται; ἀφ’ ἑνὸς εἷς ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἐκτίθεται εἰς τὴν ἐκτίμησιν ἑκάστου τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως, περιμένων, ἵνα ἴδῃ τὴν περὶ ἑαυτοῦ κρίσιν καὶ γνώμην ἑκάστου· ἀφ’ ἑτέρου ἕκαστος πληρεξούσιος ἐκτιθέμενος ἀπέναντι αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου. Κύριοι, ὡραία καὶ λαμπρὰ εἶναι ἡ ἰδέα τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας, ἀλλ’ ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ εἴπω ὅτι πῶς ἀπαιτοῦσιν ὁμιλοῦντες ὑπὲρ τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας νὰ ἔχωμεν τὸ πολιτικὸν θάῤῥος, τὴν πολιτικὴν τόλμην νὰ λέγωμεν τὰ περὶ ἑνὸς ἑκάστου ἀτόμου, ὅπως τὰ κρίνωμεν. Ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ περιμένω, καὶ ἀπὸ τὰ κρινόμενα αὐτὰ πρόσωπα, τὴν αὐτὴν ἀδιαφορίαν, τὴν αὐτὴν μετριοφροσύνην. Κύριοι, πρὸ μικροῦ μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ κάμω τὴν παρέκβασιν ταύτην. Ὁ Κ. Μεσσηνέζης ἐξέφρασε μίαν ἰδέαν, μὲ τὴν ὁποίαν, δὲν ἐννοῶ, πῶς ὁ Κ. Κανάρης ἐνόμισεν ὅτι καθάπτεται τοῦ χαρακτῆρος τοῦ γηραιοῦ καὶ σεβαστοῦ πατρός του.

§40ΚΑΝΑΡΗΣ. Εἶπον ὅτι ἐμπιστεύομαι εἰς τὸν στρατὸν τὸν ἑλληνικὸν, διότι εἶναι πολίτης, ἔχει πατριωτισμὸν, καὶ διότι πολλοὶ προσπαθοῦν νὰ συκοφαντήσουν εἰς τὸν λαὸν τὸν ἔντιμον ἑλληνικὸν στρατόν.

§41ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τότε ὑποχωρῶ· ἐγὼ ἐνόησα ἄλλο. Κύριοι! προκειμένου περὶ προσώπων, δὲν θέλω νὰ παραδεχθῶ οὐδένα μεταξὺ ἡμῶν ἄγγελον τὸν χαρακτῆρα. Παρατηρήσατε ὅμως, καὶ θέλετε ἴδει, ὅτι οἱανδήποτε καὶ ὁπουδήποτε ἐκφράσει τις ἰδέαν ὀλίγον τι μὴ περιποιητικὴν, ἂς μεταχειρισθῶ τὴν γενικὴν ταύτην λέξιν, ἀμέσως ψυχραινόμεθα. Θέλετε, Κύριοι, ἀπὸ ἀνθρώπους, (περὶ τῶν ὁποίων θὰ τεθῶσι ζητήματα νὰ ἀποφανθῶμεν, περὶ κυβερνήσεως καὶ περὶ ἄλλων ζητημάτων), θέλετε ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους νὰ περιμένωμεν τὴν ἀδιαφορίαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν, μὰ τὴν ἀλήθειαν, μόνος εἷς ἄγγελος δύναται νὰ ἔχῃ; Ἔπειτα, Κύριοι, θὰ ἐγγίσω τὸ ζήτημα καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν. Θέλουσιν οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν, ἀπὸ καρδίας νὰ λύωνται τὰ ζητήματα καὶ ἐπὶ τὸ πατριωτικώτερον; ἂς ἀφήσουν τὸν χαρακτῆρα ἑκάστου ἥσυχον νὰ τὰ λύσῃ μόνος του· δὲν πρέπει νὰ τὸν ἐπηρεάσουν, ἂς τὸν ἀφήσουν διὰ τῆς μυστικῆς του ψήφου νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα· ἀλλ’ ἰδοὺ τί τρέχει. Κύριοι, εἴμεθα ἄνθρωποι ἔχοντες τὰς ἀδυναμίας μας· ἐγὼ πρῶτος, ἐὰν πρόκηται νὰ ψηφοφορήσω φανερὰ περὶ ἀτόμων, μὰ τὴν ἀλήθειαν θὰ συλλογισθῶ συμφώνως μὲ τὸν χαρακτῆρα αὐτοῦ. Ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος ἢ εὐγνωμοσύνην θὰ ἔχῃ πρὸς ἐμὲ, ἢ μνησικακίαν, ἐὰν καταψηφίσω κατ’ αὐτοῦ· οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ ἀρνηθῇ τοῦτο. Μεταξὺ ἡμῶν εἴμεθα ἄνθρωποι ἀπὸ τῆς ἡλικίας 25 ἐτῶν μέχρι τῆς ἡλικίας 60 ἢ 70 ἐτῶν. Πιστεύω, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ μοῦ ἀρνηθῇ, ὅτι ἂν κἀνεὶς τὸν ἠνώχλησέ ποτε, τὴν δευτέραν στιγμὴν, καθ’ ἣν τὸν εἶδε, καὶ μετὰ 30 ἔτη ἂν τὸν εἶδε, τὸ ἐνθυμεῖται. Κύριοι, πολὺς λόγος ἔγεινε περὶ τοῦ Ὄθωνος· ὡραιότατα, ὅταν πρότερον ὡμίλησαν περὶ τῆς ψηφοφορίας εἰς τὰ βουλευτικὰ Σώματα, εἷς τῶν Κυρίων πληρεξουσίων, δὲν ἐνθυμοῦμαι ποῖος, ἀνέμνησε τὸ ζήτημα τῶν 62. Βεβαίως οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἂν ὑπῆρχε καὶ τότε φανερὰ ψηφοφορία, οὐδὲν ἐγίνετο· ἀλλὰ, μᾶς λέγουσι, σήμερον δὲν πρόκειται περὶ τυράννων, δὲν πρόκειται περὶ βασιλέων, πρόκειται περὶ ἐκτιμήσεως ἀτόμων. Κύριοι, τότε ἐρχόμεθα εἰς τὸ ζήτημα τὸ σπουδαιότερον· θέλομεν ἤδη νὰ σεβασθῶμεν ἑαυτούς; Ἂς ἀφήσωμεν τὰς πεποιθήσεις ἐλευθέρας, διότι, ὅταν διαιρεθῶμεν εἰς δύω στρατόπεδα ὑπὲρ ἢ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, θέλομεν διεγείρει τὰς συμπαθείας καὶ ἀντιπαθείας τῶν προσώπων. Μετ’ εὐλαβείας πρέπει νὰ φερώμεθα πάντοτε, ὅταν πρόκηται περὶ προσώπων· ἡ ψῆφος ἂς φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμά της. Καθόσον ἀφορᾷ, Κύριοι, τὰ προσωπικὰ ζητήματα, πιστεύω οὐδὲν ἕτερον ἠδυνάμην νὰ προσθέσω, εἰμὴ λυπηράν τινα ἀνάμνησιν, ὅπως λύσωμεν τὸ ζήτημα ὑπὲρ τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας. Χθὲς τὸ ἑσπέρας, Κύριοι, ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔδιδε γεῦμα· εἶχον τὴν τιμὴν νὰ μεθέξω, ὡς καὶ πολλοὶ ἕτεροι. Τὸ γεῦμα διελύθη μὲ ὄχι εὐαρέστους ἀναμνήσεις, διότι προσωπικόν τι ζήτημα διηγέρθη ἐν τῷ μέσῳ, καὶ ἀμέσως ἡ χολὴ ἐξανέστη. Τ’ ἀποτελέσματα δὲ ἤθελον εἶσθαι τὰ αὐτὰ, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ψηφοφορίας φανερᾶς ἢ προσωπικῶν ζητημάτων. Κύριοι, ἐπιλέγων, προτείνω νὰ διατηρηθῇ τὸ ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ ὅπως ἔχει. Οἱ πρεσβεύοντες τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν, ἂν τὴν πρεσβεύουν ἀπὸ πατριωτισμὸν, ἀπὸ τὴν ἰδέαν καλῶν ἀρχῶν, ἂς μάθουν, ὅτι αἱ καλαὶ ἀρχαὶ θὰ καθιερωθῶσι διὰ τῆς ψήφου καὶ οὐδέποτε διὰ τοῦ τρόπου τῆς ψηφοφορίας· φοβοῦμαι, Κύριοι, καὶ τὸ προλέγω, μήπως ἔριδες πολλαὶ διεγερθῶσι μεταξὺ ἡμῶν, καὶ εἷς θὰ βλέπῃ μὲ βλοσυρὸν ὄμμα τὸν ἕτερον, τὸν κατ’ αὐτοῦ ψηφίσαντα.

