1862.12.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΣΤʹ.

23 Δεκεμβρίου 1862.

(Κυριακή).

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρέθη ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς πρὸς συγκρότησιν συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὶν ἢ κηρύξω τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ὑποβάλω μίαν παράκλησιν. Γνωρίζετε, ὅτι εἶναι πολυτιμώτατος ὁ καιρὸς, καὶ πρέπει νὰ τὸν μεταχειρισθῶμεν ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς πατρίδος. Ἐὰν ὅμως δὲν φυλάξωμεν τάξιν εἰς τὰς συζητήσεις μας, ἐὰν δὲν ἀκούωμεν τὸν ἀγορεύοντα ἀπὸ τοῦ βήματος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοήσωμεν μήτε αὐτὸν μήτε κᾀμμίαν ἄλλην φωνὴν, ἂν τυχὸν κάμῃ κἀνεὶς ἰδιαιτέραν παρατήρησιν, μολονότι καὶ τοῦτο δὲν εἶναι καλὸν νὰ γίνεται. Σᾶς συνιστῶ πολὺ τὴν τάξιν, ἂν θέλετε νὰ προβῶμεν τακτικώτερα εἰς τὰς συζητήσεις μας, ἐπειδὴ τότε καὶ αὐταὶ θὰ ᾖναι βραχύτεραι καὶ ὡριμωτέρους καρποὺς θὰ φέρωσι καὶ χρόνον πολὺν θὰ κερδίσωμεν. Εἶναι περιττὸν νὰ ἐνδιατρίψω περισσότερον ἐπὶ τῆς παρατηρήσεως αὐτῆς, διότι γνωρίζετε καλλίτερον ἐμοῦ, ὁποῖα βαρέα καθήκοντα ἀνεδέχθημεν ἕκαστος. Πρέπει λοιπὸν νὰ περιορίσωμεν ἕκαστος τὴν προθυμίαν τοῦ νὰ λαλῶμεν συχνὰ, διότι ἄλλως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκουώμεθα εἰς πολυμελὲς Σῶμα. Μίαν παρατήρησιν ἔχω ἀκόμη. Πρὸς κάπνισμα τῶν Κυρίων πληρεξουσίων προσδιωρίσθησαν δύω ἀρκετὰ εὐρύχωρα δωμάτια· λοιπὸν σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ εἰσέρχεσθε εἰς τὰ γραφεῖα τῶν ὑπαλλήλων, πρῶτον, διότι ἐξέρχεται ὁ καπνὸς εἰς τὴν αἴθουσαν, καὶ δεύτερον οἱ ὑπάλληλοι ἐμποδίζονται εἰς τὰς ἐργασίας των. Εἶναι ἄλλα δωμάτια, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι καὶ καθίσματα ἀναπαυτικώτερα καὶ εὐρυχωρία μεγαλειτέρα. Παρακαλῶ καὶ τοὺς Κυρίους ἀκροατὰς, ὡς καὶ τοὺς Κυρίους δημοσιογράφους, νὰ λάβωσι τὴν καλοσύνην νὰ ἔχωσιν ὑπομονήν. Τὸ ἐννοῶ· εἴμεθα Ἕλληνες καὶ ἔχομεν θερμὸν τὸ αἷμα, ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ χαλιναγωγηθῶμεν, διὰ νὰ ἀφήσωμεν ἐλεύθερον τὸν λόγον εἰς τὸ βῆμα, διότι τότε μόνον πράγματι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις εἶναι ἐλευθέρα. Ὅταν ὅμως ἐπιδοκιμάζῃ ἢ ἀποδοκιμάζῃ τὸ ἀκροατήριον, ὅταν ἐκφράζῃ ὁπωσδήποτε γνώμην, τότε ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου ἐν μέρει ἐπηρεάζεται· ὥστε εἶναι καλὸν νὰ μὴ γίνωνται ἐκφράσεις οὔτε ἐπιδοκιμασίας οὔτε ἀποδοκιμασίας, πολὺ δὲ χειρότερον νὰ ἐξέρχωνται καὶ φωναί. Χθὲς ἄνωθεν ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου τῶν Κυρίων δημοσιογράφων ἤκουσα φωνάς. Αὐτὸ εἶναι ἄτοπον. Θέλετε οἱ πληρεξούσιοί σας νὰ μὴν ἔχουν τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου των; Αὐτὸ δὲν τὸ πιστεύω ποτέ. Ἠμποροῦμεν νὰ ἐκφράσωμεν τὴν γνώμην μας ἔξω ἄλλως πως ἢ νὰ τὴν δημοσιεύσωμεν διὰ τοῦ τύπου ἢ ὅπως θέλει ἕκαστος. Λοιπὸν. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἡσυχάσετε. Σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι πληρεξούσιοι, μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν, ἀμέσως νὰ δώσητε τὴν συγκατάθεσίν σας νὰ λάβῃ τὸ προεδρεῖον μίαν προσωρινὴν πίστωσιν, διὰ νὰ δώσῃ προκαταβολὴν εἰς τοὺς κλητῆρας καὶ γραφεῖς.

§2ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐὰν μέχρι τέλους τῆς συνεδριάσεως δὲν φθάσωμεν εἰς τὸ ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ περὶ πιστώσεως, τότε ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ δώσῃ μίαν πίστωσιν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικά).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ λάβετε τὴν καλοσύνην νὰ ἀποφανθῆτε, τί πρέπει νὰ γείνῃ περὶ τῆς πιστώσεως, διότι ἔχουν μεγάλην ἀνάγκην οἱ ἄνθρωποι· κατόπιν ἐρχόμεθα εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἡμέρας. Ἐνταῦθα γίνεται ἡ ὁρκωμοσία τινῶν πληρεξουσίων.

§5ΔΡΟΣΟΣ. (ἀναγινώσκει μίαν πρότασίν του). Χορηγεῖται εἰς τὸν προσωρινὸν πρόεδρον πίστωσις δραχ. 6000 ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1862 διὰ τὴν μισθοδοσίαν τῶν ὑπαλλήλων καὶ κλητήρων τῆς Συνελεύσεως καὶ διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ γραφείου. Ἀντίγραφον τῆς ἀποφάσεως ταύτης θέλει κοινοποιηθῆ ὑπὸ τοῦ προέδρου εἰς τὸ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ὑπουργεῖον, ἵνα ἐντείλῃ τὴν πληρωμὴν τοῦ ἀνωτέρω ποσοῦ.

§6ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις οὐδεμίαν ἔχει γνῶσιν τοῦ προσωπικοῦ, τοῦ εἴδους αὐτοῦ, καθὼς καὶ τοῦ γραφείου, διότι οὐδὲν ἔλαβε μέρος εἰς τὸν διορισμὸν αὐτοῦ. Νομίζω, ὅτι, πρὶν ἡ Συνέλευσις διορίσῃ τὸ προσωπικὸν τοῦ γραφείου, οὐδεμία δύναται νὰ προηγηθῇ πίστωσις, διότι τοιουτοτρόπως θὰ δώσωμεν χρήματα, τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζομεν ποῦ δίδονται.

§7ΠΟΛΛΟΙ. Μὰ, πῶς θὰ ἐργασθοῦν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι! (θόρυβος).

§8ΔΡΟΣΟΣ. Διὰ τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα τὸ προεδρεῖον θὰ κάμῃ, θὰ δώσῃ λόγον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ, τὴν ὁποίαν προσεχῶς θὰ διορίσῃ ἡ Συνέλευσις.