§42ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἐφωτίσθημεν. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις ἂν ἐφωτίσθη (θόρυβος).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, οἱ νομίζοντες, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη νὰ σηκωθῶσιν· (ἀνίστανται ἅπαντες). Ἡ Συνέλευσις δι’ ἀναστάσεως ἀπεφάνθη, ὅτι ἐφωτίσθη (θόρυβος). Ψηφοφορία θὰ γείνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ ὅπως ἔχει, λέγουσι ναί.

§44ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, Κύριε Πρόεδρε (θόρυβος).

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ συζητεῖται τὸ ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον παραδέχεται τὴν μυστικὴν ψηφοφορίαν, διὰ τοῦτο, εἰς μὲν τὴν μυστικὴν ψηφοφορίαν λέγομεν τὸ ναί, εἰς δὲ τὴν φανερὰν τὸ ὄχι. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν φανερὰν, τότε ἐρχόμεθα εἰς τὴν τροπολογίαν.

§46ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἡ τροπολογία θὰ ψηφισθῇ πρὶν, Κύριε Πρόεδρε.

§47ΕΤΕΡΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. (θόρυβος). Ἐπὶ θεωριῶν δὲν γίνονται τροπολογίαι. Τὸ ἐξαγόμενον τοῦ Κυρίου Μίλησι εἶναι τροπολογία. Κατὰ τὸν κανονισμὸν θὰ ψηφισθῇ πρότερον ἡ τροπολογία (θόρυβος).

§48Δ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Κύριοι, ὑπάρχει ἓν κείμενον, τὸ ὁποῖον παραδέχεται τὴν μυστικὴν ψηφοφορίαν· ἐκ τῆς συζητήσεως προέκυψε μία πρώτη τροπολογία, ὅλως διόλου ἀντικειμένη εἰς τὸ κείμενον, ἥτις εἶναι ἡ ἐκ τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας προελθοῦσα· ἐπειδὴ καὶ ἡ φανερὰ ψηφοφορία, ἥτις προέρχεται ἀπὸ τὴν συζήτησιν εἶναι ἡ ἀπωτέρω, πρέπει νὰ τεθῇ αὐτὴ ἡ τροποποίησις κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον· «ὅσοι θέλουν τὴν τροπολογίαν αὐτὴν, τοὐτέστι τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν, νὰ λέγωσι ναὶ, καὶ ὅσοι δὲν θέλουσι τὴν φανερὰν, νὰ λέγωσιν ὄχι». Καὶ ἀκολούθως ἐρχόμεθα εἰς τὴν τροπολογίαν τοῦ Κυρίου Μίλησι.

§49ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Εἶναι ἀριθμός τις πληρεξουσίων, καὶ μεταξὺ αὐτῶν ἐνδεχόμενον νὰ ᾖμαι καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν νὰ γνωρίσωσι καλήτερον τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου 49 διὰ νὰ ψηφοφορήσωσι κατὰ συνείδησιν. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ τὸ ψηφοφορήσωμεν πρὸ τῆς τροπολογίας, ἐνδεχόμενον νὰ τὸ δεχθῶμεν, καὶ πρέπει νὰ τὸ ἐννοήσωμεν «Ἡ περὶ ἀρχαιρεσιῶν καὶ πάσης ἐκλογῆς προσώπων ψηφοφορία γίνεται μυστικὴ διὰ ψηφοδελτίων.» Τί θὰ εἴπῃ; Ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν ἢ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως ἐννοεῖ τοῦτο; καὶ βασιλέα, καὶ ὑπουργοὺς, καὶ καθεξῆς;

§50ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πᾶν πρόσωπον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐκλέξῃ ἡ Συνέλευσις.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Οἱ παραδεχόμενοι τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν λέγουσι ναὶ, οἱ δὲ παραδεχόμενοι τὴν μυστικὴν λέγουσιν ὄχι». Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε τὸ ἀποτέλεσμα. Ἐψηφοφόρησαν 205 πληρεξούσιοι. Ὁ εἷς ἠρνήθη ψῆφον· αἱ 102 ψῆφοι εἶναι ὑπὲρ, αἱ ἄλλαι 102 εἶναι κατά. Ἐπειδὴ εἶχον τὴν περιέργειαν πολλοὶ ἐξ ὑμῶν νὰ κρατοῦν σημειώσεις, ἐῤῥέθη, ὅτι δῆθεν δὲν εἶναι τόσαι αἱ ὑπὲρ ἢ κατά. Ἐὰν ὑπάρχῃ κᾀνεὶς δισταγμός....

§53ΠΟΛΛΟΙ. Οὐδείς.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκτὸς τῶν δύο ψηφολεκτῶν καὶ τοῦ Γραμματέως Κυρίου Μακρῆ, ἦσαν καὶ δύω τρεῖς πληρεξούσιοι, καὶ ἐπέβλεπον εἰς τὴν ἀπαρίθμησιν, καὶ δὲν παρετηρήθη κᾀνεὶς δισταγμὸς ἢ ἀμφιβολία. Τὸ γνωστοποιῶ λοιπόν. Ἐὰν θέλῃ ὅμως κᾀνείς, ἂς παρατηρήσῃ.

§55ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι! ὄχι!

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα λοιπὸν, εἶναι ἡ ἰσοψηφία.

§57Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, ἰσοψηφία εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς γενομένης ψηφοφορίας κατὰ τὴν ὁμολογίαν τοῦ Κ. Προέδρου· 102 ὑπὲρ, καὶ 102 κατά. Ποία λοιπὸν ἐκ τῶν δύω γνωμῶν πρέπει νὰ θεωρηθῇ, ὅτι εἶναι ἰσχυρὰ, ὅτι πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὑποχρεωτικὴ τῆς ἄλλης γνώμης; Βεβαίως αὐτὸ εἶναι δύσκολον ζήτημα, δυσχερέστατον, τὸ ὁποῖον ἡ φρόνησις καὶ ὁ λόγος τοῦ δημοσίου συμφέροντος ἐκανόνισεν εἰς τὰς νομοθεσίας, ἀλλὰ τὸ ἐκανόνισε, δηλ. τὸ ἐπρόβλεψε νομοθετικῶς. Βεβαίως κᾀνὲν νομοθέτημα, κᾀμμία πρᾶξις, ἥτις δὲν ἔχει ὑπὲρ ἑαυτῆς τὴν ἐλαχίστην τοὐλάχιστον πλειονοψηφίαν, δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὑποχρεωτικὴ κατὰ τῆς ἑτέρας γνώμης, τὸ αὐτὸ δύναται νὰ λεχθῇ καὶ ὑπὲρ τῆς ἄλλης. Ἐὰν εἴχομεν καθιερωμένην μίαν ἀρχὴν ὡς πρὸς τοῦτο, ἠθέλαμεν ἀσφαλῶς βαδίσει εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος· ἀλλὰ δυστυχῶς μᾶς παρουσιάζεται τὸ ζήτημα εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ κανονισμοῦ, ὅπου ἐκανονίσθησαν τὰ περὶ τούτου. Πᾶσα ἰδέα, ἡ ὁποία ἤθελεν ἐκφρασθῇ σήμερον παρ’ ἡμῶν, εἶναι ἰδέα ἀτομικὴ, φρόνημα τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου πληρεξουσίου, δὲν εἶναι ὅμως κᾀμμία συνθήκη ἢ διάταξις, τὴν ὁποίαν δύναταί τις νὰ ἐπικαλεσθῇ. Ὁ ὀρθὸς λόγος, ὁ κοινὸς λόγος, εἰς μίαν περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχει καὶ τὸ ὑπὲρ καὶ τὸ κατὰ ἐν ἰσοψηφίᾳ, ἀποδεικνύει, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι μηδὲν, δὲν εἶναι ἀπόφασις· ἡ ἀπόφασις γίνεται μόνον διὰ τῆς κοινῆς συνθήκης. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι, ὅ,τι καὶ ἂν ἐπικαλεσθῶσιν οἱ ἐναντίοι τῆς γνώμης ταύτης, θὰ τὸ ἀντλήσωσιν ἀπὸ νομοθεσίας, ἀπὸ κανόνας καθιερωμένους· ἀλλ’ αὐτοὶ οἱ κανόνες δὲν εἶναι ὑποχρεωτικοί, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ κᾀμμία ὑποχρέωσις εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ θεωρήσῃ τὴν μίαν γνώμην ἐπικρατεστέραν τῆς ἄλλης, ἀλλὰ νὰ θεωρήσῃ ὡς ματαίαν τὴν γενομένην ψηφοφορίαν. Ὑπάρχει καὶ ἕτερος λόγος, λόγος πολὺ ἰσχυρὸς, λόγος ἀκαταμάχητος, ὁ ὁποῖος θέλει πείσει ἕκαστον, ὅτι, ἂν παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν οἱ ἐναντίοι θέλουν ἐπικαλεσθῆ, αὐτὴ ἡ ἀρχὴ εἶναι κατ’ αὐτῶν καὶ πρέπει τὸ ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ νὰ θεωρηθῇ ἀνίσχυρον. Ὅταν ἔγεινε τόση ἔρις, καὶ τόση ταραχὴ περὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος, ἐγὼ δὲν προσεῖχον καθήμενος ἐκεῖ, διότι ἐπεθύμουν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ γενικόν· ἀλλ’ ὅπως ἐτέθη τὸ ζήτημα, δὲν εἶναι ὀρθόν. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τίθεται πάντοτε ἡ τροπολογία, ὡς ἀρχὴ τῆς ψηφοφορίας· ἡ τροπολογία λογικῶς, καὶ ὅπως ὑπάρχει καθιερωμένη εἰς ὅλα τὰ συνταγματικὰ κράτη καὶ εἰς ὅλα τὰ κοινοβουλευτικὰ σώματα, ἡ τροπολογία ἔρχεται μετὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἀρχῆς. Προηγεῖται πάντοτε ἡ ἀρχὴ τοῦ ἄρθρου, καὶ μετὰ ταῦτα ἔρχονται αἱ τροπολογίαι. Ὅθεν, τὸ ναὶ, ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ σχετικῶς, ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον, καὶ οὐχὶ πρὸς τὴν τροπολογίαν. Τὸ νὰ φέρωμεν ὡς ἐπιχείρημα ἠθικὸν διὰ νὰ τὸ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Συνέλευσις, καὶ νὰ μὴ ἐπιμένωμεν ὅτι ἐν ἰσοψηφίᾳ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Μίλησι ἀποῤῥίπτεται, ὄχι, δὲν ἔχομεν κἀμμίαν ἀρχὴν, ὅτι ἡ ψῆφος τοῦ προέδρου εἶναι ἡ νικῶσα ἐν περιπτώσει ἰσοψηφίας· βεβαίως εἰς διάφορα μέρη τοῦ κόσμου, παρεδέχθησαν διαφόρους ἀρχὰς, ἄλλοι παρεδέχθησαν, ὅτι, ἰσοψηφίας οὔσης, νικᾷ τὸ μέρος ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον προστίθεται ἡ ψῆφος τοῦ προέδρου. Ποίαν λοιπὸν, θέλετε νὰ παραδεχθῆτε; ὁποιανδήποτε καὶ ἂν παραδεχθῆτε, εἶναι αὐθαίρετος, δὲν ὑπάρχει κανονισμένη, δὲν ἐφθάσαμεν ἀκόμη εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο τοῦ κανονισμοῦ, ἐνῷ ὑπάρχει ἡ ἄλλη γνώμη, εἰς τὴν ὁποίαν τώρα καταφεύγετε, ἡ δίδουσα τὴν νίκην εἰς τὸν πρόεδρον. Πιθανὸν, ὁ πρόεδρος τότε, βλέπων πόσας μεγάλας συνεπείας ἔχει ἡ ψῆφός του, ἴσως ἤθελε τὴν προσθέσει εἰς τὸ ἄλλο μέρος, καὶ δὲν ἔχει κἀνένα κανονισμὸν, ὅστις νὰ δίδῃ τόσην δύναμιν εἰς τὴν ψῆφόν του. Παρατηρήσατε λοιπὸν, ὅτι προβαίνετε οὐχὶ κανονικῶς. Οἱ μὲν ζητοῦν ν’ ἀποῤῥιφθῇ ὅτι ἡ ψῆφος τοῦ προέδρου προσετέθη εἰς τὴν μερίδα τῶν ἄλλων, οἱ δὲ, ὅτι ὑπάρχει ἡ ἄλλη ἀρχὴ, ὅτι ἰσοψηφίας οὔσης, ὑπάρχει καθιερωμένον εἰς τὴν νομοθετικὴν πρᾶξιν· λέγομεν, ὅτι, ἀρχῆς μὴ οὔσης καθιερωμένης εἰς τὴν ἀπόφασιν, ὁ ὀρθὸς λόγος ὑπαγορεύει τὸ νὰ θεωρηθῇ τὸ ἀποτέλεσμα οὐδέτερον, καὶ νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία.