§9ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Κύριοι! Βεβαίως, ἀφοῦ ἐσχηματίσθη προσωρινῶς ἓν προεδρεῖον καὶ ἓν γραφεῖον, ἐσχηματίσθη πρὸς τὴν διεύθυνσιν τῶν συζητήσεων· ἑπομένως ἔχει ἀνάγκην συντακτῶν, γραφέων, κλητήρων· ὅλοι δὲ αὐτοὶ εὑρίσκονται εἰς ἀνάγκας καὶ πρέπει νὰ πληρωθῶσι· κατόπιν τὸ προεδρεῖον θὰ δώσῃ λόγον.

§10ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ. Λέγω, ὅτι ὑπάρχουν ποσὰ ὑπέρογκα, τὰ ὁποῖα ἡ Συνέλευσις δὲν ἠμπορεῖ νὰ παραδεχθῇ.

§11ΠΟΛΛΟΙ. Ἔχομεν πλήρη ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ προεδρεῖον.

§12ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Μόνον μία γνώμη ὑπάρχει, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δοθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὸ προεδρεῖον· ὅλοι οἱ ἄλλοι νομίζω, ὅτι εἶναι ὑπέρ.

§13ΦΩΝΑΙ. Μάλιστα! Μάλιστα!

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι. (Ὁ κύριος Μαυρομμάτης ἀναγινώσκει τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Δρόσου).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην, νὰ σηκωθῶσιν, (ἅπαντες ἀνίστανται). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη παμψηφεὶ τὴν πρότασιν περὶ χορηγήσεως. Προβαίνομεν ἤδη εἰς τὴν συζήτησιν, τὴν χθὲς διακοπεῖσαν ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ κανονισμοῦ· τὸν λόγον εἶχον ζητήσει 10 ἢ 12. Θὰ ἀρχίσωσι κατὰ σειράν. Ὑπῆρχον καὶ τροπολογίαι· λοιπὸν ἀνάγκη εἶναι νὰ ἀναγνώσωμεν τὰς τροπολογίας, διὰ νὰ ἀρχίσῃ καλλίτερα ἡ συζήτησις.

§16ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. (ἀναγινώσκει τὰς τροπολογίας.) ά) τοῦ Βαλτινοῦ, Σαριπόλου καὶ Δυοβουνιώτου. «Ἡ Συνέλευσις εὑρίσκεται ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ, ἅμα μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ὦσι παρόντες 165 πληρεξούσιοι, φέροντες τακτικὰ εἰδοποιητήρια.» «Ἐὰν ἐκ τοῦ ἐλαχίστου τούτου ἀριθμοῦ τῶν 165 ἀποχωρήσωσί τινες, διαρκούσης τῆς συνεδριάσεως, ἡ συνεδρίασις ἐξακολουθεῖ· ἡ δὲ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἡμερησίας διατάξεως θεωρεῖται νόμιμος, ἀποτελουμένης πλειονοψηφίας ἐξ 83 πληρεξουσίων, ὁμοψήφως ὑπὲρ ἢ κατὰ τοῦ ψηφοφορουμένου ζητήματος ἀποφανθέντων.» «Τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πληρεξουσίων ὑπερβαίνοντος κατὰ τὴν ψηφοφορίαν τὴν ἐλαχίστην ταύτην ἐξ 165 ἀπαρτίαν, τὰ ζητήματα λύονται διὰ τῆς ἀπολύτου πλειονοψηφίας τῶν ψηφοφορούντων.» βʹ.) τοῦ Καλλιγᾶ καὶ Πετρινοῦ. «Ἡ Συνέλευσις δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς συζήτησιν ἢ ἀπόφασιν, ἐὰν μὴ ὦσι παρόντες 145 πληρεξούσιοι, τῶν ὁποίων ἡ ἐκλογὴ ἐδηλώθη διὰ τακτικῶν εἰδοποιητηρίων.» γʹ.) τοῦ Χαλκιοπούλου. «Διὰ νὰ συγκροτηθῇ συνεδρίασις, ἀπαιτοῦνται τοὐλάχιστον 165 πληρεξούσιοι, εἰσελθόντες διὰ τακτικῶν εἰδοποιητηρίων. Ἡ ψηφοφορία ἔχει νόμιμον κῦρος, ὅταν ψηφοφορήσωσιν ὑπὲρ ἢ κατὰ τοῦ ζητήματος τὰ ¾ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ, τοῦ διὰ τὴν συγκρότησιν τῶν συνεδριάσεων ὡς ἀνωτέρω ἀπαιτουμένου.» δʹ.) τοῦ Βρατσάνου. «Ἡ Συνέλευσις δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς οὐδεμίαν συζήτησιν, ἐὰν δὲν ὦσι παρόντες κατὰ τὴν ἔναρξιν ἑκάστης συνεδριάσεως τοὐλάχιστον 165 πληρεξούσιοι· πᾶσα δὲ ἀπόφασις τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως θεωρεῖται ἔγκυρος, ὅταν ταύτην ψηφίσωσι τοὐλάχιστον τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς ὑπὲρ ἢ κατὰ ἐκ τῶν κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως παρόντων πληρεξουσίων, ὅταν γεννηθῇ ἡ ἔνστασις, ὅτι τὸ Σῶμα δὲν εἶναι πλῆρες εἰς τὸν ἀρχικὸν ἀριθμόν του.» εʹ) τοῦ Μιλήση. «Ἡ Συνέλευσις εὑρίσκεται ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ, ἅμα κατὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, ὦσι παρόντες 165 πληρεξούσιοι, φέροντες τακτικὰ εἰδοποιητήρια. Ἐὰν δὲ, διαρκούσης τῆς συνεδριάσεως, ἀποχωρήσωσί τινες τῶν πληρεξουσίων, ἐκ τῆς ἀπουσίας τῶν ὁποίων δὲν ἀπαρτίζεται ὁ ἀνωτέρω ἀριθμὸς τῶν 165, ἡ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως ἔχει κῦρος, ἂν ὁμοψηφίσωσιν ὑπὲρ αὐτῆς τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς τῶν κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συνεδριάσεως παρευρεθέντων πληρεξουσίων.»

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ σειρὰ τοῦ λόγου ἔρχεται εἰς τὸν Κ. Ἀφεντούλην.

§18ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Τοῦτο μόνον θέλω νὰ εἴπω, ὅτι αἱ πράξεις τῆς Συνελεύσεως ἔχουν μεγαλείτερον κῦρος παρ’ ὅ,τι αἱ τῶν δημοτικῶν συμβουλίων. Διὰ νὰ ᾖναι ἔγκυρος μία πρᾶξις τοῦ δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἀπαιτεῖται νὰ ἀπαρτίζεται τοῦτο ἀπὸ τὰ ⅔ τῶν μελῶν του, ἡμεῖς δὲ ἐρχόμεθα νὰ δώσωμεν κῦρος εἰς τὰς πράξεις τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ἀπαρτιζομένης ἀπὸ τὸ ἥμισυ τῶν μελῶν της. Διὰ τοῦτο προτείνω νὰ ᾖναι μὲν ἔγκυρος ἡ Συνέλευσις πρὸς συνεδρίασιν καὶ ἐξακολούθησιν, ὁπόταν τὸ ½ τῶν μελῶν ᾖναι παρὸν, ἀλλὰ τότε νὰ ἔχωσι κῦρος αἱ πράξεις της, ὅταν ψηφοφορήσωσι τὰ ⅔.