§58ΛΥΣΑΝΔΡΟΣ ΒΙΛΑΕΤΗΣ. Κύριοι, ὁ συνάδελφός μου καὶ φίλος μου Κύριος Πετσάλης ὡμολόγησεν ἐκ προοιμίων ἕν τι, τὸ ὁποῖον, ἂν τὸ παρετηρήσητε, ἐφωτίσθητε. Τί σᾶς λέγει; Ἐξ ἀρχῆς ἐγνώρισεν, ὅτι τὸ θέμα δὲν ἦτο ὀρθόν. Ἕπεται λοιπὸν, ὅτι Κ. Πετσάλης θεωρῶν τὸ θέμα στρεβλὸν, ἐπερίμενε καὶ τὸ ἀποτέλεσμα στρεβλὸν διὰ νὰ ὠφεληθῇ ἀπὸ αὐτὴν τὴν περίστασιν (γέλωτες). Λέγων τοῦτο δὲν πιστεύω, ὅτι ἐσιώπησε πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ ὠφεληθῇ, δὲν εἰμποροῦσε νὰ ἀντιτάξῃ τι, ἀφοῦ ἅπαξ παρεδέχθη τὸ θέμα ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, διότι εἶναι ἀρκούντως λογικὸς, ἔχει ἀρκετὸν νοῦν καὶ ἐνόησεν, ὅτι τὸ παραδεχθὲν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀνατραπῇ. Ἂν θέλητε νὰ παραδεχθῆτε τὴν ἰδέαν τοῦ Κ. Πετσάλη, ὅτι τὸ θέμα ἐτέθη στρεβλὸν, θὰ κατακρίνετε τὴν ἀπόφασίν σας· θέλετε νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι τὸ θέμα ἦτο τακτικόν; ἡ ψῆφος σας εἶναι ὑπὲρ ἡμῶν. Ἐγὼ παραδέχομαι λοιπὸν, ἐπειδὴ δὲν εὐχαριστοῦμαι νὰ ἀποδώσω εἰς τὴν Συνέλευσιν, οὔτε θέλω νὰ κατακρίνω μίαν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, παραδέχομαι λέγω, τὸ θέμα, ὅπως ἔχει. Οὐχ ἧττον, Κύριοι, δὲν ἠμπορῶ νὰ παραδεχθῶ τὴν ἀρχὴν τοῦ Κυρίου Πετσάλη, ὅτι ἡμεῖς μὴ ἔχοντες κανονισμὸν δὲν εἴμεθα ὑποκείμενοι εἰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας δὲν παρεδέχθημεν· ἀλλὰ τί, ἀπὸ τὴν Σελήνην ἐκατέβημεν; μήπως εἴμεθα ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐξήλθομεν σήμερον ἀπὸ τὴν γῆν, καὶ δὲν ὁδηγούμεθα ἀπὸ τὰς παρελθούσας περιστάσεις καὶ τὰ πράγματα τοῦ ἔθνους; Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εἶναι ἐδῶ σῶμα μέγα, ἀλλ’ οὐχὶ κυρίαρχον, ὁ λαὸς εἶναι κυρίαρχος· αὐτὴν τὴν ἰδέαν ἔχω ἐγώ. Μόλον τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἀπομακρυνόμεθα ἀπὸ κανόνας καθιερωμένους, ἀπὸ τὴν ἀνθρωπότητα. Ποῦ ὑπάρχει, Κύριοι; Μήπως ἡμεῖς καθιερώσαμεν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, καὶ εἶναι πρωτοφανής; Ὄχι, τὴν ἐλάβαμεν ἀπὸ τὰ ἔργα τὰ ἰδικά μας καὶ τῶν ἄλλων ἐθνῶν· ἔπεται λοιπὸν, ὅτι εἶναι ἀποφασισμένη· δὲν ἠμποροῦμεν παρὰ νὰ τὴν τροποποιήσωμεν, νὰ τὴν κάμωμεν κατὰ τὰ ἔθιμά μας καὶ τὰς περιστάσεις μας. Εἰπέτε μου λοιπὸν, εἰς ποίαν περίστασιν ἠμπορεῖ νὰ ἀποῤῥιφθῇ αὐτὴ ἡ ἀρχὴ, ὅτι τὸ θετικὸν, τὸ καταφατικὸν δὲν εἶναι ἡ κυρία πρότασις; Σοῦ προτείνω θέλεις ἢ ὄχι; τὸ ναὶ εἶναι τὸ καταφατικὸν, τὸ ὄχι ἀποφατικόν. Εἰπέτε μου τώρα, κατὰ ποίαν περίστασιν, καὶ ποῖον ἔθνος εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγει· ἐπειδὴ καὶ δὲν παρεδέχθην αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, δὲν εἶμαι ὑποχρεωμένος· δηλαδὴ τὴν ἀρχὴν αὐτὴν, ὅτι, ἰσοψηφίας τυχούσης, ἡ πρότασις ἀποῤῥίπτεται, δὲν τὴν ἔχετε κανονισμένην. Τί θέλετε νὰ κανονίσητε; δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι· θέλετε ἰδεῖ ὁποῖον κανονισμὸν ἔχετε· δὲν θὰ τὸ παραδεχθῆτε καὶ δύνασθε νὰ παραδεχθῆτε ἄλλην ἀρχήν. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ τὴν παραδεχθῶμεν, καὶ εἰς κανένα δὲν δίδω τὸ δικαίωμα, ὅτι θὰ λάβῃ μίαν ἀρχὴν νὰ τὸ πράξῃ κατὰ τὴν ἰδέαν του, ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ἡ ἀνθρωπότης δὲν παρεδέχθη. Λογικῶς λοιπὸν πρέπει νὰ βαδίσῃ ἡ Συνέλευσις, καὶ τοῦτο δὲν τὸ ἔκαμεν, ὅταν ἐμιμήθη τὰς προγενεστέρας ἰδικάς μας πράξεις καὶ τῶν ἄλλων ἐθνῶν· εἶναι εἰς τὴν ἐξουσίαν μου νὰ τὴν παραδεχθῶ· ἀλλ’ ἓν ἔθνος τὸ ὁποῖον θὰ ἴδῃ, ὅτι μία Συνέλευσις, ἥτις ἔρχεται νὰ μὴ δεχθῇ ἔργα καθιερωμένα, σᾶς λέγω, ὅτι δὲν θὰ βαστάξῃ καλά. Ἔρχεται ἡ ἄλλη ἀρχὴ, ὅπου ἡ ψῆφος τοῦ Προέδρου ὑπὲρ ἐκείνης τῆς μερίδος εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα. Κατὰ τὸν ἴδιον λοιπὸν τρόπον θέλει ἀποδειχθῆ, ὅτι τὸ Ναὶ εἶναι κατηργημένον καὶ ὑπερισχύει τὸ Ὄχι. Ἐὰν θέλητε νὰ κάμητε μίαν ψηφοφορίαν, αἱ καθιερώσεις θὰ ἔχουν δεινὰς συνεπείας. Λέγω λοιπὸν, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ μὴ τρέχωμεν ἀπὸ μίαν φιλοτιμίαν· διότι ὅλοι πρεσβεύομεν τὰς αὐτὰς ἀρχὰς καὶ δὲν ἔχομεν κανὲν συμφέρον, καὶ μεθαύριον θὰ μεταμεληθῶμεν.