§19ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δύω εἶναι τὰ ζητήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ ἀποφασίσωμεν σήμερον· ὁπόσος πρέπει νὰ ᾖναι ὁ ἀριθμὸς τῶν πληρεξουσίων διὰ νὰ καταρτισθῇ καὶ προχωρήσῃ ἡ Συνέλευσις, καὶ πόσος ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς διὰ νὰ γείνῃ νομίμως ἡ ψηφοφορία. Ἔρχομαι νὰ εἴπω ἐπ’ αὐτῶν δύο λέξεις. Ἕκαστον ἔθνος εἶναι κυρίαρχον νὰ κανονίσῃ τὸ πολίτευμά του· μὴ δυνάμενον ὅμως νὰ συνέλθῃ ὁλόκληρον, ἐκλέγει ἀντιπροσώπους, εἰς οὓς ἀναθέτει τὸν καταρτισμὸν τοῦ πολιτεύματος. Ἀλλὰ τὰ ἀποτελοῦντα τὸ ἔθνος ἄτομα δὲν δύνανται νὰ συμφωνήσωσιν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων· ἀναγκαίως λοιπὸν οἱ ὀλίγοι πρέπει νὰ ὑποχωρήσωσιν εἰς τοὺς πολλοὺς καὶ τίθεται οὕτως ὁ κανὼν, ὅτι ἡ ἀπόλυτος πλειονοψηφία ἐκλέγει αὐτούς. Μετὰ τὴν ἐκλογὴν ἡ κυριαρχία, ἂν καὶ δυνάμει ἐξακολουθεῖ διαμένουσα ἐν τῷ ἔθνει, πράγματι ὅμως καὶ ἐνεργείᾳ μεταβαίνει εἰς τοὺς πληρεξουσίους, οἵτινες ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ σχηματίσουν τὸ πολίτευμα. Ἀλλὰ καὶ οὗτοι εἶναι ἀδύνατον νὰ παρευρεθῶσιν ὅλοι εἰς τὸν περίβολον τοῦτον τῆς Συνελεύσεως. Ἐξ ἀνάγκης λοιπὸν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν ἕνα μικρότερον ἀριθμόν· δυνάμεθα ὡς τοιοῦτον νὰ παραδεχθῶμεν πλέον μὲν τοῦ ἡμίσεως, ὅσον θέλετε, τὰ ⅔, τὰ ⅗ κτλ. κατώτερον ὅμως τοῦ ἡμίσεως δὲν δυνάμεθα· διότι ἡ πλειονοψηφία πρέπει νὰ ὑπερισχύσῃ· ὅταν λοιπὸν ὁ ἀριθμὸς τῶν πληρεξουσίων ᾖναι ὀλιγώτερος τοῦ ἡμίσεως, δὲν ἀντιπροσωπεύεται ἡ ἐθνικὴ κυριαρχία, ὑπάρχουν ἄτομα καὶ οὐχὶ Συνέλευσις. Τὴν ἀρχὴν ταύτην παρεδέχθημεν ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τὸν ἀπαιτούμενον πρὸς συγκρότησιν τῆς Συνελεύσεως, καὶ εἴπομεν, ὅτι 165 ἀπαιτοῦνται· ταύτην ὑπεστήριξε καὶ ὁ Βουλευτὴς Γόρτυνος Κ. Δηλιγιάννης καὶ ἄλλοι πολλοί. Ἐγεννήθη ὅμως ἡ ἀκόλουθος ἀπορία· εἰς τὴν ψηφοφορίαν πόσοι πρέπει νὰ ᾖναι παρόντες; Τὸ κατ’ ἐμὲ ἀπορῶ πῶς γεννᾶται ἀμφιβολία περὶ τοῦ ζητήματος τούτου· ἐὰν, διὰ νὰ σκεφθῇ ἡ Συνέλευσις, ᾖναι ἀναγκαῖος ὁ ἀριθμὸς ὁ ἥμισυς πλέον ἑνὸς, διὰ νὰ κάμῃ τὴν ἐνέργειαν τὴν πραγματικὴν, διὰ νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαιτῆται μικρότερος ἀριθμός; τοῦτο εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν ἐννοῶ· ἄρα δὲν δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ ἐνεργήσῃ μὲ μικρότερον ἀριθμὸν, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός. Ἀλλὰ μᾶς προβάλλουν τὸν κίνδυνον τὸν μεγάλον, ὅτι ἐνδεχόμενον φατριαστική τις μειονοψηφία, ἀποχωροῦσα ἐκ τῆς συνεδριάσεως νὰ ματαιώσῃ τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως· ὑπάρχει, Κύριοι, τοιοῦτος κίνδυνος; Ὁ ἀξιότιμος Κύριος Πετρινὸς εἶπεν, ὅτι οὐδαμοῦ ἐπῆλθε πρόσκομμα τῶν Συνελεύσεων ἀπὸ τὴν φατριαστικὴν ἀποχώρησιν τῶν μελῶν τῆς μειονοψηφίας· ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει μεγαλείτερος κίνδυνος νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὴν μειονοψηφίαν νὰ ψηφοφορῇ νομίμως μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τῆς πλειονοψηφίας; Δὲν εἶναι δυνατὸν μία μειονοψηφία φατριαστική, παρατείνουσα ἐπ’ ἄπειρον τὰς συνεδριάσεις, ἐξαντλοῦσα τὴν ὑπομονὴν τῆς πλειονοψηφίας καὶ ἀπειλοῦσα αὐτήν, νὰ τὴν ἀναγκάσῃ νὰ ἀποσυρθῇ, ἄκουσα τοῦ περιβόλου τῆς Συνελεύσεως, καὶ μένουσα κυρία τοῦ πεδίου τῆς μάχης νὰ γείνῃ κυρία τοῦ ἔθνους καὶ νὰ ἀποφασίζῃ περὶ τῆς τύχης αὐτοῦ; Καὶ δὲν ὁμιλῶ ὑποθετικῶς. Δυστυχῶς ἔχομεν παραδείγματα· εἰς τὴν Συνέλευσιν τῆς Γαλλίας, ὑπῆρχον δύω κόμματα, τὸ τῶν Γιρονδίνων, συγκείμενον ἀπὸ τοὺς πλέον πεπαιδευμένους καὶ ἐναρέτους ἄνδρας τῆς Γαλλίας καὶ τὸ τῶν Ὀρεινῶν, ὀνομαζομένων οὕτω, διότι κατεῖχον πάντοτε τὰ ὕψη τῆς Συνελεύσεως καὶ ὧν τὰ ὀνόματα μετ’ ἀγανακτήσεως καὶ φρίκης ἀναφέρει ἡ ἱστορία. Ἡ πλειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως ὑπεστήριζε τοὺς Γιρονδίνους, ἀλλ’ οἱ Ὀρεινοὶ διεύθυνον τὰ Κλοὺβ, τὰ ἠρέθιζον κατὰ τῆς Συνελεύσεως, διεγείρουν ἐπαναστάσεις, πολιορκοῦν τὴν Συνέλευσιν, καὶ μετὰ στρατοῦ καὶ πυροβόλων ἀπαιτοῦν παρ’ αὐτῆς τὴν ἀποπομπὴν τῶν Γιρονδίνων. Ἡ Συνέλευσις ἀνθίσταται κατ’ ἀρχάς, ἀλλ’ οἱ στασιασταὶ ἐπιμένουν καὶ ἐξαντλοῦν τὴν ὑπομονὴν τῆς πλειονοψηφίας, ἥτις φοβηθεῖσα ὑποχωρεῖ κατ’ ὀλίγον· ἡ μειονοψηφία μένει κυρία τῆς Συνελεύσεως, ψηφίζει τὴν ἀποπομπὴν τῶν Γιρονδίνων, παραπέμπει κατόπιν αὐτοὺς εἰς τὴν λαιμητόμον καὶ πλημμυρεῖ τὴν Γαλλίαν μὲ τὸ αἷμα ἑκατοντάδων χιλιάδων θυμάτων. Κίνδυνος