§59ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ προλαλήσας, Κύριοι, ἐξέφρασε τὴν ἰδέαν, ὅτι πρέπει νὰ ὑπερισχύσῃ ἡ ἑτέρα τῶν ψηφισθεισῶν γνωμῶν, τουτέστιν ἡ περὶ τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας γνώμη· σᾶς παρακαλῶ πολὺ νὰ μὲ ἀκροασθῆτε εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς ἐναντίας γνώμης. Παρατρέχω, Κύριοι, τὸν πρῶτον λόγον, τὸν ὁποῖον ἀνέφερον οἱ ἀντιδοξοῦντες, τουτέστιν ὅτι ὑπὲρ τῆς γνώμης αὐτῆς εἶναι ἡ ψῆφος τοῦ Προέδρου, διὰ τὴν ἑξῆς ἁπλουστάτην παρατήρησιν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εἴς τινας περιστάσεις ἄλλοι νόμοι καθιέρωσαν τὴν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν ἐπικαλοῦνται, ἀλλ’ ἡ ἀρχὴ αὕτη δὲν δύναται νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου (θόρυβος). Λέγω, Κύριοι, ὅτι ἡ ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν ἐπικαλοῦνται, δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καὶ ἰδοὺ διατί. Ὁ κύριος Πρόεδρος δὲν εἶναι ἀπόῤῥοια τῆς ἐκλογῆς τῆς Συνελεύσεως, ἀλλ’ εἶναι προνόμιον, τὸ ὁποῖον τοῦ ἔδωκεν ἡ ἡλικία· δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι ἡ ἡλικία ἔχει τὰ δικαιώματά της, καὶ ὅτι ὁ Πρόεδρος ἔχει τὴν ὑπόληψιν ἀνθρώπου, ὡς πρέπει· ἀλλὰ τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἐδῶ. Εἰς τὰς περιπτώσεις, καθ’ ἃς ἄλλοι νόμοι καθιεροῦσι τὴν προτίμησιν τῆς ψήφου τοῦ Προέδρου, ὁ Πρόεδρος εἶναι ἀπόῤῥοια τοῦ Σώματος ἐκείνου, ἐντὸς τοῦ ὁποίου θὰ ἐπικρατήσει ἡ ψῆφος αὐτοῦ. Ὥστε νομίζω, ὅτι αὐτὴ ἡ παρατήρησις θὰ θέσῃ ἀμέσως ἐκ μέσου τὸν λόγον τὸν πρῶτον, τὸν ὁποῖον ἀνέφερα. Τώρα προσθέτω ὅτι δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωμεν ἀπὸ οἱονδήποτε κλάδον, δὲν πρέπει ν’ ἀνατρέξωμεν εἰς τὸν δημοτικὸν νόμον ἢ εἰς μίαν ἄλλην ἀρχὴν νὰ ἀντλῶμεν ἐκεῖθεν νόμους καὶ νὰ τοὺς φέρωμεν ἐδῶ, διὰ νὰ τοὺς ἐφαρμόζωμεν, διότι ἐὰν θελήσωμεν ν’ ἀνατρέξωμεν εἰς ἄλλους κλάδους τῆς νομοθεσίας, θὰ εὕρωμεν καὶ μίαν ἄλλην ἀρχὴν, ὅτι ἐν ἰσοψηφίᾳ ἀθωοῦται ὁ κατηγορούμενος, καὶ νὰ θεωρήσωμεν ὑπὸ δίκην τὴν περὶ φανερᾶς ψηφοφορίας πρότασιν, ὅπερ ἄτοπον. Λέγω λοιπὸν ὅτι τοιαύτας ἀρχὰς πρέπει μετὰ μεγάλης προφυλάξεως νὰ ἀρυώμεθα ἀπὸ τὴν λοιπὴν νομοθεσίαν. Ἔρχομαι εἰς τὸν δεύτερον λόγον, τὸν ὁποῖον θεωρῶ σπουδαιότερον. Κύριοι, εἶναι ἀληθὴς ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν σᾶς ἔκαμεν ὁ ἔντιμος Πληρεξούσιος τῆς Ἀττικῆς, ὅτι ἡμεῖς δὲν δεσμευόμεθα σήμερον ἀπὸ κανόνας, τοὺς ὁποίους δὲν ἐπεβάλομεν εἰς ἑαυτοὺς διὰ τοῦ κανονισμοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἐδεσμευόμεθα, ποία θεωρεῖται ἐδῶ λογικῶς κυρία πρότασις, καὶ ἑπομένως κατὰ πρῶτον ψηφοφορηθεῖσα; Ἡ πρότασις ἡ περὶ μυστικῆς ψηφοφορίας ἢ ἡ περὶ φανερᾶς; Λέγω ἀδιστάκτως, ὅτι ἡ περὶ μυστικῆς· διότι ἡ φανερὰ ψηφοφορία καὶ λογικῶς καὶ κατὰ τὸν κανονισμὸν ἀποτελεῖ τὸν κανόνα, ἐδῶ ἡ μυστικὴ εἶναι ἐξαίρεσις. Ἀναγινώσκω τὸν κανονισμὸν τὸν ὁποῖον θέλετε νὰ μᾶς φέρητε (ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ). Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ἡ φανερὰ ψηφοφορία εἶναι ὁ κανὼν, ἡ δὲ μυστικὴ εἶναι ἐξαίρεσις καθιερωμένη μόνον ἐπὶ προσωπικῶν ζητημάτων, ἐνῷ ἐπὶ ὅλων τῶν λοιπῶν ζητημάτων τίθεται ὁ κανὼν τῆς φανερᾶς. Τώρα μετὰ τὴν ἰσοψηφίαν θὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἐξαίρεσιν ἢ θὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὸν κανόνα; Τί μᾶς ἀντιτάττουν εἰς ταῦτα; Τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος. Μᾶς λέγουν, ὅτι ἐτέθη τὸ ζήτημα ὡς ἑξῆς· οἱ παραδεχόμενοι τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν λέγουσι ναὶ, οἱ δὲ μὴ ὄχι. Ἡμεῖς φέρομεν τὴν οὐσίαν τοῦ πράγματος, καὶ αὐτοὶ θέλουν νὰ μᾶς ἔχουν δεδεμένους εἰς τὰς λέξεις. Ἀλλὰ τί ἐμποδίζει τὴν Συνέλευσιν νὰ θέσῃ ἀντιστρόφως τὸ ζήτημα, οὕτως· οἱ παραδεχόμενοι τὴν μυστικὴν ψηφοφορίαν λέγουν ναὶ, οἱ δὲ τὴν φανερὰν λέγουσιν ὄχι. Τί σημαίνει, Κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα ἐτέθη κατ’ αὐτὸν ἢ κατ’ ἐκεῖνον τὸν τρόπον; αἱ λέξεις τάχα θὰ μᾶς δεσμεύσωσιν ἢ θὰ ἐμβαθύνωμεν εἰς τὸ βάθος τῶν πραγμάτων; Νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀποῤῥιφθεῖσα ἡ μυστικὴ ψηφοφορία, διότι καὶ κατὰ τὸν κανονισμὸν καὶ κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον θεωρεῖται ὡς ἐξαίρεσις ἡ μυστικὴ ψηφοφορία, κανὼν δὲ ἡ φανερά· οὐδὲ εἶναι σπουδαία ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι ἡ περὶ μυστικῆς ψηφοφορίας πρότασις ἀπετέλει τροπολογίαν, ἀποῤῥιφθεῖσαν διὰ τῆς ψηφοφορίας· διότι οὔτε ἐσυζητήθη οὔτε ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν ἡ τροπολογία μου· ἡ Συνέλευσις εἶπεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ τροπολογία μου, ἀλλ’ ἡ ἀρχὴ τῆς μυστικῆς ἢ φανερᾶς ψηφοφορίας καθόλου. Διὰ τῆς ἰσοψηφίας δὲ ἡ Συνέλευσις ἀπεφάνθη, ὅτι δέχεται τὸν κανόνα καὶ ἀποῤῥίπτει τὴν ἐξαίρεσιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, Κύριοι, πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία, οὐδόλως δὲ ἐπιτρέπεται ν’ ἀποφύγωμεν ἀπὸ τὸν κανόνα διὰ μιᾶς ἰσοψηφίας καὶ νὰ ἐμπέσωμεν εἰς τὴν ἐξαίρεσιν.

§60Π. ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις, ἂν πρέπῃ νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία.

§61ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ. (Θόρυβος). Ἤκουσα πολλοὺς τῶν Κυρίων πληρεξουσίων νομίζοντας, ὅτι ὁ προσωρινὸς κανονισμὸς λύει τὸ ζήτημα, ἀλλ’ ὁ προσωρινὸς κανονισμὸς δυστυχῶς δὲν ἔθεσε κανένα κανόνα ἐν περιπτώσει ἰσοψηφίας περὶ τῶν ἄλλων ζητημάτων, εἰμὴ μόνον περὶ τοῦ ἐγκύρου ἢ ἀκύρου τῶν ἐκλογῶν· ἐπίσης δυστυχῶς δὲν δυνάμεθα νὰ ὁδηγηθῶμεν ἀπὸ τὸ μέρος ἐκεῖνο τοῦ σχεδίου τοῦ ὁριστικοῦ κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον λύει τὸ ζήτημα· διότι εἰσέτι δὲν ἐπεψηφίσθη. Τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ἐφαρμόζουν οἱ νόμοι εἰς ἄλλας περιπτώσεις νομοθετηθείσας, δὲν δυνάμεθα νὰ τὰς ἐφαρμόσωμεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Πρέπει λοιπὸν ν’ ἀκολουθήσωμεν σειρὰν λογικὴν καὶ τὰς γενικὰς ἀρχὰς, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν λύσιν αὐτῆς τῆς ἀπορίας· εὑρισκόμεθα, Κύριοι, εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ κανονισμοῦ· ἡμερησία διάταξις εἶναι ἡ συζήτησις τοῦ κανονισμοῦ κατ’ ἄρθρα (θόρυβος).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, καθήσατε, ἡσυχάσατε, διὰ νὰ ἀκούηται ὁ ἀγορεύων.

§63ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ. Εἶπα λοιπὸν, ὅτι τὸ κύριον θέμα τῶν συζητήσεών μας εἶναι τὸ σχέδιον τοῦ προσωρινοῦ κανονισμοῦ ὅπως ἔχει· αὐτὸ τὸ σχέδιον ἀναγινώσκεται κατ’ ἄρθρα καὶ, ἂν μὲν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις κἀμμία, ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει, ἐὰν δὲ ὑπάρχουν, προτείνονται αὐταὶ αἱ ἀντιῤῥήσεις, καὶ προτεινόμεναι συζητοῦνται, καὶ μετὰ τὴν συζήτησιν γίνεται ἡ ψηφοφορία ἐπ’ αὐτῶν. Τοῦτο αὐτὸ συνέβη καὶ σήμερον ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ ἄρθρου 49 τοῦ σχεδίου τοῦ ὁριστικοῦ κανονισμοῦ. Ἀνεγνώσθη τὸ ἄρθρον, ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου ἐγένετο πρότασις περὶ τροπολογίας, ἡ δὲ πρότασις αὕτη ἀφῄρει τὴν λέξιν τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας, προτιθεμένη νὰ τὴν ἀντικαταστήσῃ διὰ τῆς φανερᾶς. Ἡ νέα αὕτη πρότασις ἔφερε κατὰ συνέπειαν τὴν συζήτησιν, ἂν ἡ ψηφοφορία ἔπρεπε νὰ ᾖναι μυστικὴ, ἢ φανερά. Πρότασις λοιπὸν νέα ἐρχομένη εἰς ἀντίκρουσιν τῆς κυρίας προτάσεως, τῆς ὑπὸ συζήτησιν, ἦτο ἡ πρότασις τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας. Ἐὰν εἴχαμεν διέλθει καὶ ἐπιψηφίσει ἓν ἄρθρον τοῦ ὁριστικοῦ κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ ἔλθῃ κατόπιν, θὰ ἐλύομεν νομίζω τὴν περίπτωσιν, ὅπως ἔχει τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο· διότι τοῦτο ὑπαγορεύουν καὶ αἱ γενικαὶ ἀρχαὶ, καὶ τὸ παραδεδειγμένον, καὶ ἡ λογική. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ λέγει, ὅτι ἐν ἰσοψηφίᾳ ἡ πρότασις ἀποῤῥίπτεται· καὶ ἀληθῶς, κύριοι, κατόπιν ὅταν θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ κάμωμεν ἄλλως, παρὰ νὰ δεχθῶμεν αὐτὸ τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει διότι τί σημαίνει αὐτὸ τὸ ἄρθρον; «ἡ πρότασις ἐν ἰσοψηφίᾳ ἀποῤῥίπτεται» σημαίνει, ὅτι μία νέα πρότασις διὰ νὰ γείνῃ παραδεκτὴ, διὰ νὰ ἰσχύσῃ, πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Συνελεύσεως. Ὅταν λοιπὸν ἡ πρότασις δὲν κατορθώσει νὰ λάβῃ τὴν πλειονοψηφίαν, ὅταν λείπῃ, ἔστω καὶ μία μόνη ψῆφος, θὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἐνεκρίθη, δὲν ἔγεινε δεκτὴ, καὶ ἑπομένως ἀποῤῥίπτεται. Αὐτὸ εἶναι τὸ λογικὸν, αὐτὴ εἶναι καὶ ἡ γενικὴ ἀρχὴ, ἡ ὁποία θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ κατόπιν ἀμέσως εἰς τὴν λύσιν αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Σύμφωνος λοιπὸν πρὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ καθιερώσωμεν μετ’ οὐ πολὺ, καὶ πρὸς τὴν γενικὴν ἀρχὴν, προτείνω νὰ ἀποῤῥιφθῇ ἡ πρότασις τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας, ὡς μὴ ἐπιτυχοῦσα τὴν πλειονοψηφίαν διὰ νὰ γείνῃ παραδεκτὴ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν. Εἷς τῶν Κυρίων πληρεξουσίων ἐπρότεινε μοὶ φαίνεται τὴν ἐπανάληψιν τῆς ψηφοφορίας ἐν ἰσοψηφίᾳ, καὶ ἕτερος τὴν ἐπανάληψιν τῆς συζητήσεως.

§64ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πολλοί.

§65ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ. Ἔστω. Αἱ δύω αὗται προτάσεις, μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι εἰς ἀντίφασιν προφανῆ πρὸς τὰς μέχρι τοῦ δὲ ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως. Νέα συζήτησις δὲν δύναται νὰ γίνῃ, διότι ἡ ὁλομέλεια τῆς Συνελεύσεως ἀπεφάνθη, ὅτι ἐπὶ τῆς συζητήσεως αὐτοῦ τοῦ ζητήματος ἐφωτίσθη, καὶ ἡ Συνέλευσις δὲν δύναται νὰ ᾖναι ἀσυνεπὴς πρὸς ἑαυτὴν ἐπιτρέπουσα νέαν συζήτησιν. Ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη σημαίνει ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην περαιτέρω ἀναπτύξεων. Νέα ψηφοφορία δὲν δύναται νὰ γίνῃ, διότι ἀντίκειται εἰς τοῦτο ὁ κανὼν «μὴ δὶς ἐπὶ τὸ αὐτὸ» δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν. Τί σημαίνει ἡ νέα ψηφοφορία; Ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ ψηφοφορία θὰ ἐπαναληφθῇ μεταξὺ τῶν αὐτῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἐψηφοφόρησαν πρότερον, ἐννοεῖται, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα, ἐὰν τὰ μέλη, τ’ ἀπαρτίζοντα τὴν Συνέλευσιν, τὰ ψηφοφορήσαντα, εἶναι συνεπῆ πρὸς ἑαυτά, καὶ τὰ αὐτά, ἐννοεῖται ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ᾖναι τὸ αὐτό. Ἀλλὰ λέγουν, ὅτι δὲν εἶναι ἡ αὐτὴ ψηφοφορία τῆς αὐτῆς προτάσεως, ἀλλ’ εἶναι νέα. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καταντοῦμεν εἰς τὴν ἀρχὴν νὰ δεχθῶμεν τὴν ἐκ νέου συζήτησιν ἑνὸς πράγματος ἤδη ἀποφασισθέντος. Μοὶ φαίνεται λοιπὸν, ὅτι αἱ δύω αὐταὶ προτάσεις ὑπὲρ ἐπαναλήψεως τῆς συζητήσεως καὶ τῆς ψηφοφορίας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσι δεκταί· ὡς μόνην λογικὴν ἑπομένως πρότασιν προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς προτάσεως τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας, ὡς διὰ τῆς ἰσοψηφίας μὴ γενομένην δεκτὴν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως.