λοιπὸν μήπως μία φατριαστικὴ μειονοψηφία, ἀπομακρυνομένη, παραλύσῃ τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως, ἀλλ’ ἐπίσης μέγας κίνδυνος μήπως μία φατριαστικὴ μειονοψηφία διώξῃ τὴν πλειονοψηφίαν καὶ κάμῃ ὅ,τι θέλει. Καὶ εἰς μὲν τὴν πρώτην περίστασιν θὰ ἐπέλθῃ ἁπλῆ ἀναβολή, ἀλλ’ εἰς τὴν δευτέραν ἡ ὕπαρξις τοῦ ἔθνους διακινδυνεύει. Διὰ τοῦτο ὅπως ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρχωσι παρόντες τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς τοῦ ὁλικοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑποτιθεμένων ὅλων πληρεξουσίων, ἤτοι 165, ἵνα συγκροτηθῇ ἡ Συνέλευσις, ἐπίσης πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ὁ ἀριθμὸς οὗτος καὶ διὰ τὴν ψηφοφορίαν. Φέρω τινὰ παραδείγματα· τὸ Δικαστήριον τῶν ἐνόρκων, σύγκειται ἀπὸ 12, ἀλλ’ οἱ 7 ὑπερισχύουν. Ὑποθέσατε, ὅτι εἰς τὴν στιγμὴν τῆς ψηφοφορίας εἷς τῶν ἐνόρκων ἀποχωρεῖ· οἱ μείναντες ἕνδεκα εἶναι σύμφωνοι, οὐχ’ ἧττον δὲν δύνανται νὰ ἐκδώσουν ἀπόφασιν, διότι τὸ Δικαστήριον ἀπαρτίζεται, ὅταν ὑπάρχουν καὶ οἱ 12, ἅμα εἷς λείψει δὲν ὑπάρχει πλέον Δικαστήριον, ὑπάρχουν ἁπλᾶ ἄτομα. Εἰς ὅλας τὰς νομοθεσίας, Κύριοι, ὑπάρχει αὐτὴ ἡ ἀρχή. Ἀλλά, Κύριοι, διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω ἔτι μᾶλλον, ὅτι ἡ ἀρχὴ αὕτη εἶναι ὀρθοτάτη θὰ ἐξετάσω ἐν συντόμῳ τὰς προτεινομένας τροπολογίας. Τί σᾶς λέγουν; ὅτι ὅταν ἦναι παρόντες καὶ ψηφοφορήσωσιν ὑπὲρ τῆς γνώμης 83 πληρεξούσιοι νόμιμοι, ἡ ἀπόφασίς των εἶναι ἔγκυρος, διότι οὗτοι εἶναι πλέον τοῦ ἡμίσεως τῶν ἀπαιτουμένων διὰ τὴν συγκρότησιν τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἡ ἀποχώρησις τῶν λοιπῶν δὲν πρέπει νὰ ἀποδοθῇ εἰς ἄλλο τι ἢ εἰς φατριασμόν· ἀλλ’ ἡ Συνέλευσις δὲν ἀποτελεῖται ἀπὸ 165, ἀλλ’ ἀποτελεῖται ἀπὸ 200, 300, τότε δὲ οἱ 83 δὲν εἶναι πλειονοψηφία, ἀλλὰ μικρὰ μειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως. Ἐννοοῦν τοῦτο ἄλλοι, καὶ σᾶς λέγουν, ὅτι πρέπει νὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ὁ ἀριθμὸς τῶν παρόντων κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως καὶ, ἂν ψηφοφορήσωσιν ὑπὲρ τῆς γνώμης ἡμίσεις πλέον ἑνὸς τοῦ ἀριθμοῦ τούτων, εἶναι νόμιμος ἡ ἀπόφασίς των. Ἀλλ’ ἀκολούθως ἔρχονται καὶ ἄλλοι· πόθεν λοιπὸν θὰ γνωρίσωμεν τὸν ὅλον ἀριθμὸν τῶν εἰς τὴν συνεδρίασιν παρευρεθέντων; Συμπεραίνων λοιπὸν φρονῶ, ὅτι καὶ διὰ τὴν συγκρότησιν τῆς συνεδριάσεως καὶ διὰ τὴν ψηφοφορίαν εἶναι ἀνάγκη νὰ παρευρίσκωνται τοὐλάχιστον 165 πληρεξούσιοι. Αὐταί, Κύριοι, εἶναι αἱ ἰδέαι μου, καὶ ἀπὸ χθὲς ἐσκόπουν νὰ ὑποβάλω αὐτὰς εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἀλλ’ ἂν καὶ εἶχα δώσει τὸ ὄνομά μου εἰς τὸ γραφεῖον διὰ νὰ ὁμιλήσω, δὲν κατώρθωσα νὰ πράξω τοῦτο, διότι ἄλλοι κατέλαβον τὸ βῆμα καὶ μὲ ἐστέρησαν τοῦ δικαιώματός μου· ἕνεκα τούτου νομίζω ἀναγκαῖον νὰ σᾶς εἴπω ὀλίγας λέξεις ἀκόμη. Τὴν ἐπανάστασιν, Κύριοι, προὐκάλεσεν ἡ ἀναιδὴς παραβίασις τῶν νόμων καὶ ἡ ἀπροκάλυπτος καταπάτησις τῶν δικαιωμάτων. Ἄν λοιπὸν ἡμεῖς θέλωμεν νὰ φανῶμεν ἄξιοι τῆς ἐπαναστάσεως καὶ νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς ἀρχὰς αὐτῆς, πρέπει νὰ χαράξωμεν νέαν ὁδὸν αὐστηρᾶς τηρήσεως τῶν νόμων καὶ θρησκευτικῆς εὐλαβείας πρὸς τὰ δικαιώματα ἑκάστου. Δυστυχῶς, Κύριοι, ἠρχίσαμεν ἡμεῖς νὰ παραβιάζωμεν τὰ δικαιώματα ἀλλήλων. Ὁ πρόεδρος, Κύριοι, ἔχει δικαίωμα νὰ δίδῃ τὸν λόγον εἰς ἕκαστον κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς, καὶ ἐν τούτοις ἕκαστος ἐξ ἡμῶν καταλαμβάνει αὐθαιρέτως τὸ βῆμα, οὕτω δὲ ἐπέρχεται θόρυβος καὶ ταραχή, ἀναξία τῆς Συνελεύσεως. Ὅταν, Κύριοι, ὁ Πύῤῥος ἐπολέμει τοὺς Ῥωμαίους, ἔστειλεν εἰς Ἰταλίαν ὡς πρέσβυν τὸν φιλόσοφον Κινέαν, ὅστις, μεταβὰς εἰς Ῥώμην, ἐπαρουσιάσθη εἰς τὴν Ῥωμαϊκὴν σύγκλητον καὶ ἐξεπλήρωσε τὴν ἀποστολήν του. Ὅταν δὲ ἐπέστρεψεν εἰς τὸν βασιλέα, τὸν ἠρώτησεν ὁ Πύῤῥος πῶς εὗρε τὴν σύγκλητον καὶ ἀπεκρίθη, ὅτι τὴν εὗρε συνέδριον βασιλέων (θόρυβος). Καὶ ἡμεῖς, Κύριοι, ἔχομεν ἀκροατήριον, καὶ ἡμεῖς συνεδριάζομεν ἐνώπιον πρέσβεων ξένων δυνάμεων, οἵτινες μᾶς ἐπιβλέπουν· πρέπει λοιπὸν νὰ σεβώμεθα τὰ δικαιώματα ἀλλήλων, πρέπει νὰ συνεδριάζωμεν ἡσύχως, σοβαρῶς, ἀξιοπρεπῶς, καὶ ἐστὲ βέβαιοι ὅτι καὶ τὸ πρὸς τὴν Συνέλευσιν σέβας τοῦ ἀκροατηρίου καὶ τοὺς ἔθνους θέλει αὐξήσει καὶ οἱ πρέσβεις τῶν ξένων δυνάμεων θὰ γράψωσιν εἰς τὰς κυβερνήσεις τῶν ὄχι ὅτι εἴμεθα συνέδριον βασιλέων, ἀλλὰ τοὐλάχιστον, ὅτι εἴμεθα μορφωμένοι συνταγματικῶς καὶ ἄξιοι καλλιτέρας τύχης (ῥαγδαῖα χειροκροτήματα).

§20Β. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν μᾶς ἐρωτᾶτε ἂν ἐρωτίσθημεν;

§21ΔΥΟΒΟΥΝΙΩΤΗΣ. Πολὺ ὀλίγας λέξεις θὰ σᾶς εἴπω, Κύριοι, καὶ ταύτας ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὸ ζήτημα, χωρὶς προοίμιον καὶ ἄνευ προλόγου. Δύω τινὰ ἐσκοποῦμεν, ὅτε ἐκάμομεν τὰς τροποποιήσεις, πρῶτον νὰ θέσωμεν ἕνα φραγμὸν εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἤθελον τολμήσει νὰ ἀποχωρήσουν, διὰ νὰ ματαιώσουν μίαν συνεδρίασιν· καὶ διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν αὐτὸν τὸν σκοπὸν, ἐπροτείναμεν τὴν πρώτην τροπολογίαν, ἂν δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ ἐξακολουθῇ, ὁπόταν τινὰ μέλη ἀποχωρήσωσι κατόπιν τῆς ἀναγνώσεως τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου. Διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ ἐπιτυγχάνεται ὁ σκοπὸς πληρέστατα· διότι, ὅταν τις σκέπτηται, ὅτι, καὶ ἂν ἀποχωρήσῃ, δὲν φέρει κἀνὲν ἀποτέλεσμα, δὲν ἀποχωρεῖ. Ἀλλ’, ἐπιτυγχάνοντες τὸν σκοπὸν αὐτὸν διὰ τοῦ ὁρισμοῦ αὐτοῦ, ἠθέλομεν περιπέσει εἰς ἓν ἄλλο ἄτοπον, νὰ ψηφοφορήσουν ὀλιγώτεροι τῶν 165. Διὰ τοῦτο ἐκάμομεν τὴν ἄλλην τροπολογίαν, ὅτι πρέπει ἡ πλειονοψηφία νὰ ἀποτελῆται ἀπὸ τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς τῶν 165. Τώρα οἱ ἀντιδοξοῦντες λέγουν, ὅτι εἶναι ὅλως διόλου ἄτοπον νὰ εὑρίσκωνται κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου 165, καὶ ἐν τούτοις ἐπὶ τῆς συζητήσεως καὶ ἔπειτα νὰ ᾖναι ὀλιγώτεροι. Κύριοι, ἀντιλέγομεν εἰς τοῦτο, τὸ ἑξῆς ἁπλούστατον πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπόῤῥοια λογικωτάτη τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ἐθέσαμεν, καὶ τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν εἰς τὴν μαθηματικὴν ἱκανότητα τοῦ Κ. Βαλτινοῦ· ἀφοῦ ἅπαξ ἐθέσαμεν τὴν ἀρχὴν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς ὁ ἐλάχιστος εἶναι 165 καθ’ ὃν χρόνον ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος, καὶ ὅτι αὐτοὶ ψηφοφοροῦν, εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ἀποτελοῦν τὴν κατὰ τὴν ψηφοφορίαν πλειονοψηφίαν 83· αὐτὸ ζητοῦμεν καὶ ἡμεῖς, πρὸς δὲ, ὅτι πρέπει νὰ λογισθῶσιν οἱ ἀποχωροῦντες οὐχὶ ὑπὲρ, ἀλλὰ κατὰ τῆς πλειονοψηφίας, παραδεχόμεθα δηλ. ὅτι οἱ ἀποχωροῦντες ἔδωκαν γνώμην κατ’ αὐτῆς· ὥστε, τίς δύναται ν’ ἀντείπῃ λογικῶς εἰς τοῦτο; Ὑποθέσατε, ὅτι ἦσαν παρόντες, δὲν εἶναι τὸ αὐτό; Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι δὲν χάνομεν τίποτε. Ἐκτὸς τούτου ἔρχεται ἡ τελευταία τροπολογία, ἥτις λέγει, ὅτι, ἐὰν τυχὸν εὑρεθῶσι περισσότεροι οἱ ψηφοφορήσαντες, 200 π. χ., τότε θὰ ἀποτελῆται ἡ πλειονοψηφία ἀπὸ τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς τῶν ψηφοφορησάντων. Ὑποθέσατε, ὅτι μένουν 180, τότε ἡ πλειονοψηφία πρέπει νὰ ἀποτελῆται ἐξ 91. Ἄλλως θὰ ἤμεθα ἀσυνεπεῖς εἰς τὴν ἀρχὴν, ὅτι 165 ἀποτελοῦν τὸν νόμιμον ἀριθμὸν πρὸς ἀπαρτισμὸν τῶν συνεδριάσεων. Ὅταν ᾖναι παρόντες 165 κατὰ τὴν ψηφοφορίαν καὶ κατὰ τὴν ἀπόφασιν, 83 ἀποτελοῦν πλειονοψηφίαν· ὅταν τινὲς ἀπουσιάσουν, δὲν δύνανται οἱ 83 νὰ ᾖναι ὁ ἀριθμὸς, ὁ ἀπαιτούμενος διὰ τὴν ἀπόφασιν; τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν; Ἔρχομαι εἰς τὴν δευτέραν ἀντίῤῥησιν, ὅτι θὰ ἐκφοβήσωμεν τὴν μειονοψηφίαν· ἀλλὰ μήπως, ὅταν ᾖναι καὶ 80, δὲν ἐκφοβεῖται; Μᾶς φέρουν τὸ δικαστήριον τῶν ἐνόρκων· ἀλλ’ ἐκεῖνο εἶναι ἄλλο πρᾶγμα, διότι ἄλλαι ἀρχαὶ πρέπει νὰ διέπουν τὸ δικαστήριον τῶν ἐνόρκων, καὶ ἄλλαι μίαν Συνέλευσιν· ἐκεῖ λέγεται ῥητῶς, ὅτι 12 πρέπει νὰ ψηφοφορήσωσι καὶ οἱ 7 νὰ ὑπερισχύουν ἢ καὶ οἱ ἓξ, ἐν περιπτώσει ἰσοψηφίας. Ἂν καταφύγωμεν εἰς τὰ τοιαῦτα δὲν εὑρίσκομεν ἄκραν ποτέ· οὐδεμία σχέσις ὑπάρχει μὲ τὸ προκείμενον. Ἡ τροπολογία αὕτη, ἥτις προτείνεται ὑπ’ ἐμοῦ καὶ τοῦ Βαλτινοῦ καὶ τοῦ Σαριπόλου, εἶναι λοιπὸν δικαιοτάτη· καὶ ἡ πρότασις δὲ τοῦ Χαλκιοπούλου δὲν θὰ πραγματοποιηθῇ ποτὲ, ὅτι δηλ. πρέπει τὰ ¾ τῶν 165 νὰ ψηφοφορῶσιν.

§22ΔΙΟΜΗΔΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΥ. Ὕστερον ἀπὸ τόσας συζητήσεις, Κύριοι, τὸ ζήτημα ἀνενεώθη. Οἱ μὲν ἰσχυρίζονται, ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθῇ νὰ ὑπάρχῃ ἀριθμὸς τοὐλάχιστον ὁ ἥμισυς πλέον ἑνὸς καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν ψηφοφορίαν, δηλ. 165. Ὁ Κ. Χαλκιόπουλος, εἶπε, τὸ ὁποῖον δέχομαι καὶ ἐγὼ, λόγῳ συμβιβαστικοῦ πνεύματος, ὅτι δύναται νὰ καταβιβασθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ψηφοφορούντων μέχρι τῶν ¾, τῶν ὅλων 165, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τοῦτο. Ὁ προλαλήσας μᾶς εἶπεν, ὅτι ὑποστηρίζει τὴν γνώμην τοῦ Κ. Σαριπόλου καὶ τοῦ Κ. Βαλτινοῦ, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι 83 κατὰ τὴν ψηφοφορίαν. Δὲν ἐννοῶ, Κύριοι, πῶς εἰς τὰ πρῶτα βήματά μας δὲν ἔχομεν πεποίθησιν εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς, ἀλλὰ θέλομεν νὰ κάμωμεν μίαν ἀπόφασιν, ἥτις προοιωνίζεται, ὅτι δὲν θὰ δείξωμεν οὔτε πατριωτισμὸν οὔτε ἐπιμέλειαν εἰς τὰ πρῶτα καὶ σπουδαιότερα ἔργα μας. Σπουδαιότερα λέγω, διότι εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν θὰ ἀναφανῶσι καὶ ἀντιπάθειαι καὶ συμπάθειαι καὶ φόβοι ἐπηρεασμοῦ, ἐνῷ εἰς τὰς ἄλλας συζητήσεις θὰ προβῶμεν εἰς τὴν σύνταξιν τῆς πολιτείας καὶ εἰς ἄλλα ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι τίποτε κοινὸν μὲ τὴν προσωπικότητα ἡμῶν, ὥστε ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων τούτων καὶ ἂν ἀποχωρήσῃ τις, θὰ ἀποδοθῇ ἡ ἀποχώρησίς του εἰς κάθε ἄλλο, παρὰ εἰς φατριαστικὸν πνεῦμα. Λοιπὸν, λέγω, διατί νὰ ἔχωμεν τοιαύτην ὑπόνοιαν ἀμελείας καθ’ ἡμῶν αὐτῶν; διατὶ, ἐνῷ ἀσχολούμεθα, νὰ τελειώσωμεν μίαν ὥραν ἀρχήτερα τὴν συζήτησιν, νὰ μὴ τελειώνωμεν αὐτὴν, ἀλλὰ νὰ ἀπαιτῆται νὰ ἤμεθα 165 πρόσωπα; Δὲν πρέπει ὅμως νὰ φθάσωμεν εἰς ἕνα ἀριθμὸν ἐλάχιστον. Ὑποθέσατε, ὅτι συνερχόμεθα μίαν κυριακὴν, διότι μᾶς προσεκάλεσαν κατεπειγόντως, καὶ ἀποσυρόμεθα πολλοὶ ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ, ὅτι δὲν θέλει γίνει συνεδρίασις· ἐν τούτοις μένουν 100 ἄνθρωποι καὶ ἀπροσδοκήτως αὐτοὶ ἐπιμένουν καὶ συνεδριάζουν καὶ ψηφοφοροῦν 83 καὶ τότε γίνεται παρ’ αὐτῶν ἀπόφασις.

§23ΠΟΛΛΟΙ. Πρέπει νὰ ᾖναι 165, ἢ, ἂν λείπουν, δὲν γίνεται συνεδρίασις.

§24ΔΙΟΜΗΔΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΥ. Τὸ πολὺ, πολὺ, Κύριοι, ἐπειδὴ εἴχομεν θέσει ὡς βάσιν 165, ἂς παραδεχθῶμεν τὰ ⅔ τοὐλάχιστον, ἤτοι νὰ ᾖναι 106 μέχρι τέλους τῆς ψηφοφορίας. Διατί, Κύριοι, δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ἡ γενομένη ψηφοφορία ἐπὶ τῶν εἰσιτηρίων τοῦ Οἰτύλου, τοῦ Γυθείου καὶ τῆς Σπάρτης; δὲν ἐψηφοφορήσαμεν; Καὶ ὅμως ἡ ψηφοφορία ἐθεωρήθη παρ’ ἡμῶν ἄκυρος, διότι ᾐσθάνθημεν τὴν εὐθύνην νὰ μὴ ἀποφασίσωμεν 142 μόνον πληρεξούσιοι ἐν ὀνόματι ὅλων. (Θόρυβος). Ὑποστηρίζω λοιπὸν τὴν γνώμην τοῦ Κ. Χαλκιοπούλου.