§66ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἐφωτίσθημεν, ἐφωτίσθημεν.

§67ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐὰν παραδέχεται ἡ Συνέλευσις, ὅτι ἡ ἐπανάστασις κατήργησεν ἅπαντας τοὺς μέχρι τοῦδε κειμένους νόμους, ἐὰν θεωρῇ, ὅτι εἶναι ἐντὸς τῶν συμφερόντων τῆς Πατρίδος ν’ ἀνακηρύξῃ τοιαύτην ἀρχὴν, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ παραδώσῃ τὴν κοινωνίαν εἰς τὸ αὐθαίρετον, εἴτε τῆς ἐξουσίας, εἴτε τῶν ἀτόμων, τότε ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν λύσιν τοῦ προκειμένου, ζητήματος, εἰμὴ ψηφοφοροῦντες προηγουμένως τὴν ἑξῆς πρότασιν. «Ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, ἰσοψηφίας οὔσης, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου τί θεωρεῖ; ἀποῤῥίπτεται ἡ ψηφοφορηθεῖσα πρότασις ναί, ἢ ὄχι;» Ἂν, ἐπαναλαμβάνω, παραδέχεται ἡ Συνέλευσις, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς μέχρι τοῦδε κειμένους νόμους, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ προηγούμενα τὰ κοινοβουλευτικὰ, ἢ τῶν Συνελεύσεων, ἄλλο μέσον δὲν ὑπάρχει διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν λύσιν τοῦ προκειμένου ζητήματος. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις, ἵνα καταστῇ σεβαστὴ, θέλει δείξει, ὅτι σέβεται ἑαυτὴν, ὡς θετικὸν Σῶμα, ἑπομένως δὲν θέλει ἀποφανθῆ, ὅτι ἡ κοινωνία δὲν ἔχει κανένα πλέον νόμον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κἀνὲν προηγούμενον, τὸ ὁποῖον νὰ ὁδηγήσῃ τὴν Συνέλευσιν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων της. Ἂν θελήσωμεν, Κύριοι, νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀρχὰς, αἵτινες ἰσχύουσιν εἰς τὴν κοινωνίαν ἐκείνην, ἡ ὁποία τὴν σήμερον ἵσταται ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ πολιτισμοῦ, καὶ ἡ ὁποία διαλάμπει, καὶ εἶναι ὁ διαγραμμὸς παντὸς ἔθνους, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ φθάσῃ εἰς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ προορισμοῦ του (θόρυβος).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, μὴ παραπονῆσθε αὔριον, ὅταν σᾶς διακόψῃ κἀνείς.

§69ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὴν ἐν τῷ πολιτισμῷ πρόοδον καὶ ἀνάπτυξιν θεωρῶ ὡς τὸν προορισμὸν τῶν ἀνθρώπων· ὅστις λοιπὸν θέλει τοῦτον, πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τί γίνεται εἰς τὴν εἰρημένην κοινωνίαν, ὅπου τὰ προηγούμενα, ὅπου αἱ παραδόσεις, ὅπου τὰ ἔθιμα ἔχουν ἰσχὺν μείζονα ἀπὸ τοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι ψηφοφοροῦνται πολλάκις ὑπὸ τὰς ἐμπνεύσεις τῆς στιγμῆς καὶ ἄνευ τῆς προσηκούσης περισκέψεως. Ἐὰν λοιπὸν Κύριοι, παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν ταύτην, τότε πρέπει νὰ προστρέξωμεν εἰς τοὺς κειμένους νόμους καὶ τὰ κοινοβουλευτικὰ προηγούμενα ἡμῶν, ἐν δὲ τοιαύτῃ περιπτώσει δυνάμεθα, Κύριοι, νὰ λύσωμεν τὸ προκείμενον ζήτημα χωρὶς νὰ ψηφοφορήσωμεν τὸ ἄνω ἐκτεθὲν ζήτημα. Ἐγὼ, Κύριοι, δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι τὸ Σύνταγμα κατηργήθη καθ’ ὅλας τὰς διατάξεις του, ἀλλὰ κατ’ ἐκείνας μόνον, αἱ ὁποῖαι ἀνάγονται εἰς τὴν σύστασιν τῆς πολιτείας. Εἰς πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἰσχὺν τῶν νόμων, τὴν νομοθεσίαν, τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον καταρτίζονται οἱ νόμοι, νομίζω, Κύριοι, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι κατηργήθη τὸ Σύνταγμα. Τὸ σύνταγμα λοιπὸν ἔχει ῥητὴν περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου διάταξιν. Ἀλλὰ, Κύριοι, δὲν θέλετε νὰ παραδεχθῆτε ὡς ἰσχύουσαν τὴν διάταξιν ταύτην, ἡ ὁποία εἶναι σύμφωνος καὶ μὲ τὰ παραδεδεγμένα ἀπὸ ὅλα τὰ ἔθνη; Τότε, Κύριοι, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὶ ὑπαγορεύει ἡ λογικὴ, πρέπει νὰ προστρέξωμεν ἀφ’ ἑνὸς εἰς τὸν κανονισμὸν, τὸν ὁποῖον συζητοῦμεν καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὰ παραδεδεγμένα ἀπὸ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, διὰ νὰ δυνηθῶμεν ἐκ προοιμίων νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα. Εἶναι ἀναντίῤῥητον, Κύριοι, δὲν δύνασθε νὰ ἀποκρούσητε τὴν ἀρχὴν αὐτὴν, τὴν ὁποίαν παραδέχεται ἡ λογικὴ, ὅτι, ἰσοψηφίας οὔσης, ἡ πρότασις ἡ ψηφοφορουμένη πίπτει, καὶ ὅτι, διὰ νὰ ἐπιβληθῇ εἷς νόμος, πρέπει παραδέχηται ἀπὸ τὴν πλειονοψηφίαν.

§70ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀλλὰ ποία ἐκ τῶν δύω;

§71ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Θὰ φθάσωμεν καὶ ἐκεῖ. Ὅταν μία πρότασις δὲν ἔχῃ ὑπὲρ ἑαυτῆς τὴν πλειονοψηφίαν, δὲν ἠμπορεῖ νὰ κατασταθῇ νόμος, διότι, ἐπαναλαμβάνω, μόνον ἡ πλειονοψηφία ἠμπορεῖ νὰ ἐπιβάλλῃ νόμους εἰς τὴν μειονοψηφίαν. Ἀναγκαίως λοιπὸν ἡ πρότασις περὶ φανερᾶς ψηφοφορίας πρέπει νὰ καταπέσῃ, διότι, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἠμπορεῖ νὰ φθάσῃ εἰς τὴν αὐθεντίαν τοῦ νόμου. Ἠμφισβητήθη δὲ ἀπὸ τὸν ἔντιμον πληρεξούσιον Κρανιδίου τὸ ζήτημα, ποία εἶναι ἡ πρότασις, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη εἰς ψηφοφορίαν καὶ κατὰ συνέπειαν ποία εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀποῤῥιφθεῖσα; Κύριοι! Δὲν ἐπικαλοῦμαι τὸν κανονισμὸν τὸν ὁριστικὸν, διότι δὲν ἐπεψηφίσθη. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις δὲν ἤθελε κάμει τὰ ἅλματα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἔγειναν, — δὲν ἠξεύρω καὶ ἐγὼ διὰ ποῖον λόγον, — τὸ νὰ προβῇ ἀπὸ τὸ ἓν μέρος τοῦ κανονισμοῦ εἰς τὸ ἄλλο, τότε τὸ ζήτημα ἤθελεν εἶσθαι λελυμένον· ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἐπεψηφίσθη τὸ οἰκεῖον μέρος τοῦ κανονισμοῦ, δὲν ἐπικαλοῦμαι λοιπὸν τὸν κανονισμὸν, ἀλλ’ ἐπικαλοῦμαι τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλετε, τὸν νόμον τὸν ὁποῖον ἐφηρμόσατε πολλάκις κατὰ τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον συνεδριάζετε. Τί ἐπράχθη μέχρι τοῦδε, ὁσάκις, Κύριοι, ὑπεβλήθη μία πρότασις, ἡ ὁποία ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὴν πρότασιν, ἥτις εἰσάγεται εἰς συζήτησιν· πάντοτε ἐψηφοφορήθη, Κύριοι, πρώτη ἡ τοιαύτη πρότασις. Ὁ Κ. πληρεξούσιος Κρανιδίου πολλάκις ἐπανέλαβε, τὸ τί πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον, ὡς κύριον ζήτημα, τὸ τυπωμένον πρᾶγμα. Κύριοι! Ἐὰν ἐζητήσατε τὸ τὶ θέλει ἡ λογικὴ, τὸ τὶ ἔγεινεν, ἀφ’ ἧς ὑπάρχει ἄνθρωπος λογικῶς σκεπτόμενος, δὲν ἠμπορεῖτε, παρὰ νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι ὡς κύριον ζήτημα εἶναι αὐτὸ τὸ ἔντυπον, καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος. Ἀφοῦ ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισε καὶ διώρισε μίαν ἐπιτροπὴν, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη κατέγεινεν εἰς τὴν σύνταξιν ἑνὸς σχεδίου κανονισμοῦ, νομίζω, ὅτι τὸ σχέδιον τοῦτο πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς τὸ κύριον ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον. (Ἀποδοκιμασία.) Μὲ συγχωρεῖτε, Κύριοι, μὲ ἀντικρούετε ὕστερον ἀπὸ τοῦ βήματος· Λοιπὸν τὸ σχέδιον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλει ἡ ἐπιτροπὴ, εἶναι ἡ βάσις τῆς συζητήσεως. Αὐτὸ, Κύριοι, πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς περιλαμβάνον ὅλα τὰ κύρια ζητήματα (θόρυβος).