§25ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, τεσσάρων εἰδῶν τροπολογίαι ἐπροτάθησαν· ά. εἶναι ἡ τοῦ κ. Καλλιγᾶ, ἡ ὁποία παραδέχεται, ὅτι προσωρινῶς μέχρι τῆς συντάξεως τοῦ ὁριστικοῦ κανονισμοῦ, εἰς τὴν νόμιμον ἀπάρτισιν τῆς Συνελεύσεως ἀπαιτοῦνται 145 τοὐλάχιστον πληρεξούσιοι. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι ἡ πρώτη τροπολογία παραβιάζει ἕνα θεμελιώδη κανόνα τῶν πολυμελῶν Σωμάτων· καὶ ὅσα οἱ ἐναντίοι ἀντέταξαν κατὰ τῆς γνώμης ταύτης τὰ θεωρῶ ὡς βάσιμα καὶ λογικά. Τὰ πολυμελῆ Σώματα διὰ νὰ δύνανται νὰ συγκροτηθῶσι, τοὐτέστι διὰ νὰ θεωρηθῶσιν ἐσχηματισμένα, ἀνάγκη τοὐλάχιστον νὰ περιέχωσι τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς ὅλων τῶν μελῶν, τὰ ὁποῖα θὰ συγκροτῶσιν αὐτά. Τὴν τροπολογίαν λοιπὸν ταύτην δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν. Εἶναι ἐν τούτοις ἀνάγκη, καὶ οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ τοῦτο, ὅτι πρέπει νὰ προλαμβάνωμεν ἐνδεχόμενά τινα τεχνάσματα τῆς μειονοψηφίας, ἡ ὁποία δύναται δι’ αὐτῶν νὰ ματαιόνῃ ἑκάστοτε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς πλειονοψηφίας· κατ’ αὐτὴν δὲ τὴν περίοδον ὑπέρ ποτε παρουσιάζεται ἡ ἀνάγκη αὕτη κατεπείγουσα, διότι ἐνθυμηθῆτε, ὅτι διὰ τοῦ προσωρινοῦ κανονισμοῦ πρόκειται πρὸ πάντων νὰ ἐξελέγξωμεν τὰς ἐκλογάς· ἡ προσωπικότης εἰς ὅλα τὰ ζητήματα θὰ ὑπάρχῃ. Ὅταν βλέπῃ ἡ μειονοψηφία, ὅτι χάνει τὸ προσωπικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ ζήτημα ζωῆς ἢ θανάτου, θέλει τὰ πάντα μεταχειρισθῇ. Εἰς οὐδένα ἀρνοῦμαι τὸν πατριωτισμὸν, εὔχομαι νὰ μὴ συμβῇ τι, ἀλλ’ ἐὰν συμβῇ πρέπει ἡ πλειονοψηφία νὰ δέσῃ τὰς χεῖράς της; Τοῦτο δὲν εἶναι λογικὸν, ὄχι, οὐδὲ δίκαιον, πρέπει νὰ τὸ προλάβωμεν. Ἔρχεται κατόπιν ἡ βʹ. τροπολογία, ἡ τοῦ κυρίου Β. Βαλτινοῦ. Κύριοι, φρονῶ, ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη, τὸ ἰατρικὸν αὐτὸ τοῦ κακοῦ εἶναι παραπολὺ δραστικόν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι αὐστηρῶς κατὰ μαθηματικὸν ὑπολογισμὸν ὁ ἀριθμὸς δὲν εἶναι ἐκτὸς τοῦ κύκλου ἐκείνου, ἐντὸς τοῦ ὁποίου δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀπόφασις νόμιμος τῆς Συνελεύσεως. Ἀλλ’, ὅταν 83 πληρεξούσιοι παρίστανται ἐντὸς τῆς αἰθούσης καὶ ἀποφασίζουν μόνοι, νομίζω, ὅτι αὐτὸ δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Συνελεύσεως. Θὰ εἴπετε, 165 δὲν εἶναι ἡ νόμιμος ἀπαρτία τῆς Συνελεύσεως; 83 δὲν εἶναι ἡ πλειονοψηφία; Μάλιστα· καὶ διὰ τοῦτο σᾶς λέγω, ὅτι ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς εὑρίσκεται ἐντὸς τοῦ κύκλου. Ἀλλὰ, κύριοι, οἱ 83 πρέπει νὰ ἔχουν καὶ τοὺς 82 εἰς τὸ πλάγι. Ὅταν ᾖναι οἱ 83 μόνοι, ἡ ψηφοφορία τῆς πλειονοψηφίας ἀφαρπάζει τοὺς μειονοψηφοῦντας. Θεωρῶ τὸν ἀριθμὸν 83 πολὺ μικρόν. Ἔρχεται μία ἄλλη γνώμη, ἡ ὁποία πηγαίνει παραπολὺ μακρὰν, ἡ τοῦ κ. Χαλκιοπούλου. Ὁ κ. Χαλκιόπουλος ἀπαιτεῖ τὰ ¾. Αὐτὴ ἡ τροπολογία θέλει νὰ διορθώσῃ τὸ κακὸν, ἀλλ’ ἔρχεται εἰς τὴν ὑπερβολὴν, ἀπαιτεῖ τὰ ¾, τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ, ἀφοῦ παρεδέχθημεν, ὅτι πρέπει νὰ ἀποτελῆται εἰς τὸν προσωρινὸν κανονισμὸν ἡ ἀπαρτία ἐκ τοῦ ἡμίσεως πλέον ἑνός. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ἰδικήν μου· περὶ αὐτῆς θὰ εἴπω δύο μόνον λέξεις. Ἰδοὺ αὕτη, τὴν ὁποίαν ὀλίγον ἐτροποποίησα σήμερον. Παρεδέχθην τὸν ά. παράγραφον τοῦ κανονισμοῦ ὡς ἔχει. Ἐπιφέρω ἔπειτα τὴν τροπολογίαν, ὡς βʹ. ἐδάφιον. «Ἄν, διαρκούσης τῆς συνεδριάσεως, ἀποχωρήσωσί τινες πληρεξούσιοι, ἡ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἤρχισεν ἡ συζήτησις, ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως ἔχει κῦρος, ἐὰν ὁμοψηφίσωσιν ὑπὲρ ἢ κατὰ τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς τῶν κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συνεδριάσεως παρευρεθέντων πληρεξουσίων.» Κύριοι, αὐτὸ τὸ μέσον τῆς θεραπείας τὸ θεωρῶ ὡς συντελεστικώτερον πρὸς ἀποφυγὴν τοῦ κακοῦ, τὸ ὁποῖον προσπαθοῦμεν ν’ ἀποφύγωμεν· εἶναι νόμιμον καὶ συνεπὲς πρὸς τὴν τεθεῖσαν ἀρχὴν ἐπὶ τοῦ πρώτου παραγράφου. Ὁ ά. παράγραφος ἀπαιτεῖ τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς καὶ κατὰ τὴν περίπτωσιν ταύτην μένομεν εἰς τὴν αὐτὴν ἀρχήν. Ἐὰν ἡ μειονοψηφία θελήσῃ ν’ ἀναχωρήσῃ, μένει τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός. Νομίζω λοιπόν, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου καὶ τὸ κακὸν ἀποφεύγομεν καὶ δὲν φθάνομεν εἰς τὴν ἄλλην ὑπερβολήν. Τώρα μίαν λέξιν θ’ ἀποτείνω εἰς τὸν ἔντιμον πληρεξούσιον Τριπόλεως· ἐῤῥίψεν ἐν τῷ μέσῳ τῆς αἰθούσης τὰς σκηνὰς τῶν Ὀρεινῶν ἐν τῇ Γαλλίᾳ. Νομίζω, ὅτι ἀκαίρως ἐῤῥίφθη ἡ ἱστορικὴ αὕτη ἀνάμνησις εἰς αὐτὴν τὴν αἴθουσαν· ἀλλ’, ἀφοῦ ἀπεφάσισε νὰ ῥίψῃ ταύτην, ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι, ἂν τὸ Ὄρος ἔβαψε μὲ τὸ αἷμα τὴν Γαλλίαν, τὴν ἐστόλισεν ὅμως μὲ τὰς συνταγματικὰς ἐλευθερίας.

§26ΦΩΝΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§27ΜΙΛΗΣΗΣ. Μάλιστα! αὐτοὶ οἱ Ὀρεινοὶ, ἂν αἱματοκύλισαν τὴν Γαλλίαν, αὐτοὶ ἀπέκρουσαν τοὺς προδότας τῆς Βανδέας (χειροκροτήσεις). Αὐτοὶ οἱ Ὀρεινοὶ κατέστρεψαν τὴν ἱερὰν συμμαχίαν, καὶ αὐτοὶ ἠδυνήθησαν μὲ τὸ αἷμά των νὰ σφραγίσωσι τὰς ἐλευθερίας, τὰς ὁποίας ἐκληροδότησαν εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ τὴν ἀνθρωπότητα.

§28ΦΩΝΑΙ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις, ἂν ἐφωτίσθη.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ νομίζοντες, ὅτι ἐφωτίσθησαν, νὰ σηκωθῶσιν ὅλοι.

§30ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, Κύριε Πρόεδρε νὰ γείνῃ ἡ ψηφοφορία, διότι εἴμεθα περισσότεροι.

§31ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Πρὶν προβῆτε, Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν, προκαλέσατε ἀντίθετον ψηφοφορίαν.

§32Β. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὅστις ἔχει τροπολογίαν καὶ θέλει νὰ ὁμιλήσῃ, τὸ προεδρεῖον ὀφείλει νὰ τὸν σεβασθῇ καὶ δὲν δύναται νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Συνέλευσιν, ἂν ἐφωτίσθη.

§33ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Ἡ πλειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως εἶναι κυρία νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τούτου.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι ἐκ τῶν πληρεξουσίων νομίζουσιν, ὅτι ἐφωτίσθη ἡ Συνέλευσις νὰ σηκωθῶσιν. (Ἡ Συνέλευσις ἀπεφάνθη δι’ ἀναστάσεως, ὅτι ἐφωτίσθη).

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ν’ ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις ἐπὶ τῶν διαφόρων τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπῆλθον καὶ ἐπαρουσιάσθησαν κατὰ τὴν συζήτησιν· πρῶτον, ἐὰν δέχεται ἢ μὴ τὸ ἄρθρον πρῶτον, ὅπως διετυπώθη εἰς τὸ σχέδιον.

§36ΦΩΝΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐννοήσετε τὸ ὅλον τῆς ὁμιλίας μου. Σᾶς ἐρωτῶ ἐὰν δέχεσθε τὸ ἄρθρον, καταβιβαζομένου τοῦ ἀριθ. 170 εἰς 165. Κατόπιν ἔχομεν σημείωσιν τῆς περιλήψεως μιᾶς ἑκάστης τῶν παρουσιασθεισῶν τροποποιήσεων. Θὰ τὰς ἀναγνώσωμεν ἀρχίζοντες ἀπὸ τὴν ἀπωτέρω· ἀκούσατε.

§38ΜΑΚΡΗΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ πρῶτον ἄρθρον). «Ἡ Συνέλευσις δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς συζήτησιν ἢ ἀπόφασιν, ἐὰν δὲν ὦσι παρόντες 165 πληρεξούσιοι, τῶν ὁποίων ἡ ἐκλογὴ ἐδηλώθη εἴτε δι’ εἰδοποιητηρίων εἴτε δι’ ἐπισήμων ἐκθέσεων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν».

§39ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Μὰ, Κύριε Πρόεδρε, αὐτὸ δὲν εἶναι ἄρθρον αὐτοτελές· τότε ὅσα πρέπει νὰ προσαρτηθῶσιν εἰς τοῦτο, θὰ τὰ ὀνομάσωμεν δεύτερα ἢ τρίτα.

§40ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Κύριοι, ἐπρόκειτο εἰς τὴν συζήτησιν, ά) Πόσος ἀριθμὸς πληρεξουσίων ἀποτελεῖ νόμιμον συνεδρίασιν· εἴπομεν λοιπὸν, οἱ μὲν 165, καὶ ἄλλοι 145· ὁ Κ. Πρόεδρος κατ’ ἐμὲ πρέπει νὰ ζητήσῃ νὰ ψηφοφορήσωμεν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου (θόρυβος)· δεύτερον......(διακόπτεται).

§41Β. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριε Μαυρομμάτη, διὰ τὴν ἔναρξιν τῶν συνεδριάσεων ἀπαιτεῖται ἀριθμός τις (θόρυβος). (Ὁ Μακρῆς ἀναγινώσκει ἐκ δευτέρου τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ σχεδίου).

§42ΠΟΛΛΟΙ. Τὸ «δι’ ἐπισήμων ἐκθέσεων» νὰ σβεσθῇ.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἂν δέχεται τὸ ἄρθρον.

§44ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι. Αἱ τροπολογίαι τίθενται πρῶτον εἰς ψηφοφορίαν.

§45Δ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ματαιοπονοῦμεν. Ὑπάρχουν ἐδῶ διάφοροι τροποποιήσεις· κατὰ γενικὸν κανόνα, τὸν ὁποῖον καὶ ἄλλοι ὑπεστήριξαν προηγουμένως, αἱ τροποποιήσεις πρέπει νὰ ψηφοφορῶνται πρὸ τοῦ ἄρθρου. Αὐτὸν τὸν κανόνα πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν. Ἐκτὸς τούτου εἰς τὰς τροποποιήσεις αὐτὰς ὑπάρχει καὶ ὡρισμένος ἀριθμὸς κατὰ τὴν ἔναρξιν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν τὰς τροπολογίας τὰς διαφόρους, τὴν μίαν κατόπιν τῆς ἄλλης.

§46ΜΑΚΡΗΣ. (Ἀναγινώσκει τὴν τροπολογίαν τοῦ Β. Βαλτινοῦ, Σαριπόλου καὶ Ι. Δυοβουνιώτου.) «Ἡ Συνέλευσις εὑρίσκεται ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ, ἅμα μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ὦσι παρόντες 165 πληρεξούσιοι, φέροντες τακτικὰ εἰδοποιητήρια.» «Ἐὰν ἐκ τοῦ ἐλαχίστου τούτου ἀριθμοῦ τῶν 165 ἀποχωρήσωσί τινες, διαρκούσης τῆς συνεδριάσεως, ἡ συνεδρίασις ἐξακολουθεῖ· ἡ δὲ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἡμερησίας διατάξεως θεωρεῖται νόμιμος, ἀποτελουμένης πλειονοψηφίας ἐξ 83 πληρεξουσίων, ὁμοψήφως ὑπὲρ ἢ κατὰ τοῦ ψηφοφορουμένου ζητήματος ἀποφανθέντων». «Τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πληρεξουσίων ὑπερβαίνοντος κατὰ τὴν ψηφοφορίαν τὴν ἐλαχίστην ταύτην ἐξ 165 ἀπαρτίαν, τὰ ζητήματα λύονται διὰ τῆς ἀπολύτου πλειονοψηφίας τῶν ψηφοφορησάντων.»

§47ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Ἀναγνώσατε τὰς τροπολογίας διὰ νὰ ἴδῃ τὸ Σῶμα, ποία εἶναι ἡ ἀπωτέρα.

§48ΚΑΤΖΙΚΑΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θεωρῶ ἀπωτέραν τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Βαλτινοῦ.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ψηφοφορήσωμεν τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Βαλτινοῦ, ὅπως ἀνεγνώσθη;

§50ΖΩΤΟΣ. Μίαν ἐξήγησιν δύναμαι νὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν Κ. Βαλτινὸν, διότι δὲν ἐνόησα ὀλίγον τὴν τροπολογίαν.

§51ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ τοῦ κανονισμοῦ «ἡ Συνέλευσις δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς συζήτησιν, ἐὰν δὲν ὦσι παρόντες κτλ.» τὸ ἠμφισβήτησα καὶ ἐγὼ καὶ ὁ Κ. Καλλιγᾶς.

§52ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ ἀνακαλῶ.

§53ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἀπόφασιν «ἡ Συνέλευσις δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς ἀπόφασιν κτλ.». Ἐδῶ ἔρχονται αἱ τροπολογίαι καὶ πρέπει νὰ προηγηθοῦν αἱ ἀπώτεραι.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὡς ἔχει, τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Βαλτινοῦ, Σαριπόλου καὶ Δυοβουνιώτου νὰ σηκωθοῦν. Ἡ Συνέλευσις δι’ ἀναστάσεως ἀποῤῥίπτει τὴν τροπολογίαν αὐτήν.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀναγνωσθῇ ἡ τροπολογία τοῦ Κ. Μίληση (ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία). «Ἡ Συνέλευσις εὑρίσκεται ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ, ἅμα κατὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ὦσι παρόντες 165 πληρεξούσιοι, φέροντες τακτικὰ εἰδοποιητήρια. Ἐὰν δὲ, διαρκούσης τῆς συνεδριάσεως, ἀποχωρήσωσί τινες τῶν πληρεξουσίων, ἐκ τῆς ἀπουσίας τῶν ὁποίων δὲν ἀπαρτίζεται ὁ ἀνωτέρω ἀριθμὸς τῶν 165, ἡ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως ἔχει κῦρος, ἂν ὁμοψηφίσωσιν ὑπὲρ αὐτῆς τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς τῶν κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συνεδριάσεως παρευρεθέντων πληρεξουσίων».

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Μίληση, ὅπως ἀνεγνώσθη, νὰ σηκωθῶσιν. Ἡ Συνέλευσις δὲν ἀποφαίνεται διακεκριμένως.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ εἶναι ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως;

§58ΦΩΝΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Μίληση λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας εἶναι τὸ ἑξῆς· ἐψηφοφόρησαν τὸ ὅλον 196 πληρεξούσιοι, 99 ὑπὲρ, καὶ 87 κατά· ὥστε ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Μίληση ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1. Συναινέσει τῶν ΚΚ. Πληρεξουσίων ἀνεβλήθη ἡ συζήτησις διὰ τὴν αὔριον (ὥρα τρίτη μ. μ.)