§72ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἶναι ἐν κατοχῇ τοῦ δικαιώματος αὐτὸ τὸ σχέδιον; θὰ ἦτον, ὅταν τὸ παρεδέχετο ἡ Συνέλευσις· πρὸ τούτου εἶναι ἓν χαρτὶ τυπωμένον, τίποτε ἄλλο.

§73ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἀλλὰ τὸ χαρτὶ αὐτὸ περιλαμβάνει τὴν πρότασιν, τὴν εἰσαγομένην πρὸς συζήτησιν· τὸ χαρτὶ αὐτὸ προκαλεῖ τὴν συζήτησιν· τὸ περιεχόμενον αὐτοῦ ἄρθρον κατ’ ἄρθρον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν· ἀνάγκη λοιπὸν αὐτὸ νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀντικείμενον τῆς συζητήσεως, λογικῶς ὡς κύριον ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφοφορηθῇ. Λοιπὸν, Κύριοι, ὅταν ὡς κύριον ζήτημα θεωρηθῇ τὸ ἄρθρον, πᾶσα πρότασις ἀπομακρυνομένη ἀπὸ τὸ κείμενον τοῦ ἄρθρου, πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς μία τροπολογία. Παρεδέχθη, Κύριοι, καὶ νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ σεβασθῇ τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους κατὰ τὸ διάστημα τῶν ἐργασιῶν της ἔθεσε· παρεδέχθη ἤδη ἡ Συνέλευσις, Κύριοι, ὅτι πᾶσα τροπολογία ψηφοφορεῖται πρὸ τοῦ κυρίου ζητήματος. Τούτου τεθέντος, φρονῶ, ὅτι ἐθνοσυνέλευσις δὲν ἠμπορεῖ νὰ παραδεχθῇ, εἰμὴ, ὅτι εἰς ψηφοφορίαν ἐτέθη ἡ τροπολογία τοῦ Κ. Μίληση. Καὶ τοῦτο εἶναι ἀναντίῤῥητον· διότι ἐνθυμεῖσθε ὅτι ὁ Κ. πρόεδρος ἐφώναξε καὶ εἶπεν· ὑπὸ ψηφοφορίαν τίθεται ἡ τροπολογία τοῦ Κυρίου Μίληση. Αὐτὸ ἐνόησεν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις· αὐτὸ πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἔγεινε δυνάμει τῶν νόμων τοὺς ὁποίους καθιερώσαμεν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, Κύριοι, νομίζω, ὅτι πρέπει κατὰ τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ἐξέθεσα πρὸ μικροῦ, ὅτι, ἰσοψηφίας οὔσης ἀποῤῥίπτεται ἡ ὑπὸ συζήτησιν πρότασις, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Μίληση δὲν ἔγεινε δεκτή. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι, ἐὰν θέλωμεν, δυνάμεθα νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν ψηφοφορίαν. Ἀλλὰ Κύριοι, δὲν πρέπει νὰ ἐπιθεωρήσωμεν τοιαύτην ἀρχὴν, διότι τότε θὰ κατατρίβωμεν τὸν πολύτιμον καιρόν μας εἰς ἀδιακόπους ψηφοφορίας ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος. Περαίνων λοιπὸν τὸν λόγον μου παρατηρῶ, ὅτι ἢ πρέπει νὰ θεωρήσωμεν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Μίληση ὡς ἀποῤῥιφθεῖσαν δυνάμει τῶν ἰσχυόντων κανόνων περὶ τῆς ἰσοψηφίας, ἢ νὰ θέσωμεν εἰς ψηφοφορίαν τὸ περὶ ταύτης ζήτημα, διὰ τοῦ ὁποίου θέλομεν φθάσει καὶ εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, ἂν ἡ πρότασις τοῦ Κ. Μίληση ἀπεῤῥίφθη ἢ πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ (θόρυβος).

§74ΠΑΝΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία. Αὐτὸ ὡς τὸ πρωῒ καὶ ὡς μεθαύριον θὰ τὸ συζητήσωμεν (θόρυβος).

§75ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Κύριοι, οἱ ἀσπαζόμενοι τὴν ἰδέαν τῆς ἀποῤῥίψεως τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ὑπερασπιζόμεθα, νομίζω, ὅτι θέλουσι καθιερώσει προφανῶς τὴν ἀδικίαν. Τί γίνεται ἐκ τῆς διαφόρου θέσεως τοῦ ζητήματος, τὴν ὁποίαν ἔκαμαν; ζητοῦν νὰ ἀποκτήσωσι μὴ κεκτημένα δικαιώματα· τοὐτέστιν, ἐπειδὴ λέγουν, ὅτι ἡ φανερὰ ψηφοφορία ἐτέθη ὡς πρότασις τοῦ ναί, ἡ μυστικὴ ὡς πρότασις τοῦ ὄχι, διὰ τοῦτο θέλουσι νὰ ἀποκτήσωσι μὴ κεκτημένον δικαίωμα, καὶ νὰ ἀποδώσωσιν εἰς ἡμᾶς τὸ ἄδικον· ἐγὼ νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἡ δικαιοσύνη ἀπαιτεῖ νὰ θεωρηθῶσιν ἴσα τὰ δικαιώματά μας. Κύριοι, μὴ ταράττεσθε· δὲν ἔχομεν κἀνένα νόμον, ὅστις νὰ μᾶς διέπῃ ἀκόμη εἰς τὰς ἐργασίας τῆς παρούσης Συνελεύσεως, διότι οὔτε τὸ σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθητε, δύναται νὰ ἔχῃ κἀμμίαν ἰσχὺν, καθόσον μία ἐπανάστασις τὸ κατήργησεν, οὔτε κἀνεὶς προηγούμενος κανονισμὸς ὑπάρχει· τὰ δικαιώματά μας εἶναι ἴσα, καὶ δὲν κάμνετε ἄλλο, εἰμὴ νὰ δειλιᾶτε νὰ καταβῆτε εἰς τὸν ἀγῶνα· ἐὰν ἔχητε τὸ δίκαιον, πρέπει νὰ ἔλθητε μὲ ἡμᾶς ἐκ νέου εἰς τὸν ἀγῶνα. Καὶ ἱστορικῶς δὲν ἔχετε δίκαιον· σᾶς λέγω τὸ ἔθνος τῆς Ἀμερικῆς· ἐκεῖ συνέβη διακοσίας φορὰς νὰ ἐπέλθῃ ἰσοψηφία διὰ τὸν Πρόεδρον, καὶ ὅμως ἐπανελήφθη τοσάκις ἡ ψηφοφορία. Διατί λοιπὸν θέλετε νὰ μὴ ἐπανέλθητε; Διότι ἔχετε ἕνα γρίφον, διότι ἔχετε ἕν σχέδιον κανονισμοῦ; ἐὰν ἐγὼ ἤμην μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τῆς συνταξάσης τὸ σχέδιον τοῦ κανονισμοῦ, ἤθελον δώσει ψῆφον νὰ τεθῇ ἐν τῷ σχεδίῳ ὡς κανὼν ἡ φανερὰ ψηφοφορία· τούτου τεθέντος, ὑμεῖς οἱ ἀντιφρονοῦντες ἠθέλατε εἶσθαι σήμερον εἰς τὴν θέσιν μας· ἀλλὰ τότε ἠθέλατε παραδεχθῆ νὰ θεωρήσωμεν ὑπὲρ τῆς γνώμης ἡμῶν ὡς λελυμένον τὸ ζήτημα, ἕνεκα τῆς ἐπελθούσης ἰσοψηφίας; (θόρυβος). Τί θορυβεῖσθε; ὅπως δι’ ὑμᾶς εἶναι ἄδικον, καὶ δι’ ἡμᾶς εἶναι ἄδικον· πρέπει νὰ ἤμεθα ἴσοι, πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία.

§76Α. ΛΟΝΤΟΣ. Κατόπιν τόσων λόγων καὶ λόγων ἐμβριθῶν, οἱ ὁποῖοι ἠκούσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος, ἡ ἐφεύρεσις νέων εἶναι ἔργον δύσκολον, τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν ἀναδέχομαι· διὰ τοῦτο ὀλιγίστας λέξεις ἔχω νὰ σᾶς εἴπω, μὴ ἔχων τίποτε ἄλλο παρὰ μίαν ὑπόμνησιν νὰ κάμω εἰς τὸ Σ. Σῶμα, ὑπόμνησιν, τὴν ὁποίαν θεωρῶ τοσοῦτον ἀναγκαίαν, καθόσον θέλει μᾶς δώσει τὸ νῆμα διὰ νὰ διέλθωμεν τὸν λαβύρινθον αὐτὸν, εἰς τὸν ὁποῖον εἰσήλθομεν ἐπὶ τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος ὑποθέσεως. Κύριοι, ἰδοὺ ἡ ὑπόμνησις, τὴν ὁποίαν κάμνω. Τὸ σχέδιον δὲν συνετάχθη αὐθαιρέτως· ἐνθυμεῖσθε, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μοῦ χαρίσητε τὴν προσοχήν σας, ἐνθυμεῖσθε, ὅτι εἰς μίαν συνεδρίασιν ὑμῶν ἀπεφάνθητε, καὶ ἡ ἀπόφασίς σας εἶναι ἐγγεγραμμένη εἰς τὰ πρακτικά· ὑμεῖς ἐνετείλατε τὸν Κύριον Πρόεδρον, παρεχωρήσατε τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ἐξουσίαν νὰ διορίσῃ μίαν ἐπιτροπήν· ἡ ἐπιτροπὴ λοιπὸν, τὴν ὁποίαν διώρισεν ὁ Κύριος Πρόεδρος εἶναι ἐπιτροπὴ, τὴν ὁποίαν ἐσύστησεν, ὠνόμασεν ἡ Συνέλευσις. Καὶ, Κύριοι, σεβόμενος ἓν πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἔλαβε τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἂς μὲ συγχωρήσῃ νὰ τῷ ὑπενθυμίσω, ὅτι αὐτὸ ἦτο μέλος τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς· θέλω λοιπὸν νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι ἓν χαρτὶ τὸ παρουσιαζόμενον ὑπὸ συζήτησιν ἔγγραφον· ὑμεῖς ἐδώκατε μίαν ἐντολὴν εἰς ῥητὰ πρόσωπα, καὶ τὰ πρόσωπα αὐτὰ ἔφερον ἓν νομοσχέδιον· τί εἶναι τὸ νομοσχέδιον; εἶναι τὸ κείμενον τοῦ Νόμου.

§77ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὄχι.

§78Α. ΛΟΝΤΟΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε. Καὶ τί ἔχει τὸ κείμενον αὐτὸ ὑπὲρ ἑαυτοῦ μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς, καθ’ ἣν ὁμιλοῦμεν; τὴν πρόληψιν, ὅτι ἐν συνόλῳ τὸ παραδέχθητε.

§79ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§80Α. ΛΟΝΤΟΣ. Λοιπόν, Κύριοι, λέγω, ὑπάρχει ἡ πρόληψις, ὑπάρχει ἡ καθιερωμένη τάξις, ὅτι ἐν συνόλῳ ἡ ἀρχὴ εἶναι παραδεδεγμένη· καὶ βεβαίως διὰ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν μερικῶν ἄρθρων, ἐὰν δὲν τὸ ἐξεφράσαμεν ἐξ ἀρχῆς, σιωπηλῶς τὸ παραδέχθημεν· εἶναι λοιπὸν κείμενον Νόμου, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Τώρα κατὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ, κατὰ τοῦ κειμένου, τὸ ὁποῖον ἔχει ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὴν πρόληψιν αὐτὴν, τί ἐγένετο μέχρι τοῦδε; μία τροπολογία. Αὐτὸ λοιπὸν εἶναι μία ἐξαίρεσις, ἥτις ἔλαβε τὴν τιμὴν νὰ ψηφοφορηθῇ. Ὁσάκις λοιπὸν ἐψηφοφορήθη, καὶ διὰ τῆς ψηφοφορίας δὲν κατώρθωσε νὰ ἀνατρέψῃ τὸ κείμενον τοῦ νόμου, ἐννοεῖται, θεωρεῖται ἀπεῤῥιμμένον. Κύριοι, ἔλαβα τὴν τιμὴν χθὲς νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ ἤμεθα ἄκαμπτοι εἰς τοὺς νεωτερισμοὺς, ἀλλὰ πώποτε δὲν ἐνόησα νὰ θέλωμεν νὰ λύωμεν διάφορα ζητήματα κατὰ τρόπον ὅλως ἀντίθετον ἢ διάφορον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἡ λογικὴ ὑπαγορεύει καὶ ἡ παραδεδεγμένη τάξις εἰς ὅλα τὰ ἔθνη. Ἂν εὕρητε, Κύριοι, εἰς ἓν ἔθνος παραδεδεγμένην αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν σεῖς διατείνεσθε, ὅτι μία τροπολογία τυχοῦσα ἰσοψηφίας δὲν εἶναι ἀπεῤῥιμμένη, τότε νὰ συνταχθῶ μὲ ὑμᾶς.

§81ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν εἶναι τροπολογία.

§82Α. ΛΟΝΤΟΣ. Ὑποβάλλομεν τὸ ζήτημα αὐτὸ εἰς εἰδικοὺς ἀνθρώπους, εἰς κοινοβουλευτικοὺς ἄνδρας, καὶ ἂν μοῦ εὕρητε ἓν παράδειγμα, σᾶς ὑπόσχομαι νὰ συνταχθῶ μεθ’ ὑμῶν.

§83ΜΙΛΗΣΗΣ. Σᾶς λέγω, ὅτι δὲν εἶναι τροπολογία.

§84ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§85Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν, Κύριοι, ἐφωτίσθητε, καταβαίνω τὸ βῆμα ἀμέσως, ἐὰν ὅμως δὲν ἐφωτίσθητε, τότε θὰ σᾶς εἴπω ὀλίγα τινὰ καὶ ἐγώ.

§86ΠΟΛΛΟΙ. Κύριε Πρόεδρε, θέσατε τὸ θέμα εἰς ψηφοφορίαν.

§87ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐρωτήσατε τὴν Συνέλευσιν, ἂν πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ καὶ ἐκ δευτέρου ἡ ψηφοφορία.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις νομίζῃ, ὅτι ἐφωτίσθη, νὰ σηκωθῇ. (Ἀνίστανται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη. Τώρα νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ θέματα.

§89ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν τὸ θέμα, ἐὰν θέλῃ ἡ Συνέλευσις νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία. (Θόρυβος μέγας καὶ διάλογοι ταραχώδεις μεταξὺ Μπούμπουλη καὶ Μεσσηνέζη).

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ δέκα λεπτά.

§91ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν λοιπὸν δὲν θέλητε νὰ διαλύσω τὴν συνεδρίασιν, ἡσυχάσατε διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ ἐπαναφέρω τὴν τάξιν. Ἐξ ὅλης τῆς συζητήσεως δύω γνῶμαι προῆλθον· νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ἰσοψηφίσασα ψηφοφορία, ἢ νὰ ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις περὶ τῆς μιᾶς ἀποφάσεως, καὶ κατόπιν νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν τοῦ ἄρθρου. (θόρυβος).

§93ΔΑΓΡΕΣ. Ὡς ἠκούσατε, ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας· ἐπρόσεξα μάλιστα εἰς τὸν πλησίον μου καθήμενον Κύριον Κατσικαπῆν, ὅστις ἐβάσταξε σημείωσιν καὶ ἐπείσθην ὅτι ἦτον ἰσοψηφία· δὲν θεωρῶ οὐδὲ συμφέρον ἐπιβλαβέστατον μάλιστα τὸ νὰ ἐπαναλαμβάνηται ἡ ψηφοφορία (θόρυβος).

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Μίλησι περὶ φανερᾶς ψηφοφορίας ἀπεῤῥίφθη διὰ τῆς ἰσοψηφίας λέγουσι ναὶ, οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Μίλησι ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 112 κατὰ 90. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρα 5 καὶ 10).